BADANIA PROSPEKTYWNE. ANALIZA EPIDEMIOLOGICZNA ZACHOROWAŃ NA CHOROBĘ WIEŃCOWĄ SERCA



Badanie prospektywne :



badanie bardzo kosztowne, wymaga dużej

grupy, polega na obserwacji



grupa badana – pod wpływem czynnika np. pali

papierosy



grupa kontrolna – nie paląca



po wieloletniej obserwacji wyznacza się

standaryzowane współczynniki zapadalności w

grupie eksponowanej porównywalne ze

standaryzowanymi współczynnikami

zapadalności w grupie nieeksponowanej =>

wyznaczenie RYZYKA WZGLĘDNEGO



Schorzenia układu sercowo-naczyniowego

są najczęstszą przyczyną zgonów na całym

świecie. Każdego dnia w Polsce z ich

powodu (głównie na zawał serca i udar

mózgu) umiera średnio 476 osób, w tym 226

mężczyzn i 250 (!) kobiet. Choroba

wieńcowa odpowiada za ok. 21 proc. zgonów

u mężczyzn i 23 proc. zgonów u kobiet.

1. Główne zagrożenia zdrowia i problemy

zdrowotne ludności Warszawy (na podstawie

programu Pol-MONICA - Warszawa 2001 r.)

predysponujące do zachorowań na choroby

układu krążenia:



mała aktywność fizyczna: w 2001 r. ponad połowa

mieszkańców Warszawy charakteryzowała się

brakiem jakiejkolwiek aktywności fizycznej lub

tylko niewielką aktywnością w czasie wolnym od

pracy. Ponadto 40 do 60% osób w wieku

produkcyjnym prowadzi siedzący tryb pracy.



nieprawidłowy sposób żywienia: dieta

wysokokaloryczna z nadmiernym spożyciem

tłuszczów zwłaszcza zwierzęcych oraz

cholesterolu, stosunkowo niskie spożycie owoców

i warzyw oraz nabiału, niskie spożycie ryb.



palenie tytoniu: w 2001 r. w Warszawie w przedziale

wieku 20-74 lata, paliło regularnie 40% mężczyzn i

26% kobiet. Największe odsetki palących obserwowano

w młodszych grupach wieku, poniżej 54 roku życia (ok.

40% mężczyzn i 34% kobiet). Palenie papierosów

prowadzi do rozwoju chorób serca, zaburzeń rytmu

serca i nagłych zgonów.



nadmierne spożycie alkoholu: dorosły mężczyzna,

mieszkaniec Warszawy wypija rocznie ponad 5 litrów

alkoholu rocznie, a kobieta około 1 litra.



czynniki psychospołeczne: wśród osób w wieku

produkcyjnym zbadanych w 2001 r. 7.9% mężczyzn i

4.9% kobiet deklarowało bezrobocie. Wyższe

wykształcenie miało tylko 15% mężczyzn i 13% kobiet,

natomiast podstawowe i zasadnicze zawodowe 44%

mężczyzn i 35% kobiet. Niskie wykształcenie związane

jest z niską pozycją społeczną, gorszym dostępem do

opieki medycznej, niższą świadomością dotyczącą

właściwego stylu życia.

W/w elementy wpływają na powstanie tzw.

czynników ryzyka chorób układu krążenia do

których zaliczamy:



nadciśnienie tętnicze: stwierdza się u około 40%

dorosłej populacji Warszawy. Największym problemem

jest słaba wykrywalność nadciśnienia i niska

skuteczność jego leczenia. Wśród osób z nadciśnieniem

tętniczym co czwarta osoba ma nie wykryte

nadciśnienie, a wśród osób z wykrytym nadciśnieniem

tętniczym tylko co piąta jest prawidłowo leczona.



podwyższone stężenie cholesterolu: stwierdza się u

ponad połowy dorosłych Warszawiaków.



otyłość i nadwaga: występuje u ok. 70% osób.



cukrzyca: występuje u ok. 8% ogółu dorosłej populacji,

ale jej częstość wzrasta wraz z wiekiem i powyżej 65

roku życia cukrzyca występuje średnio u co piątej osoby.

W 2001 r. populacja Warszawy wynosiła 735.344

mężczyzn i 859.344 kobiet. Wskaźniki umieralności

ogólnej na 100.000 populacji wynosiły 1153 wśród

mężczyzn i 1025 wśród kobiet. Blisko połowa tych

zgonów była spowodowana chorobami układu krążenia

(choroba wieńcowa, zawał serca, niewydolność serca,

udar). Zgony przedwczesne poniżej 65 r.ż. stanowiły

około 35% wszystkich zgonów. Największym problemem

jest choroba wieńcowa, w tym zawał serca i nagły zgon.

Wśród osób powyżej 25 roku życia zmarło z tego

powodu 2152 mężczyzn i 2040 kobiet (wskaźniki

odpowiednio 312,5 i 146,8/100 000 populacji). Oznacza

to, że codziennie w Warszawie z powodu choroby

wieńcowej umiera średnio około 11 osób, a połowa tych

zgonów objawia się jako nagły zgon sercowy. Zwraca

uwagę fakt, że około 1/3 tych zgonów (947) miało

miejsce u osób poniżej 65 r.ż. co oznacza, że w

Warszawie średnio codziennie umierają 3 młode osoby

(2 mężczyzn i 1 kobieta).

2. Uzasadnienie programu.

Oddziałując na czynniki ryzyka można uzyskać

obniżenie zachorowalności i umieralności z

powodu chorób układu krążenia:



obniżenie stężenia cholesterolu, zwłaszcza LDL-

cholesterolu zmniejsza o 1% umieralność na

chorobę wieńcową, powoduje zatrzymanie progresji

a nawet regresję miażdżycy tętnic wieńcowych,



zaprzestanie palenia sprawia, że ryzyko zawału

serca po ok. 10 latach niepalenia jest takie jak u

osoby nigdy nie palącej,



obniżenie średniego ciśnienia rozkurczowego o 5-6

mmHg powoduje zmniejszenie umieralności ogólnej

o 7%, umieralności z powodu udaru mózgu o 14%, a

z powodu choroby wieńcowej o 9%,



obniżenie izolowanego ciśnienia skurczowego

powoduje zmniejszenie ryzyka udaru mózgu o 28-

30%, a zawału mięśnia sercowego o 20-23%.

4. Cele szczegółowe.



zwiększenie wykrywalności i skuteczności

leczenia chorób układu krążenia,



wczesna identyfikacja osób z

podwyższonym ryzykiem chorób układu

krążenia,



objęcie stałą opieką osób z III i IV grupy z

wysokim poziomem ryzyka chorób układu

krążenia,



promocja zdrowego stylu życia.

6. Schemat postępowania

medycznego



Przeprowadzenie wywiadu zgodnie z Kartą

Badania Profilaktycznego (Załącznik 1) –część

I wypełnia pielęgniarka.



Wykonanie badań biochemicznych krwi

(stężenie we krwi cholesterolu całkowitego,

LDL-cholesterolu, HDL-cholesterolu,

trójglicerydów i poziomu cukru na czczo),

pomiar ciśnienia tętniczego krwi, określenie

BMI. Ustalenie terminu wizyty u lekarza.



Wpisanie wyników badań do Karty Badania

Profilaktycznego (Załącznik nr 1) – część II

wypełnia pielęgniarka.



Przeprowadzenie badania przedmiotowego przez

lekarza i ocena poszczególnych czynników ryzyka,

wg kryteriów podanych w “Informacji o kryteriach

czynników ryzyka chorób układu krążenia”

(Załącznik nr 2), dokonanie podziału badanych

osób na cztery grupy (Załącznik nr 3) oraz ocena

globalnego ryzyka wystąpienia incydentu sercowo-

naczyniowego w przyszłości na podstawie

algorytmu SCORE (Załącznik nr 4). Uzyskany

wynik zostaje zapisany w Karcie Badania

Profilaktycznego.(Załącznik nr 1 - część III).



Edukacja pacjenta: rozmowa, przekazanie

materiałów zachęcających do zmiany stylu życia

na bardziej sprzyjający zdrowiu.

7. Przewidywane rezultaty

programu



Obniżenie zachorowalności i

umieralności z powodu chorób układu

krążenia



Zwiększenie wykrycia odsetka

wczesnych stopni zaawansowania

chorób układu krążenia



Wzrost poziomu świadomości

społecznej dotyczącej chorób układu

krążenia

8. Monitorowanie i

ewaluacja programu:

W zakresie skuteczności zapraszania na badania:

W zakresie efektów badań:

1. liczba osób w populacji objętej

programem

1. liczba osób z określonym poziomem ryzyka

chorób układu krążenia

2. liczba osób, które zgłosiły się

badania

2. liczba osób skierowanych na edukację

zdrowotną,

3. liczba osób, które skorzystały z edukacji

zdrowotnej

4. liczba osób z podwyższonym poziomem

poszczególnych czynników ryzyka
ocenianych w programie (np.
nadciśnienie, cholesterol, TG, glukoza,
palenie papierosów, nadwaga, mała
aktywność fizyczna),

5. liczba osób z rozpoznaną chorobą serca/

naczyń.

…………………………….

Pieczątka poradni

PROGRAM PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA
Karta Badania Profilaktycznego

PESEL

Imię i nazwisko: ................................................................
Adres: ................................................................................
Wysokość:............................cm
Wykształcenie:................................... ...............................

Masa

ciała: ...........................kg
Zawód wykonywany: .......................................................

Obwód

talii:..........................cm

Załącznik 1

I. Informacja o czynnikach ryzyka
chorób układu krążenia (wypełnia
pielęgniarka)

PŁEĆ

WIEK

PALENIE TYTONIU (.............

papierosów/dobę)

TAK

NIE

CIŚNIENIE TĘTNICZE

(.............../..............

mmHg)

OBCIĄŻAJĄCY WYWIAD RODZINNY

TAK

NIE

MAŁA AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

TAK

NIE

OTYŁOŚĆ / NADWAGA

(BMI.....................kg/m2)

TAK

NIE

IV. Zalecenia dla pacjenta (wypełnia lekarz podstawowej

opieki zdrowotnej)

□ pacjent skierowany na edukację

□ pacjent skierowany do AOS

Data badania: .........................................

Pieczątka i podpis lekarza

.................................

V. Edukację przeprowadzono dnia .................................

Edukacja

dotyczyła

:..................................................................................................................

..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................

...........................................

podpis pielęgniarki

.............................................

podpis pacjenta

Załącznik 2.

Informacja o kryteriach

czynników ryzyka chorób układu

krążenia:



Płeć:

płeć męska oraz kobiety po menopauzie



Wiek:

mężczyźni > 45 lat, kobiety > 55 lat



Palenie tytoniu:

powyżej 1 papierosa dziennie



Nadciśnienie tętnicze:

RRs > = 140 mmHg i/lub

RRs >= 90

mmHg w dwóch niezależnych pomiarach oraz pacjenci leczeni z

powodu nadciśnienia tętniczego



Zaburzenia lipidowe:

stężenie cholesterolu całkowitego TC >=

200 mg/dl, LDL >=130 mg/dl, HDL <40 mg/dl, triglicerydów TG

>= 180 mg/dl (>= 150 mg/dl u chorych na cukrzycę)



Cukrzyca:

glikemia na czczo >=126 mg/dl lub w przygodnym

pomiarze >= 200 mg/dl, oraz pacjenci leczeni z powodu cukrzycy



Otyłość :

wskaźnik masy ciała - BMI >= 30 kg/m2



Mała aktywność fizyczna:

aktywność ruchowa (np. spacery,

marsze, bieganie, jazda na rowerze, pływanie, aerobik) rzadziej niż

3 razy w tygodniu po 30 minut



Obciążający wywiad rodzinny:

występowanie choroby wieńcowej

lub innej choroby naczyń o etiologii miażdżycowej u rodziców lub

rodzeństwa, u mężczyzn przed 55 r.ż., u kobiet przed 65 r.ż.

Pytania obiektywizujące ocenę

czynników ryzyka:

Palenie tytoniu:



“Czy pali Pan/Pani papierosy?”



Jeśli padnie odpowiedź: “Tak” › Pytanie 2:



2. “Ile papierosów wypala Pan/Pani dziennie?”

Aktywność fizyczna:



“Czy podejmuje Pan/Pani regularnie aktywność fizyczną

sportowo-rekreacyjną (np. marsze, bieganie, jazda na rowerze,

pływanie, aerobik itp.) ?”



Jeśli padnie odpowiedz “Tak” › Pytanie 2:



2. “Jak często zdarza się Panu/Pani podejmować tego typu formę

aktywności fizycznej?”

Obciążający wywiad rodzinny:



“

Czy u kogoś z Pana/Pani rodziców lub rodzeństwa stwierdzono

chorobę niedokrwienną serca, zawał mięśnia sercowego,

nadciśnienie tętnicze, udar mózgu, cukrzycę, chromanie

przestankowe?



Jeśli padnie odpowiedź “Tak” › Pytanie 2: “U kogo i jakim wieku?”

Grupy ryzyka

Osoby wg liczby

czynników

ryzyka

Dalsze postępowanie wg

podziału na

kategorie ryzyka

chorób układu

krążenia:

Ryzyko łagodne

(grupa

zielona)

osoby bez obecnych

czynników
ryzyka innych niż
wiek i płeć

z łagodnym ryzykiem

chorób układu
krążenia: edukacja
zdrowotna;

Ryzyko

umiarkowan

e (grupa

żółta)

osoby z obecnością 3

i mniej
czynników
ryzyka, ale bez
cukrzycy,
choroby
niedokrwiennej
serca i innych
chorób układu
krążenia

z umiarkowanym ryzykiem

chorób układu
krążenia: interwencja
lekarza POZ edukacja
zdrowotna (zalecenia
zmian w stylu życia);

Ryzyko duże

(grupa

pomarańczo

wa)

osoby z obecnością 4-

5 czynników
ryzyka innych niż
wiek i płeć, ale
bez cukrzycy,
choroby
niedokrwiennej
serca i innych
chorób układu
krążenia

z dużym ryzykiem chorób

układu krążenia:
interwencja lekarza
POZ edukacja
zdrowotna z
możliwością
skierowania pacjenta
do lekarza specjalisty
udzielającego
świadczeń w rodzaju
AOS w ramach
kontraktu z NFZ

Ryzyko bardzo

duże (grupa

czerwona)

osoby z obecnością

powyżej 5
czynników
ryzyka, osoby z
cukrzycą,
chorobą
niedokrwienną
serca i innymi
chorobami
układu krążenia

z bardzo dużym ryzykiem

chorób układu
krążenia: interwencja
lekarza POZ, edukacja
zdrowotna z
możliwością
skierowania pacjenta
do lekarza specjalisty
udzielającego
świadczeń w rodzaju
AOS w ramach
kontraktu z NFZ

Załącznik 3

Ryzyko dla osób w wieku 30 lat jest oceniane według

algorytmu zawartego w przedziale wiekowym oznaczonym liczbą
40, dla osób w wieku 45 lat w przedziale wiekowym oznaczonym
liczbą 50, zaś dla osób w wieku 55 lat w przedziale wiekowym
oznaczonym liczbą 55.

Uwaga!

Ryzyko wystąpienia zgonu naczyniowo-sercowego

może być istotnie wyższe od oszacowanego na podstawie
algorytmu SCORE:
·

u osób z silnie obciążającym wywiadem rodzinnym

przedwczesnego występowania chorób układu krążenia,
·

u osób z niskim stężeniem cholesterolu HDL, upośledzoną

tolerancją glukozy, podwyższonym stężeniem triglicerydów,
białka C-reaktywnego, fibrynogenu, homocysteiny,
apolipoproteiny B lub Lp(a),
·

u osób otyłych, u osób prowadzących siedzący tryb życia.

Ocena globalnego ryzyka

wystąpienia incydentu sercowo-

naczyniowego

Document Outline