TEORIA AKTÓW MOWY

WYKŁAD IX



Pragmalingwiści – brytyjska filozofia języka

John L. Austin  – TEORIA AKTÓW 

(czynności) MOWY



John Searle, Peter Strawson, Goeffrey 
Warnock (filozofowie języka i umysłu)



Richard Ohmann (literaturoznawca

)



I inni

John Langshaw Austin (1911-1960)

Dzieła Austina:



Philosophical Papers (Rozprawy filozoficzne), 1961 r.  - 
artykuły z lat 1939-1958



How to do Things with Words 

(Jak działać 

słowami), 1962 r.



Sense and Sensibilia (Zmysły i przedmioty zmysłowe), 1962 r.

[opublikowane  na podst. notatek  do i z wykładów 
z lat 52 - 59]

 

1.

Konstatacje i performatywy

2.   Lokucje, illokucje, perlokucje
3.   Doktryna etiolacji

KONSTATACJE   
PERFORMATYWY

(to 

performe)

- 

Niezależne od faktów

- 

Stwarzają fakty i zarazem 

o nich komunikują

-  

Jawne i niejawne

Prawdziwe

//

Nieprawdziwe

Fortunne (felicity)

//

Niefortunne (unhappy)

WARUNKI 

FORTUNNOŚCI

!

kryterium ogólniejsze

niż

prawdziwość,

fortunność

Odpowiedniość, 
stosowność 

(satisfactoriness) 
wypowiedzi

 Lokucje, illokucje, perlokucje



Akt lokucyjny  

wypowiedzenie 

czegoś znaczącego



Akt 

illokucyjny

              działanie 

dokonywane przez wypowiedzenie 
czegoś znaczącego



Akt perlokucyjny 
     ???????????????

konsekwencja illokucji  

AKTY MOWY

mówienie normalne (?)

OUR WORD IS OUR 

BOND

Doktryna 

etiolacji 

mocy 

illokucyjnych wypowiedzi



Żarty, gra aktorska, recytacja, poezja, 
fikcja literacka

to



Wypowiedzi  „nienormalne” – „nie na 
serio” – „pasożytnicze”,

bo

mówiący  

podmiot wypowiedzi

Etiolacja, literatura i 

literaturoznawstwo



Wypowiedź literacka, to 
nieposiadająca referencji 
historycznej mimetyczna 
reprezentacja wypowiedzi 
naturalnej



Podmiot mówiący podlega w takiej 
wypowiedzi fikcjonalizacji 
(figuralizacji) 

JOHN SEARLE



Teoria „udawania”: „autor dzieła literackiego 
udaje wykonanie serii aktów illokucyjnych 
normalnego, reprezentatywnego typu…”
     R. Ohmann

•

„Dzieło  literackie  jest  wypowiedzią,  której 
zdania  są  pozbawione  mocy  illokucyjnych,  jakie 
w  zwykłych  warunkach,  by  im  towarzyszyły.  Jej 
moc  illokucyjna  jest  mimetyczna…”  ;  ściślej  –
„rzekomo naśladowcza”

Monroe Beardsley

•

Teoria „reprezentowania”

• Mimesis językowa



Mimetyzm formalny

Literaturoznawcy i estetycy zainspirowani 
teorią aktów mowy:



Monroe Beardsley



Barbara Herrstein-Smith



Marie Laure Ryan



Marcia M. Eaton



Mary Louise Pratt

Paul Grice 

i koncepcja 

niekonwencjonalnych implikatur 
konwersacyjnych



Teoria tropów i 

zasada kooperacji



trop naruszenie pewnych zasad 
komunikatu werbalnego
                        dewiacja semantyczna czy
syntagmatyczna

Krytyka literaturoznawczych 

efektów
„doktryny etiolacji”



Mimetyczne akty mowy a 
Romana Ingardena koncepcja 
quasi- sądów