Istota i modele 

Istota i modele 

opieki 

opieki 

pielęgniarskiej 

pielęgniarskiej 

w krajach 

w krajach 

Europy

Europy

 

 

 

 

dr n. med.  Mariola Głowacka

dr n. med.  Mariola Głowacka

 

 

„Zachęta do filozofii”-  

Arystoteles

„…Wszyscy ludzie mogliby się zgodzić,
że  mądrość  powstaje  z  wiedzy  i  z 

poszukiwania rzeczy,

które filozofia umożliwia nam pojąć,
więc  powinniśmy  bez  wahania  zająć  się 

filozofią…”

filozofia

•

W ujęciu potocznym

pogląd na świat, mądrość

•

              

              

Filozofia:

Filozofia:

dziedzina 

rozważań 

ogólnych 

na 

dziedzina 

rozważań 

ogólnych 

na 

temat:

temat:

-

istoty bytu,

istoty bytu,

-

źródeł poznania rzeczywistości,

źródeł poznania rzeczywistości,

-

sensu życia,

sensu życia,

-

zagadnień  dotyczących  poglądu  na 

zagadnień  dotyczących  poglądu  na 

świat i na człowieka.

świat i na człowieka.

Przedmiot filozofii – wg Marriner Tomey 

Przedmiot filozofii – wg Marriner Tomey 

(ameryk. Pielęgniarka)

(ameryk. Pielęgniarka)

Dochodzenie 

przyczyn 

i 

praw 

Dochodzenie 

przyczyn 

i 

praw 

stanowiących  podstawę  badanej  przez 

stanowiących  podstawę  badanej  przez 

człowieka  rzeczywistości,  która  to 

człowieka  rzeczywistości,  która  to 

rzeczywistość dotyczy świata, życia itp.

rzeczywistość dotyczy świata, życia itp.

Przedmiot filozofii – wg Marriner Tomey 

Przedmiot filozofii – wg Marriner Tomey 

(ameryk. Pielęgniarka)

(ameryk. Pielęgniarka)

FILOZOFIA

FILOZOFIA

  

  

Pogląd na świat

Pogląd na świat

             

             

FILOZOFIA PIELĘGNIARSTWA

FILOZOFIA PIELĘGNIARSTWA

Pogląd na pielęgniarstwo

Pogląd na pielęgniarstwo

                                    

                                    

„

„

FILOZOFIA" 

FILOZOFIA" 

PIELĘGNOWANIA

PIELĘGNOWANIA

FILOZOFIA - 

FILOZOFIA - 

Filozofia 

dyscypliny

 

•

(np.  filozofia  medycyny,  filozofia 

pielęgniarstwa) 

znajduje 

swoje 

odbicie  w  zawodzie  (wykonywanym 

przez lekarza, pielęgniarkę). 

•

Gutt: każdy zawód ma odrębną filozofię. 

FILOZOFIA 

FILOZOFIA 

pielęgniarstwa

•

system  sądów  i  przekonań,  co  do 

istoty samego pielęgniarstwa, w tym 

               

jego celów, 

                        wartości, 

                              prawd, 

                                      jakimi się 

kieruje.

Pielęgniarstwo

•

celem  filozofii  jest  danie  ogólnego,  jednocześnie 
czytelnego  obrazu  pielęgniarstwa  wraz  z  ukazaniem 
zasadniczych idei leżących u jego podstaw.

 

Takie podejście gwarantuje m.in.:

•

 

możliwość 

racjonalnego 

podporządkowania  programów  kształcenia 
i  doskonalenia  zawodowego  pielęgniarek 
oraz  praktyki  zawodowej  do  przyjętej 
filozofii, 

a 

tym 

samym 

rzutuje 

na 

jakość 

pielęgnowania.

Filozofia

 

Pielęgniarstwo

•

to praktyka i teoria, 

•

to młoda, rozwijająca się nauka, 

•

nauka czerpiąca z własnych pokładów, 
ale  i  z  istotnego  dla  pielęgniarstwa 
dorobku  wielu  nauk,  takich  jak  np. 
filozofia, 

psychologia, 

socjologia, 

pedagogika, medycyna, antropologia.

O filozofii pielęgniarstwa

•

jest  to  zwerbalizowana    w  sposób 
refleksyjny  jego  wartość,  szczególna 
siła. 

•

profesjonalne  pielęgnowanie  zostaje 
oparte  na  określonych  ideach,  przy 
czym  dokładnie  wiadomo  na  jakich  i 
dlaczego. 

•

Korzenie  współczesnego  pielęgniarstwa 
tkwią  mocno  w  praktyce  zawodowej,  w 
pielęgnowaniu.

•

 Aby mogło dokonać się przejście od bardzo 
szeroko  rozumianej  opieki,  świadczonej 
najpierw 

przez 

osoby 

niemające 

specjalnego  przygotowania,  do  rozważań  o 
pielęgniarstwie 

jako 

samodzielnej 

dyscyplinie  i  jeszcze  dalej  -  do  filozofii 
pielęgniarstwa,  musiało  dokonać  się  wiele 
zmian o charakterze rozwojowym, w tym w 
świadomości samych pielęgniarek. 

FILOZOFIA PIELĘGNIARSTWA

„FILOZOFIA„ PIELĘGNOWANIA 

•

„Filozofia" pielęgnowania

 

jest  tym,  co  powstaje  w  wyniku 

uogólnienia subiektywnych opinii, ocen, 

poglądów, 

itp. 

poszczególnych 

pielęgniarek,  dotyczących  postrzegania 

przez nie pielęgnowania jako określonej 

formy realizacji celów zawodowych.

•

Pielęgniarki,  jak  każda,  inna  grupa 

zawodowa, 

żyją 

i 

pracują 

w 

konkretnych 

warunkach 

geopolitycznych, 

kulturowych 

i 

społecznych. 

•

Wraz  z  członkami  innych  zawodów 

opiekuńczych 

pielęgniarki 

tworzą 

liczną  grupę,  charakteryzującą  się 

określoną  świadomością  zawodową, 

kształtowaną  przez  różne  czynniki 

zewnętrzne,  w  tym  generowane  przez 

sam system (pielęgniarki jako odrębna 

grupa zawodowa).

•

Teoretycznie 

można 

by 

założyć 

prawdopodobieństwo  prezentowania  (np. 

w  określonej  placówce  ochrony  zdrowia) 

takiej  liczby  „filozofii",  jaka  jest  liczba 

pielęgniarek  tam  zatrudnionych         

obecność  bardzo  wielu  różnych  opinii, 

często  sprzecznych,  dotyczących  tego, 

czym  jest  pielęgniarstwo  oraz  jakim 

ideom powinno być podporządkowane. 

•

Gdyby  w  konkretnej  rzeczywistości 

zawodowej  każda  z  pielęgniarek  miała 

możliwość 

prezentowania 

własnej 

„filozofii" 

pielęgnowania 

i 

konsekwentnie  -  podporządkowania 

pracy  z  podmiotem  opieki  przyjętym 

przez  siebie  wartościom,  to  bardzo 

szybko okazałoby się, że praca w takich 

warunkach nie jest możliwa. 

•

Historycznie większości pielęgniarek 

zdecydowanie 

bliżej 

było 

do 

wyrażania  swojej  własnej  „filozofii" 

pielęgnowania  niż  rozważań  nad 

ogólną jego filozofią.

•

Dla  znacznej  grupy  osób,  głównie 
wchodzących  do  zawodu,  a  także 
czynnych  zawodowo  pielęgniarek, 
tych  o  orientacji  zdecydowanie 
praktycznej, to co określane jest jako 
filozofia pielęgniarstwa, może okazać 
się  szczególnie  trudnym  rodzajem 
uogólnienia,  wykraczającym  poza 
rzeczywistość znaną. 

•

FILOZOFIA 

od  dawna  funkcjonuje  w  światowym 

pielęgniarstwie 

i 

ma 

dość 

jednoznacznie określoną wartość. 

Jest  nadrzędnym  w  stosunku  do 

pojęcia 

„istota 

pielęgniarstwa", 

przez 

co 

wywiera 

na 

niego 

bezpośredni wpływ.

filozofia  pielęgniarstwa

•

zakodowane jest w niej bardziej lub mniej 
jednoznaczne  uzasadnienie  dla  zakresu  i 
charakteru  zadań  i  działań  zawodowych 
podejmowanych  przez  pielęgniarkę  na 
rzecz  pojedynczych  osób  i  całych  grup 
ludzi. 

•

To samo dotyczy obszarów, które powinny 
wejść  w  zakres  badań  naukowych  oraz 
najbardziej  pożądanego  kierunku,  w 
którym  rozwój  pielęgniarstwa  w  danym 
kraju, regionie, powinien zmierzać. 

•

filozofia 

pielęgniarstwa 

bazuje 

na 

 

podstawowych  orientacjach  filozoficznych    lub 
nurtach 

filozoficzno-kulturowych, 

w 

szczególności: 

        ascetyzmie, 
                 romantyzmie, 
                        pragmatyzmie, 
                                   humanizmie, 
znajdujących bezpośrednie odzwierciedlenie w        

 

                        filozofii życia ludzi, 
                          w szeroko rozumianej opiece,          

        

                       pielęgnowaniu i szerzej 
                                         w

pielęgniarstwie.

Pielęgniarstwo

•

Zawód o charakterze opiekuńczym,

•

Dyscyplina 

naukowa 

wykładana 

na 

poziomie akademickim/ uniwersyteckim,

•

Podsystem ochrony zdrowia

,

•

Przedmiot nauczania,

W nurcie zdominowanym ascezą

W nurcie zdominowanym ascezą

•

  pielęgnowanie  innych  to  możliwości 

spełnienia powinności wobec Boga. 

•

Usługiwanie 

chorym, 

biednym, 

potrzebującym pomocy innych osób –

•

 to działania, w których istotę wpisane jest 

umartwianie się.

W romantyzmie 

•

pielęgnowanie 

innych 

to 

jedna 

z 

ciekawszych 

form 

spełnienia 

się 

człowieka. 

•

Kobiety  wszechstronnie  wykształcone  z 

tzw.  pozycją  społeczną,  widziały  w  pracy 

opiekuńczej szansę dla siebie.

pragmatyzm

pragmatyzm

•

nurt  filozoficzny  powstały  w  Stanach 

Zjednoczonych  na  przełomie  XIX  i  XX 

w., 

spowodował 

zainteresowanie 

pielęgnowaniem  jako  działalnością 

użyteczną,  niosącą  w  sobie  wartość 

poznania  podmiotu  opieki  na  drodze 

określonych 

działań 

praktycznych 

skierowanych na jego osobę.

humanizm –

humanizm –

•

filozoficzna podstawa pielęgnowania. 

•

dla  współczesnej,  dominującej  w  opiece 

orientacji  humanistycznej,  człowiek  jest 

wartością 

najwyższą, 

najważniejszą. 

Wartość  ta,  wynikająca  z  samej  istoty 

człowieczeństwa,  przypisana  jest  stronie 

pielęgnowanej, czyli podmiotowi opieki. 

•

Osoby 

pielęgnujące, 

głównie 

profesjonaliści (dawniej tylko kobiety 

-  pielęgniarki,  dziś  coraz  częściej  i 

mężczyźni 

-pielęgniarze) 

muszą 

dążyć  do  tego,  aby  sprostać  nowym 

wyzwaniom. 

Filozofia ekologizmu 

Filozofia ekologizmu 

ma swoje korzenie w kulturze starożytnej 

Grecji, 

opartej 

na 

„uniwersalnym 

rozumie" (prawda, dobro, piękno) 

•

Filozofia troski 

Filozofia troski 

•

autentyczny ludzki stan bycia,

•

 wartość, do której wyrażenia dochodzi się 

w naturalnych kontaktach międzyludzkich, 

ze  szczególnym  zwróceniem  uwagi  na 

stany i sytuacje, w których troszczenie się 

ma wartość terapeutyczną,

•

Wg  M.  Leininger  troska  jest  sednem  i 

samą egzystencją pielęgniarstwa, 

•

  konsekwentnie  -  pielęgnacja  chorego  nie 

ma racji bytu, jeśli nie ma w niej troski.

Istota pielęgniarstwa

Istota pielęgniarstwa

= 

= 

jego  treść  ,  wszystko  to  ,  co 

jego  treść  ,  wszystko  to  ,  co 

zasadnicze,  co  określa  jego  elementy 

zasadnicze,  co  określa  jego  elementy 

składowe.

składowe.

Pielęgniarstwo  dzisiejsze  jest  z  założenia 

Pielęgniarstwo  dzisiejsze  jest  z  założenia 

pielęgniarstwem  naukowym,  opartym  na 

pielęgniarstwem  naukowym,  opartym  na 

faktach. 

faktach. 

To  teoria  stymulująca praktykę  do szukania 

To  teoria  stymulująca praktykę  do szukania 

odpowiedzi w nauce.

odpowiedzi w nauce.

Praktyczne pielęgniarstwo 

•

powinno  wynikać  z  określonego  podejścia 

teoretycznego  (wybranego  spośród  wielu 

możliwych)  i/lub  wypracowanego  dla  potrzeb 

pojedynczego  podmiotu  opieki,  kategorii  osób 

lub środowisk. 

•

powinno  uwzględniać  możliwość  dokonywania 

racjonalnych  wyborów  w  obrębie  różnych 

modeli i metod pielęgnowania.

•

Oprócz 

„programowego" 

zainteresowania człowiekiem zdrowym, 

•

wykorzystuje sprawdzone formy opieki, 

•

  rozwija  nowe  formy  opieki,  które  mogą 

mieć  wpływ  na  życie  i  samopoczucie 

ludzi  przewlekle  i  nieuleczalnie  chorych 

oraz  tych,  u  których  doszło  do  nagłego 

załamania 

dotychczasowego, 

często 

zadowalającego stanu zdrowia.

Praktyczne 
pielęgniarstwo

Szerokie podejście do 

Szerokie podejście do 

pielęgniarstwa

pielęgniarstwa

wymaga  postrzegania  w  kategoriach 

wymaga  postrzegania  w  kategoriach 

praktyki i teorii. 

praktyki i teorii. 

Pielęgniarstwo 

to 

młoda 

nauka 

Pielęgniarstwo 

to 

młoda 

nauka 

czerpiąca z własnych osiągnięć

czerpiąca z własnych osiągnięć

,

,

 jak i 

 jak i 

z 

dorobku 

nauk 

pokrewnych 

z 

dorobku 

nauk 

pokrewnych 

(filozofii, socjologii, pedagogiki).

(filozofii, socjologii, pedagogiki).

Podstawowe 

idee, 

Podstawowe 

idee, 

wyznaczające 

charakter 

wyznaczające 

charakter 

opieki,  zmieniały  się  na 

opieki,  zmieniały  się  na 

przestrzeni wieków.

przestrzeni wieków.

Filozofia a misja 

pielęgniarstwa

 

W  aktualnie  obowiązujących  dokumentach 

europejskich 

mowa 

jest 

o 

misji 

pielęgniarstwa  wobec  społeczeństwa 
jako :

•

szczególny rodzaj posłannictwa,

•

zadanie,  jakie  pielęgniarstwo  ma  do 
spełnienia wobec społeczeństwa w  danym 
kraju,  regionie  czy  instytucji  ochrony 
zdrowia,

Filozofia a misja 

pielęgniarstwa

Z misją wiąże się rozumienie istoty i sensu 

zawodu pielęgniarskiego credo. 

  Pielęgniarstwo  postrzegane  jest  jako 

wyjątkowa  profesja,  głównie  ze  względu 
na  związek  między  pielęgnowanym  a 
pielęgnującym 

= 

humanistyczna 

transakcja 

(Lenartowicz 1998).

 

Współczesna pielęgniarka:

•

  bierze  pełną  odpowiedzialność  za 

wyniki  opieki  świadczonej  pojedynczym 

osobom,  społeczności                                        i 

całemu społeczeństwu. 

Współczesna pielęgniarka:

•

pracując 

z 

różnymi 

kategoriami 

odbiorców  usług  oraz  dawców  opieki  na 

różnych poziomach zarządzania tą opieką 

jest świadoma

konieczności  ustawicznego  doskonalenia  się  w 

zakresie praktycznego pielęgnowania, 

•

zarządzania, 

•

nauczania, 

•

podejmowania 

badań 

naukowych, 

które 

przyczyniają 

do 

podnoszenia 

szeroko 

rozumianej jakości pielęgnowania,

•

inwestowania  w  pielęgniarstwo  jako  dyscyplinę 

naukową.

•

Wszystkie  zadania,  stojące  przed 

współczesnym 

pielęgniarstwem, 

pielęgniarką, zakodowane w misji, w 

większości  krajów  świata  obejmują 

kilka 

zasadniczych 

obszarów 

działania:

•

Współuczestniczenie w tworzeniu    

                          i realizowaniu 

narodowego 

planu

i programu ochrony zdrowia.

•

Promowanie 

wysokiego 

poziomu 

pielęgnowania  oraz  świadczenie  takiej

opieki  ludziom  zdrowym,  narażonym  na 

zachorowanie, 

chorym 

i 

niepełnosprawnym; 

•

Przygotowanie  społeczeństwa  do  brania 

coraz 

większej

odpowiedzialności  za  zdrowie  i  życie 

swoje oraz swoich najbliższych.

•

Wnoszenie 

własnego, 

autonomicznego 

wkładu 

we 

współpracę  z  przedstawicielami 

innych  zawodów  o  charakterze 

opiekuńczym.

•

Inwestowanie  w  rozwój  praktyki 

pielęgniarskiej,  głównie  poprzez 

wprowadzanie nowych form opieki.

•

Rozpoznawanie  nowych,  istotnych 

dla pielęgniarstwa obszarów badań

oraz  udział  w  ich  realizacji  oraz 

właściwym 

wykorzystaniu 

uzyskanych

wyników.

Pielęgniarstwo:

 

praktyka, 

nauka, 

teoria, 

wiedza

Pielęgniarstwo - praktyka 

Działalność praktyczna w pielęgniarstwie

 

•

integralnie 

związana 

jest 

z 

zawodem 

wykonywanym przez pielęgniarkę, 

•

zawodem w znaczeniach: 



świadczeń bezpośrednio wykonywanych na rzecz 

podmiotu opieki, 



zarządzania pielęgniarstwem,



 kształcenia i doskonalenia pielęgniarek, 



prowadzenia  prac  naukowo-badawczych  w 

dziedzinie pielęgniarstwa. 

•

Zakres 

działalności 

faktycznej 

obejmującej  zawód  pielęgniarki  i   
wykonywane 

przez 

pielęgniarkę 

zadania 

zawodowe 

zależy 

od 

poziomu 

wykształcenia 

i 

zajmowanego stanowiska.

Pielęgniarstwo jest integralną częścią 

systemu opieki nad zdrowiem społeczeństwa.

Odpowiedzialne jest za

•

 pielęgnowanie osób w różnym wieku i stanie 

(zdrowych, chorych, niepełnosprawnych), 

tzn. za planowanie, organizowanie, 

realizowanie i ocenę osiąganych celów 

pielęgnowania, 

•

 za organizowanie 

wsparcia, 

•

pomaganie, 

•

niesienie ulgi ludziom cierpiącym i 

umierającym. 

pielęgniarstwo

powinno współuczestniczyć w 

realizacji innych zadań systemu np. 

•

w promowaniu zdrowia, 

•

zapobieganiu chorobom i wypadkom, 

•

procesie diagnozowania, leczenia i 
rehabilitacji pacjentów. 

Pielęgniarstwo - nauka

Nauka to

 

•

ogół  wiedzy  wyrażonej  w  prawdziwych 
sądach i przypuszczeniach, połączonej w 
system zagadnień; 

•

to  dyscyplina  badawcza  odnosząca  się 
do  pewnej  dziedziny  rzeczywistości.  W 
ramach 

realizowania 

programu 

badawczego  droga  wiedzie  do  odkrycia 
nieznanych dotąd faktów.

 

Badanie naukowe

•

proces  poszukiwania  informacji,  w 

którym  posługujemy  się  metodami 

naukowymi 

i 

dążymy 

do 

uzupełnienia  wiedzy  naukowej  lub 

odkrycia 

nowych 

faktów 

czy 

prawidłowości. 

Podstawowe zadanie nauki

•

to  nie  tyle  gromadzenie  informacji,  ile  ich 

wyjaśnianie 

przy 

wykorzystaniu 

metod 

naukowych, 

•

tj. czynności poznawcze prowadzące do 



odkrywania, 



identyfikowania, 



porządkowania, 



wyjaśniania  faktów  zgodnie  z  zasadami 

logicznego  myślenia  poprzez  sprawdzanie 

hipotez, 

systematyczną 

obserwację 

czy 

eksperyment. 

Każda 

dyscyplina 

naukowa 

posługuje 

się 

właściwymi jej metodami naukowymi. 

W badaniu naukowym

•

nie  chodzi  o  to,  aby  zgromadzić  jak 

najwięcej dowolnych informacji, lecz 

              by  szukać  takich,  które  będą 

tłumaczyć, dlaczego i ze względu na 

jaki  czynnik  jest  tak,  jak  zakładamy, 

że jest. 

Pielęgniarstwo jako nauka

znaczenie treściowe

•

system pojęć, uzasadnionych hipotez i 
twierdzeń,

•

 pielęgniarstwo zajmuje się: 



           gromadzeniem i analizowaniem 
faktów znaczących w pielęgniarstwie 
(również w znaczeniu zarządzania 
pielęgnowaniem i kształcenia 
pielęgniarek) i ważnych w jego rozwoju, 



          opracowaniem ogólnych zasad, 
koncepcji, teorii i modeli pielęgniarstwa;

•

wszystkie  czynności  składające  się 

na

działalność  badawczą  prowadzoną 

przez pielęgniarki;

Pielęgniarstwo jako nauka

znaczenie funkcjonalne

•

ponieważ 

ma 

własną 

kadrę 

pracowników naukowych,

•

  jest  przedmiotem  studiów  na 
poziomie  akademickiego  kształcenia 
pielęgniarek.

Pielęgniarstwo jako nauka

znaczenie funkcjonalne

Pielęgniarstwo - teoria

 

•

teoria 

jest 

wynikiem 

działalności 

naukowej. 

•

ogół  usystematyzowanych  wiadomości 

jakiejś nauki, 

•

ogólna  koncepcja  oparta  na  poznaniu  i 

zrozumieniu 

istotnych 

czynników 

kształtujących pewną sferę rzeczywistości 

lub  konstrukcja  myślowa  tworząca  z 

elementów pewną swoistą całość. 

Teoria

•

to  logiczny,  spójny  i  uporządkowany 

zbiór 

twierdzeń, 

spełniający 

metodologiczne 

kryterium 

naukowości danej dyscypliny.

Pielęgniarstwo - wiedza

Wiedza to 

•

ogół  wiadomości  z  jakiejś  dziedziny,  zdobytych 

dzięki  uczeniu  się  -    podstawowej  wartości  w 

sferze  intelektualnego  rozwoju  człowieka,  ale 

również niezbędną do uprawiania zawodu. 

•

m.in.  wszystko  to,  co  trzeba  wiedzieć  i  umieć, 

żeby realizować działania zawodowe.

Wiedza

•

zdobywana przez człowieka i magazynowana w 
jego, pamięci może pochodzić z różnych źródeł, 
np. 

•

z  jego  osobistego  doświadczenia  życiowego 
(wiedza potoczna), 

•

wynik działalności naukowej (wiedza naukowa).

  O  wartości  wiedzy  świadczyć  powinien  nie  tyle 

jej rodowód (wiedza potoczna lub naukowa), ile 
przydatność poznawcza i praktyczna.

W

 

pielęgniarstwie

•

powinna 

być 

wykorzystywana 

głównie wiedza 

naukowa  konfrontowana  z  wiedzą 

potoczną. 

•

Aby 

pielęgniarka 

mogła 

racjonalnie  wykonywać  zadania 

zawodowe, 

musi 

opanować 

rozległą  wiedzę  naukową  przede 

wszystkim z pielęgniarstwa. 

Źródłem wiedzy 

pielęgniarki

•

nie  tylko  wnioski  wynikające  z  badań 

prowadzonych w dziedzinie pielęgniarstwa, 

•

 

inne 

dyscypliny 

zainteresowane 

człowiekiem w kontekście jego zdrowia 

Wiedza powinna pomóc 

pielęgniarce

•

w  ocenie  i  zrozumieniu  stanu  i  sytuacji 
podopiecznego ;

•

 umożliwi postawienie diagnozy pielęgniarskiej, 

•

umożliwi  zaplanowanie  metod  skutecznych  w 
osiąganiu celów pielęgnowania, 

•

a  w  konsekwencji  wykonanie  wszystkich 
planowanych działań opiekuńczych. 

Samodzielność

•

to swoboda w podejmowaniu decyzji ograniczona 
wiedzą i doświadczeniem zawodowym, 

•

 gotowość do działania w śmiałej sytuacji, 
przejawiającą się w wyborze jednej spośród wielu 
możliwości,

•

za samodzielnego pracownika uznaje się tego, który 
potrafi właściwie ocenić sytuację, wie, jakie podjąć 
działania, trafnie dobiera środki niezbędne do 
osiągnięcia celu, umie ocenić osiągnięte wyniki, ma 
poczucie niezależności, kieruje się własnym zdaniem, 
nie ulega naciskom z zewnątrz 

Podstawowym czynnikiem 

decydującym o rozwoju 

zawodu

•

jest 

konieczność 

systematycznej 

przebudowy  tradycyjnej  roli  pielęgniarki 

(pielęgniarka  służy  lekarzowi)  na  taką, 

która  odpowiadałaby  nie  tyle  potrzebom 

systemu 

zdrowia, 

co 

potrzebom 

zdrowotnym człowieka (pielęgniarka służy 

pacjentowi). 

Model 

Model 

w znaczeniu językowym oznacza 

w znaczeniu językowym oznacza 

symboliczne przedstawienie 

symboliczne przedstawienie 

zjawiska lub zjawisk.

zjawiska lub zjawisk.

W pielęgniarstwie pojęcie 

W pielęgniarstwie pojęcie 

model rozumiane jest 

model rozumiane jest 

wielorako

wielorako

 

 

jako

jako

:

:

-

model graficzny

model graficzny

  

  

( mogący obrazować  teorie 

( mogący obrazować  teorie 

                                

                                

lub system pojęć ) 

lub system pojęć ) 

-

p

p

ojęciowy

ojęciowy

 

 

   

   

( jest to pewien zbiór, system 

( jest to pewien zbiór, system 

 

 

                       

                       

pojęć oraz twierdzeń odnoszących 

pojęć oraz twierdzeń odnoszących 

   

   

                

                

                        

                        

się do tych pojęć) 

się do tych pojęć) 

-

model formalny

model formalny

, czyli rozwiązanie i ustalenie 

, czyli rozwiązanie i ustalenie 

                                                       

                                                       

odgórnie  przyjęte  jako 

odgórnie  przyjęte  jako 

obowiązujące

obowiązujące

,                                np. :  standard, proces 

,                                np. :  standard, proces 

 

 

                            

                            

pielęgnowania lub regulamin 

pielęgnowania lub regulamin 

                            

                            

szpitala. 

szpitala. 

model pielęgniarstwa

model pielęgniarstwa

( teoria pielęgniarstwa):

( teoria pielęgniarstwa):

graficzne lub symboliczne przedstawienie 

graficzne lub symboliczne przedstawienie 

zjawisk-  wykorzystywane  są  strzałki, 

zjawisk-  wykorzystywane  są  strzałki, 

symbole, przy minimalnym użyciu słów; 

symbole, przy minimalnym użyciu słów; 

teoria  pielęgniarstwa

teoria  pielęgniarstwa

  jest  logicznie 

  jest  logicznie 

spójnym                    i uporządkowanym 

spójnym                    i uporządkowanym 

zbiorem 

twierdzeń 

spełniającym 

zbiorem 

twierdzeń 

spełniającym 

metodologiczne  kryterium  naukowości 

metodologiczne  kryterium  naukowości 

pielęgniarstwa.

pielęgniarstwa.

klasyfikacja teorii 
pielęgniarstwa:

- 

Modele opieki uwzględniające 

zaspokojenie potrzeb człowieka-
*V. Henderson-model asystowania 
człowiekowi potrzebującemu pomocy w 
zaspakajaniu potrzeb; 
*D. Orem- teoria samoopieki i deficytu 
samoopieki.

- Model rozpatrujący opiekę w 
aspekcie systemowym- 
*C. Roy- model adaptacyjny; 
*B. Neumann- model systemowy, wpływ 
stresu na człowieka.

klasyfikacja teorii 

pielęgniarstwa:

cd

Model humanizmu personalistycznego- 
*J. Watson- model humanistycznej troskliwości.
 Modele interakcji międzyludzkich. \Peplau; 
*J. Riehl- Sisca.
Model opieki transkulturalnej- 
*M. Leninger- model wschodzącego słońca
Model opieki uwzględniający oddziaływanie pól 

energetycznych- 

*M. Rogers

Opieka pielęgniarska w 

Opieka pielęgniarska w 

krajach Europy Zachodniej – 

krajach Europy Zachodniej – 

istota opieki.

istota opieki.

Istota opieki 

Istota opieki 

=

=

•

elementy  opieki,  które  stoją  w 

elementy  opieki,  które  stoją  w 

centrum zainteresowania, 

centrum zainteresowania, 

•

stanowią  fundament  nadający 

stanowią  fundament  nadający 

podstawowy  kierunek  działaniom 

podstawowy  kierunek  działaniom 

pielęgniarskim wobec osób, które 

pielęgniarskim wobec osób, które 

są tą opieką objęte- pacjenci. 

są tą opieką objęte- pacjenci. 

•

Pacjent 

stał 

się 

podmiotem 

Pacjent 

stał 

się 

podmiotem 

zainteresowania 

współczesnego 

zainteresowania 

współczesnego 

pielęgniarstwa  w  pełnym  wymiarze 

pielęgniarstwa  w  pełnym  wymiarze 

swojego człowieczeństwa.

swojego człowieczeństwa.

•

Istotny 

jest 

element 

Istotny 

jest 

element 

transkulturalny  niosący  ze  sobą 

transkulturalny  niosący  ze  sobą 

szacunek 

i 

zrozumienie 

do 

szacunek 

i 

zrozumienie 

do 

odmiennych 

poglądów, 

odmiennych 

poglądów, 

światopoglądu  ukształtowanego  w 

światopoglądu  ukształtowanego  w 

toku socjalizacji. 

toku socjalizacji. 

Opieka pielęgniarska w krajach 

Opieka pielęgniarska w krajach 

Europy Zachodniej – istota opieki.

Europy Zachodniej – istota opieki.

W praktyce profesjonalna opieka 

W praktyce profesjonalna opieka 

oznacza  

oznacza  

•

objęcie całościową, zintegrowaną i ciągłą 

objęcie całościową, zintegrowaną i ciągłą 

opieką samego pacjenta wraz z całym jego 

opieką samego pacjenta wraz z całym jego 

otoczeniem,

otoczeniem,

 

 

a przede wszystkim rodziną, 

a przede wszystkim rodziną, 

•

z zaznaczeniem bardzo istotnego faktu 

z zaznaczeniem bardzo istotnego faktu 

pozyskania wszystkich tych osób do 

pozyskania wszystkich tych osób do 

współdziałania, współpracy w walce o 

współdziałania, współpracy w walce o 

powrót do pełni zdrowia pacjenta. 

powrót do pełni zdrowia pacjenta. 

kraje 

Europy 

Zachodniej 

kraje 

Europy 

Zachodniej 

wypracowały 

sobie 

model 

wypracowały 

sobie 

model 

organizacji  ochrony  zdrowia 

organizacji  ochrony  zdrowia 

zgoła  odmienny  od  znanego 

zgoła  odmienny  od  znanego 

nam  polskiego  modelu,  dzięki 

nam  polskiego  modelu,  dzięki 

czemu  całkiem  odwrotne  jest 

czemu  całkiem  odwrotne  jest 

ukierunkowanie nacisku działań 

ukierunkowanie nacisku działań 

pielęgniarskich  pod  względem 

pielęgniarskich  pod  względem 

ich  umiejscowienia  w  ogólnej 

ich  umiejscowienia  w  ogólnej 

strukturze ochrony zdrowia.

strukturze ochrony zdrowia.

powszechnym

powszechnym

  modelem  opieki 

  modelem  opieki 

jest

jest

 

 

pielęgniarstwo 

środowiskowe

pielęgniarstwo 

środowiskowe

, 

, 

pielęgniarstwo kliniczne

pielęgniarstwo kliniczne

 

 

jest także 

jest także 

dobrze 

rozwinięte. 

dobrze 

rozwinięte. 

Pewnym 

novum 

jest

Pewnym 

novum 

jest

 

 

model 

model 

pielęgniarstwa 

pośredniczącego

pielęgniarstwa 

pośredniczącego

, 

, 

jednoczącego 

w 

sobie 

pewne 

jednoczącego 

w 

sobie 

pewne 

elementy 

z 

zakresu 

dwóch 

elementy 

z 

zakresu 

dwóch 

poprzednio 

wymienionych 

poprzednio 

wymienionych 

(mianowicie  –  opieki  szpitalnej  i 

(mianowicie  –  opieki  szpitalnej  i 

domowej),  który  narodził  się  w 

domowej),  który  narodził  się  w 

Amsterdamie,  a  obecnie  rozszerza 

Amsterdamie,  a  obecnie  rozszerza 

się  również  na  inne  regiony 

się  również  na  inne  regiony 

Holandii.

Holandii.

 

 

Opieka pielęgniarska w krajach 

Opieka pielęgniarska w krajach 

Europy Zach. – cechy wspólne i 

Europy Zach. – cechy wspólne i 

ogólne…

ogólne…

 

 

Pielęgniarki 

zachodnioeuropejskie 

Pielęgniarki 

zachodnioeuropejskie 

wywalczyły  sobie  dzięki  profesjonalizmowi 

wywalczyły  sobie  dzięki  profesjonalizmowi 

i wiedzy wysoką pozycję zawodową. 

i wiedzy wysoką pozycję zawodową. 

Polskie  pielęgniarki  są  nadal  postrzegane 

Polskie  pielęgniarki  są  nadal  postrzegane 

przez  pryzmat  dominacji  lekarza  i  po 

przez  pryzmat  dominacji  lekarza  i  po 

części 

same 

ponoszą 

za 

to 

części 

same 

ponoszą 

za 

to 

odpowiedzialność  poprzez  bezkrytyczne   

odpowiedzialność  poprzez  bezkrytyczne   

wykonywanie  zleceń  lekarskich

wykonywanie  zleceń  lekarskich

,

,

  jak  i 

  jak  i 

ograniczanie  się  do  realizacji  zadań 

ograniczanie  się  do  realizacji  zadań 

zleconych przez lekarza. 

zleconych przez lekarza. 

Drugą  połowę  winy  ponosi  system 

Drugą  połowę  winy  ponosi  system 

kształcenia, 

który 

zakodował 

w 

kształcenia, 

który 

zakodował 

w 

mentalności  zawodowej  pielęgniarek 

mentalności  zawodowej  pielęgniarek 

serwilistyczną postawę wobec lekarza, 

serwilistyczną postawę wobec lekarza, 

niwelując 

jej 

samodzielność 

do 

niwelując 

jej 

samodzielność 

do 

minimum  (widoczne  jest  to  zwłaszcza 

minimum  (widoczne  jest  to  zwłaszcza 

u przedstawicielek starszej generacji). 

u przedstawicielek starszej generacji). 

N

N

iektóre pielęgniarki podjęły działanie o 

iektóre pielęgniarki podjęły działanie o 

rzeczywisty  swój    udział  w  staraniach 

rzeczywisty  swój    udział  w  staraniach 

o zdrowie podopiecznego  i zaistnienie 

o zdrowie podopiecznego  i zaistnienie 

w zespole terapeutycznym. 

w zespole terapeutycznym. 

Opieka pielęgniarska w krajach 

Europy Zach. – cechy wspólne i 

ogólne…

•

Rzeczywista autonomia zawodowa – profesja w 

pełnym  znaczeniu  tego  słowa,  nie  tylko  na 

papierze…;

•

Indywidualna 

odpowiedzialność 

zawodowa 

potwierdzona 

formalnie 

(dokumentowanie 

wszystkich działań i podpis pod każdym z nich);

•

Praca  w  oparciu  o  proces  pielęgnowania  – 

ciągłość opieki, profesjonalizacja;

•

Praca  zespołowa  –  rzeczywista  i  efektywna 

współpraca  z  innymi  przedstawicielami  służb 

medycznych, paramedycznych, socjalnych itd.

Opieka pielęgniarska w krajach 

Europy Zach. – cechy wspólne i 

ogólne…

•

Sprawny przepływ informacji między członkami 

zespołu  terapeutycznego  dzięki  dostępowi  do 

nowoczesnych  środków  komunikowania  i 

przekazu danych;

•

Optymalizacja  warunków  pracy  –  swobodny 

dostęp  do  środków,  niezbędnych  dla  realizacji 

wynikających  z  pracy  w  danym  modelu  opieki 

zadań pielęgniarskich;

•

Gradacja  w  zawodzie  –  funkcjonowanie 

szczeblowego  systemu  płac  w  zależności  od 

posiadanych 

kwalifikacji, 

kompetencji 

zawodowych 

i 

wykonywanego 

zakresu 

czynności;

Opieka pielęgniarska w krajach 

Europy Zach. – cechy wspólne i 

ogólne…

•

Położenie  nacisku  na  jakość  opieki  pielęgniarskiej, 

praca  w  oparciu  o  najnowsze  zdobycze  wiedzy 

medycznej i innych pokrewnych dziedzin;

•

Pomoc  pielęgniarska  (model  kliniczny)  –  wsparcie 

personalne,  umożliwiające  skupienie  uwagi  na  pełni 

aspektów funkcjonowania pacjenta;

•

Wspólne  konsultacje  między  członkami  zespołu 

terapeutycznego, wymiana informacji;

•

Partnerski  model  współpracy  pielęgniarka  –  lekarz, 

brak niezdrowej rywalizacji;

Opieka pielęgniarska w krajach 

Europy Zach. – cechy wspólne i 

ogólne…

•

- łatwiejszy dostęp do środków przeznaczonych 

na  doskonalenie  zawodowe  –  idea  kształcenia 

ustawicznego 

nałożona 

obowiązkiem 

– 

dynamiczny  rozwój  pielęgniarstwa,  w  tym 

również naukowego;

  -  swobodny  dostęp  do  uczestnictwa  w 

konferencjach 

i 

sympozjach, 

aktywna 

działalność 

badawcza, 

która 

następnie 

wykorzystywana 

jest 

w 

praktyce; 

odpowiedzialne  za  to  są  pielęgniarki  ds. 

wdrażań, innowacji i badań naukowych;

  -  pełna  szansa  na  wykorzystanie  swoich 

możliwości  i  umiejętności  i  satysfakcjonującą 

pracę.

Te cechy pielęgniarstwa 

zachodnioeuropejskiego zostały tu 

wymienione nie po to, by ukazać 

przepaść dzielącą nas od nich, ale 

po to, by uzmysłowić wpływ tychże 

składowych pracy tamtejszych 

pielęgniarek na poziom opieki nad 

pacjentem, gdyż wszystkie one 

przekładają się w prosty sposób na 

wysoki standard realizacji działań 

pielęgniarskich, tak w modelu 

klinicznym, środowiskowym, 

pośredniczącym, jak i innych, 

bardziej specjalistycznych 

modelach opieki.

Model pielęgniarstwa klinicznego 

na przykładzie Holandii.

•

Pielęgniarka  jest  osobą  towarzyszącą 

pacjentowi od chwili przyjęcia do szpitala 

do chwili wypisu;

•

Pielęgniarka  większość  czasu  przeznacza 

na  rzeczywistą  opiekę  nad  swoimi 

pacjentami i ich rodzinami;

•

Na jedną pielęgniarkę przypada zwykle od 

1 do 3 pacjentów;

•

Większość 

pielęgniarek 

klinicznych 

posiada 

specjalizację 

adekwatną 

do 

miejsca zatrudnienia;

Model pielęgniarstwa klinicznego 

na przykładzie Holandii.

•

W  miesiącu  przysługuje  jeden  dodatkowy 

dzień wolny;

•

System  pracy  holenderskich  pielęgniarek 

jest trójzmianowy;

•

Czas  pracy  jest  elastyczny  –  pełny  wymiar 

godzin  wynosi  tygodniowo  38  godz.,  ale 

duża  część  pielęgniarek  zatrudnia  się  w 

mniejszym  wymiarze  godzin  –  90,80,70,60 

lub 50 % pełnego wymiaru; 

•

Każdy  dyżur  nakłada  się  na  wcześniejszy 

pół  godziny,  tak,  by  pielęgniarki  mogły 

wzajemnie, bez pośpiechu, przekazać sobie 

dyżur,  nie  robiąc  przy  tym  nieodpłatnych 

nadgodzin;

Model pielęgniarstwa klinicznego 

na przykładzie Holandii.

•

Uposażenie  jest  uzależnione  od  rodzaju 

dyżuru  –  najmniejsza  stawka  przypada  za 

dyżur  ranny,  większa  za  popołudniowy,  a 

jeszcze wyższa za dyżury nocne, w dni wolne 

od pracy  i dni  świąteczne – ok. 100% stawki 

za dyżur ranny; najdrożej opłacane są dyżury 

w dni świąt narodowych.

•

„praca na zawołanie”- elastyczne wypełnianie 

powstałych 

w 

zatrudnieniu  luk 

przez 

pracowników  „rezerwowych”,  z  którymi 

łączność utrzymywana jest dzięki pagerom.

Model pielęgniarstwa klinicznego 

na przykładzie Holandii.

•

Każdy 

pacjent 

zna 

pielęgniarkę 

odpowiedzialną za jego opiekę z imienia i 

nazwiska,  ponadto  w  oddziale  wiszą 

fotografie  pracowników  z  określeniem 

funkcji,  jakie  pełnią  oni  w  organizacji 

pracy wraz z filozofią danego oddziału;

•

Pacjent  może  opuścić  oddział  szpitalny 

tylko  wówczas,  gdy  ma  zapewnioną 

kontynuację  opieki  w  swoim  środowisku  i 

jest  przygotowany  do  samoopieki  i 

samopielęgnacji 

na 

miarę 

swych 

możliwości;

Model pielęgniarstwa klinicznego 

na przykładzie Holandii.

•

W  szpitalach  zorganizowane  są  biura 

informacji  dla  pacjentów  i  ich  rodzin, 

obsługiwane  głównie  przez  pielęgniarki; 

biura  te  stanowią  punkt  informacyjny, 

prowadzą  oświatę  zdrowotną,  promocję 

zdrowia przed, w trakcie, jak i po chorobie;

•

Pielęgniarka  oddziałowa  otrzymuje  budżet, 

którym osobiście rozporządza, a który może 

przeznaczyć  na  pielęgnację  pacjentów, 

organizację pracy (np. wynajem pielęgniarki 

z agencji lub banku), a także na kształcenie 

podyplomowe swoich pracowników.

Model pielęgniarstwa 

pośredniczącego na przykładzie 

Holandii.

•

Celem  modelu  pielęgniarstwa  pośredniczącego  było 

skrócenie 

czasu 

hospitalizacji 

i 

zapewnienie 

pacjentowi  opieki  poszpitalnej  na  odpowiednio 

wysokim  poziomie  poprzez  nawiązanie  ścisłej 

współpracy 

i 

wymiany 

informacji 

pomiędzy 

obydwoma środowiskami – szpitalnym i domowym;

•

Pierwszą pielęgniarką pośredniczącą w Amsterdamie 

była Nel Kerkstra;

•

Stanowisko pielęgniarki pośredniczącej zakotwiczone 

jest  w  strukturach  Ośrodka  Opieki  Domowej,  jednak 

główną domeną jej działań jest środowisko szpitalne;

Model pielęgniarstwa 

pośredniczącego na przykładzie 

Holandii.

•

By 

nie 

dopuścić 

do 

konfliktów 

pomiędzy 

pielęgniarkami 

pośredniczącymi  i  tymi  osadzonymi 
jedynie w strukturze szpitala lub opieki 
środowiskowej,  opracowano  bardzo 
precyzyjny zakres zadań, obowiązków;

•

Do  obowiązków  piel.  pośredniczącej 
należy:

Model pielęgniarstwa 

pośredniczącego na przykładzie 

Holandii.

•

Nadzór nad przyjęciem chorego do szpitala;

•

Ustalenie  wskazań,  oraz  strategii  działań 
pielęgniarskich  na  podstawie  dokonanej 
diagnozy pielęgniarskiej;

•

Powiadamia 

najbliższy 

zamieszkania 

chorego  Ośrodek  Opieki  Domowej  o 
potrzebach chorego;

•

Odpowiada za właściwą koordynację działań 
i  prawidłową  współpracę  między  opieką 
szpitalną i środowiskową

Model pielęgniarstwa 

pośredniczącego na przykładzie 

Holandii.

•

Zbiera wywiad środowiskowy od początku 

pobytu pacjenta w szpitalu;

•

Udziela w razie potrzeby instrukcji 

pielęgniarkom środowiskowym;

•

Przygotowuje chorego do wypisu (wypis 

przygotowywany jest z dwudniowym 

wyprzedzeniem);

•

Przejmuje część zadań związanych z 

kontrolą poszpitalną;

Model opieki środowiskowej na 

przykładzie Holandii.

Model  opieki  środowiskowej  w  Holandii 
narodził się pod koniec XIX wieku. W 1875r. 
powstało  10  lokalnych  organizacji  piel. 
środowiskowego, 

nazwanych 

wspólnie 

Stowarzyszeniem Krzyża.
Świadczenia 

w 

zakresie 

usług 

piel. 

środowiskowego wykonywane są przez kilka 
organizacji o zasięgu ogólnokrajowym, a ich 
zakres 

dostosowany 

jest 

do 

potrzeb 

poszczególnych regionów kraju.

Model opieki środowiskowej na 

przykładzie Holandii.

Stowarzyszenie Krzyża skupia najliczniejszą grupę 

pielęgniarek  środowiskowych.  Skupia  ono  ok.100 

regionalnych oddziałów tego stowarzyszenia. Obok 

niego  istnieje  ok.  212  agencji  pomocy  domowej. 

Pomiędzy  nimi  istnieje  ścisła  współpraca.  Obie  te 

struktury  obejmuje  Krajowy  Związek  Pielęgniarek 

Środowiskowych  i  Opieki  Domowej.  Regionalne 

stowarzyszenia dzielą się na jednostki podstawowe 

w liczbie 500, w skład których wchodzą:

•

pielęgniarka przełożona 

•

ok. 10 pielęgniarek środowiskowych

•

2-3 pomoce pielęgniarskie.
Istnieje  również  ścisła  współpraca  z  lekarzami 

domowymi 

pacjentów, 

terapeutami, 

wolontariuszami, dietetykami.

Model opieki środowiskowej na 

przykładzie Holandii.

Organizacje te pełnią usługi o 

charakterze:

•

ogólnym/publicznym – kontrola 
epidemiologiczna, bilanse zdrowia,

•

ochrony zdrowia pracujących,

•

ambulatoryjnej opieki nad zdrowiem 
psychicznym,

•

opieki poszpitalnej w domu pacjenta,

Model opieki środowiskowej na 

przykładzie Holandii.

Do głównych zadań pielęgniarek środowiskowych 

należą:

•

Wykonywanie czynności higienicznych

•

Opieka psycho – socjalna

•

Poradnictwo i edukacja

•

Profilaktyka

•

Opieka  techniczno  –  medyczna  –  np.  opieka 

stomijna,  dializacyjna  –  sprawują  ją  pielęgniarki 

środowiskowe posiadające dodatkowe kwalifikacje z 

zakresu 

wiedzy, 

umiejętności 

i 

kompetencji 

technicznych  oraz  dydaktyczno  –  pedagogicznych. 

Pielęgniarki 

te 

sprawują 

ponadto 

funkcję 

konsultantek czy też doradców dla swych koleżanek. 

Zwykle jedna pielęgniarka specjalistka przypada na 

jeden region, obejmujący ok. 35 tys. mieszkańców.

Model opieki środowiskowej na 

przykładzie Holandii.

•

W  poszczególnych  biurach  jednostek  „Stowarzyszeń 

Krzyża” wyznaczone są godziny przyjęć dla pacjentów 

dochodzących  na  zabiegi,  porady,  konsultacje,  ale 

opieka może być również realizowana całą dobę.

•

Pielęgniarki  środowiskowe  pracują  na  zlecenie-

interwencję 

pacjenta, 

jego 

rodziny, 

lekarza 

rodzinnego, czy innych osób.

•

W  biurach  zorganizowane  są  „sklepy  opieki 

domowej”,  gdzie  pacjenci  mogą  się  zaopatrzyć  w 

środki pielęgnacyjne, opatrunkowe, rehabilitacyjne.

•

Stowarzyszenia  te  obejmują  swą  opieką  głównie 

rodziny:  z  małymi  dziećmi,  przewlekle  chorych, 

niepełnosprawnych,  starców,  są  także  częścią  opieki 

przed- i poszpitalnej (ciągłość opieki).

•

Dziennie  każda  z  pielęgniarek  skupionych  w 

„Stowarzyszeniu 

Krzyża” 

opiekuje 

się 

10-15 

pacjentami.

Model opieki środowiskowej na 

przykładzie Holandii.

•

Pielęgniarki środowiskowe pracują wg standardów 

opieki 

opracowanych 

dla 

poszczególnych 

jednostek  chorobowych,  do  których  dostosowana 

jest 

dokumentacja. 

Dokumentacja 

ta 

jest 

odzwierciedleniem  wkładu  pracy  i  stanowi 

podstawowy materiał oceny jakości pracy.

•

Raz  w  m-cu  odbywa  się  zebranie  wszystkich 

członków 

zespołu 

pielęgniarskiego 

z 

przedstawicielami  innych  zawodów,  na  którym 

omawia  się  poszczególne  przypadki,  dyskutuje  i 

ocenia stan ich zdrowia i jakość opieki.

•

Każdy 

pacjent 

otrzymuje 

od 

swojej 

piel. 

środowiskowej 

tzw. 

”log-book”- 

dziennik-

informator, 

zawierający 

m.in. 

dane 

administracyjno-prawne, 

możliwości 

leczenia, 

adresy grup wsparcia, inne formy opieki w danym 

rejonie oraz broszury.

Teorie pielęgnowania popularne 

Teorie pielęgnowania popularne 

  i                     stosowane w 

  i                     stosowane w 

krajach Europy Zachodniej.

krajach Europy Zachodniej.

•

Teoria  potrzeb  indywidualnych  wg  Virginii  Henderson 

(powstała na gruncie piramidy potrzeb Maslowa);

•

Teoria samoopieki /deficytu samoopieki Dorothy Orem;

•

Model psychodynamiczny Hildegard Peplau.

Dwa  pierwsze  modele  należą  do  nurtu 

rozwojowych  teorii  opartych  na  psychologii 

potrzeb człowieka, 

  trzeci  jest  modelem  interakcji  międzyludzkich, 

opartym 

na 

socjologii 

stosunków 

interpersonalnych.

F. Nightingale

•

Najważniejszym 

opracowaniem 

w 

sprawie 

pielęgniarstwa  były  Notes  on  Nursing-  what  it  is 

and what it is not (1859). 

•

Jej zestawienia statystyczne wskazywały bowiem na 

istotne  zależności  pomiędzy  zachowaniem  zdrowia 

oraz  procesami  jego  „reparacji"  a  czynnikami 

środowiska człowieka (głównie sanitarnymi). 

•

W  stosunkowo  małym  zakresie  zajmowała  się 

zależnościami 

pomiędzy 

czynnikami 

psychosocjologicznymi  a  zdrowiem.  W  swoim 

opracowaniu  przedstawiła  trzynaście  kanonów 

(praw) pielęgniarstwa.

trzynaście 

kanonów 

(praw) 

pielęgniarstwa.

F. Nightingale

1. Wentylacja i ogrzewanie

•

znaczenie czystości powietrza  nakazywało 
utrzymywanie takiej samej jego czystości w 
pomieszczeniu zamkniętym, jak na zewnątrz. 

•

 F. Nightingale zwracała uwagę na różne 
możliwości jego zanieczyszczeń (np. gazy, dym, 
wilgoć, a także „wapory", 

•

wskazywała na różne źródła  zanieczyszczeń 
powietrza w pomieszczeniu chorego (brudne 
naczynia, odchody, powietrze wydychane przez 
chorego) oraz  na zewnątrz, ( złe utrzymywanie 
zbiorników z wodą, urządzenia odpływowe). 

•

zwracała uwagę na konieczność częstego 
otwierania okien, 

•

ostrzegała  przed  używaniem  różnych 
środków odświeżających powietrze. 

•

podkreślała 

znaczenie 

utrzymywania 

właściwej  temperatury  w  pomieszczeniu 
chorego 

- 

przestrzegała 

przed 

narażaniem go na oziębianie.

2. Zdrowie domu (mieszkania, 

szpitala)

•

czyste powietrze, 

•

czysta woda, 

•

usuwanie nieczystości, 

•

zachowanie czystości, 

•

dobre oświetlenie,

•

właściwe rozwiązania architektoniczne.

•

uchybienia i błędy w budowie domów                                  

choroba

•

 

•

4. Hałas

•

czynniki 

drażniące 

(stresującym) 

pacjenta,

•

budzenie, 

zwłaszcza 

budzenie 

bezpośrednio po zaśnięciu, 

•

głośne rozmowy, 

•

szepty, 

•

szelest  ubrań  kobiecych  i  wiele  innych 
odgłosów różnego pochodzenia, 

•

wpływ  różnych  rodzajów  muzyki  na 
człowieka chorego.

5. Różnorodność

•

zwracała  uwagę  na  monotonię  (brak 
bodźców)  jako  czynnik  utrudniający 
przebieg procesu zdrowienia,

 

•

Świadomość 

takiego 

prawa 

zobowiązywała 

pielęgniarki 

do 

wprowadzania 

częstych 

zmian 

w 

otoczeniu  chorego,  np.  kwiatów,  roślin, 
obrazów w sposób wyraźnie zaplanowany 
(codziennie, 

cotygodniowo, 

comiesięcznie). 

•

Zalecała 

pobudzanie 

chorych 

do 

aktywności  -  przez  zachęcanie  ich  do 
czytania,  pisania,  wykonywania  różnych 
robót ręcznych. 

•

Zachęcała  również  do  przesuwania  łóżka 
dla  umożliwienia  chorym  wyglądania przez 
okno.

•

 

Jako 

uzasadnienia 

tych 

poczynań 

opiekuńczych  -  wskazywała  na  ówczesne 
publikacje  na  temat  „wpływu  umysłu  na 
ciało".

6. Łóżko -jego wyposażenie, 

utrzymanie w czystości i 

zapewnienie wygody

•

Pisała o różnych przyczynach 
brudzenia bielizny pościelowej 
(wydaliny, wydzieliny, wilgoć) i 
potrzebie jej częstej zmiany. 

•

Zwracała uwagę na zachowanie ludzi 
przy łóżku, np. na niepotrącanie i 
niepochylanie się nad łóżkiem.

7, 8. Czystość pokoju i ścian 

oraz czystość osobista

F. Nightingale 

•

pisała  np.  o  brudnych  ścianach  jako 
źródle przykrych dla chorego widoków 
i 

zapachów 

(zanieczyszczenie 

powietrza), 

•

dawała 

wskazówki 

związane 

z 

usuwaniem kurzu z otoczenia chorego. 

•

Wskazując      na  ważność  funkcji  skóry, 
przekonywała  o  konieczności  usuwania 
brudu  (wydaliny,  wydzieliny),  „który 
zatyka jej pory". 

•

Zwracała uwagę na szczególne znaczenie 
utrzymywania w czystości skóry dzieci 

•

oraz  na  konieczność  częstego  mycia  rąk 
przez pielęgniarki

9,10. Żywienie i podawanie 

posiłków

•

F. Nightingale wskazywała na 

•

konieczność różnorodności potraw 

•

zachowywania odpowiedniej diety. 

•

w sprawie podawania jedzenia chorym 

podkreślała znaczenie: 



       punktualności, 



       zapewniania pomocy zgodnie z sytuacją 

chorego, 



       ilości, 



      obserwowania przyzwyczajeń, 



      zapewniania spokoju, 



      nieprzerywania jedzenia i niezajmowania 

chorego w czasie jedzenia innymi sprawami.

11. „Głupie" budzenie 

nadziei i doradzanie

•

F. Nightingale piętnuje -jako niewłaściwe - 

zachowanie osób, którzy w sposób fałszywy 

starają się budzić nadzieję chorego, wtedy 

gdy jej nie ma, lub przekazują mu porady 

całkowicie błędne. 

•

Podaje wskazówki dotyczące właściwego 

sposobu rozmowy z chorym: 



    

nieokazywanie pośpiechu, 



    siadanie w zasięgu wzroku chorego, 

uważne słuchanie, niezaskakiwanie, 



    niepochylanie się nad chorym, 



    wspólne z nim podejmowanie decyzji. 

•

stwierdza,  że  wyobraźnię  chorych 

cechuje  daleko  większa  wrażliwość 

aniżeli ludzi zdrowych - należy o tym 

wiedzieć  i  tak  się  zachowywać,  aby 

nie wywoływać reakcji negatywnych.

12. Obserwacja

•

„najważniejszą lekcją praktyczną, jaka 
może być dana pielęgniarkom, jest 
nauczenie ich tego, 

•

co obserwować, 

•

jak obserwować, 

•

jakie objawy oznaczają poprawę, a jakie 
pogorszenie, 

•

jakie mają istotne znaczenie, a jakie go 
nie mają, 

•

 które wskazują na zaniedbania ze strony 
opiekujących się i na to, jakiego rodzaju 
są te zaniedbania" 

•

F.  Nightingale  w  niewłaściwej  obserwacji 
dostrzegała  istotną  przyczynę  różnych 
szkód  ponoszonych  przez  chorego,  a  także 
powód powstawania różnych przesądów. 

•

wskazywała  na  obowiązek  traktowania 
informacji o chorym jako poufnych. 

•

praktyczny  cel  obserwacji  prowadzonej  w 
sposób  ciągły  to  zapewnianie  możliwości 
właściwego 

reagowania 

na 

potrzeby 

chorego, zapobiegania wypadkom i różnym 
innym szkodom.

13. Zarządzanie

•

obejmowanie  uwagą  wielu  znaczących  dla 
chorego elementów jego środowiska,

•

zdolność do przewidywania, 

•

planowanie opieki ciągłej, 

•

zapobieganie zaniedbaniom, 

•

zapobieganie 

powstawaniu 

niepokoju 

chorego, 

•

  zapewnianie  właściwego  informowania  o 
wszystkim, co go dotyczy. 

•

„obawa,  niepewność,  oczekiwanie, 
strach 

i 

zaskoczenie 

czynią 

pacjentowi  większą  szkodę,  aniżeli 
jasna świadomość".

•

„Bycie  odpowiedzialnym  -  to  nie 
tylko  wypełnianie  własnych  zadań, 
ale także zapewnianie tego, aby inni 
czynili to samo" (Nightingale, 1969).

•

„natura leczy sama...", 

•

„Chirurg (medycyna) pomaga naturze w 

usuwaniu tej przeszkody, która utrudnia 

funkcjonowanie  jakiegoś  organu  i  nic 

więcej...",

 

•

„pielęgniarstwo 

pomaga 

zapewniać 

człowiekowi  takie  warunki,  jakie  są 

niezbędne, aby natura mogła go leczyć".

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

wymiar biologiczny

wymiar biologiczny

•

Osoba:

Osoba:

istota zawierająca komponenty 

istota zawierająca komponenty 

biologiczne, psychiczne i duchowe, 

biologiczne, psychiczne i duchowe, 

które tworzą niepowtarzalną całość, 

które tworzą niepowtarzalną całość, 

większą niż suma ich części.

większą niż suma ich części.

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

•

człowiek:

człowiek:

posiada zdolności i możliwości, przede 

posiada zdolności i możliwości, przede 

wszystkim  do  takiego  kształtowania 

wszystkim  do  takiego  kształtowania 

środowiska,  aby  nie  powodowało  ono 

środowiska,  aby  nie  powodowało  ono 

zaburzeń 

funkcjonowania 

jego 

zaburzeń 

funkcjonowania 

jego 

organizmu,  a  jeżeli  już  pojawią  się 

organizmu,  a  jeżeli  już  pojawią  się 

objawy choroby, przeżywania procesu 

objawy choroby, przeżywania procesu 

zdrowienia

zdrowienia

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

•

człowiek:

człowiek:

Umieszczany  jest  w  centrum  opieki 

Umieszczany  jest  w  centrum  opieki 

pielęgniarskiej 

najczęściej 

jako 

pielęgniarskiej 

najczęściej 

jako 

pojedyncza 

osoba, 

indywidualnie, 

pojedyncza 

osoba, 

indywidualnie, 

chociaż okazjonalnie również rodzina 

chociaż okazjonalnie również rodzina 

pacjenta,

pacjenta,

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

•

człowiek:

człowiek:

jako 

osoba 

korzysta 

z 

opieki 

jako 

osoba 

korzysta 

z 

opieki 

pielęgniarskiej,  zarówno  w  sytuacji 

pielęgniarskiej,  zarówno  w  sytuacji 

zdrowia, jak i choroby,

zdrowia, jak i choroby,

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

•

człowiek:

człowiek:

mimo  biernej  roli  jaką  przypisuje  mu 

mimo  biernej  roli  jaką  przypisuje  mu 

się 

w 

pielęgnowaniu 

posiada 

się 

w 

pielęgnowaniu 

posiada 

potencjalną  zdolność  do  przeżywania 

potencjalną  zdolność  do  przeżywania 

procesu  zdrowienia  kreowane  przez 

procesu  zdrowienia  kreowane  przez 

czynniki środowiska zewnętrznego

czynniki środowiska zewnętrznego

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

wymiar psychiczny

wymiar psychiczny

•

postrzeganie  osoby  emocjonalne  i 

postrzeganie  osoby  emocjonalne  i 

intelektualne, 

co 

może 

być 

intelektualne, 

co 

może 

być 

modyfikowane, 

np. 

przez 

ciągłe 

modyfikowane, 

np. 

przez 

ciągłe 

celowe,  systematyczne  zmiany  w 

celowe,  systematyczne  zmiany  w 

obrębie  środowiska  zewnętrznego 

obrębie  środowiska  zewnętrznego 

(różnorodność).

(różnorodność).

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

wymiar społeczny

wymiar społeczny

•

(najmniej istotny element postrzegania 

(najmniej istotny element postrzegania 

osoby)

osoby)

pacjent nie może być izolowany od 

pacjent nie może być izolowany od 

innych – 

innych – 

- znaczenie komunikacji interpersonalne 

- znaczenie komunikacji interpersonalne 

w pielęgnowaniu

w pielęgnowaniu

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

wymiar duchowy

wymiar duchowy

•

najważniejszy element osoby, nadrzędny 

najważniejszy element osoby, nadrzędny 

w stosunku do pozostałych.

w stosunku do pozostałych.

Wymiar 

duchowy 

człowieka 

jest 

Wymiar 

duchowy 

człowieka 

jest 

zróżnicowany,  tworzony  przez:  system 

zróżnicowany,  tworzony  przez:  system 

wyznawanych  wartości,  czego  wyrazem 

wyznawanych  wartości,  czego  wyrazem 

jest rodzaj praktykowanej religii.

jest rodzaj praktykowanej religii.

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

Zdrowie

•

Nie tylko brak choroby,

Nie tylko brak choroby,

•

Zdolność do racjonalnego wykorzystania tych 

Zdolność do racjonalnego wykorzystania tych 

wszystkich sił, którymi człowiek może 

wszystkich sił, którymi człowiek może 

dysponować w celu własnego rozwoju i bycia 

dysponować w celu własnego rozwoju i bycia 

szczęśliwym

szczęśliwym

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

Zdrowie

•

Możliwe do osiągnięcia poprzez wprowadzanie 
zmian w środowisku w zakresie:



Czystości otoczenia,



Czystości wody,



Prawidłowości odżywiania,



Wilgotności i ruchu powietrza,



Usuwania nieczystości

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

choroba

                                                                      

                                                                      

braki w 

braki w 

środowisku

środowisku

Choroba – wg 

Nightingale

•

jest procesem reparacji. 

•

proces  naprawy  zachodzi  dzięki  siłom 
naturalnym, jakimi dysponuje człowiek. 

•

proces  ten  jest  celowy  i  zmierza  nie 
tylko  do  uwalniania  od  choroby  i 
cierpienia,  ale  także  zapewnia  rozwój 
człowieka, 

przynosi 

mu 

poczucie 

szczęścia. 

•

W życiu człowieka zarówno zdrowie, jak 

i  choroba  są  tymi  doświadczeniami, 

które  mają  znaczenie  dla  jego  rozwoju 

duchowego. 

•

Pomoc  niesiona  innym  ludziom  przez 

pielęgniarkę  zapewnia  jej  także  własny 

rozwój duchowy 

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

środowisko

tworzone jest przez 

tworzone jest przez 

•

elementy otoczenia fizycznego,

elementy otoczenia fizycznego,

•

 

 

czynniki interpersonalne wyrażające się w 

czynniki interpersonalne wyrażające się w 

zachowaniu osób z najbliższego otoczenia

zachowaniu osób z najbliższego otoczenia

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

środowisko 

człowieka 

człowieka 

tworzą te wszystkie czynniki jego 

tworzą te wszystkie czynniki jego 

otoczenia fizycznego, które mają 

otoczenia fizycznego, które mają 

istotne znaczenie zarówno w 

istotne znaczenie zarówno w 

zapobieganiu chorobie, jak i w 

zapobieganiu chorobie, jak i w 

procesie zdrowienia. 

procesie zdrowienia. 

•

Choroby i śmierć wywoływane są przez różne 

Choroby i śmierć wywoływane są przez różne 

braki środowiska 

braki środowiska 

•

Prawa  natury  stanowią  o  tym,  w  jaki  sposób 

Prawa  natury  stanowią  o  tym,  w  jaki  sposób 

czynniki środowiska wpływają na zdrowie. 

czynniki środowiska wpływają na zdrowie. 

•

Znajomość  praw  natury  jest  warunkiem 

Znajomość  praw  natury  jest  warunkiem 

zapewnienia człowiekowi takiej pomocy, jaka 

zapewnienia człowiekowi takiej pomocy, jaka 

jest korzystna dla jego zdrowia. 

jest korzystna dla jego zdrowia. 

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

odrzucała 

osiągnięcie 

epidemiologiczne 

stwierdzająca 

istnienie 

mikroorganizmów 

chorobotwórczych.

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

Przydatność 

odkryć 

mikrobiologicznych w pielęgniarstwie 
(np.  aseptykę  i  dezynfekcję)  uważała 
za absurdalną.

 

Według  F. Nightingale

•

  Możliwe  było  przewidywanie 
problemów 

zdrowotnych 

człowieka 

przez 

poznawanie 

warunków,  w  jakich  żyje,  i  stylu 
życia, jaki prowadzi. 

•

Argumentację 

naukową 

dla 

własnego  stanowiska  znajdowała 
w badaniach statystycznych.

Model pielęgnowania wg Florence 

Model pielęgnowania wg Florence 

Nightingale

Nightingale

Pielęgniarstwo

Pielęgniarstwo

„

„

jest to służba Bogu - przez 

jest to służba Bogu - przez 

niesienie ulgi człowiekowi"

niesienie ulgi człowiekowi" 

pielęgnowanie

•

zapewnienie pacjentowi najlepszych 

warunków -dla oszczędzania 

naturalnej energii koniecznej w 

procesie „reperacji". 

Pielęgniarstwo jako 

nauka

Pielęgniarstwo wymaga 

•

szerszych podstaw naukowych, 

•

formalnego przygotowania do obserwacji, 
gromadzenia doświadczeń, 

•

 refleksji umysłowej ukierunkowanej na 
zapewnienie coraz lepszej postawy 
pielęgniarskiej. 

pielęgniarstwo

zmierza do

•

„zapewniania  człowiekowi  takich 

warunków  środowiska,  jakie  są 

niezbędne  do  tego,  aby  natura  nie 

napotykała przeszkód" 

pielęgniarstwo jako 

sztuka

•

zapewnianie człowiekowi: 



            czystego powietrza, 



             światła, 



             ciepła, 



             czystości,



             spokoju, 



              pobudzania aktywności, 



              właściwego żywienia.

F. Nightingale

 proces pielęgnowania

fazy metody: 

•

gromadzenie danych i określanie konkluzji 
z nich wynikającej, 

•

planowanie, 

•

wykonywanie, 

•

ocenianie. 

Jako przewodnik dla pielęgniarki w tym 

postępowaniu służy 13 kanonów (praw) 
pielęgniarstwa 

Pielęgniarka

•

z pacjentem i przez obserwacje jego osoby 

oraz 

przez 

obserwację 

środowiska, 

określa,  jakie  czynniki  wpływają  znacząco 

na przebieg procesu

zdrowienia (jak pacjent na nie reaguje).

F. Nightingale

•

Gromadzenie danych wymaga 

właściwego

przeprowadzenia rozmowy i 

obserwacji. 

przeprowadzanie rozmowy z 

pacjentem

•

pytania muszą być precyzyjne i konkretne, 

•

przestrzega przed stawianiem pytań 

sugerujących odpowiedź, a także takich, 

które mogą być dla pacjenta krępujące,

•

pielęgniarka powinna pytać pacjenta o to, 

czego potrzebuje i czego sobie życzy, 

•

o to, co dostrzega jako coś złego dla 

siebie. 

Dawała także różne konkretne 

przykłady formułowania bardziej 
szczegółowych pytań, np. 

wtedy, kiedy pacjent nie je - 

pielęgniarka powinna pytać:

•

 co chciałby zjeść,

•

 kiedy chciałby zjeść; 

- jeżeli pacjenta coś boli -powinna 

poprosić, aby wskazał miejsce, gdzie 
go boli; 

- jeżeli chce się dowiedzieć, czy 

dobrze spał - powinna zapytać,

•

 ile godzin spał, 

•

w jakich godzinach spał.

według F. Nightingale 

•

Konkluzja = diagnoza 

pielęgniarska

Konkluzja

•

dotyczy  reakcji  pacjenta  na  te 
czynniki 

środowiska, 

które 

wywierają  na  niego  jawny  wpływ 
(powietrze,  ciepłota,  światło,  różne 
bodźce otoczcnia

konkluzja

•

jest  potrzebna  po  to,  aby  doprowadzić  do  takiego 

wprowadzania zmian, jakie powinny być wprowadzone 

w  środowisku  chorego,  aby  przyczyniły  się  do  jego 

zdrowienia  dzięki  usuwaniu  tego,  co  wymaga  od 

chorego zwiększania wydatkowania energii, 

•

wskazania  do  formułowania  konkluzji  Nightingale  są 

takie  same,  jakimi  posługują  się  współczesne 

pielęgniarki  pracujące  nad  ujednoliceniem  diagnoz 

pielęgniarskich  dla  zapewniania  celowej  pielęgnacji  o 

charakterze terapeutycznym, 

•

przykładowa  diagnoza  „brak  właściwej  wentylacji" 

planowanie

•

skupia  się  wokół  tych  wszystkich 
czynników  środowiska,  które  wpływają 
dodatnio  lub  ujemnie  na  przebieg 
procesu zdrowienia, po to. aby możliwe 
było  podjęcie  konkretnych  ustaleń  w 
odniesieniu 

do 

interwencji 

pielęgniarskiej  (zapewnianie  właściwej 
wentylacji, 

oświetlenia, 

usuwanie 

brudów, 

różnorodności 

otoczenia, 

pobudzania chorego do aktywności...) 

Planowanie



jest konkretnym ustalaniem interwencji 
jako tego, 

•

co, 

•

kiedy

•

jak 

powinno być wykonane 



oraz zapewnianiem tych wszystkich 
uwarunkowań, które są konieczne dla 
dokładnego wykonania planu.

Wykonanie całego 

postępowania opiekuńczego

•

zgodnie  z  planem  powinno  być 

zapewniane  w  sposób  ciągły,  a  więc 

także  wtedy,  kiedy  pielęgniarka  jest 

nieobecna.

ocenianie realizacji planu i 

jego efektów

 

•

winno 

być 

dokonywane 

przez 

obserwację  symptomów  pacjenta  i 

przez  obserwację  środowiska  - 

również w sposób ciągły.

Teorie pielęgnowania popularne i 

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy – 

stosowane w krajach Europy – 

V.Henderson.

V.Henderson.

Model 

tenstanowił 

przełom 

w 

pielęgniarstwie,  gdyż  proponował  odejście  od 

czystego  modelu  biomedycznego,  w  zamian 

oferując podejście humanistyczne, oparte na: 

•

troskliwości, 

•

działaniach opiekuńczych,

•

działaniach profilaktycznych 

wobec człowieka chorego lub zdrowego. 

Uwaga  została  skupiona  na  twórczym  podejściu 

do 

rozwiązywania 

problemów 

pacjenta, 

wypływających z jego potrzeb.

•

Istota teorii

Virginii Henderson

człowiek

•

Osoba zdrowa lub chora,

•

Niezależna całość,

•

Podstawę jego funkcjonowania 
stanowią potrzeby 
biologiczne-9, psychiczne i 
społeczne- 4 oraz duchowo – 
moralne- 1

pielęgniarka

•

Asystuje człowiekowi zdrowemu 
lub choremu  w osiągnięciu 
samodzielności,

•

Środek zastępczy

•

Pomocnik

•

Partner

pielęgniarka

•

Niezależność zawodowa,

•

Coraz większe wymagania,

•

Wyższy poziom kształcenia,

•

Kształcenie w zakresie nauk socjalnych 
i humanistycznych,

•

Samokształcenie 

i 

doskonalenie 

zawodowe,

•

Badania 

naukowe 

jako 

podstawa 

rozwoju pielęgniarstwa

Zdrowie

•

Umiejętność i/ lub zdolność 
człowieka do samodzielnego 
funkcjonowania, przejawiająca się w 
możliwości samodzielnego 
zaspokojenia 14 potrzeb.

Zdrowie c.d.

•

Czynniki warunkujące możliwość 

zaspokojenia potrzeb przez człowieka 

to: 



Siła,



Wiedza,



Wola,



Wiek,



Temperament,



Stan emocjonalny,



Stan biologiczny,



Stan intelektualny

niezależność

•

Umiejętność człowieka w zakresie 
samodzielnego zaspokajania potrzeb w 
stanie zdrowia i choroby

•

Stanowi główny cel opieki 
pielęgniarskiej

środowisko

•

Osoby w kręgu rodziny i relacje 
między nimi, między nimi a 
pacjentem,

•

Warunki socjalno - bytowe

Podstawowe założenia modelu 

Henderson

•

Pielęgnowanie jest pomaganiem i asystowaniem 
pojedynczemu człowiekowi,

•

Celem działania pielęgniarki jest doprowadzenie do 
stanu, w którym pojedynczy człowiek będzie miał 
poczucie niezależności,,

•

Pojedynczy człowiek objęty pielęgnowaniem- zdrowy 
lub chory,

•

Człowiekowi choremu należy zapewnić 
wyzdrowienie, a jeśli to niemożliwe – spokojną 
śmierć,

•

Człowiek ma niezbędną siłę, wiedzę i wolę bycia 
niezależnym 

Podstawowe założenia 

modelu Henderson

pielęgniarka

asystowanie

Indywidualna osoba

chory

zdrowy

Niezależny

  

człowiek

Henderson

•

Człowiek i jego rodzina 

ponoszą odpowiedzialność za 

swoje zdrowie

V.Henderson.

V.Henderson.

Stworzyła 

listę 

14 

Stworzyła 

listę 

14 

fundamentalnych 

potrzeb 

fundamentalnych 

potrzeb 

człowieka,  oraz  12  stanów 

człowieka,  oraz  12  stanów 

patologicznych, 

patologicznych, 

występujących  czasami,  na 

występujących  czasami,  na 

których opierają się działania 

których opierają się działania 

pielęgniarskie

pielęgniarskie

.

.

Henderson – potrzeby 

człowieka

•

Potrzeby biologiczne

 Normalne oddychanie, potrzeba dopływu świeżego 

powietrza

 Odpowiednie odżywianie i nawadnianie organizmu – 

stosownie do struktury anatomiczno- fizjologicznej, 
wieku, tanu zdrowia, wykonywanej pracy ,

 Eliminowanie produktów przemiany materii (wydalanie),
 Ruch i utrzymanie właściwej pozycji ciała,
 Sen i odpoczynek,
 Odpowiedni ubiór oraz możliwość ubierania i rozbierania 

się,

  Utrzymanie w normie temperatury ciała,
 Utrzymanie czystości ciała,
 Unikanie zagrożeń ze strony środowiska zewnętrznego i 

innych ludzi 

Potrzeby psychiczne, 

społeczne i duchowe

•

Komunikowanie się z innymi, wyrażanie 
emocji, uczuć, potrzeb, obaw, opinii,

•

Wolność wyznania zgodnie z wyznawaną 
wiarą,

•

Praca dająca poczucie osiągnięć,

•

Zabawa i uczestniczenie w różnych 
formach rekreacji,

•

Uczenie się, zaspokajanie własnej 
ciekawości jako niezbędne czynniki 
rozwoju i zdrowia człowieka 

Pielęgniarstwo wg 

Pielęgniarstwo wg 

Henderson

Henderson

•

Nauka

•

Praktyka

•

Sztuka 

Pielęgniarstwo wg 

Pielęgniarstwo wg 

Henderson

Henderson

asystowanie  człowiekowi  zdrowemu 

asystowanie  człowiekowi  zdrowemu 

lub  choremu  w  podejmowanych 

lub  choremu  w  podejmowanych 

przez niego aktywnościach, istotnych 

przez niego aktywnościach, istotnych 

dla  utrzymania  lub  przywracania 

dla  utrzymania  lub  przywracania 

zdrowia,  które  mógłby  on  podjąć 

zdrowia,  które  mógłby  on  podjąć 

sam, gdyby miał ku temu siłę, wolę i 

sam, gdyby miał ku temu siłę, wolę i 

wiedzę.  Ta  asysta  ma  na  celu  jak 

wiedzę.  Ta  asysta  ma  na  celu  jak 

najszybsze  przywrócenie  pacjentowi 

najszybsze  przywrócenie  pacjentowi 

pełnej niezależności.

pełnej niezależności.

Pielęgniarstwo wg 

Pielęgniarstwo wg 

Henderson

Henderson

•

Asystowanie

 to 

towarzyszenie człowiekowi w jego bio – 

psycho -społecznym i duchowym  jego 
funkcjonowaniu w  środowisku, w którym 
przebywa.

 gotowość pielęgniarki do:



 udzielania pacjentowi profesjonalnej 

pomocy,



Podejmowania decyzji o zakresie i 

charakterze działań pielęgniarskich 
przy uwzględnieniu  wiedzy, siły i woli 
pacjenta

Pielęgniarstwo wg 

Pielęgniarstwo wg 

Henderson

Henderson

•

Potęgowanie/ umacnianie zdrowia,

•

Przywracanie zdrowia, a jeśli to 
niemożliwe utrzymanie na 
dotychczasowym poziomie,

•

Asystowanie w umieraniu

Teorie pielęgnowania popularne i 

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy – 

stosowane w krajach Europy – 

V.Henderson.

V.Henderson.

•

Proces  pielęgnowania

Proces  pielęgnowania

Henderson

•

I etap – gromadzenie informacji o 
pacjencie

Rozpoznanie stopnia samodzielności 

człowieka w zakresie zaspokajania 14 
potrzeb

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - I etap 

Rozpoznanie  stanu człowieka:

-

siły, stanu fizycznego,

-

wiedzy ogólnej i szczegółowej,

-

wiedzy na temat własnego zdrowia i choroby, 

-

woli (chęci),

-

nawyków,

-

doświadczeń,

-

określenie możliwości fizycznych i 
intelektualnych

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - I etap

•

12 stanów patologicznych rzutujących na 
zakres pielęgnowanie i role pielęgniarki:

 Zaburzenia wodno-elektrolitowe (np. wymioty, 

biegunki),

Niedotlenienie,
Wstrząs, zapaść, krwotok,
Zaburzenia świadomości,
Zaburzenia termoregulacji spowodowane 

wysoką temperaturą środowiska,

Wysoka temperatura ciała z różnych przyczyn,

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - I etap

•

12 stanów patologicznych rzutujących 
na zakres pielęgnowanie i role 
pielęgniarki: cd

Uszkodzenia skóry,
Choroby zakaźne,
Stan przedoperacyjny,
Stan pooperacyjny,
Unieruchomienie,
Ból. 

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - II etap

•

Planowanie opieki

Sformułowanie celów opieki

 cel główny

 cele szczegółowe 

 uwzględnienie determinantów stanu pacjenta:

 wiek – dziecko, dorosły, człowiek w podeszłym 

wieku,

 stan emocjonalny – depresyjny, euforyczny, 

obniżony,  

                                    normalny, 

stan społeczny – funkcjonowanie w rodzinie 

pełnej, niepełnej, 

                                osoba samotna,

 właściwości fizyczne ( w tym motoryczne) i 

intelektualne

 

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - II etap

•

Plan powinien być sporządzony w 
formie pisemnej,

•

Czytelny i zrozumiały dla wszystkich 
członków zespołu,

•

Plan opieki  powinien uwzględniać 
plan terapii  oraz rozkład dnia 
placówki, w której przebywa pacjent.

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - III etap

•

Realizowanie opieki

Potęgować i  umacniać zdrowie,
Poprawiać stan pacjenta w chorobie,
Umożliwić godną śmierć

•

 

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - III etap

•

Realizowanie opieki

Pomaganie podopiecznemu,
Motywowanie,
Uczenie

Zakres i charakter działań 

pielęgniarki w zależności od 

stanu wiedzy, siły i stanu 

pacjenta

Stan pacjenta w 

zakresie

Rola pielęgniarki - 

działania

wiedzy siły

woli

Uczeni
e

Pomag
anie

Moty
wowa
nie

-

-

-

Tak

Tak

Tak

+

-

-

Nie

Tak

Tak

+

+

-

Nie

Nie

Tak

+

+

+

Nie 

Nie

Nie

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - IV etap

•

Ocenianie



Ocena bieżąca



Ocena końcowa

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - IV etap

•

Ocenianie



Ocena bieżąca

to analiza postępów pacjenta w osiąganiu 

niezależności

Kontrolowanie i modyfikowanie pstępowania 

pielęgniarskiego w trakcie realizowania 
zaplanowanych działań

Proces  pielęgnowania

V. Henderson - IV etap

•

Ocenianie



Ocena końcowa

to określenie stanu pacjenta 

osiągniętego po zrealizowaniu 
zaplanowanych celowych działań

V.Henderson..

V.Henderson..

•

   

   

Pielęgniarkę postawiła w roli 

Pielęgniarkę postawiła w roli 

eksperta 

pod 

względem 

eksperta 

pod 

względem 

inicjowania  i  podejmowania 

inicjowania  i  podejmowania 

działań wobec pacjenta.

działań wobec pacjenta.

•

Dostrzegła  także,  jako  istotną, 

Dostrzegła  także,  jako  istotną, 

potrzebę 

dokumentowania 

potrzebę 

dokumentowania 

przebiegu pielęgnowania.

przebiegu pielęgnowania.

Teorie pielęgnowania 

popularne i stosowane w 

krajach Europy Zachodniej 

– D. Orem

System  opieki  pielęgniarskiej  to  ciąg  czynności 

System  opieki  pielęgniarskiej  to  ciąg  czynności 

podejmowanych  przez  pielęgniarki  wobec  pacjentów, 

podejmowanych  przez  pielęgniarki  wobec  pacjentów, 

których  celem  jest  zaspokojenie  terapeutycznych 

których  celem  jest  zaspokojenie  terapeutycznych 

oczekiwań samoopieki ujawnionych przez pacjentów lub 

oczekiwań samoopieki ujawnionych przez pacjentów lub 

regulowanie ich własnej działalności samoopiekuńczej. 

regulowanie ich własnej działalności samoopiekuńczej. 

D. Orem

D. Orem

D. Orem

Samoopieka 

– 

– 

to  świadome,  wyuczone  i  celowe 

to  świadome,  wyuczone  i  celowe 

działania, 

zachowania, 

działania, 

zachowania, 

ukierunkowane na własną osobę lub 

ukierunkowane na własną osobę lub 

własne  środowisko,  mające  na  celu 

własne  środowisko,  mające  na  celu 

utrzymanie  integralności  człowieka, 

utrzymanie  integralności  człowieka, 

jego funkcjonowania i rozwoju.

jego funkcjonowania i rozwoju.

D. Orem

D. Orem

Deficyt samoopieki

 – 

 – 

to  rozbieżność  pomiędzy  możliwościami 

spełniania 

samoopieki 

 

a 

zapotrzebowaniem 

na 

samoopiekę 

terapeutyczną.

D. Orem

D. Orem

Teoria samoopieki/deficytu

 

 

samoopieki

samoopieki

 składa się z trzech 

 składa się z trzech 

teorii cząstkowych:

teorii cząstkowych:

1.

1.

Teorii samoopieki

Teorii samoopieki

2.

2.

Teorii deficytu samoopieki

Teorii deficytu samoopieki

3.

3.

Teorii systemów opieki 

Teorii systemów opieki 

pielęgniarskiej.

pielęgniarskiej.

•

Istota teorii

Dorothea Orem

człowiek

Zintegrowana jedność 

cechująca się dużym 
zróżnicowaniem  
strukturalnym i 
funkcjonalnym dotyczącym 
sfery fizycznej, społecznej i 
kontaktów interpersonalnych

Człowiek cd.

Właściwością każdego 

człowieka jest zdolność 

do uczenia się, rozwoju, 

dążenie do 

samorealizacji i 

dojrzewania osobowości

człowiek

Każdy człowiek dysponuje 

mechanizmami 
umożliwiającymi  
przystosowanie się do 
środowiska

Zdrowie

•

Stan  pełnej  integracji  strukturalnej  i 

funkcjonalnej 

odczuwany 

jako 

dobrostan 

w 

codziennym 

życiu, 

poczucie  zadowolenia,  przyjemności  i 

szczęścia

Zdrowie c.d.

•

Dotyczy wszystkich sfer życia człowieka:

Fizycznej,
Psychicznej,
Społecznej,
Kontaktów międzyludzkich

•

Towarzyszy różnym formom aktywności 

człowieka,

•

Człowiek może odczuwać, że jest zdrowy 

pomimo tego, że nie ma u niego pełnej 

integracji strukturalnej i funkcjonalnej.  

środowisko

•

Fizyczne,

•

Chemiczne,

•

Biologiczne,

•

Społeczne.

Człowiek i środowisko stanowią 

funkcjonalną jedność.

Nie można wyizolować człowieka ze 

środowiska, w którym żyje.

Pielęgniarstwo – 

D. Orem

•

Służba społeczna / opieka,

•

Dyscyplina praktyczna,

•

Sztuka,

•

Wiedza.  

Pielęgniarstwo jako służba

 – 

                    

D. Orem

•

Służenie  człowiekowi  lub  grupie  ludzi, 

zajmowanie  się  i  troszczenie  o  zdrowie 

tych,  którzy  nie  są  w  stanie  w  sposób 

ciągły zapewnić sobie samoopieki.

•

Opieka  to  gotowość  do  pomagania, 

którego zakres powinien być dostosowany 

do  sytuacj  zdrowotnej  potrzebującego 

człowieka  i  zgodny  z  uprawnieniami   

zawodowymi pielęgniarki.  

Pielęgniarstwo jako 

dyscyplina praktyczna 

 –  

D. 

Orem

•

Praktyka pielęgniarska = pielęgnowanie 

Działania ukierunkowane na rozpoznanie 

potrzeb  zdrowotnych pacjenta przy 

uwzględnieniu jego sytuacji życiowej, 

planowanie, realizacja planu i ocenianie.

 
Wykonywanie tych działań wymaga 

podejmowania racjonalnych decyzji, do 

których potrzebna jest wiedz 

pielęgniarki i jej umiejętności zawodowe.

Pielęgniarstwo jako sztuka 

–

 

D. 

Orem

•

Zindywidualizowane  pielęgnowanie  wymaga 

twórczego działania.

•

Potrzeby    życiowe  człowieka  i  jego  sytuacja 

życiowa,  szukanie  optymalnych  rozwiązań   

różnych  problemów  zdrowotnych  zmuszają 

pielęgniarkę  do  stałego  korzystania  z  wiedzy, 

wykorzystywania specyficznych umiejętności.

•

Osiąganie  celów  pielęgnowania  wymaga 

kształtowania 

właściwych 

relacji 

międzyludzkich 

(rozmowy, 

dyskuje, 

perswazja)  co  nigdy  nie  powinno  być 

działaniem  schematycznym,  rutynowym,  a 

zawsze wymaga twórczej pracy  

Pielęgniarstwo jako wiedza 

–

 

D. 

Orem

Wiedza praktyczna

•

Uogólnienia wyjaśniające  istotę 
pielęgniarstwa i praktyki 
pielęgniarki,

•

Formułowanie koncepcji opieki,

•

Definiowanie składowych opieki

Pielęgniarstwo jako wiedza 

–

 

D. Orem

Wiedza kliniczna

•

wiedza wyjaśniająca  i uzasadniająca:

- zakres, sposoby, reguły samoopiekowania 

się,

- zasady profesjonalnego pielęgnowania 

pacjentów w różnych stanach zdowia,

•

gromadzona, a następnie  
weryfikowana w oparciu o 
doświadczenie pielęgniarek aktywnych 
zawodowo

Pielęgniarstwo jako wiedza 

–

 

D. Orem

Wiedza pochodząca z innych źródeł:

Psychologii,
Medycyny,
Socjologii,
Pedagogiki,
Filozofii,
Antropologii,
innych  

Samoopieka

 

 

– D. Orem

Samoopieka  

–

 

D. Orem

•

Działanie człowieka inicjowane i 
realizowane samodzielnie w 
stosunku do siebie i środowiska, a 
także w stosunku do osób, które są 
od niego zależne.

•

Cel:

- Utrzymanie sobie zdrowia, życia i 

dobrego samopoczucia 

Samoopieka  

–

 

D. Orem

•

Wymaga:

    - stałego dokonywania wyborów,
    - podejmowania decyzji,

w zakresie zachowań i prowadzenia 

określonego stylu życia.

 

Samoopieka  

–

 

D. Orem

Indywidualna zdolność człowieka do 

samoopieki zmienia się wraz z 

•

wiekiem,

•

etapem rozwojowym,

•

nabywaniem doświadczeń życiowych,

•

wpływem czynników środowiskowych i 
socjalno – kulturowych,

•

Zmianami w stanie zdrowia.

Samoopieka  

–

 

D. Orem

Ukierunkowana jest na zaspokajanie 

potrzeb:

-

uniwersalnych,

-

rozwojowych,

-

w sytuacjach zaburzeń stanu zdrowia 

(dewiacjach).

Potrzeby –

 

D. Orem

•

Potrzeby uniwersalne

 

(wspólne dla wszystkich ludzi i konieczne do 

utrzymania życia, zdrowia i dobrego 
samopoczucia): 

- oddychania,

-

zapewnienia wystarczającej ilości płynów,

-

zapewnienia prawidłowego pożywienia,

-

wydalania,

-

zapobiegania sytuacjom zagrażającym życiu 
i zdrowiu oraz dobremu samopoczuciu,

Potrzeby –

 

D. Orem

•

Potrzeby uniwersalne

 cd.:

-

utrzymania równowagi pomiędzy 
aktywnością a odpoczynkiem,

-

utrzymania równowagi pomiędzy 
samotnością a interakcjami społecznymi,

-

dążenia do rozwoju w harmonii z 
indywidualnymi, aktualnymi i 
potencjalnymi możliwościami

Potrzeby –

 

D. Orem

•

Potrzeby rozwojowe

(Pojawiające się wraz z rozwojem 

człowieka)

Rozwojowe ogólne

                                                 rozwojowe 

specyficzne

Potrzeby –

 

D. Orem

•

Potrzeby rozwojowe

Rozwojowe ogólne- niezbędne dla życia, 

zdrowia i prawidłowego rozwoju w 

poszczególnych etapach i okresach życia:

-

ciąża,

-

okres życia płodowego i porodu,

-

okres noworodkowy,

-

okres niemowlęcy,

-

kolejne  etapy rozwojowe okresu dzieciństwa,

-

okres dojrzewania,

-

poszczególne etapy rozwojowe wieku 

dorosłego

Potrzeby –

 

D. Orem

•

Potrzeby rozwojowe

Rozwojowe specyficzne występujące w 

sytuacjach mogących niekorzystnie 
wpływać na rozwój człowieka:

- uciążliwe warunki życia,
- nagła zmian miejsca zamieszkania,
- przejście do nieznanego środowiska,

-

problemy z adaptacją społeczną,

-

utrata krewnych i przyjaciół,

-

Problemy związane z pełnieniem ról 
społecznych

Potrzeby –

 

D. Orem

•

Potrzeby w sytuacjach zaburzeń 
stanu zdrowia –

-

pogarszania stanu zdrowia, 

-

chorobą,

-

niepełnosprawnością,

co może spowodować częściową  lub 

całkowitą niezdolność do 
zaspokajania potrzeb, a tym samym 
czynić człowieka zależnym od innych. 
 

Potrzeby –

 

D. Orem

Potrzeby w sytuacjach zaburzeń stanu 

zdrowia –

-

wiążą się z problemami wynikającymi z: 

 z poszukiwania pomocy medycznej,
 ze świadomości następstw stanów 

patologicznych i ich niekorzystnego wpływu na 
rozwój człowieka,

 z konieczności przestrzegania zaleceń 

związanych z procesem leczenia i rehabilitacji,

 z konieczności nauczenia się życia z chorobą, 

zmiany stylu życia,

z uświadomienia sobie zależności od innych, 

akceptacji siebie w zmienionym stanie

Deficyt samoopieki

D. Orem

Deficyt samoopieki

D. Orem

to 

relacja między zapotrzebowaniem 

w zakresie zaspokojenia potrzeb 

a możliwościami jakimi 

dysponuje człowiek, aby 

samodzielnie dbać o własne 

zdrowie, życie i dobre 

samopoczucie. 

Deficyt samoopieki  - 

D. 

Orem

      

częściowy                                  

całkowity

System pielęgnowania

D. Orem

System pielęgnowania

D. Orem

                   System wspierająco 

-edukacyjny

                  
                     System częściowo 

kompensacyjny

                  System całkowicie 

kompensacyjny

A.

A.

System w pełni kompensacyjny – pielęgniarka 

System w pełni kompensacyjny – pielęgniarka 

jest osobą wyrównującą całkowitą 

jest osobą wyrównującą całkowitą 

niezdolność pacjenta do czynności 

niezdolność pacjenta do czynności 

samoopiekuńczych;

samoopiekuńczych;

A.

A.

System częściowo kompensacyjny – 

System częściowo kompensacyjny – 

pielęgniarka wspólnie z pacjentem spełnia 

pielęgniarka wspólnie z pacjentem spełnia 

odpowiednie czynności pielęgnacyjne;

odpowiednie czynności pielęgnacyjne;

A.

A.

System wspierająco – edukacyjny – gdy 

System wspierająco – edukacyjny – gdy 

pacjent zdolny jest do samodzielnego 

pacjent zdolny jest do samodzielnego 

wykonywania pewnej tylko grupy czynności, a 

wykonywania pewnej tylko grupy czynności, a 

pozostałe może spełnić dzięki edukacyjnemu 

pozostałe może spełnić dzięki edukacyjnemu 

wsparciu pielęgniarki.

wsparciu pielęgniarki.

System pielęgnowania

D. Orem

System wspierająco –edukacyjny

Stosowany  w  odniesieniu  do  osób, 

które  mają  potencjalną  zdolność  do 
samoopieki,  ale  wymagają  wsparcia 
w 

zakresie 

motywowania, 

pomagania w podejmowaniu decyzji, 
przekazywania 

wiedzy 

i 

kształtowania umiejętności

System pielęgnowania

D. Orem

System częściowo  kompensacyjny

Stosowany  w  odniesieniu  do  osób 

z 

niepełna 

zdolnością 

do 

samoopieki,  wynikającą,  np.  z 

ograniczeń    fizycznych,  niepełną 

gotowością  do  podejmowania 

decyzji, 

niewystarczającą 

motywacją

System pielęgnowania

D. Orem

System całkowicie  

kompensacyjny

Stosowany  w  odniesieniu  do 

pacjenta  wykazującego  pełną 
zależność 

od 

pielęgniarki, 

całkowicie 

niezdolnego 

do 

zapewnienia sobie samoopieki.

•

System wspierająco –edukacyjny

Działania                                                

Działania      

Pielęgniarki                                            

pacjenta    

Idealna samoopieka

Kierowanie ćwiczeniami i rozwojem samoopieki

To wsparcie pielęgniarki może 

To wsparcie pielęgniarki może 

odbywać się za pomocą:

odbywać się za pomocą:

•

Doradztwa

Doradztwa

•

Nauczania

Nauczania

•

Zachęcania

Zachęcania

•

Zapewnienia optymalnych warunków 

Zapewnienia optymalnych warunków 

otoczenia.

otoczenia.

•

System częściowo kompensacyjny

 

Działania                                                

Działania      

Pielęgniarki                                            

pacjenta    

Pomaganie pacjentowi zgodne 

z zapotrzebowaniem i wymaganiami

Akceptowanie asystowania i świadczenia opieki 

przez pielęgniarkę

Kierowanie samoopieką

Częściowe wykonywanie samoopieki

Kompensowanie ograniczeń w samoopiece pacjenta

Częściowe wykonywanie działań samoopiekuńzych

•

System całkowicie kompensacyjny

 

   

                       Działania  Pielęgniarki

Wspieranie i angażowanie pacjenta

Wyrównywanie niezdolności pacjenta w samoopiece

Idealna terapeutyczna samoopieka pacjenta

Teorie pielęgnowania 

popularne i stosowane w 

krajach Europy Zachodniej 

– D. Orem

Proces pielęgnowania:

Rozpoznanie problemów pacjenta,

Rozpoznanie problemów pacjenta,

Planowanie opieki

Planowanie opieki

Realizacja opieki

Realizacja opieki

Ocena uzyskanych wyników

Ocena uzyskanych wyników

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – D. Orem

Proces pielęgnowania:

Rozpoznanie problemów pacjenta,

Rozpoznanie problemów pacjenta,

Diagnoza pielęgniarska

Diagnoza pielęgniarska

-  Czego pacjent wymaga w zakresie samoopieki i samoopieki 

-  Czego pacjent wymaga w zakresie samoopieki i samoopieki 

terapeutycznej?

terapeutycznej?

-

Czy  u  pacjenta  występuje  deficyt  w  sakresie  samoopieki, 

Czy  u  pacjenta  występuje  deficyt  w  sakresie  samoopieki, 

czego  ten  deficyt  dotyczy  i  co  spowodowało  jego 

czego  ten  deficyt  dotyczy  i  co  spowodowało  jego 

wystąpienie?

wystąpienie?

-

Jakim potencjałem dysponuje pacjent, aby poszerzyć własne 

Jakim potencjałem dysponuje pacjent, aby poszerzyć własne 

możliwości  smoopiekuńcze,  jakie  są  jego  możliwości  w 

możliwości  smoopiekuńcze,  jakie  są  jego  możliwości  w 

zakresie uczenia się , opanowania nowych umiejętności? 

zakresie uczenia się , opanowania nowych umiejętności? 

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – D. Orem

Proces pielęgnowania:

Rozpoznanie problemów pacjenta,

Rozpoznanie problemów pacjenta,

Diagnoza pielęgniarska – cd.

Diagnoza pielęgniarska – cd.

-

Możliwości  pacjenta  w  zakresie  zaspokojenia  każdej  potrzeby 

Możliwości  pacjenta  w  zakresie  zaspokojenia  każdej  potrzeby 

uniwersalnej,  w  świetle  potrzeb  rozwojowych  i  tych 

uniwersalnej,  w  świetle  potrzeb  rozwojowych  i  tych 

wynikających ze stanu zdrowia 

wynikających ze stanu zdrowia 

-

Przyczyny występujących ograniczeń,

Przyczyny występujących ograniczeń,

-

Przyszłe możliwości pacjenta

Przyszłe możliwości pacjenta

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – D. Orem

Proces pielęgnowania:

Diagnoza pielęgniarska – cd.

Diagnoza pielęgniarska – cd.

-

Kto będzie realizował opiekę?

Kto będzie realizował opiekę?

-

Do kiedy będzie realizowana pomoc pielęgniarki?

Do kiedy będzie realizowana pomoc pielęgniarki?

-

Czy i kiedy może nastąpić  pełna lub częściowa aktywizacja pacjenta?

Czy i kiedy może nastąpić  pełna lub częściowa aktywizacja pacjenta?

-

Czy i w jakim zakresie należy zastosować inne formy opieki?

Czy i w jakim zakresie należy zastosować inne formy opieki?

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – D. Orem

Plan opieki:

-

Wybór systemu pielęgnowania,

Wybór systemu pielęgnowania,

-

Określenie 

realizatorów 

opieki 

– 

opiekunowie 

profesjonalni 

Określenie 

realizatorów 

opieki 

– 

opiekunowie 

profesjonalni 

(pielęgniarki)  i  nieprofesjonalni  (rodzice,  dzieci,  znajomi,  sąsiedzi, 

(pielęgniarki)  i  nieprofesjonalni  (rodzice,  dzieci,  znajomi,  sąsiedzi, 

wolontariusze),

wolontariusze),

-

Określenie czasu trwania,

Określenie czasu trwania,

-

Dobór środków pomocniczych.

Dobór środków pomocniczych.

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – D. Orem

Realizacja opieki:

-

Realizacja wybranego systemu opieki,

Realizacja wybranego systemu opieki,

-

Przygotowanie  i  wdrożenie  do  opieki  opiekunów 

Przygotowanie  i  wdrożenie  do  opieki  opiekunów 

nieprofesjonalnych,

nieprofesjonalnych,

-

Poprawne  komunikowanie  i  podtrzymywanie  właściwych 

Poprawne  komunikowanie  i  podtrzymywanie  właściwych 

relacji z pacjentem i jego rodziną.

relacji z pacjentem i jego rodziną.

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – D. Orem

ocena:

-

W  jakiej  formie  i  w  jakim  systemie    powinna  być 

W  jakiej  formie  i  w  jakim  systemie    powinna  być 

kontynuowana 

nopieka 

oraz 

czy 

powinna 

być 

kontynuowana 

nopieka 

oraz 

czy 

powinna 

być 

kontynuowana

kontynuowana

Teorie pielęgnowania popularne i 

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – H. Peplau.

Zachodniej – H. Peplau.

Teoretyczny model pielęgniarstwa 

Hildegard Peplau 

został opublikowany w 1952 roku 

w opracowaniu zatytułowanym

 Interpersonal relations in nursing. 

H. Peplau

H. Peplau

•

Po  pionierskich  poczynaniach  F. 

Nightingale  -  H.  Peplau  ponownie 

zwróciła 

uwagę 

świata 

na 

pielęgniarstwo,  jego  naukowość  i 

humanizm. 

H. Peplau (1952)

•

w oddziaływaniu terapeutycznym 

pielęgniarka-pacjent podstawowe 

znaczenie przypisała komunikowaniu 

i kształtowaniu relacji.

Według H. Peplau

rozwój pielęgniarstwa wymaga

 

•

skupiania uwagi na naukowych 
wyjaśnieniach relacji pielęgniarka-
pacjent,

•

ciągłego stawiania pytań,

•

pogłębiania koniecznych wyjaśnień w tej 
sprawie. 

Według H. Peplau

w sytuacjach pielęgniarskich 

konieczne jest 

•

 

podejmowanie obserwacji, studiów i 

analiz tych sytuacji, .następnie 

dochodzenie do szerszych uogólnień 

oraz gromadzenie zdobywanej 

wiedzy. 

Według H. Peplau

•

Pielęgniarki w swojej praktyce 

stykają się z wielką różnorodnością 

sytuacji w codziennym życiu 

człowieka - w tym także z takimi, w 

których ludzie podleją napięciom i 

stresom. 

Według H. Peplau

•

Pielęgniarstwo ma wielkie 

możliwości identyfikowania i 

studiowania specyfiki, różnic i 

intensywności problemów, przed 

którymi stawiany jest człowiek.

H. Peplau zakłada, że

•

pielęgniarka 

powinna 

być 

profesjonalistką, pełniącą  podstawową 
funkcję - funkcję terapeutyczną. 

Właściwe podejmowanie i ciągły rozwój 

tej funkcji jest bowiem niezbędny w 

zapewnianiu pomocy człowiekowi 

choremu w procesie przywracania 

zdrowia. 

H. Peplau

• Świadczenie profesjonalnej pomocy w 

zaspokajaniu jego potrzeb oraz radzeniu 

sobie w sytuacjach konfliktowych z 

frustracją i lękiem, w sposób istotny 

wpływa na proces zdrowienia, a także 

na rozwijanie jego możliwości kontroli 

własnych zachowań. 

H. Peplau

•

Zapewnianie profesjonalnej pomocy 

człowiekowi polega głównie na ułatwianiu 

mu radzenia sobie                    z własnymi 

problemami. 

• Wymaga ono od pielęgniarki wiedzy, 

sprawności, znajomości technik i 

opanowania metod postępowania. 

H. Peplau

• Warunkiem 

efektywności 

świadczonej  przez  nią  pomocy  jest 

poziom  rozwoju  jej  osobowości,  a 

więc to, jaka ona jest jako człowiek i 

jaką  ma  świadomość  siebie  - 

własnych percepcji i uczuć

. 

H. Peplau

•

Sprawą  istotną  jest  akceptowanie 
przez pielęgniarkę każdego pacjenta 
i 

związane 

z 

tą 

akceptacją 

okazywanie 

i 

zdobywanie 

jego 

szacunku dla siebie. 

H. Peplau

•

. Szacunek pielęgniarki dla pacjenta 

i pacjenta dla pielęgniarki warunkują 

podejmowanie wspólnych wysiłków 

w rozwiązywaniu problemów i 

dążeniu do osiągania celów pacjenta. 

•

Zwiększanie efektywności 
terapeutycznej pielęgniarki wymaga 
podejmowania przez nią wysiłków na 
rzecz własnego rozwoju w ciągu 
całego życia zawodowego. 

•

Pielęgniarka-profesjonalistka w 
realizowaniu swojej funkcji 
terapeutycznej powinna być także 
naukowcem 

•

. Stawiana przed coraz to nowymi 
problemami zdrowotnymi pacjentów i 
podejmująca zadania związane z ich 
identyfikowaniem i pomocą w ich 
rozwiązywaniu, powinna podejmować 
także wysiłki intelektualne 
zmierzające do ich uogólniania, a 
dzięki temu przy czyniać się do 
wzbogacania wiedzy pielęgniarskiej.

•

Model pielęgniarstwa H. Peplau 
stanowi więc szeroką podstawę 
rozwoju pielęgniarstwa jako 
dyscypliny naukowej i rozwoju 
edukacji pielęgniarskiej dla celów 
praktyki.

H. Peplau (1952)

•

komunikowanie 

terapeutyczne 

służy 

wpływowi  pielęgniarki  na  odrzucanie 

przez  pacjenta  niewłaściwych  dla  jego 

zdrowia wzorców myślenia i zachowania, 

a  przyjmowanie  wzorców  myślenia  i 

zachowania dla zdrowia korzystnych. 

H. Peplau 

Pielęgniarka

•

musi 

być 

świadoma 

symbolicznego 

znaczenia 

komunikowania 

słownego 

i 

pozasłownego,

•

  musi  rozwijać  umiejętność  jasnego  i 
wspierającego komunikowania z pacjentem, 
umożliwiającego 

mu 

reali styczne 

przyjmowanie 

rzeczywistości 

oraz 

wzajemne porozumienie,

•

 

pielęgniarstwo

•

,,  jest  bardzo  ważnym  międzyludzkim 

procesem terapeutycznym. 

•

Funkcjonuje  on  wraz  z  innymi  ludzkimi 

procesami 

niezbędnymi 

w 

utrzymaniu 

zdrowia  zarówno  pojedynczych  ludzi,  jak  i 

ludzkich społeczności. 

•

W sytuacjach zespołowego świadczenia usług 

zdrowotnych  pielęgniarki  uczestniczą  w 

zapewnianiu 

warunków 

ułatwiających 

realizację  naturalnych  tendencji  ludzkich 

organizmów. 

Pielęgniarstwo

•

jest narzędziem edukacyjnym, 

•

jest  siłą  dojrzewania  promującą 
rozwój  osobowości  w  kierunku  życia 
konstruktywnego, 

twórczego, 

produktywnego, 

zarówno 

pojedynczych  ludzi,  jak  i  ludzkich 
społeczności".

celem pielęgniarstwa jest 

rozwój człowieka. 

Osiąganie  tego  celu  jest  możliwe  dzięki 

zapewnianiu  takiej  pomocy  człowiekowi, 

jaka jest mu potrzebna 

•

do 

uświadomienia 

sobie 

problematyczności 

różnych 

wzorców 

psychologicznych, 

•

do 

nabywania 

doświadczeń 

i 

podejmowania  wysiłków,  zmierzających 

do  zastępowania  tych  wzorców,  które  w 

nim  funkcjonują,  wzorcami  bardziej 

użytecznymi  dla  ciągłości  jego  własnego 

rozwoju. 

Podstawowymi pojęciami w 

procesie terapeutycznym 

są:

•

pielęgniarka,

•

 pacjent, 

•

relacja terapeutyczna, 

•

komunikowanie, 

•

cele i potrzeby człowieka, 

•

lęki, 

•

napięcia, 

•

frustracje.

H. Peplau opisuje

•

pielęgniarki

 

jako „pracujących naukowców", 

•

proces 

pielęgnowania

 

jako 

podejście 

badawcze, w swojej konceptualizacji integrujące 

naukę i sztukę. 

•

nauka 

obejmuje 

prawdy 

uniwersalne 

(obiektywne,  teoretyczne),  odnoszące  się  do 

określonego fenomenu rzeczywistości. 

•

 

sztuka  i  wiedza  estetyczna

  służą  rozumieniu 

tego  samego  fenomenu  wtedy,  gdy  jest  on 

obserwowany jako zindywidualizowany i etyczny 

w  kontekście  ludzkiej  wrażliwości  („miękkiego 

serca").

Konkretny sąd kliniczny: 

•

powstający w procesie interpersonalnym,

•

jako  rozpoznanie  problemu  i  określenie 

interwencji, 

•

jest 

integracją 

nauki 

(prawdy 

uniwersalne) 

i 

sztuki 

(aspekty 

artystyczne).

Teorie pielęgnowania popularne i 

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – H. Peplau.

Zachodniej – H. Peplau.

-

terapeutyczny 

wpływ 

relacji 

terapeutyczny 

wpływ 

relacji 

pielęgniarki  –  pacjent  na  jego  stan, 

pielęgniarki  –  pacjent  na  jego  stan, 

sprzyjającym  ogólnemu  rozwojowi 

sprzyjającym  ogólnemu  rozwojowi 

osobowości obu stron tej relacji, 

osobowości obu stron tej relacji, 

-  odejście    od  biomedycznego  ujęcia 

-  odejście    od  biomedycznego  ujęcia 

pacjenta 

jako 

człowieka, 

a 

pacjenta 

jako 

człowieka, 

a 

pielęgniarki  jako  osoby  wykonującej 

pielęgniarki  jako  osoby  wykonującej 

jedynie zlecenia lekarskie.

jedynie zlecenia lekarskie.

pielęgniarka

pielęgniarka

 - 

 - 

H. 

H. 

Peplau.

Peplau.

-

profesjonalistka,  pełniąca  funkcję 

profesjonalistka,  pełniąca  funkcję 

terapeutyczną  poprzez  kontakt  z 

terapeutyczną  poprzez  kontakt  z 

pacjentem  i  świadczenie  pomocy  w 

pacjentem  i  świadczenie  pomocy  w 

zaspokajaniu  potrzeb  i  radzeniu 

zaspokajaniu  potrzeb  i  radzeniu 

sobie z lękiem i frustracją,

sobie z lękiem i frustracją,

pielęgniarka

pielęgniarka

 - 

 - 

H. 

H. 

Peplau.

Peplau.

-

ma 

pomóc 

pacjentowi 

zrozumieć 

jego 

ma 

pomóc 

pacjentowi 

zrozumieć 

jego 

problemy, 

problemy, 

a później 

a później 

je  konstruktywnie  rozwiązać,  co  pozwoli 

je  konstruktywnie  rozwiązać,  co  pozwoli 

podopiecznemu  rozwijać  w  sobie  zdolność 

podopiecznemu  rozwijać  w  sobie  zdolność 

konstruktywnego  myślenia  i  działania  w 

konstruktywnego  myślenia  i  działania  w 

stosunku  do  siebie  i  i  innych,  poznać  lepiej 

stosunku  do  siebie  i  i  innych,  poznać  lepiej 

samego  siebie  i  współdziałać z  otoczeniem, co 

samego  siebie  i  współdziałać z  otoczeniem, co 

zapewni mu tym samym warunki do efektywnej 

zapewni mu tym samym warunki do efektywnej 

pomocy samemu sobie w przyszłości.

pomocy samemu sobie w przyszłości.

pielęgniarka

pielęgniarka

 - 

 - 

H. Peplau.

H. Peplau.

 

 

Stosowanie  tego  modelu  w  praktyce 

Stosowanie  tego  modelu  w  praktyce 

wymaga od pielęgniarki: 

wymaga od pielęgniarki: 

•

wiedzy, 

wiedzy, 

•

znajomości technik oddziaływania, 

znajomości technik oddziaływania, 

•

prawidłowej  komunikacji  werbalnej  i 

prawidłowej  komunikacji  werbalnej  i 

pozawerbalnej, jej symboliki, 

pozawerbalnej, jej symboliki, 

•

wysokiego poziomu rozwoju osobowości,

wysokiego poziomu rozwoju osobowości,

•

ciągłego  doskonalenia  się,  gdyż  tak,  jak 

ciągłego  doskonalenia  się,  gdyż  tak,  jak 

wielu  różnych  jest  pacjentów,  tak  wiele 

wielu  różnych  jest  pacjentów,  tak  wiele 

różnych ich problemów.

różnych ich problemów.

 

 

.

.

pielęgniarka

pielęgniarka

 - 

 - 

H. Peplau.

H. Peplau.

Pielęgniarka 

winna 

być 

też 

Pielęgniarka 

winna 

być 

też 

naukowcem,  podejmującym  wysiłki 

naukowcem,  podejmującym  wysiłki 

uogólniania  zdobytych  w  czasie 

uogólniania  zdobytych  w  czasie 

relacji z pacjentem doświadczeń.

relacji z pacjentem doświadczeń.

Człowiek, Osoba

•

to  organizm,  który  „w  swoisty  sobie 
sposób  redukuje  napięcia  wytwarzane 
przez potrzeby". 

•

jest rozwijającym się systemem,             
                          o  charakterystycznych 
właściwościach 

biochemicznych, 

fizjologicznych  i  interpersonalnych, 
posiadającym swoje potrzeby. 

•

Rozwój  człowieka

  zachodzi  w 

procesie  interakcji  ze  znaczącymi 
osobami,  a  także  dzięki  sile  własnej 
umożliwiającej zmienianie się. 

•

Pomocą  w  tym  procesie  służy 
pielęgniarka 

W procesie rozwoju własnego 

człowiek dysponuje trzema 

poziomami możliwości 

postrzegania siebie:

•

w pełni uświadamianymi, 

•

częściowo uświadamianymi,

•

całkowicie  nieświadomymi-    tworzą 
doświadczenia,  które,  jako  wywołujące 
lęki, 

zostały 

zepchnięte 

do 

podświadomości. 

•

Własne  postrzeganie  siebie  (koncepcja 

siebie)  jest  syntezą  ocen  dokonywanych 

przez  innych  ludzi,  które  zostały  przez 

człowieka zinternalizowane. 

•

Aktywności  człowieka  w  bardzo  znacznej 

mierze  zależy  od  tego,  jak  on  sam 

postrzega siebie. 

Wzorce  zachowań  człowieka  dojrzałego  są 

determinowane: 

•

jego wcześniejszymi doświadczeniami,

•

czynnikami sytuacji aktualnej,

•

oczekiwaniami i celami w przyszłości. 

W  chorobie,  w  związku  z  hospitalizacją, 

dochodzi  często  do  zachowań  człowieka  i 
przejawiania 

ich 

mniej 

dojrzałych 

wzorców.  Jest  wywołane  niezaspokojeniem 
potrzeb i konfliktami celów. 

Wszystkie zachowania człowieka są wtedy 

ukierunkowane na

•

 transformację lęku, powstającego w związku 

z niezaspokojeniem potrzeb, 

•

na ułatwianie powstawania potrzeb coraz 

wyższego rzędu (potrzeby ludzkie są 

organizowane hierarchicznie). 

•

Lęk powstaje m.in. wówczas, gdy 

komunikowanie z ludźmi zagraża poczuciu 

bezpieczeństwa człowieka. Istotne znaczenie 

ma poziom jego nasilenia.

•

•

Lęk o słabym nasileniu wzmacnia 
możliwości percepcji człowieka.

•

 Jego nasilanie te możliwości coraz 
bardziej ogranicza, a gdy osiąga on 
poziom paniki, całko wicie 
uniemożliwia poznawanie 
rzeczywistości. 

Środowisko

•

H. Peplau 

środowisko człowieka

 = 

jego mikroświat, 

procesy psychiczne człowieka 

i  na  tych  sytuacjach  w  środowisku 

szpitalnym,  które  zyskały  uznanie  jako 
najbardziej  znaczące  dla  promowania 
zdrowia 

w 

relacjach 

pielęgniar-ka-

pacjent. 

•

W  takim  ujmowaniu  środowiska 

brakuje 

uwarunkowań 

kulturowych 

i 

socjologicznych,  które  mają  istotne 

znaczenie  dla  zapewnienia  opieki 

pielęgniarskiej. 

Autorka zwraca uwagę na

•

znaczenie zdrowego środowiska przed 
urodzeniem, 

•

interakcję rodzice-dziecko i w rodzinie,

•

znaczenie bezpiecznego środowiska,

•

znaczenie wpływów kultury w 
przyjmowaniu przez człowieka jego 
wierzeń i obyczajów 

•

 

Podkreśla, że

•

ludzkie 

cele 

mogą 

być 

realizowane 

jedynie 

dzięki 

włączaniu 

się 

człowieka 

do 

szerszych  społeczności  i  do  tego 
wszystkiego,  co  niesie  ze  sobą 
rozwój cywilizacji. 

środowisko 

terapeutyczne

•

jako 

fizyko- 

socjalne, 

ze 

specjalnym 

wyróżnieniem 

środowiska pielęgniarka-pacjent. 

•

Jako  osobę  odpowiedzialną  za 
kształtowanie  tego  środowiska 
wskazała pielęgniarkę. 

•

środowisko 

pielęgniarka-pacjent 

może  promować  wzorce  zachowań 
zdrowotnych 

albo 

•

wpływać 

na 

przedłużanie 

zachowań chorobowych pacjentów.

Teorie pielęgnowania popularne i 

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – H. Peplau.

Zachodniej – H. Peplau.

Relacja pielęgniarka – pacjent 

Relacja pielęgniarka – pacjent 

przebiega wg Peplau w czterech fazach

przebiega wg Peplau w czterech fazach

•

Orientacji

Orientacji

•

Identyfikacji

Identyfikacji

•

Eksploatacji

Eksploatacji

•

Rozwiązania

Rozwiązania

Fazy te są ściśle ze sobą powiązane i 

Fazy te są ściśle ze sobą powiązane i 

przenikają się wzajemnie.

przenikają się wzajemnie.

Faza I

Faza I

 

 

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Człowiek w różnych sytuacjach 
zdrowotnych, a zwłaszcza wówczas, 
gdy zachoruje  odczuwa potrzebę 
pomocy ze strony innych. 

•

Odczuwanie tej potrzeby wiąże się z 
przeżywaniem poczucia czegoś 
niejasnego, czegoś, czego nie rozumie i 
z czym nie potrafi sobie poradzić. 

Faza I

Faza I

 

 

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Szukając profesjonalnej pomocy, pacjent 

najczęściej trafia do lekarza. Pielęgniarki 

także zapewniają taką pomoc. 

•

Chodzi jednak o to, aby świadczyły ją w 

pełni świadomie, sprawnie i celowo, to 

znaczy tak, aby ten, komu pomagają, 

miał zapewnioną możliwość 

konstruktywnego i dynamicznego 

uczenia się.

Faza I

Faza I

 

 

Faza orientacji

Faza orientacji

polega na zorientowaniu się:

polega na zorientowaniu się:

•

co dla pacjenta niejasne, 

co dla pacjenta niejasne, 

•

co 

zaburza 

jego 

poczucie 

co 

zaburza 

jego 

poczucie 

bezpieczeństwa, 

bezpieczeństwa, 

•

jakie  są  jego  problemy  i  które  z  nich 

jakie  są  jego  problemy  i  które  z  nich 

stanowią dla pacjenta priorytet. 

stanowią dla pacjenta priorytet. 

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Rozwiązywanie rozpoznanego 

problemu jest podejmowane 

wspólnie z pacjentem, ewentualnie 

także z jego rodziną, czyli z tymi 

wszystkimi, których ten problem 

dotyczy.

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Pielęgniarka powinna zacząć od 

poszukiwania odpowiedzi na pytanie, 

co dla tego człowieka, jako pacjenta 

stanowi sprawę najważniejszą, a 

więc od czego ona powinna zacząć. 

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Kolejne pytanie, to jakie i ile wyjaśnień 
wprowadzić na początku, a co odłożyć 
na później. 

•

Sprawą znaczącą jest także to, jak 
wyjaśnić, aby pacjent wyjaśnienie 
zrozumiał w taki sposób, jaki będzie 
najbardziej przydatny w 
rozwiązywaniu jego problemu. 

Faza orientacji

Faza orientacji

Aby to osiągnąć, pielęgniarka musi 

bardzo uważnie słuchać, co pacjent 
mówi, 

•

o co pyta, 

•

jak odpowiada na pytania,

•

zachęcać do zadawania pytań. 

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Ważną  sprawą  jest  zachęcanie  do 
wyrażania uczuć, a także obserwacja 
zachowań pacjenta. 

•

Pielęgniarka 

powinna 

więc 

dostrzegać  przejawy  przeżywanego 
przez niego lęku, stresu, apatii. 

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Wszystko  to  jest  bowiem  niezbędne  do 
poznawania  pacjenta  i  pogłębiania 
rozumienia  jego  problemu  zarówno 
przez  niego  samego,  jak  i  przez 
pielęgniarkę,  umożliwia  jego  wspólne 
analizowanie  i  podejmowanie  decyzji  w 
sprawie dalszych kroków postępowania.

•

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Pielęgniarka,  asystując pacjentowi 
w czasie dalszych kontaktów, ma 
wiele okazji do orientowania go w 
różnych sprawach i ułatwiania mu 
poznawania oraz zrozumienia tego 
wszystkiego, co wiąże się z jego 
sytuacją, np. z pobytem w szpitalu. 

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Do pielęgniarki należy

•

 ułatwienie pacjentowi adaptacji w 
nieznanym mu środowisku oraz 

•

pomoc w zorientowaniu się, kto i jaką 
pomoc może mu zapewnić w badaniach 
i w tych procedurach i technikach 
leczniczych, 

•

jakie w stosunku do niego mogą być 
podejmowane, 

Faza orientacji

Faza orientacji

•

faza orientacji oznacza więc ten 
aspekt kształtowania terapeutycznej 
relacji pielęniarka—pacjent, który 
stawia przed pielęgniarką zadania 
ciągłego orientowania pacjenta w 
tym wszystkim, co jest dla niego 
niejasne.

Faza orientacji

Faza orientacji

•

Proces  orientacji  pacjenta  powinien 

przebiegać  w  taki  sposób,  aby  u 

niego  akceptację  i  zaufanie  do 

pielęgniarki,  a  także  uznanie  jej 

autorytetu  -  czyli  osoby,  na  której 

pomoc może liczyć zarówno teraz, jak 

i w przyszłości.

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

kształtowania relacji terapeutycznej 
przez pielęgniarki, 

•

pacjent osiąga możliwość obchodzenia 
się bez jej pomocy i „pomaga sobie 
sam" w dalszym zaspokajaniu swoich 
potrzeb oraz w dokonywaniu wyboru 
tych, na których pomoc będzie liczył w 
przyszłości. 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

Osiąganie  tego  celu  jest  możliwe 
przez  wypieranie  uczuć  bezradności 
i  bezsilności,  a  zastępowanie  ich 
uczuciami 

spontaniczności, 

twórczości i produktywności 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

Choroba jest z reguły przyjmowana 
przez człowieka jako zagrożenie dla 
poczucia bezpieczeństwa, siły, 
godności, wartości własnej. 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

Te przykre uczucia są minimalizowane 

dzięki pomocy tego, 

•

kto wie o ich występowaniu, 

•

kto je rozumie,

•

kto potrafi pomóc. 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

Taką pomoc świadczy pielęgniarka 
— profesjonalistka, akceptująca 
pacjentów takimi, jacy są właśnie 
wtedy, kiedy te przykre uczucia 
przeżywają i wyrażają to w 
różnorodny sposób. 

•

Akceptowanie zachowań pacjentów 
pomaga wzmacnianiu tych 
koniecznych sił osobowości, które są 
im potrzebne do podejmowania 
wysiłków na rzecz rozwiązywania 
przeżywanych problemów. 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

Rozwiązywanie problemów jest 
osiągane przez konstruktywne uczenie 
się. 

•

Takie uczenie się wymaga zaś 
przyjmowania ze zrozumieniem tego, 
co ma największe znaczenie w danej 
sytuacji, oraz samodzielnego 
reagowania. 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

W konstruktywnym uczeniu się 
pomaga pacjentowi pielęgniarka, 
która wspólnie z nim podejmuje 
różne zadania i ułatwia mu 
rozwiązywanie problemów 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

Innym rodzajem zapewniania 
pomocy pielęgniarki jest 
przejawianie optymizmu

•

Właściwą pomocą służy więc taka 
pielęgniarka, która całym swoim 
zachowaniem przejawia optymizm. 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

Jej optymizm przekonuje pacjenta, 
że jego stan jest przejściowy, że 
szybko minie, budzi nadzieję, że 
„wszystko będzie dobrze" -samym 
wpływa tak na odzyskiwanie siły, jak 
i na kształtowanie poczucia 
niezależności. 

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

W fazie identyfikacji H. Peplau (1952) 

rozpoznała trzy rodzaje zachowań 
pacjentów:

•

partycypowanie i współdziałanie;

•

niezależność albo izolowanie się od 
pielęgniarki;

•

bezradność i pełna zależność.

Faza II

Faza II

Identyfikacji

Identyfikacji

Psychologiczne 

wyjaśnienie 

takich 

zachowań 

autorka 

wiąże 

ze 

stopniowaniem 

podobnym 

do 

występującego  w  dzieciństwie  i  z  jego 
komplikowaniem 

się 

wywołanym 

późniejszymi 

wpływami 

kulturowymi, 

które 

mogą 

oddziaływać 

na 

ich 

uzewnętrznianie. 

Świadoma  tego  pielęgniarka  akceptuje 

zróżnicowane zachowania pacjenta 

W przebiegu procesu 

identyfikacji

•

mają 

znaczenie 

także 

wcześniejsze 

doświadczenia  pacjentów  z  różnymi 
ludźmi. Pacjenci łatwiej identyfikują się z 
tymi  pielęgniarkami,  które  postrzegają 
jako 

podobne 

(wygląd 

zewnętrzny, 

zachowanie kogoś, kto wcześniej spełniał 
jakąś  ważną  rolę  w  ich  życiu.  Budzą  one 
bowiem  uczucia  przeżywane  w  stosunku 
do  tych  osób  -  zarówno  pozytywne,  jak  i 
negatywne. 

•

Pielęgniarka  w  tych  sytuacjach  powinna 

podejmować  działania,  aby  uświadamiać 

pacjentowi, że ona jest jednak kimś innym 

oraz  że  ich  relacje  mają  swój  specyficzny 

charakter 

i 

wymagają 

wzajemnego 

poznawania, 

porozumienia 

osób 

dojrzałych, a więc że przypisywanie jej roli 

kogoś innego może to bardzo utrudniać.

Obserwacja w procesie 

identyfikacji ma dwa główne 

cele:

•

pogłębianie wyjaśniania tego, co 
pacjent sądzi o pielęgniarkach i czego 
oczekuje od nich i od pielęgniarstwa;

•

pogłębianie wyjaśniania tego, co 
pielęgniarka sądzi o sprawności 
pacjenta w radzeniu sobie z własnymi 
problemami 

•

Świadomość  siebie  pielęgniarki,  jako 
świadomość  jej  własnych  uczuć,  jest 
niezbędna  do  tego,  aby  możliwe  było 
poznawanie,  rozumienie  i  akceptowanie 
pacjenta. 

•

Bez  szacunku  pielęgniarki  dla  pacjenta  i 
pacjenta dla pielęgniarki niemożliwe jest 
kształtowanie relacji terapeutycznej. 

•

Wzajemny 

szacunek 

umożliwia 

przyjmowanie  róż nicy  zdań  i  wyrażanie 
różnych opinii.

Faza II

Faza II

•

pielęgniarstwo, aby mogło się rozwijać, 

wymaga ciągłego stawiania pytań w sprawach 

związanych z kształtowaniem relacji 

pielęgniarka-pacjent i z tym, co dzięki nim 

można rzeczywiście osiągnąć.

•

 Stawianie pytań wymaga z kolei poszukiwania 

konstruktywnego zapewniania pomocy, 

ułatwiającej rozwój własny pacjenta.,

•

Faza II

Faza II

 

 

Identyfikacji

Identyfikacji

•

jest 

czasem 

lepszego 

poznawania 

jest 

czasem 

lepszego 

poznawania 

pacjenta                            i głębszego 

pacjenta                            i głębszego 

wejścia w jego problemy, 

wejścia w jego problemy, 

•

zwrotnej  identyfikacji  osoby  pielęgniarki 

zwrotnej  identyfikacji  osoby  pielęgniarki 

przez  pacjenta,  czyli  wytworzenie  jej 

przez  pacjenta,  czyli  wytworzenie  jej 

obrazu w świadomości pacjenta, 

obrazu w świadomości pacjenta, 

•

rozwój zaufania, szacunku.

rozwój zaufania, szacunku.

Faza III

Faza III

  

  

Eksploatacji

Eksploatacji

•

pacjent 

osiąga 

zdolność 

do 

korzystania  w  pełni  z  pomocy,  jaką 

oferuje  mu  opieka  nad  zdrowiem,  a 

także 

możliwość 

kontrolowania 

różnych sytuacji. 

Faza III

Faza III

  

  

Eksploatacji

Eksploatacji

Pacjent  może  pogłębiać  i  rozszerzać  swoją 

wiedzę

•

 przez właściwe zadawanie pytań, 

•

przez 

korzystanie 

z 

różnych 

broszur, 

informatorów, pamfletów. 

Ma  również  możliwość  stawiania  rozmaitych 

żądań.  Ich  wysuwanie  może  stwarzać  nowe 

sytuacje problemowe. 

Faza III

Faza III

  

  

Eksploatacji

Eksploatacji

•

Zadania pielęgniarki z tym związane 

to 

przeprowadzanie 

rozmów 

wyjaśniających 

i 

wywiadów 

zmierzających  do  zrozumienia  tego, 

o  co  pacjentowi  chodzi,  unikając 

jednak jego oceniania.

Faza III

Faza III

  

  

Eksploatacji

Eksploatacji

•

W 

całym 

swoim 

postępowaniu 

pielęgniarka  powinna  wykazywać 

starania  o  utrzymywanie  relacji 

wzajemnej 

akceptacji, 

zainteresowania, zaufania, ciepła.

W fazie eksploatacji

pacjenci z reguły 

•

wykazują  coraz  większe  zainteresowanie 

rozszerzaniem samoopieki, 

•

podejmują  różne  samodzielne  inicjatywy  i 

aktywności,

•

wykazują 

zwiększanie 

się 

poczucia 

odpowiedzialności za własne zachowania. 

W fazie

 

eksploatacji

•

zaczyna się także określanie nowych 
celów. 

Na przykład 

w czasie pobytu w szpitalu cele te wiążą 

się z powracaniem do poprzednich 

zadań, z powrotem do domu. 

W fazie

 

eksploatacji

Mogą  jednak  wystąpić  także  zmiany 

zachowań  na  gorsze,  np.  wtedy,  gdy 
pogorszy się stan zdrowia, a w związku 
z  tym  nastąpi  również  zmiana  uczuć 
oraz osłabienie poczucia niezależności, 
a powracanie do zależności. 

W  tych  sytuacjach  istotne  znaczenie  ma 

zapewnianie 

przez 

pielęgniarkę 

koniecznego wsparcia.

Faza III

Faza III

  

  

Eksploatacji

Eksploatacji

jest fazą realizacji celów opieki. 

jest fazą realizacji celów opieki. 

•

Pacjent jest już w pełni przygotowany i zdolny 

Pacjent jest już w pełni przygotowany i zdolny 

do pozyskiwania pomocy ze strony pielęgniarki.

do pozyskiwania pomocy ze strony pielęgniarki.

•

Jego samoświadomość własnych problemów 

Jego samoświadomość własnych problemów 

ukierunkowuje go – zadaje pytania, może też 

ukierunkowuje go – zadaje pytania, może też 

stawiać żądania. 

stawiać żądania. 

•

Z reguły pacjenci w tej fazie przejawiają już 

Z reguły pacjenci w tej fazie przejawiają już 

chęć wzięcia odpowiedzialności za własne 

chęć wzięcia odpowiedzialności za własne 

zachowanie i wypełnianie zadań związanych z 

zachowanie i wypełnianie zadań związanych z 

samoopieką.

samoopieką.

Faza IV

Faza IV

 

 

Rozwiązanie

Rozwiązanie

jest fazą niezależności pacjenta – samodzielnego 

jest fazą niezależności pacjenta – samodzielnego 

formułowania własnych celów, dostosowywania 

formułowania własnych celów, dostosowywania 

do nich działań.

do nich działań.

Pacjent uniezależnia się od pielęgniarki 

Pacjent uniezależnia się od pielęgniarki 

psychicznie. 

psychicznie. 

Czasem, niestety, bywa, że rozwiązanie się 

Czasem, niestety, bywa, że rozwiązanie się 

problemów fizycznych pacjenta i jego wyjście ze 

problemów fizycznych pacjenta i jego wyjście ze 

szpitala nie współgra z uzyskaniem pełnej 

szpitala nie współgra z uzyskaniem pełnej 

niezależności „psychicznej”.

niezależności „psychicznej”.

Faza IV

Faza IV

 

 

Rozwiązanie

Rozwiązanie

•

W 

fazie 

rozwiązania 

pacjent 

podejmuje  formułowanie  w  sposób 
niezależny swoich nowych celów. 

•

Zasadniczo 

kończy 

się 

czas 

zależności i powiązań z pielęgniarką. 

•

Pacjent przygotowuje się psychicznie 
do powrotu do domu. 

Faza IV

Faza IV

 

 

Rozwiązanie

Rozwiązanie

•

Pełne  zakończenie  sytuacji  zależności 
może się jednak przedłużać. 

•

Nie  kończy  się  więc  np.  wtedy,  gdy 
zabieg  chirurgiczny  został  wykonany, 
rana  się  zagoiła,  szwy  zostały 
usunięte  lub  gdy  ustąpiła  gorączka  i 
inne symptomy choroby.

Teorie pielęgnowania popularne i 

Teorie pielęgnowania popularne i 

stosowane w krajach Europy 

stosowane w krajach Europy 

Zachodniej – H. Peplau.

Zachodniej – H. Peplau.

role pielęgniarki:

role pielęgniarki:

•

Rola obcego – związana z fazą orientacji i  

Rola obcego – związana z fazą orientacji i  

                                         

                                         

identyfikacji;                                

identyfikacji;                                

                              

                              

                                                   

                                                   

•

Rola źródła informacji;

Rola źródła informacji;

•

Rola nauczyciela – pomoc w procesie 

Rola nauczyciela – pomoc w procesie 

                                 

                                 

konstruktywnego uczenia się;

konstruktywnego uczenia się;

•

Rola przywódcy – ale przywódcy „demokratycznego”;

Rola przywódcy – ale przywódcy „demokratycznego”;

•

Rola zastępcy – pielęgniarka zastępuje kogoś, kogo 

Rola zastępcy – pielęgniarka zastępuje kogoś, kogo 

pacjent 

pacjent 

                                              

                                              

znał wcześniej;

znał wcześniej;

•

Rola konsultanta – doradcy.

Rola konsultanta – doradcy.

Rola obcego

•

Obcym jest ten, kogo nie znamy, o kim 

nie  wiemy,  co  mamy  z  nim  wspólnego, 

a  także  gdy  nie  wiemy,  czego  możemy 

od niego oczekiwać.

•

Pacjentowi  spotykającemu  obcą  sobie 

pielęgniarkę nasuwają się więc pytania 

jaka  ona  jest,  czego  mogę  od  niej 

oczekiwać, jak będzie mnie traktować? 

•

Podobne  pytania  nasuwają  się  także 

pielęgniarce

.

 

Podstawowymi zasadami, 

jakimi pielęgniarka w takiej 

sytuacji powinna się 

kierować, są:

•

akceptowanie pacjenta takim, jaki jest i 
wyraźne tego okazywanie;

•

traktowanie go jako silnego 
emocjonalnie, aż do czasu gdy 
ewentualnie okaże się, że tak nie jest

•

•

Przywitanie  pacjenta  nie  powinno  być 
stereotypowe,  lecz  dostosowane  do 
sytuacji. 

•

Ze 

strony 

pacjenta 

natomiast 

pielęgniarka  może  spodziewać  się,  że 
on postrzega ją w sposób stereotypowy, 
to  znaczy  tak,  jak  w  danej  kulturze  są 
postrzegane  pielęgniarki.  Najczęściej 
występującym stereotypem pielęgniarki 
jest „pomoc lekarza". 

•

Bardzo  duże  znaczenie  ma  zdolność 

dostosowania  własnego  zachowania 

do  różnych  sytuacji,  w  tym  także  do 

takich,  w  których  ze  strony  osoby,  z 

którą 

nawiązuje 

się 

kontakt, 

występuje 

wyraźny 

opór, 

kto 

przejawia niechęć, a nawet agresję. 

•

sprawą  o  pierwszorzędnym  znaczeniu 
jest  doprowadzanie  do  wywołania 
uczuć  pozytywnych  i  dopiero  wtedy 
podejmowanie dalszej rozmowy.

•

  Jej  konstruktywne  prowadzenie 
wymaga  wzajemnego  szacunku  i 
zainteresowania  jako  niezbędnego 
warunku  budzenia  gotowości  do 
uczestniczenia w rozmowie. 

•

Pielęgniarka  powinna  też,  w  sposób 

możliwie  jasny,  orientować  pacjenta 

w tym, o co jej chodzi.

Rola pielęgniarki jako źródła 

informacji

•

rolę  źródła  informacji  w  sprawach 

zdrowia 

pielęgniarki 

podejmują 

zarówno 

w 

stosunku 

do 

pojedynczych ludzi, jak i w stosunku 

do wię kszych społeczności.

 

•

Ich  pomoc  obejmuje  przede  wszystkim 
udzielanie  specyficznych  odpowiedzi  na 
pytania  związane  z  jakimś  szerszym 
problemem.

•

  Przekazywane  informacje  dotyczą  np. 
leczenia,  interpretacji  planu  leczenia, 
wykonawstwa różnych technik i procedur. 

•

•

W  przekazywaniu  informacji  i  wyjaśnień 

ważne jest zachowanie w pamięci tego, że 

nie  zawsze  najkorzystniejsze  dla  pacjenta 

jest  otrzymywanie  gotowych  odpowiedzi 

lub uzyskiwanie pełnej porady. 

•

Takie  postępowanie  ogranicza  możliwość 

konstruktywnego uczenia się. 

•

Zadaniem 

pielęgniarki 

jest 

rozróżnianie  tych  sytuacji,  w  których 

pacjent  odniesie  większą  korzyść  z 

uzyskania krótkiej i jasnej odpowiedzi 

- od tych, w których bardziej pomoże 

mu dłuższa rozmowa i pobudzanie do 

własnych przemyśleń.

Rola nauczyciela

•

zapewnianie 

pomocy 

w 

konstruktywnym 

uczeniu się. 

•

pielęgniarka  bierze  pod  uwagę  wcześniejszą 
wiedzę i zainteresowania pacjenta, 

•

rozważa, jaką wiedzę medyczną mu przekazać, 

aby mógł przyswoić ją ze zrozumieniem 

•

Najważniejszą  metodą  w  podejmowaniu 

tej  roli  jest  metoda  rozwiązywania 
problemów. 

•

Jej 

stosowanie 

zapewnia 

nie 

tylko 

możliwość 

rozwiązywania 

aktualnego 

problemu 

pacjenta, 

ale 

także 

przygotowuje  go  do  radzenia  sobie  w 
innych sytuacjach problemowych. 

Rola przywódcy

•

przywództwo demokratyczne 

aktywne 

partycypowanie 

wszystkich 

uczestniczących 

w 

danym 

przedsięwzięciu,  zarówno  w  ustalaniu 
jego celów i planowaniu działań. 

Wszyscy  uczestniczący  mają  jednakowe 

prawa  do  zabierania  głosu  w  dyskusji  i 
do 

swobodnego 

wyrażania 

opinii 

własnych. 

•

W  sytuacjach  pielęgniarskich  pacjent 

staje  się  więc  aktywnym  uczestnikiem 

rozpatrywania  tego  wszystkiego,  co 

dotyczy jego leczenia i wszel kich spraw 

z  tym  związanych,  w  tym  także  tych 

problemów,  które  mogą  wystąpić  w 

przyszłości. 

•

Demokratyczne  przywództwo  ma  u 

swoich 

podstaw 

szacunek 

dla 

godności 

i 

wartości 

każdego 

człowieka. 

•

Pielęgniarka powinna mieć świadomość, że 
pacjent  wyczuwa  i  orientuje  się,  jakie 
postawy  w  stosunku  do  niego  mają  ci, 
którzy  świadczą  mu  swoją  pomoc,  oraz  że 
tylko 

wtedy, 

kiedy 

ma 

zapewnioną 

możliwość  aktywnego  uczestniczenia  w 
rozpatrywaniu 

jego 

sprawy, 

powstają 

właściwe  warunki  do  konstruktywnego 
uczenia się 

•

Pielęgniarka  powinna  mieć  świadomość, 

że  pacjent  wyczuwa  i  orientuje  się,  jakie 

postawy  w  stosunku  do  niego  mają  ci, 
którzy świadczą mu swoją pomoc, oraz że 

tylko  wtedy,  kiedy  ma  zapewnioną 

możliwość  aktywnego  uczestniczenia  w 
rozpatrywaniu  jego  sprawy,  powstają 

właściwe  warunki  do  konstruktywnego 

uczenia się 

Rola zastępcy

•

łączy 

się 

z 

nieuświadomionym 

przenoszeniem 

na 

pielęgniarkę 

takich  samych  uczuć  i  oczekiwań, 

jakie  wcześniej  pacjenci  łączyli  z 

innymi osobami. 

•

Przenoszenie to utrudnia bądź wręcz 
uniemożliwia  kształtowanie  relacji 
terapeutycznej,  gdyż  pacjent  nie 
przyjmuje  pielęgniarki  jako  kogoś, 
choć 

podobnego, 

to 

jednak 

równocześnie różnego od tego, kogo 
mu ona przypomina.

•

Ten  psychologiczny  proces  może 
stanowić 

przyczynę, 

dla 

której 

pacjent  odrzuca  pie lęgniarkę  jako 
kogoś,  kto  może  mu  pomóc,  bez 
wyraźnego 

uświadomienia 

sobie 

tego, dlaczego to robi. 

•

Podejmowanie  różnych  ról  zastępczych 
jest 

warunkowane 

potrzebami 

psychologicznymi pacjenta. 

•

Pielęgniarka  świadoma  tego  potrafi 
rozpoznawać  te  potrzeby  i  zapewniać 
taką  pomoc,  jakiej  pacjent  naprawdę 
potrzebuje.

Rola konsultanta

 

•

Podejmowanie  tej  roli  zmierza  do 
zapewnienia  mu  takiego  ułatwienia 
przeżywanych 

przez 

niego 

doświadczeń 

związanych 

ze 

zdrowiem,  jakiego  potrzebuje  do 
właściwego 

przebiegu 

odnowy 

wewnętrznej, 

dokonywania 

samonaprawy  i  kształtowania  jasnej 
świadomości 

Jest to proces złożony.

•

początek  -mętne  odczucie,  niejasna  impresja 

czegoś  trudnego.  Zadania    pielęgniarki  - 

ułatwianie 

możliwie 

jasnego 

określenia 

problemu  i  zaakceptowania  go  przez  pacjenta, 

aby z kolei możliwe było jego dalsze zmierzenie 

się z problemem i osiąganie rozwiązania. 

•

pacjent  powinien  sam  ten  proces  inicjować  i 

sam  krok  po  kroku  przez  niego  przejść, 

odkrywając  coraz  to  nowe  trudności  i 

uświadamiając sobie przeżywane uczucia. 

•

Podstawowe zasady podejmowania 
roli konsultanta wskazują więc na 
konieczność zapewniania pacjentowi 
pomocy, przydatnej w pogłębianiu 
rozumienia przeżywanych 
doświadczeń i uświadamiania 
wiążących się z nimi uczuć, w 
stosunku do siebie i w relacjach z 
innymi ludźmi.