WODOLECZNICTWO
i
Balneoterapia
WODOLECZNICTWO
i
Balneoterapia
Wodolecznictwo inaczej
hydroterapia
• Wodolecznictwo, inaczej
hydroterapia jest metodą
leczenia bodźcowego
polegająca na
zastosowaniu wody o
różnych postaciach:
ciekłej, stałej lub gazowej.
• Podstawę leczniczego
działania stanowi
odpowiednia temperatura
lub ciśnienie wody użytej
odpowiednio do danej
terapii.
Wpływ bodźców termicznych na ustrój
zależy od następujących czynników:
• natężenia bodźca termicznego, które określa różnica między
temperaturą wody a temperaturą ustroju,
• okoliczności fizycznych towarzyszących oddziaływaniu na ustrój
• bodźca termicznego,
• możliwości termoregulacyjnych ustroju,
• czasu działania bodźca,
• zmiany natężenia bodźca w czasie,
• powierzchni, na którą działa bodziec termiczny,
• właściwości fizycznych środowiska, które wchodzi w bezpośredni
• kontakt ze skórą.
W hydroterapii istotna jest skala odczuwania
przez człowieka bodźców termicznych
• Przekroczenie określonej granicy ciepła lub zimna może
prowadzić do uszkodzenia tkanek, nazywanego w skrajnych
sytuacjach oparzeniem lub odmrożeniem.
• Ważnym elementem jest strefa komfortu cieplnego, czyli
zakres temp., w którym nie odczuwa się ani ciepła, ani
zimna.
• Strefa komfortu cieplnego zależy od średniej temp. Skóry i
jest bliska cieplnemu punktowi obojętnemu skóry
(33˚C mierzone na tułowiu)
• Zakres strefy cieplnej jest sprawą indywidualna
• Skal odczuwania przez człowieka temp. wody:
Zimna 8 - 20˚
Chłodna
21 - 27˚
Letnia 28 - 33˚
Ciepła 34 - 37˚
Gorąca 38 - 42 ˚
OBOJĘTNY PUNKT CIEPLNY SKÓRY
• W WODZIE = 34 – 36 stopni
• W POWIETRZU = 20 stopni
DLATEGO
• Kąpiel w wodzie o temp. 25 stopni =
chłodna
DZIĘKI DOBREMU PRZEWODNICTWU CIEPLNEMU WODY, CIEPŁO Z
USTROJU SZYBKO PRZECHODZI DO WODY
• Kąpiel w powietrzu o temp. 25 stopni =
ciepła
GORSZE PRZEDOWNICTWO CIEPLNE POWIETRZA UTRUDNIA
ODDAWANIE CIEPŁA PRZEZ USTRÓJ
• Przewodnictwo wody jest około 25
razy większe niż przewodnictwo
cieplne powietrza
• Utrata ciepła zanurzonego w wodzie
organizmu jest około 250 razy
większa niż w powietrzu o tej samej
temperaturze.
Temperatura wody wywiera znaczny wpływ na układ
krążenia.
DZIAŁANIE ZIMNA
Odczyn prawidłowy
• Zblednięcie skóry
(skurcz naczyń
powierzchownych)
• Zaróżowienie
(rozszerzenie naczyń
powierzchownych)
Odczyn nieprawidłowy
• Bladość skóry
• Zasinienie
• Gęsia skórka
• Dreszcze
• Przyśpieszenie akcji
serca
• Złe samopoczucie
Niezbyt intensywny bodziec
cieplny
• Rozszerzenie naczyń
krwionośnych skóry
(tętniczek, naczyń
włosowatych i
żylnych)
• Otwarcie nieczynnych
naczyń włosowatych
• Przekrwienie skóry
Intensywny bodziec
cieplny
• Krótkotrwały skurcz
naczyń krwionośnych
skóry (zblednięcie)
• Rozszerzenie naczyń
Temperatura wody wywiera znaczny wpływ na układ
krążenia.
DZIAŁANIE CIEPŁA
Wpływ zabiegów hydroterapii na ukł.
i narządy ustroju:
Układ lub
narząd
Woda ciepła
Woda gorąca
Woda zimna
Naczynia
powierzchown
e
rozszerzenie
zwężenie,
następnie
rozszerzenie
skurcz,
następnie
rozszerzenie
Naczynia
głębokie
zgodnie z prawem Dastre – Morata
Czynność
serca
przyśpieszenie
przyśpieszenie
zwolnienie
Ciśnienie krwi
obniżone
obniżone
przyśpieszone
Prawo Dastre-Morata – bodźce termiczne działając na duże
powierzchnie skóry powodują przeciwne do naczyń skóry
zachowanie się dużych naczyń: klatki piersiowej i jamy brzusznej.
Naczynia nerek śledziony i wieńcowe wykazują taki sam odczyn jak
naczynia skóry.
Układ lub
narząd
Woda ciepła
Woda gorąca
Woda zimna
Krew
zabiegi ogólne:
b/z
Zabiegi
miejscowe:
zwiększenie
liczby białych
krwinek
zabiegi ogólne:
pozorne
zwiększenie
liczby krwinek
czerwonych i
białych
Zabiegi
miejscowe:
zagęszczenie
krwi na skutek
pocenia się
Zabiegi ogólne:
zwiększenie
liczby krwinek
czerwonych i
białych
Zabiegi
miejscowe:
zwiększenie
liczby białych
krwinek
Nerki
wzmożenie
czynności
wydzielniczej
może wystąpić
zmniejszenie
czynności
wydzielniczej
Wzmożenie
czynności
wydzielniczej
Wydzielanie
potu
nieznacznie
wzmożone
wzmożone
zmniejszenie
lub
zahamowanie
Układ lub
narząd
Woda ciepła
Woda gorąca
Woda zimna
Gruczoły
przewodu
pokarmowego
zmniejszenie
wydzielania
zmniejszenie
wydzielania
zwiększenie
wydzielania
Mięśnie
szkieletowe
zmniejszenie
napięcia
znaczne
zmniejszenie
napięcia
wzmożone
napięcie
Przemiana
materii
nieznacznie
wzmożona
wzmożona
wzmożona w
celu
wyrównania
utraty ciepła
Ukł.
oddechowy
przyśpieszenie i
spłycenie
oddechu
przyśpieszenie i
pogłębienie
oddechu
zwolnienie i
pogłębienie
oddechu
Ukł. nerwowy
zmniejszenie
jego
pobudliwości
zmniejszenie
pobudliwości
obwodowego
ukł. nerwowego
Zwiększenie
pobudliwości
obw, nerwów
czuciowych i
ruchowych
Rodzaje kąpieli:
• Zimna
• Chłodna
• Ciepła
• Kinezyterapeutyczna
• Kąpiel o temperaturze wzrastającej,
wg Schweningera-Hauffego
• Parowe
• Wirowe
Natryski:
• Zimne
• Ciepłe
• Gorące
• O zmiennej temp.
• O niskim ciśnieniu
• O średnim ciśnieniu
• O wysokim ciśnieniu
• Ruchome
• Biczowe
• Wachlarzowe
• Stałe
• Spadowe
• Płaszczowe
• Natrysk z masażem
ręcznym typu Aix
les Bains
• Podwodny
• Nasiadowy
Dawkę zabiegu
leczniczego
stanowią:
• Powierzchnia ciała
na którą wpływa
zabieg
• Czas trwania
zabiegu
Czynniki dodatkowe
wpływające na odczyn
ustroju:
• Wiek
• Płeć
• Stosunek powierzchni
ciała do objętości
• Okołodobowe rytmy
regulacyjne (faza
rozgrzewania i faza
ochładzania)
Wskazania do hydroterapii:
• Są one bardzo rozległe, dotyczą
jednak głównie schorzeń narządu
ruchu, chorób układu nerwowego z
zaburzeniami czynności ruchowych
oraz wad postawy. Ćwiczenia w
wodzie stanowią ważny czynnik w
kompleksowym postępowaniu
rehabilitacyjnym.
Przeciwwskazania do
hydroterapii:
• Niewydolność krążenia, choroby
nowotworowe, czynna gruźlica płuc,
reumatoidalne zapalenie stawów,
gruźlica stawów i zakaźne choroby
skóry, zadrapania, otwarte rany.
Uwagi:
• Przed zleceniem zabiegu konieczne jest dokonanie
oceny stanu gospodarki cieplnej chorego
• Należy pouczyć chorego, że przed zabiegiem
konieczne jest opróżnienie pęcherza moczowego, a
przy zabiegach długotrwałych także oddanie stolca.
• W trakcie serii zabiegów obowiązuje zasada
stopniowego nasilania bodźców termicznych
• Należy obserwować chorego w trakcie zabiegu,
szczególnie policzki i usta
• W trakcie zabiegu należy kontrolować tętno ( nie może
być wyższe niż 100/min
• Po każdym ciepłym zabiegu stosujemy krótki zabieg
zimny
• Pomieszczenia zabiegowe muszą być dobrze wietrzone
i odpowiednio ogrzane. Przy zabiegach ciepłych – 22-
24 stopnie, Przy zabiegach zimnych – 25-27 stopni.
BALNEOTERAPIA
• Dział lecznictwa,
w którym
wykorzystuje się
naturalne
tworzywa
lecznicze.
• Do naturalnych
tworzyw
leczniczych
zalicza się: wody
mineralne, gazy
zawarte w
niektórych
zdrojach oraz
peloidy
Co to jest woda lecznicza?
• Woda podziemna, bez zarzutu
bakteriologicznie i chemicznie, o
niewielkich wahaniach składu i
swoich właściwości, uznana za
leczniczą po przeprowadzeniu badań
bądź obserwacji lekarskiej
(zatwierdzona przez Min. Zdrowia i
Opieki Społecznej)
Lecznicze wody mineralne
• Powstają w wyniku wzbogacenia o
składniki mineralne wód
infiltracyjnych
• Podziału dokonuje się wg dwóch
kryteriów: makro i mikroskładników
(swoistych, szczególnie aktywnych
biologicznie)
• Mogą być także chłodne lub cieplicze
(powyżej 20 stopni)
Zastosowanie:
• W leczeniu uzdrowiskowym
• Kąpiele
• Wziewanie
• Kuracje pitne (krenoterapia)
Borowina
• Borowinę zalicza się do peloidów, czyli występujących w
przyrodzie tworzyw powstałych w wyniku naturalnych procesów
geologicznych, które po rozdrobnieniu i zmieszaniu z wodą
stosowane są do celów leczniczych w postaci kąpieli i okładów.
• Wskazania. Okłady borowinowe wykonuje się w przewlekłym
gośćcu stawowym, zapaleniach okołostawowych, nerwobólach i
zespołach bólowych w przebiegu choroby zwyrodnieniowej
kręgosłupa oraz w stanach po przebytym miąższowym zapaleniu
wątroby.
• Przeciwwskazaniami do stosowania okładów borowinowych są:
niewydolność krążenia, zaawansowana miażdżyca, uszkodzenie
mięśnia sercowego, tętniaki, skłonność do krwawień z przewodu
pokarmowego przypadki podejrzane o tło nowotworowe, ciąża
powyżej 3ms. Zabiegów borowinowych niestosuje się u dzieci do
7 lat.
Kąpiele solankowe
• Solankę do kąpieli przygotowuje się przez dodanie
do wody-w zależności od pojemności wanny - od 1
do 4 kg soli kąpielowej, np. iwonickiej,
ciechocińskiej, zabłockiej lub soli kuchennej nie
oczyszczonej
• Kąpiele rozpoczyna się w solance o słabym
stężeniu, wykonując je co drugi dzień, a następnie
zwiększa się stężenie w kolejnych kąpielach,
zwiększając jednocześnie ich częstość do 4-5
kąpieli tygodniowo. Czas trwania kąpieli wynosi od
15 do 20 minut. U dzieci wykonuje się kąpiele
solankowe w czasie 5-10 minut.
Kąpiele kwasowęglowe
• Wodę do kąpieli kwasowęglowej uzyskuje się dzięki
użyciu specjalnego urządzenia, zwanego saturatorem. W
saturatorze woda z sieci wodociągowej zostaje nasycona
pod ciśnieniem bezwodnikiem kwasu węglowego. Kąpiel
przygotowuje się w ten sposób, że do wanny napełnionej
do połowy wodą o temperaturze 60°C dolewa się z
saturatora wody nasyconej bezwodnikiem kwasu
węglowego w takiej ilości, aby woda kąpielowa osiągnęła
temperaturę od 32 do 34°C.
• Wskazania: wady serca w okresie wyrównanego krążenia,
niewydolność krążenia nieznacznego stopnia, stany po
przebytym zapaleniu mięśnia sercowego różnego
pochodzenia, zwyrodnienie mięśnia sercowego, otyłość.
Kąpiel siarkowodorowa
• Do wanny wypełnionej wodą (ok. 150 l) wlewa się
150 ml 20% roztworu siarczku potasowego oraz 50
ml 36% technicznego kwasu solnego. W wyniku
reakcji zachodzącej między siarczkiem potasowym
a kwasem solnym wytwarza się w wodzie
siarkowodór w ilości oddziaływającej leczniczo.
• Wskazania do kąpieli siarkowodorowych są bardzo
rozległe. Spośród najważniejszych należy wymienić
przewlekłe zapalenia stawów, zapalenia nerwów
pochodzenia toksycznego, stany po zatruciach
metalami ciężkimi, nerwobóle, choroby narządu
rodnego, łuszczycę i pokrzywkę.