Makro i Mikroelementy

autor mgr inż. Anna Jamrozy

Ilość i jakość składników mineralnych 
zawartych w paszach roślinnych 
produkowanych w gospodarstwie zależy w 
dużym stopniu od
  prawidłowego nawożenia,
 uprawy gleby,
 sposobu konserwacji i przygotowania pasz

Jednak nawet pasze dobrej jakości pokrywają 
zapotrzebowanie na składniki mineralne 
tylko u zwierząt o małej wydajności 
użytkowej. U zwierząt wysokoprodukcyjnych 
wzrasta zapotrzebowanie na różne 
składniki mineralne i witaminy a ich 
niedobór w paszy może doprowadzić do 
załamania równowagi wewnętrznej 
zwierzęcia i w konsekwencji wielu chorób.

W zależności od ilości danego pierwiastka w 
organizmach żywych, związki mineralne 
możemy podzielić na trzy grupy:
 Makroelementy
 Mikroelementy
 Pierwiastki śladowe

MAKROELEMENTY

wapń (Ca),
 fosfor (P),
 sód (Na),
 potas (K),
 chlor (Cl), 
siarka (S), 
magnez (Mg)

MIKROELEMENTY

                      
 żelazo (Fe), 
 miedź (Cu), 
 mangan (Mn),
  cynk (Zn),
  kobalt (Co),
  jod (J),
  molibden (Mo),
  selen (Se),
  fluor (F),
  chrom (Cr)

PIERWIASTKI  ŚLADOWE

 nikiel (Ni),
  krzem (Si),
  bor (Bo), 
 wanad (V),
  cyna (Sn),
  glin (Al),
  ołów (Pb), 
 lit (Li)  

Od prawidłowego pokrycia potrzeb zwierząt 
na makro i mikroelementy zależy  ich wiele 
funkcji życiowych. To właśnie te pierwiastki :
1. pełnią funkcję budulcową,
2.  wchodzą w skład hormonów,
3.  aktywizują enzymy,
4.  regulują ciśnienie osmotyczne i odczyn 

pH. 

 W konsekwencji mają wpływ na 

 prawidłowy wzrost i rozwój młodych zwierząt
 prawidłowe wskaźniki rozrodu
 prawidłowy wzrost i rozwój płodu
 wysoki poziom odporności organizmu
 obniżenie poziomu komórek somatycznych w mleku
 mniejszą ilość stanów zapalnych wymion
 ograniczenie występowania stanów zapalnych stawów, racic i 

skóry

 wyższe pobranie pasz objętościowych
 mniejszą ilość zaburzeń przemiany materii
 wyższą wydajność mleczną
 dłuższy okres użytkowania krów

U świń

 zmniejszenie liczby upadków prosiąt;
 mniejsza podatność na zakażenia i stany 

chorobowe;

 większa gęstość i stabilność fizyczna kości;
 poprawienie efektów płodności i plenności loch;
 ograniczenie kanibalizmu;
 poprawa jakości zdrowotnej środków spożywczych 

pochodzenia zwierzęcego.

U drobiu

 twardsze skorupki jaj
 mniejsza podatność na infekcje i stany 

chorobowe

 poprawienie efektów nieśności
 zmniejszenie podatności na stres i 

kanibalizm

 zmniejszenie liczby upadków wśród 

brojlerów

U krów

 mniejsza podatność na infekcje
 redukcja liczby komórek somatycznych w mleku
 poprawa zdrowotności skóry i okrywy włosowej
 poprawienie wskaźnika płodności
 regulacja bilansu kationowo-anionowego w żwaczu
 ograniczenie chorób metabolicznych, np. zaleganie 

poporodowe

WAPŃ-Ca

ROLA W ORGANIZMIE

 Podstawowy składnik kości i zębów
 Występuje we wszystkich płynach ustrojowych 

zwierząt( krew, mleko )

 Przyspiesza w tkankach aktywność szeregu 

enzymów regulujących kurczliwość mięśni

 Pełni liczne funkcje w organizmie (np. utrzymanie 

ciśnienia osmotycznego i aktywności buforowej 
stabilizującej pH w tkankach

 Uczestniczy w procesie krzepnięcia krwi
 Podtrzymuje reaktywność układu nerwowego

Objawy niedoboru Wapnia 

Hipokalcemia( gorączka mleczna )
Zaburzenia w przemianie materii
Zaburzenia we wzroście i rozwoju 

układu kostnego ( u młodych 
zwierząt powoduje krzywicę u 
starszych rozmiękczenie kości)

FOSFOR-P

ROLA W ORGANIZMIE

 Podstawowy składnik kości i zębów
 Bierze udział w przemianach energii i 

składników pokarmowych(węglowodanów, 
białek i tłuszczów)

 reguluje pH krwi, śliny oraz żwacza

NIEDOBORY FOSFORU

 Utrata apetytu
 Osłabienie, chudnięcie
 Obniżenie przyrostów
 Łamliwość kości
 Zaburzenia w rozrodzie( u krów w czasie ciąży 

może prowadzić do porażenia poporodowego )

 Obniżenie wydajności mleka 
 Zmniejszenie wydajności i płodności
 Zahamowanie wzrostu

MAGNEZ –MG

ROLA W ORGANIZMIE

 Stanowi budulec dla kości
 Bierze udział w wymianie wapniowo-

fosforowej

 Wchodzi w skład różnorodnych enzymów
 Niezbędny dla prawidłowego 

funkcjonowania nerwów i mięśni 

NIEDOBÓR MAGNEZU

 Brak apetytu, nerwowość
 Osłabienie mięśni
 Obniżenie popędu
 Tężyczka pastwiskowa ( zmniejszenie jego 

przyswajalności wskutek nadmiernego nawożenia 
pastwisk azotem i potasem wywołuje w/w chorobę )

SÓD Na

ROLA W ORGANIZMIE

 Reguluje ciśnienie osmotyczne płynów 

pozakomórkowych

 Tworzy ważne systemy buforowe
 Uczestniczy w procesie wydzielania śliny
  nieodzowny dla prawidłowego funkcjonowania mięśni i 

nerwów 

NIEDOBORY SODU

 Osłabienie, utrata łaknienia, brak apetytu
 Zahamowanie wzrostu u zwierząt młodych
 Obniżenie wykorzystania białka i energii z 

dawek pokarmowych

 Spadek wydajności mlecznej
 Może tez być przyczyną zatrzymania 

łożyska po porodzie

POTAS-K

ROLA W ORGANIZMIE

 Składnik wszystkich komórek zwierzęcych
 Główny kation płynu 

zewnątrzkomórkowego

 Reguluje gospodarkę wodną oraz 

wewnątrzkomórkowe ciśnienie osmotyczne

 Wpływa na równowagę kwasowo-

zasadową

 Aktywuje różne systemy enzymatyczne

NIEDOBORY POTASU

Niedobór występuje bardzo rzadko, 

ponieważ dawki pokarmowe 
zawierają zazwyczaj więcej potasu 
niż to jest konieczne

Mikroelementy

CYNK-Zn

ROLA W ORGANIZMIE

 Bierze udział w komórkowej przemianie 

materii

 Wchodzi w skład wielu substancji 

czynnych( hormony, enzymy)

 Pełni funkcję ochronną dla skóry

NIEDOBORY CYNKU

 Zahamowanie wzrostu
 Wypadanie włosów, uszkodzenie skóry i racic
 Zaburzenia w płodności
 Zniekształcenie płodów
 Spadek wydajności mlecznej
 Gorsze wykorzystanie paszy
 Schorzenia wymienia u krów
 Osłabione libido zwłaszcza u samców

MIEDŹ-Cu

ROLA W ORGANIZMIE

 Bierze udział w procesie wytwarzania krwi
 Wchodzi w skład enzymów
 Odgrywa ważna rolę w procesach 

reprodukcji

NIEDOBORY MIEDZI

 Utrata apetytu i masy ciała
 Zaburzenia w płodności
 Anemia
 Zaburzenia w systemie nerwowym
 Spadek tłuszczu w mleku

SELEN-Se

ROLA W ORGANIZMIE

 Wchodzi w skład hormonu chroniącego komórki 

przed uszkodzeniami spowodowanymi utlenianiem 
( peroksydaza glutanionowa)

Niedobory SELENU

 Zahamowanie wzrostu
 Zaburzenia w płodności
 Zatrzymanie łożyska 

ŻELAZO- Fe

ROLA W ORGANIZMIE

 Wchodzi w skład hemoglobiny i mioglobiny
 Składnik wielu enzymów

NIEDOBORY ŻELAZA

 Brak apetytu, charłactwo
 anemia

MOLIBDEN-Mo

ROLA W ORGANIZMIE

 Uczestniczy w przemianie materii
 Wchodzi w skład enzymów

NIEDOBÓR Mo 

 Anemia 
 Biegunka
 porażenia

Niedobory witamin

Witamina A

 zahamowanie wzrostu i rozwoju zwierząt
 wpływa na zaburzenia w czynnościach układu 

rozrodczego

 zaburzenia w cyklu płciowym, a u krów ciężarnych 

prowadzi do obumierania zarodków i poronień 

 obniżenie zdolności obronnej organizmu przed 

chorobami

Witamina D

 Szczególnie ważna u młodych zwierząt, gdyż jest 

niezbędna do prawidłowego rozwoju kośćca, 
bardzo ważna jest obecność witaminy D w okresie 
ciąży i laktacji

Witamina E



Niezbędna w żywieniu młodych zwierząt, 
wpływa nas prawidłowy rozwój mięśni, 
poza tym u zwierząt dorosłych ma duży 
wpływ na procesy rozrodu

Witamina B1

 Bierze udział w przemianie węglowodanów 

i białek, niedobór jej powoduje:

  niedowład mięśni, 
 brak apetytu, 
 spadek ciężaru ciała

Witamina B2

 Zmniejszenie tempa wzrostu
 Biegunki
 Zaburzenia nerwowe

Witamina B6

 Konieczna dla prawidłowego wzrostu i 

rozwoju zwierząt, wywiera korzystny 
wpływ na fizjologiczne czynności skóry

Witamina B12

 Niedobór wywołuje anemie złośliwe
 Słabszy wzrost
 Zmniejszenie apetytu



Witamina C

 Zapotrzebowanie na ta witaminę wzrasta w okresie 

intensywnego wzrostu

Witamina C

 Zapotrzebowanie na ta witaminę wzrasta 

w okresie intensywnego wzrostu

 Chcąc uniknąć chorób i zaburzeń spowodowanych 

niedostatkiem któregoś z opisanych składników 
należy stosować odpowiednio dobrane do wieku, 
gatunku i sposobu użytkowania dodatki paszowe. 
Oprócz składników mineralnych i witamin zawierają 
one często enzymy, stymulatory wzrostu oraz 
substancje poprawiające zapach, smak i 
przyswajalność paszy ( np. zioła )