Niepowściągliwe wymioty 

kobiety ciężarnej – rola 

położnej

Paulina Sadło

Jednym z objawów niewłaściwej adaptacji 
kobiety do warunków ciąży są niepowściągliwe 
wymioty. Prawie połowa ciężarnych skarży się 
na uczucie nudności lub wymioty występujące 
przede wszystkim w godzinach rannych. Ich 
niewielka częstość i mała intensywność nie ma 
zwykle ujemnego wpływu na stan ogólny 
ciężarnej. Najczęściej wymioty te ustępują 
samoistnie pod koniec trzeciego miesiąca 
ciąży.

Problem wymiotów u 

ciężarnej

Wymioty, które przyjmują charakter 
ciągłych oraz powodują poważne zaburzenia 
przemiany materii i stanu ogólnego chorej 
określamy mianem niepowściągliwych.

Określenie

Jest różnie określana w zależności od 
przyjętych kryteriów. W ostatnich latach 
obserwuje się wyraźne obniżenie częstości 
występowania niepowściągliwych wymiotów. 
Niepowściągliwe wymioty ciężarnych (NWC) 
występują z częstością 0,5 – 10 na tysiąc ciąż. 

Częstość występowania

Zarówno przyczyny, jak i mechanizm powstawania 
niepowściągliwych wymiotów ciężarnych nie 
zostały ostatecznie wyjaśnione. Za najbardziej 
prawdopodobne przyczyny uważa się:

1. Nieprawidłową adaptację ośrodkowego układu 

nerwowego do zmienionych warunków 
psychosomatycznych w ciąży; najczęściej chorują 
kobiety ze skłonnością do reakcji 
psychoneurotycznych, kobiet, u których występuje 
podświadomy lęk przed ciążą oraz niechęć do niej.

2. Wzmożoną pobudliwość nerwu błędnego.

Etiopatogeneza

3. Zaburzenia czynności gruczołów wydalania 

wewnętrznego, zwłaszcza niedoczynność kory 
nadnerczy i ciałka żółtego; przyczyny 
niepowściągliwych wymiotów upatruje się również 
w podwyższonych wartościach stężeń 
gonadotropin i estrogenów.

4. Czynniki alergiczne; za tę teorią przemawia 

wzmożone wydalanie histaminy z moczem.

5. Trudne i konfliktowe sytuacje ciężarnej 

prowadzące do wzrostu napięcia układu 
współczulnego mogą spowodować 
niepowściągliwe wymioty.

Etiopatologia c.d.

Ustalamy je na podstawie: wywiadu, badania ogólnego, 
badania ginekologicznego, badań laboratoryjnych.
Wywiad. Ciężarna zwykle skarży się na częste, 
męczące wymioty połączone z bólami nadbrzusza, 
wstręt do jedzenia, osłabienie, niekiedy apatię. W 
rozmowie z chorą należy zwrócić uwagę na ewentualne 
współistniejące lub przebyte choroby przewodu 
pokarmowego – zapalenie pęcherzyka żółciowego, 
wrzód dwunastnicy, żołądka, zapalenie wyrostka 
robaczkowego, a także na istniejące konflikty i 
akceptację ciąży zarówno przez samą kobietę, jak i jej 
rodzinę.

Rozpoznanie

Badaniem ogólnym określamy kondycję chorej, jej masę 
ciała, stopień odwodnienia tkanek. W badaniu tym należy 
również przeprowadzić różnicowanie celem wykluczenia 
innych, pozaciążowych przyczyn wymiotów.
Badanie ginekologiczne ma na celu stwierdzenie ciąży.
Badania dodatkowe pozwalają określić pewne 
charakterystyczne zaburzenia w przemianie materii:

◦

zmniejszenie stężenia chlorków, sodu i potasu w surowicy krwi, a 
także stężenia białek,

◦

obecność ciał ketonowych w moczu, dużą masę właściwą moczu,

◦

zmniejszone wydalanie chlorków i sodu z moczem, natomiast 
zwiększone wydalanie potasu.

Rozpoznanie c.d.

Choroba ma najczęściej powolny rozwój. Rozpoczyna się około 5 – 6 
tygodnia ciąży nudnościami i wymiotami, które początkowo występują w 
godzinach rannych, tuż po obudzeniu się, a następnie po każdym posiłku. 
Wymioty są męczące, poprzedzane nudnościami i bólami nadbrzusza. 
Stopniowo zwiększa się liczba napadów nudności i wymiotów oraz nasila się 
wstręt do jedzenia. Chora przestaje przyjmować pokarmy, zmniejsza się jej 
masa ciała, pojawia się skąpomocz, a w moczu ciała ketonowe i białka. 
Utrzymujące się nadal wymioty i nieprzyjmowanie przez ciężarnej 
pokarmów powodują dalsze odwodnienie, co prowadzi do zaburzeń 
gospodarki wodno – elektrolitowej. Dochodzi do znacznego wyniszczenia 
organizmu chorej oraz zaburzeń ze strony ośrodkowego układu nerwowego i 
wątroby. Skóra jest sucha, zażółcona, rysy twarzy zaostrzone, język suchy, 
oddech przyspieszony z zapachem acetonu, tętno szybkie 120 – 140/min. 
Jeżeli nie rozpocznie się leczenie, do ogólnego wyniszczenia dołączają się i 
wyraźnie dominują objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Może 
dojść do utraty przytomności i do zgonu.

Przebieg kliniczny

Jest uzależnione od fazy choroby.
Postępowanie przy niezbyt nasilonych wymiotach 
ogranicza się zwykle do wyjaśnienia przyczyny choroby, 
uspokojenia chorej, uświadomienia jej jak bardzo ciąża jest 
jej potrzebna i ile radości sprawi jej urodzenie dziecka. Dla 
złagodzenia najbardziej uciążliwych objawów można zalecić 
leki przeciwwymiotne, pamiętając jednak o teratogennym 
działaniu niektórych leków. Dlatego dobór właściwych 
środków przeciwwymiotnych i ich dawek powinien być 
niezwykle ostrożny. W leczeniu wymiotów bardzo pomaga 
odpowiednia dieta. Posiłki powinny być częste, przynajmniej 
6 razy dziennie i mało obfite. Ciężarnym z wymiotami należy 
podawać duże ilości węglowodanów, płynów oraz witamin.

Leczenie

Chore z rozwiniętą postacią wymiotów 
niepowściągliwych należy bezwzględnie hospitalizować. 
Leczenie polega na zapewnieniu spokoju, podaniu środków 
uspokajających i przeciwwymiotnych. U ciężarnych 
odwodnionych i z kwasicą najważniejsze jest szybkie 
nawodnienie. W tym celu stosujemy wlewy dożylne z roztworu 
fizjologicznego chlorku sodowego, płynów wieloelektrolitowych 
oraz 5% roztworu glukozy. Do wlewów tych dodaje się witaminę 
C, B

1

, B complex, B

6

. W sumie na dobę należy przetoczyć 2000 – 

2500 ml płynów.
Przy zastosowaniu wyżej opisanego schematu leczenia nie 
trzeba uciekać się do przerwania ciąży, jako metody leczenia 
niepowściągliwych wymiotów. Niekiedy wskazaniem do 
przerwania ciąży może być krwotoczne zapalenie siatkówki 
występujące w ciężkiej fazie tej choroby.

Leczenie c.d.

Jest prawie zawsze dobre. Przy prawidłowym 

postępowaniu udaje się opanować wymioty 
bądź ustępują one samoistnie bez leczenia.

Rokowania

1. Informowanie o możliwości wystąpienia 
niepowściągliwych wymiotów.

Wskazanie pacjentce objaw, aby zwróciła ona uwagę, jeśli 
ewentualnie wystąpią. Należy bezzwłocznie zgłosić się do lekarza.

2. Uświadomienie o zagrożeniach związanych z 
tym problemem.

Niektórzy uważają wymioty za ogólne dolegliwości związane z 
ciążą. Jednak problem wymiotów może się rozszerzyć i 
wyniszczyć organizm kobiety.

3. Rozmowa na temat trybu życia i pracy

Należy zalecić odpoczynek, spożywanie posiłków w łóżku, jeść 
częściej, a w mniejszych ilościach, spożywać dużo wody.

Rola położnej

4. Edukacja
Np. w przypadku diety.
5. Przygotowanie do badań, wyjaśnienie ich istoty, 
celu.
6. Poinstruowanie męża/partnera, najbliższej 
rodziny, zapoznanie z czynnościami dotyczącymi 
NWC.
7. Mobilizacja, życzliwość, ciepło.

Nie możemy dopuścić do załamania się kobiety! Wsparcie w chwili 
zwątpienia, zmęczenia dolegliwościami. Zawsze służymy radą.

8. Wsparcie psychiczne  i emocjonalne

Rola położnej c.d.

Dziękuję za uwagę!

