Bezpieczny 

transport i 

składowanie

2011

Organizacja prac transportowych i składowania 

materiałów na budowie wymaga znajomości 

zarówno przepisów prawa budowlanego, jak i 

przepisów bhp. Przepisy dotyczące bhp przy 

pracach budowlanych, określając niezbędne 

elementy zagospodarowania terenu budowy, 

wskazują m.in. na konieczność urządzenia 

składowisk materiałów i wyrobów przed 

rozpoczęciem robót budowlanych :na terenie 

budowy wyznacza się, utwardza i 

odwadnia miejsca do składowania 

materiałów i wyrobów. 

Przy organizacji prac transportowych 

powinniśmy pamiętać o przepisie bhp, 

który stwierdza, że pracodawca 

powinien zapewnić zastosowanie 

odpowiednich rozwiązań 

organizacyjnych i technicznych w celu 

wyeliminowania potrzeby ręcznego 

przemieszczania ciężarów. 

Jest tam również zapis, że przy obsłudze 

urządzeń transportu 

zmechanizowanego mogą być 

zatrudniane tylko osoby 

posiadające kwalifikacje do obsługi 

określonego urządzenia. 

Szczegółowe wymagania dotyczące 

transportu przy użyciu dźwignic, 

przenośników, wózków jezdniowych z 

napędem silnikowym określają 

odpowiednie przepisy.

Transport ręczny

Jeśli nie ma możliwości uniknięcia 

ręcznego przemieszczania ciężarów, 

należy wyposażyć pracowników w 

niezbędne środki w celu zmniejszenia 

uciążliwości i zagrożeń związanych z 

wykonywaniem tych czynności. Ręczne 

przemieszczanie i przewożenie 

ciężarów o masie przekraczającej 

ustalone normy jest 

niedopuszczalne. 

Szczegółowe wymagania, dotyczące 

ręcznego transportu, określają przepisy 

w sprawie bezpieczeństwa i higieny 

pracy przy ręcznych pracach 

transportowych oraz przepisy o pracach 

wzbronionych młodocianym i pracach 

szkodliwych dla zdrowia kobiet.

Pochylnie, po których dokonuje się 

ręcznego przenoszenia ciężarów, nie 

powinny mieć spadków większych niż  

10%. Drogi komunikacyjne dla taczek 

również nie mogą być nachylone więcej 

niż 10%. Drogi dla wózków i taczek, 

usytuowane nad poziomem terenu 

powyżej 1 m, zabezpiecza się 

balustradą. 

Masa przedmiotów przenoszonych 

przez jednego pracownika nie może 

przekraczać 30 kg przy pracy stałej i 

50 kg przy pracy dorywczej.

Niedopuszczalne jest ręczne 
przenoszenie przedmiotów o masie 
przekraczającej 30 kg na wysokość 
powyżej 4 m lub na odległość 
przekraczającą 25 m.

Masa ładunku przemieszczanego na 

taczce, łącznie z masą taczki, nie może 

przekraczać: 100 kg po twardej 

nawierzchni i 75 kg po nawierzchni 

nieutwardzonej.
Kobiety przy pracy stałej po terenie 
równym mogą przenosić ciężary do 12 
kg, a dorywczo do 20 kg.

Transport mechaniczny

Transport z użyciem sprzętu 

mechanicznego przyspiesza i ułatwia 

pracę, ale musimy pamiętać, że nie 

wolno przekraczać określonych norm; 

np. masa ładunków przemieszczanych 

przy użyciu środków transportowych nie 

powinna przekraczać dopuszczalnej 

nośności lub udźwigu danego środka 

transportowego. 

Masa i rozmieszczenie ładunku na 

środkach transportowych powinny 

zapewniać bezpieczne warunki 

przewozu i przeładunku. Ładunek 

powinien być zabezpieczony, w 

szczególności przed upadkiem, 

przemieszczeniem i zsypywaniem się ze 

środka transportu. 

Składowanie materiałów

Składowiska materiałów, wyrobów i 

urządzeń technicznych wykonuje się w 

sposób wykluczający możliwość 

wywrócenia, zsunięcia, rozsunięcia się 

lub spadnięcia składowanych wyrobów i 

urządzeń. Materiały składuje się na 

płaskim, odpowiednio przygotowanym 

terenie. 

Materiały drobnicowe układa się w 

stosy o wysokości nie większej niż 2 

m, dostosowane do rodzaju i 

wytrzymałości tych materiałów. Stosy 

materiałów workowanych układa się w 

warstwach krzyżowo do wysokości 

nieprzekraczającej 10 warstw .

Przy składowaniu materiałów odległość 

stosów nie powinna być mniejsza niż: 

0,75 m od ogrodzenia lub zabudowań i 

5 m od stałego stanowiska pracy.
Wchodzenie i schodzenie ze stosu 
utworzonego ze składowanych 
materiałów lub wyrobów jest 
dopuszczalne wyłącznie przy użyciu 
drabiny lub schodni.  

Przedmioty, których wymiary, kształt i 

masa decydują o ich indywidualnym 

sposobie składowania, powinny być ; 

ustawiane lub układane stabilnie, z 

uwzględnieniem położenia ich środka 

ciężkości, tak, aby zapobiec ich 

wywróceniu się lub spadnięciu. 

Przepisy zabraniają opierania 

składowanych materiałów lub wyrobów 

o płoty, słupy napowietrznych linii 

elektroenergetycznych, konstrukcje 

wsporcze sieci trakcyjnej lub ściany 

obiektu budowlanego. 

Niedopuszczalne jest składowanie 

materiałów bezpośrednio pod liniami 

elektroenergetycznymi napowietrznymi 

lub w odległości mniejszej (licząc w 

poziomie od skrajnych przewodów) niż 

ustalone w przepisach.

Bezpieczeństwa kierowcy i ludzi

Podczas mechanicznego załadunku lub 

roz ładunku materiałów lub wyrobów, 

przemieszczanie ich nad ludźmi lub 

kabiną, w której znajduje się kierowca, 

jest zabronione. Na czas wykonywania 

tych czynności kierowca  jest 

obowiązany opuścić kabinę. 

Przy składowaniu materiałów w stosach 

(co jest często stosowane przy 

materiałach budowlanych) należy 

zapewnić stateczność tych stosów 

poprzez ustawianie ich na wysokość 

uzależnioną od rodzaju materiałów (ich 

wymiarów, masy, kształtu) oraz 

wytrzymałości opakowań, wiązanie 

między warstwami i układanie stosów 

tak, aby środek ciężkości przedmiotów 

składowanych pozostawał wewnątrz 

obrysu stosów .

Konieczne jest również zachowanie 

odległości między stosami, 

umożliwiającej bezpieczne układanie i 

przemieszczanie materiałów. Należy 

również pamiętać o bezpieczeństwie 

przy rozładunku stosów. 

Rozładunek powinien być prowadzony 

począwszy od najwyższych warstw. 

Niedopuszczalne jest wyjmowanie 

materiałów ze środka stosów. Przy 

składowaniu materiałów na paletach lub 

w kontenerach stosuje się również 

odpowiednie przepisy.

Materiały sypkie, składowane luzem, 

muszą mieć przewidzianą odpowiednią 

powierzchnię składową, która przy 

zachowaniu kąta zsypu naturalnego 

umożliwi zachowanie przejść lub 

przejazdów wokół usypanego materiału. 

Przy pobieraniu tych materiałów należy 

pamiętać o bezpiecznych metodach 

pracy. 

Wchodzenie pracowników na zwały 

materiałów sypkich, grożących 

zasypaniem, dozwolone jest jedynie w 

przypadkach wyjątkowej konieczności z 

zastosowaniem pomostów lub innych 

urządzeń zapewniających 

bezpieczeństwo, a także przy 

zapewnieniu asekuracji przez drugiego 

pracownika oraz odpowiedniego 

nadzoru.

Przy składowaniu materiałów pylących 

luzem należy zapewnić szczelne 

ogrodzenie co najmniej do wysokości 

0,5 m ponad wysokość 

składowanego materiału. Transport 

tych materiałów może odbywać się 

wyłącznie specjalnymi środkami 

transportu lub w zamkniętych 

pojemnikach (np. kontenerach).

Substancje i preparaty niebezpieczne 

na terenie budowy przechowuje się, 

przemieszcza i użytkuje zgodnie z 

instrukcjami producenta.

Maszyny na budowie

Maszyny i inne urządzenia techniczne 

oraz narzędzia zmechanizowane 

powinny być montowane, 

eksploatowane i obsługiwane zgodnie z 

instrukcją producenta oraz powinny i 

spełniać wymagania określone w 

przepisach dotyczących , systemu 

oceny zgodności. 

Maszyny i inne urządzenia techniczne, 

podlegające dozorowi technicznemu, 

mogą być używane na terenie budowy 

tylko wówczas, jeżeli wystawiono 

dokumenty uprawniające do ich 

eksploatacji.

Maszyny i inne urządzenia techniczne, 

powinny być:



utrzymywane w stanie zapewniającym 
ich sprawność,



stosowane wyłącznie do prac, do jakich 
zostały przeznaczone,



obsługiwane przez przeszkolone 
osoby.

Maszyny i inne urządzenia techniczne, 

pracujące pod ciśnieniem, powinny być 

poddawane regularnym kontrolom. 

Przeciążanie maszyn i innych urządzeń 

technicznych ponad dopuszczalne 

obciążenie robocze jest zabronione. 

Operatorzy lub maszyniści żurawi, 

maszyn budowlanych, kierowcy wózków 

i innych maszyn o napędzie silnikowym 

powinni posiadać wymagane 

kwalifikacje.

Maszyny i urządzenia techniczne przed 

rozpoczęciem pracy i przy zmianie 

obsługi powinny być sprawdzone pod 

względem sprawności technicznej i 

bezpiecznego użytkowania. 

Oczyszczanie powierzchni oraz części 

maszyn lub innych urządzeń 

technicznych wykonuje się środkami do 

tego przeznaczonymi. 

Dokonywanie napraw i czynności 

konserwacyjnych sprzętu 

zmechanizowanego będącego w ruchu 

jest zabronione. 
Zblocza jednokrążkowe i wielokrążkowe 
oraz inne zawiesia pomocnicze, 
niepołączone na stałe z maszyną lub 
innymi urządzeniami technicznymi, 
powinny być poddawane próbie 
obciążenia co najmniej raz w roku.

Przepisy mówią, że konieczna jest 

kontrola urządzeń pracujących pod 

ciśnieniem.
 Używanie uszkodzonych przewodów 
lub przewodów o nieznanej 
wytrzymałości jest zabronione. 
Również haki do przemieszczania 
ładunków powinny spełniać wymagania 
określone w przepisach i mieć wyraźnie 
zaznaczoną nośność maksymalną. 

 Ocena stopnia zużycia haków i 

ustalenie ich przydatności do dalszej 

pracy powinny być przeprowadzane 

przed rozpoczęciem każdej zmiany 

roboczej przez osobę posiadającą 

odpowiednie kwalifikacje. 
Podstawki ładunkowe i palety powinny 
mieć gładkie powierzchnie i krawędzie.

Zawiesia utrzymujące ciężar 

przenoszonego materiału | powinny 

spełniać wymagania określone w 

przepisach. Dopuszczalne obciążenie 

robocze zawiesi dwu- i wielocięgnowych 

powinno być uzależnione od wielkości 

kąta wierzchołkowego, mierzonego po 

przekątnej między cięgnami, i wynosić 

określony procent dopuszczalnego 

obciążenia zawiesia w układzie 

pionowym. 

Im szerszy kąt tym mniejsze obciążenie. 

Kąt rozwarcia cięgien zawiesia nie 

może być większy niż 120°. 

Dokładne dane oraz sposób użycia 

zawiesi podają przepisy.

Do transportu pionowego na budowie 

nie używa się już tradycyjnych bloków, 

za pomocą których wyciągano na linach 

wiadra z zaprawą czy inne materiały. 

Firmy budowlane mają obecnie do 

dyspozycji wiele maszyn, które 

wyręczają pracowników od tych ciężkich 

prac. 

Są to m.in.: wciągarki budowlane, linowe 

dźwigi budowlane, windy budowlane 

(towarowe i towarowo-osobowe), 

różnego rodzaju podnośniki, dźwigi oraz 

platformy transportowe. Nie ma również 

problemu z rozładowaniem materiałów 

dostarczanych na budowę, bo dostawa 

materiałów najczęściej odbywa się 

samochodami samowyładowczymi .

Ładowarki umożliwiają załadunek 

wszelkich materiałów, dźwigi 

samojezdne mogą szybko 

przemieszczać się w miejsca, gdzie są 

niezbędne. Zastosowanie maszyn 

wymaga jednak szczególnego 

zwrócenia uwagi na problem 

bezpieczeństwa przy ich obsłudze i 

eksploatacji.

Środki transportu do przewozu na 

terenie budowy butli z gazami 

technicznymi, kwasami lub innymi 

żrącymi cieczami powinny być 

wyposażone w urządzenia 

zabezpieczające ładunek przed 

wypadnięciem lub przemieszczeniem.

Żurawie na budowie

Przepisy dość dokładnie precyzują, jakie 

wymagania i warunki powinny być 

spełnione przy zastosowaniu żurawi na 

budowie. Dotyczą one warunków pracy 

osób obsługujących żuraw oraz samej 

pracy żurawia. 

   Podano w nich, że w przypadku 

zastosowania żurawia na budowie 

zabrania się w szczególności:



składowania materiałów i wyrobów 
pomiędzy skrajnią żurawia lub 
pomiędzy torowiskiem żurawia a 
konstrukcją obiektu budowlanego lub 
jego tymczasowymi zabezpieczeniami,



przechodzenia osób w czasie pracy 

żurawia pomiędzy obiektem 

budowlanym a podwoziem żurawia lub 

wychy lania się przez otwory w obiekcie 

budowlanym,



 pozostawiania zawieszonego elementu 
lub innego ładunku na haku żurawia w 
czasie przerwy w pracy lub po jej 
zakończeniu, 



podnoszenia żurawiem zamrożonych lub 

zakleszczonych przedmiotów, wyrywania 

słupów oraz przeciągania wagonów 

kolejowych,



podnoszenia żurawiem przedmiotów o 
nieznanej masie,



instalowania dodatkowych lamp 
oświetleniowych na konstrukcjach 
żurawia,



podnoszenia ładunku przy ukośnym 
ułożeniu liny żurawia 

Są i inne szczegółowe przepisy - np.: 

poziome przemieszczanie ładunku 

żurawiem powinno odbywać się na 

wysokości nie mniejszej niż 1 m ponad 

przedmiotami znajdującymi się na 

drodze przenoszonego ładunku .

W czasie mechanicznego załadunku i 

rozładunku materiałów i wyrobów 

przemieszczanie ich bezpośrednio nad 

ludźmi lub nad  kabiną kierowcy jest 

zabronione. Roboczy zasięg haka 

żurawia powinien być większy co 

najmniej o 0,5 m od położenia środka 

masy montowanego elementu lub 

miejsca układanego ładunku.

Przy dostarczaniu betonu na budowę 

jest również szereg wymagań 

dotyczących bezpieczeństwa, np.: 

podniesienie i opuszczenie kosza 

betoniarki powinno być poprzedzone 

sygnałem umownym, w szczególności 

dźwiękowym. Wchodzenie pod 

podniesiony kosz betoniarki jest 

zabronione. 

Pomiędzy stanowiskiem odbioru 

mieszanki betonowej lub zaprawy a 

operatorem pompy powinna być 

zapewniona sygnalizacja. Przejeżdżanie 

lub przechodzenie po przewodach 

służących do transportu mieszanki 

betonowej lub zaprawy jest zabronione. 

Są również zalecenia dotyczące 

rozbierania lub przedłużania 

przewodów, którymi dostarczana jest 

zaprawa - czynności te można 

wykonywać po uprzednim wyłączeniu 

pompy i zredukowaniu w przewodach 

ciśnienia do ciśnienia atmosferycznego. 

W razie zatkania się przewodu 

przepychanie go od strony wylotu jest 

zabronione. W czasie rozłączania i 

oczyszczania przewodu należy zawsze 

stosować środki ochrony indywidualnej. 

Zwiększenie ciśnienia w przewodach 

ponad wartość dopuszczalną jest 

zabronione.