Aktualna sytuacja w szkolnej edukacji zdrowotnej w Polsce

W 1999r w wyniku reformy

programowej wprowadzono, obok
przedmiotów, ścieżki edukacyjne o
charakterze wychowawczo-
dydaktycznym w tym edukację
prozdrowotną. Ścieżka ta powinna
być realizowana od IV klasy szkoły
podstawowej, we wszystkich typach
szkół. Treści związane z edukacją
zdrowotną znajdują się w wielu
przedmiotach, a także innych
ścieżkach, w tym zwłaszcza
„Wychowania Do Życia W Rodzinie”.

Cele i treści edukacji

prozdrowotnej

Zapisy dotyczące celów edukacyjnych,

zadań szkoły, treści nauczania oraz
osiągnięć w podstawie programowej
byłe w latach 1999-2002 kilkakrotnie
modyfikowane i uzupełniane w
kolejnych rozporządzeniach. Wpłynęło
to na niejednorodność zapisu, brak
spójności, ciągłości i jednolitego
układu zaprojektowanego w podstawie
programowej z 1997r.

Cele edukacji
prozdrowotnej:

• Szkoła podstawowa (kl.IV-VI):

„kształtowanie umiejętności dbania
o swoje zdrowie”;

• Gimnazjum: „kształtowanie

zdrowego stylu życia i inspirowanie
harmonijnego rozwoju”;

• LO, Liceum profilowane i Technikum:

- „pogłębienie wiedzy o realizacji

zachowań prozdrowotnych w ochronie,
utrzymaniu i poprawie zdrowia jednostki i
zdrowia publicznego;

-rozwijanie umiejętności życiowych

sprzyjających rozwojowi fizycznemu,
psychicznemu, społecznemu i
duchowemu;

-kształtowanie aktywnej i odpowiedzialnej

postawy wobec zdrowia własnego i innych
ludzi;

-rozbudzanie potrzeby działania na rzecz

tworzenia zdrowego środowiska”;

• Zasadnicza szkoła zawodowa:

- „pogłębienie podstawowej wiedzy

o zdrowiu (szczególnie psychicznym
i społecznym), jego
uwarunkowaniach i zagrożeniach
oraz kształtowanie
odpowiedzialności za zdrowie
własne i innych ludzi;

-profilaktyka problemów młodzieży”.

Strategia i metody
działań szkoły

1. Włączenie zdrowia do programu

szkoły;

2. Powołanie szkolnego koordynatora

edukacji prozdrowotnej;

3. Opracowanie szkolnego programu

edukacji prozdrowotnej;

4. Współdziałanie z pielęgniarką

szkolną;

5. Pozyskiwanie pracowników

administracji, stołówki szkolnej i
obsługi;

6.Tworzenie w szkole środowiska

wspierającego edukację
prozdrowotną;

7. Współdziałanie z rodzicami;
8. Współdziałanie ze społecznością

lokalną;

9. Inwestowanie w rozwój osobisty,

społeczny i zawodowy nauczycieli.

Metody pracy

nauczyciela i uczniów:

• Postrzeganie ucznia jako

człowieka(„całości”) - jego zainteresowań,
emocjonalności, potrzeb, uzdolnień;

• Tworzenie pozytywnego, bezpiecznego

klimatu społecznego, w tym: nawiązanie
emocjonalnego kontaktu z uczniami,
tworzenie wspólnie reguł pracy,
stosowanie wzmocnień pozytywnych,
budujących poczucie własnej wartości,
respektowanie prawa do autentyczności;

• Stosowanie różnorodnych metod

aktywizujących i interaktywnych.

Osiągnięcia, bariery i
potrzeby

• Osiągnięcia:
-Wprowadzenie edukacji

prozdrowotnej jako ścieżki
edukacyjnej do podstawy
programowej mimo zastrzeżeń
dotyczących zapisu tej podstawy.

• Bariery utrudniające pracę

szkoły i skuteczność jej działań:

-brak w Polsce systemu kształcenia

przeddyplomowego i doskonalenia
nauczycieli w zakresie edukacji
zdrowotnej;

-niedostateczne wsparcie metodyczne

dla nauczycieli;

-zbyt małe zainteresowanie szkół

wyższych i ośrodków naukowych
wspieraniem rozwoju szkolnej
edukacji zdrowotnej.

• Potrzeby:
-konieczność usuwania

wymienionych barier;

-opracowanie zasad ewaluacji

efektów edukacji zdrowotnej oraz
sposobów oceniania pracy i
osiągnięć uczniów

Uczniowie powinni
wiedzieć i umieć zrobić:

1. będą rozumieć podstawowe zasady

promocji zdrowia i zapobiegania chorobom.

2. wykażą umiejętnośc uzyskiwania

wartościowych informacji o zdrowiu oraz
produktach i usługach sprzyjających
zdrowiu.

3. Wykażą umiejętności praktykowania

zachowań sprzyjających zdrowiu i
redukowania zachowań ryzykownych dla
zdrowia.

4. Wykażą umiejętności analizowania

wpływu na zdrowie kultury, mediów,
technologii i innych czynników.

5. Wykażą umiejętność wykorzystywania

interpersonalnego komunikowania dla
wspierania zdrowia.

6. Wykażą umiejętności stawiania sobie

celów i podejmowania decyzji
służących zdrowiu.

7. Wykażą umiejętność pełnienia roli

rzeczników w sprawach zdrowia
własnego, rodziny i społeczności.

Koncepcje i praktyka szkolnej edukacji

zdrowotnej w różnych krajach są
zróżnicowane i zależne od
uwarunkowań kulturowych, systemów
szkolnych, a także doceniania roli i
potrzeby tej edukacji przez twórców
polityki edukacyjnej i zdrowotnej. Do
początku lat 90.XX w. Dominującą
koncepcją w krajach europejskich było
zintegrowanie treści edukacji
zdrowotnej z różnymi przedmiotami. W
ostatniej dekadzie, w wielu krajach,
intensywnie poszukuje się nowych
rozwiązań.

Demokratyczna i środowiskowa
edukacja zdrowotna w Danii

Koncepcja ta jest rozwijana przez duńskich

pedagogów pod kierunkiem Bjarne B.
Jensena od początku lat 90.XX w., w
kontekście szkoły promującej zdrowie.
Początkowo określano ją jako
„środowiskową edukację zdrowotną”
zakładając, że edukacja zdrowotna i
ekologiczna powinny być ze sobą ściśle
powiązane. Punktem wyjścia była zmiana
paradygmatu z tradycyjnego,
moralistycznego na nowy, demokratyczny.

Głównymi cechami demokratycznej

edukacji zdrowotnej jest holistyczne
ujęcie zdrowia i środowiska, orientacja
na działanie oraz aktywne uczestnictwo
uczniów.

ZDROWIE

•alkohol

•dieta

•aktywność
fizyczna

•aktywność w
czasie wolnym

•zachowania
seksualne

•zanieczyszczenia

•ekonomia

•kultura

•mieszkania

•środowisko

•miejsce pracy

•dostępność

•zbiorowe

•indywidualne

DZIAŁANIA

STYL ŻYCIA

WARUNKI ŻYCIA

fizyczne psychologiczne

Koncepcja działania zakłada, że jest ono

ukierunkowane na rozwiązanie
problemu, a decyzję, jaki ma być to
problem, podejmuje dana osoba.
Działanie ma doprowadzić do zmiany,
która może dotyczyć własnego stylu
życia, szkoły, społeczności lokalnej
itd. Podejście to jest spójne z
koncepcją upodmiotowienia w
promocji zdrowia. Głównym celem
edukacji zdrowotnej jest rozwijanie
kompetencji do działania, na które
składają się następujące elementy:

• Wgląd w siebie i wiedza

obejmująca 4 obszary:

1. Skutki antyzdrowotnego stylu

życia, niekorzystnego środowiska
fizycznego i społecznego;

2. Przyczyny chorób;
3. Sposoby kontrolowania własnego

życia i uczestnictwa w zmianie
warunków życia w społeczności;

4. Sposoby kreowania wizji siebie i

najbliższego otoczenia;

• Zaangażowanie, chęć działania;
• wizja siebie i „świata”

(perspektywa społeczna)

• doświadczanie w konkretnym

działaniu w procesie uczenia się.

Rzeczywiste uczestnictwo
uczniów

Operacjonalizując koncepcję

uczestnictwa uczniów wyróżniono 5
możliwości, wśród których 2
ostatnie nie oznaczają
rzeczywistego uczestnictwa:

-sugestie uczniów, wspólny dialog

(uczniowie i nauczyciel), wspólne
decyzje

-sugestie uczniów, dialog między

uczniami, decyzje uczniów

-sugestie nauczyciela, wspólny

dialog, wspólne decyzje

-sugestie nauczyciela, nie ma

dialogu, uczniowie akceptują lub
odrzucają

-gotowe decyzje (nauczyciela,

przepisy), nie ma dialogu,
uczniowie otrzymują informację

Edukacja społeczna, osobista
i zdrowotna w szkołach w
Irlandii

Celem programu „edukacji społecznej,
osobistej i zdrowotnej” jest:
• umożliwianie uczniom rozwijania

umiejętności osobistych i społecznych w
tym odpowiedzialnego podejmowania
decyzji;

• wspieranie ich poczucia własnej wartości i

wiary w siebie;

• stwarzanie warunków do refleksji i dyskusji;
• wspieranie zdrowia i samopoczucia

fizycznego, psychicznego i emocjonalnego.

W szkołach podstawowych program

wdrożono w 1999r. Na jego
realizację przeznaczonych jest 30
minut w tygodniu, poza treściami
realizowanymi w poszczególnych
przedmiotach. Treści programu
obejmują 3 obszary: „Ja”, „Ja i
Inni”, „Ja i szersza Społeczność”.

W II etapie kształcenia w 3-letniej

szkole (odpowiednik gimnazjum)
realizację programu rozpoczęto w
2000r. Zajęcia w wymiarze 1 lekcji
w tygodniu są prowadzone w każdej
klasie w czasie dogodnym dla
uczniów i szkoły. Są one wspierane
przez nauczycieli innych
przedmiotów. W planowaniu zajęć
uwzględnia się potrzeby uczniów,
możliwości nauczycieli i inne
zasoby oraz cały program
dydaktyczno-wychowawczy szkoły.

Planuje się także sposób oceniania

osiągnięć uczniów oraz, jak
informowani będą rodzice o
postępach i osiągnięciach ich dzieci.

Program obejmuje 10 modułów:

przynależność i integracja,
kierowanie sobą, komunikowanie się,
zdrowie fizyczne, przyjaźń, relacje z
innymi i seksualność, wpływy i
decyzje, używanie substancji
psychoaktywnych.

W ostatnim etapie kształcenia(wiek uczniów

16-18 lat) program edukacji społecznej,
osobistej i zdrowotnej jest w końcowej fazie
opracowywania. Jest on związany z
programem realizowanym we
wcześniejszych etapach edukacji.
Przewiduje się że będzie realizowany w
czasie 2 lekcji w tygodniu, a jego treści
będą obejmować 5 obszarów
tematycznych:

zdrowie psychiczne, zagadnienia związane

z płcią, w kontekście kulturowym i
społecznym, używanie substancji
psycoaktywnych, relacje i seksualność,
aktywność fizyczna i żywienie.

„Zdrowie”-nowy przedmiot
szkolny w Finlandii

W Finlandii w 2001r dokonano zmian w

prawie oświatowym, wprowadzając
odrębny przedmiot szkolny o nazwie
„zdrowie”. Jego wprowadzenie
uzasadniały następujące argumenty:

-uczenie się o zdrowiu, w celu osiągnięcia

alfabetyzacji zdrowotnej, jest
podstawowym prawem każdego dziecka;

-alfabetyzacja zdrowotna i umiejętności

niezbędne do troski o zdrowie są
zasobem dla społeczeństwa;

-realizacja zadań rozwojowych w dzieciństwie

i młodości wymaga wsparcia przez
edukację zdrowotną;

-w populacji dzieci i młodzieży występuje

wiele problemów zdrowotnych, edukacja
zdrowotna powinna być ukierunkowana na
nowe zagrożenia dla zdrowia; działania
profilaktyczne w dzieciństwie chronią lub
opóźniają rozwój wielu chorób w wieku
dorosłym;

-troskę o zdrowie należy traktować jako

wyzwanie dla młodych ludzi;

-koszty edukacji zdrowotnej są

niewspółmiernie niższe niż leczenie chorób.

• wzrastanie i rozwój
• zdrowie w codziennych wyborach
• zasoby dla zdrowia i umiejętności

radzenia sobie

• zdrowie, społeczeństwo i kultura.

Treści przedmiotu „zdrowie” w

klasach VII-IX

(odpowiednik gimnazjum):

Document Outline