System edukacji w Polsce na tle systemów w innych krajach europejskich D R H A B . P R O F . N A D Z W . J O L A N T A Ż Y Ś K O Struktura prezentacji � Polityka ponadnarodowa w odniesieniu do edukacji � Diagnoza stanu edukacji europejskiej na początku wieku � Polityka europejska w obszarze edukacji Ą� Strategia Lizbońska Ą� Zapisy Traktatu o Unii Europejskiej � Analiza systemów edukacji w Europie � Porównywalność systemów Pojawienie się polityki ponadnarodowej Globalizacja Proces integracji europejskiej Narodowe systemy edukacji Realne struktury Kreowana polityka Gdyby można było zmniejszyć ludność całego świata do wioski o 100 mieszkańcach, zachowując proporcje wszystkich ludzi mieszkających na Ziemi, wioska składałaby się z: 57 Azjatów 21 Europejczyków 14 Amerykanów (Północna, Środkowa i Południowa) 8 Afrykanów 6 osób posiadałoby 59% całego bogactwa i wszyscy oni pochodziliby z USA 80 mieszkałoby w ubogich domach 70 byłoby analfabetami 50 cierpiałoby niedożywienie 1 umierałaby właśnie 1 właśnie by się rodziła 1 posiadałaby komputer 1 (tak, tylko jedna) posiadałaby dyplom uniwersytecki Wpływ polityki ponadnarodowej " UNESCO (Org. NZ ds. Polityka Oświaty, Nauki i Kultury) " OECD (Org. Współpracy globalna Gosp. i Rozwoju) " Rada Europy Polityka " Unia Europejska " CEDEFOP europejska Polityka " Organizacje rządowe " Organizacje pozarządowe narodowa Wydatki na edukację UE/2002 USA Japonia Ze środków 4,9% PKB 5,0% PKB 3,6 % PKB publicznych Ze środków 0,6% PKB 2,2% PKB 1,2% PKB prywatnych Umiejętności potrzebne dla społeczeństwa wiedzy Średnia Średnia UE trzech USA Japonia (1) najlepszych wyników w UE Umiejętność liczenia/ 494 528 493 557 matematyka (punkty) Umiejętność pisania i 498 532 504 522 czytania (punkty) yródło: PISA, OECD, 2001. (1) W danych nie uwzględniono Holandii średnia dla 14 państw członkowskich. PISA 2000-2006 Wnioski (Programme for International Student Assessment) Pięta achillesowa polskiej oświaty rozwijanie umiejętności samodzielnego myślenia, rozumowania naukowego, modelowania i rozumowania matematycznego, formułowania hipotez, zwięzłego zapisania wniosków, dostrzegania alternatywnych rozwiązań problemu Umiejętność rozumowania w naukach przyrodniczych - wynik ogólny 498 pkt nie różni się od przeciętnego w krajach OECD - Wyjaśnianie zjawisk przyrodniczych w sposób naukowy - tutaj polscy uczniowie uzyskali stosunkowo najlepsze wyniki (506 pkt). W tym obszarze ważne są posiadane wiadomości (wiedza) Wydatki na edukację w krajach europejskich Polska Wydatki na jednego ucznia Polska Strategia Lizbońska Gospodarka europejska powinna stać się najbardziej konkurencyjną i dynamiczną gospodarką w świecie - gospodarką opartą na wiedzy, zdolną do trwałego wzrostu, tworzącą coraz większą liczbę lepszych miejsc pracy i zapewniającą większą spójność społeczną. Strategia europejska yródło: (Wójcik, 2003) Art. 165 Traktatu o Unii Europejskiej Unia przyczynia się do rozwoju edukacji o wysokiej jakości, poprzez zachęcanie do współpracy między Państwami Członkowskimi oraz, jeśli jest to niezbędne, poprzez wspieranie i uzupełnianie ich działalności, w pełni szanując odpowiedzialność Państw Członkowskich za treść nauczania i organizację systemów edukacyjnych, jak również ich różnorodność kulturową i językową. Wersje skonsolidowane Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Art. 165 cd. Działanie Unii zmierza do: � rozwoju wymiaru europejskiego w edukacji, zwłaszcza przez nauczanie i upowszechnianie języków Państw Członkowskich, � sprzyjania mobilności studentów i nauczycieli, między innymi poprzez zachęcanie do akademickiego uznawania dyplomów i okresów studiów, � promowania współpracy między instytucjami edukacyjnymi, � rozwoju wymiany informacji i doświadczeń w kwestiach wspólnych dla systemów edukacyjnych Państw Członkowskich, � sprzyjania rozwojowi wymiany młodzieży i wymiany instruktorów społeczno-oświatowych, a także zachęcania młodzieży do uczestnictwa w demokratycznym życiu Europy, � popierania rozwoju kształcenia na odległość& Wersje skonsolidowane Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Kompetencje Unii Europejskiej po Traktacie Lizbońskim Kompetencje Kompetencje Kompetencje wyłączne dzielone wspomagające funkcjonowanie rynku ochrona i polepszanie wspólny rynek, wewnętrznego, ludzkiego zdrowia, polityka społeczna (w unia celna, przemysł, zakresie spraw wymienionych w polityka monetarna kultura, Traktacie), krajów, które przyjęły turystyka, walutę euro, spójność ekonomiczna, edukacja, młodzież, społeczna i zasoby morskie i sport i doradztwo terytorialna, polityka rybołówstwa, zawodowe, rolnictwo i połów ryb wspólna polityka ochrona obywatelska, (wyłączając morskie handlowa współpraca zasoby), administracyjna ochrona środowiska, ochrona konsumencka, transport, sieci, drogi, Subsydiarność jako kluczowa zasada funkcjonowania Unii Europejskiej Organizacje Organizacje rządowe pozarządowe transnarodowe transnarodowe europejskie europejskie narodowe narodowe regionalne regionalne lokalne lokalne Subsydiarność horyzontalna Subsydiarność wertykalna Dokumenty strategiczne Edukacja i szkolenie 2010 - dokument Unii Europejskiej dotyczący rozwoju systemów opieki społecznej i edukacji. Został przyjęty 14 lutego 2002 roku przez ministrów edukacji oraz Komisję Europejską. Uzgodnione w nim najważniejsze cele, jakie należy osiągnąć w wyznaczonym terminie, to: � poprawa jakości i efektywności systemów edukacji, � ułatwienie powszechnego dostępu do systemów edukacji, � otwarcie systemów edukacji na świat. Cele strategii: � osiągnąć w Europie najwyższy poziom edukacji, tak aby mogła ona stanowić wzór dla całego świata pod względem jakości i użyteczności społecznej; � zapewnić kompatybilność systemów edukacyjnych, umożliwiającą obywatelom swobodny wybór miejsc kształcenia, a następnie pracy; � uznawać w Unii Europejskiej kwalifikacje szkolne i zawodowe, wiedzę i umiejętności zdobyte w poszczególnych krajach UE; � zagwarantować Europejczykom - niezależnie od wieku - możliwość uczenia się przez całe życie (kształcenie ustawiczne); � otworzyć Europę - dla obopólnych korzyści - na współpracę z innymi regionami, tak aby stała się miejscem najbardziej atrakcyjnym dla studentów, nauczycieli akademickich i naukowców z całego świata. Cele strategiczne Cel strategiczny 1: Poprawa jakości i efektywności systemów edukacji w UE wobec nowych zadań społeczeństwa wiedzy oraz zmieniających się metod i treści nauczania i uczenia się: � Cel 1.1.: Podniesienie jakości kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli i osób prowadzących szkolenia � Cel 1.2.: Rozwijanie kompetencji i umiejętności potrzebnych dla społeczeństwa wiedzy � Cel 1.3.: Zapewnienie powszechnego dostępu do technologii informacyjno-komunikacyjnych � Cel 1.4.: Zwiększenie rekrutacji w dziedzinach nauk ścisłych i technicznych � Cel 1.5.: Optymalne wykorzystywanie zasobów Cele strategiczne Cel strategiczny 2: Ułatwienie powszechnego dostępu do systemów edukacji zgodnie z nadrzędną zasadą kształcenia ustawicznego, działanie na rzecz zwiększenia szans zdobycia i utrzymania zatrudnienia oraz rozwoju zawodowego, jak również aktywności obywatelskiej, równości szans i spójności społecznej: � Cel 2.1.: Tworzenie otwartego środowiska edukacyjnego � Cel 2.2.: Uatrakcyjnianie procesu kształcenia � Cel 2.3.: Wspieranie aktywności obywatelskiej, zapewnienie równości szans i spójności społecznej Cele strategiczne � Cel strategiczny 3: Otwarcie systemów edukacji na środowisko i świat w związku z koniecznością lepszego dostosowania edukacji do potrzeb pracy zawodowej i wymagań społeczeństwa oraz sprostania wyzwaniom wynikającym z globalizacji: � Cel 3.1.: Wzmocnienie powiązań ze światem pracy, działalnością badawczą i społeczeństwem � Cel 3.2.: Rozwijanie przedsiębiorczości � Cel 3.3.: Poprawa sytuacji w zakresie nauki języków obcych � Cel 3.4.: Rozwijanie mobilności i wymiany � Cel 3.5.: Wzmocnienie współpracy europejskiej Dokumenty strategiczne w obszarze edukacji w Polsce � Strategia rozwoju edukacji na lata 2007-2013 � Narodowy Plan Rozwoju 2004-2006, � Strategia Rozwoju Kształcenia Ustawicznego do 2010 r. (MENiS 2003), � Strategia Państwa dla Młodzieży 2003-2012 (MENiS 2003 r.), � e-Polska. Plan działań na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce na lata 2001-2006 (2001r.) � Narodowy Plan Działań Na Rzecz Dzieci 2004-2012 Polska Dla Dzieci (2004 r.) Strategia rozwoju edukacji na lata 2007-2013 Edukacja to spójny system kształcenia i wychowania obejmujący różne poziomy kształcenia, w formach instytucjonalnych i pozainstytucjonalnych. W systemie tym uczestniczą dzieci, młodzie i dorośli, nabywając wiedzę ogólną lub zawodową, a także umiejętności. Edukacja sprzyja także kształtowaniu postaw niezbędnych do funkcjonowania w społeczności lokalnej. Efektywna edukacja o wysokiej jakości jest kluczowym warunkiem rozwoju społeczeństwa, a także jest drogą do podnoszenia jakości życia, tak w wymiarze indywidualnym, jak i społecznym. Analiza SWOT systemu edukacji Mocne strony Słabe strony � niski wskaznik upowszechnienia edukacji przedszkolnej dzieci w wieku 3-5 lat, zwłaszcza na wsi � obowiązek nauki do 18 roku życia � niski poziom umiejętności uczniów w zadaniach wymagających � rozwinięta sieć szkół podstawowych, twórczego mylenia; gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych � stosunkowo niska liczba uczniów z bardzo dobrymi wynikami w � poprawa wyników badania PISA 2003 r. w myleniu naukowym (badanie PISA) porównaniu do badania z 2000 r. w zadaniach � niedostateczna liczba nauczycieli języków obcych i informatyki badających rozumienie tekstu � niski odsetek osób niepełnosprawnych uczęszczających do szkół � duża liczba szkół wyższych zróżnicowanych pod ogólnodostępnych i aktywnych zawodowo względem oferty edukacyjnej � zbyt mały udział absolwentów matematyki, nauk przyrodniczych i � wysoki współczynnik solaryzacji technicznych w ogólnej liczbie absolwentów szkół wyższych � niski odsetek osób wcześnie opuszczających � niedostateczne powianie nauki i szkolnictwa wyższego z gospodarką i system edukacji w wieku 18-24 lata w rynkiem pracy oraz brak należytego wykorzystania potencjału odniesieniu do liczby osób w systemie edukacji badawczego uczelni � powszechny system pomocy materialnej dla � nieefektywny system zarządzania w szkolnictwie wyższym studentów � programy nauczania w szkołach wyższych niedostatecznie � trzyipółkrotne zwiększenie liczby osób przygotowujące do aktywnego wejścia absolwentów na szeroko uzyskujących stopień doktora rozumiany rynek pracy � niski wskaznik uczestnictwa ludności w kształceniu ustawicznym � autonomia szkół wyższych (słabo rozwinięty system kształcenia ustawicznego i kształcenia na odległość) � relatywnie niskie nakłady na ucznia/studenta w USD wg siły nabywczej pieniądza � nieefektywny podział kompetencji w zakresie nadzoru między administracji rządową a organami prowadzącymi szkoły � niewielkie zaangażowanie społeczności lokalnych w życie placówek edukacyjnych Analiza SWOT systemu edukacji Możliwości (wewnętrzne) Ograniczenia (wewnętrzne) � wdrażanie nowych przepisów dotyczących kształcenia nauczycieli (nauczanie dwóch przedmiotów, języki obce, � brak zewnętrznej oceny pracy TIK) szkół oprócz egzaminów � rozwój systemu studiów doktoranckich jako trzeciego zewnętrznych (sprawdzianu stopnia kształcenia w szkołach wyższych � przyjcie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym dla szóstoklasistów i � przyjcie ustawy o zasadach wspierania działalności egzaminu gimnazjalnego, innowacyjnej matury oraz egzaminu � wdrożenie większości zada Procesu Bolońskiego potwierdzającego kwalifikacje � przyjcie nowego rozwiązania w zakresie określania elastycznych standardów kształcenia w szkolnictwie zawodowe) wyższym � relatywnie niski wzrost liczby � utworzenie Systemu Informacji Oświatowej profesorów i doktorów � wzrost liczby pracowni komputerowych, w tym z podłączeniem do Internetu habilitowanych w stosunku do � doskonalenie systemu oceny jakości kształcenia w wzrostu liczby studentów szkołach wyższych � doskonalenie systemu akredytacji placówek doskonalenia � brak mechanizmów szybkiego nauczycieli awansu naukowego � doskonalenie systemu akredytacji placówek prowadzących kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych Analiza SWOT systemu edukacji Szanse (zewnętrzne) Zagrożenia (wewnętrzne) � konstytucyjne ograniczenia � wykorzystanie renty wprowadzenia odpłatności za studia demograficznej � brak wzrostu nakładów na edukację i nauk z budżetu państwa � wysokie aspiracje � dziedziczenie statusu społecznego rodziców, w tym często poziomu edukacyjne ludności wykształcenia � możliwość wykorzystania � ograniczone nakłady gospodarstw domowych na edukację dodatkowych zródeł � wysoki poziom bezrobocia absolwentów finansowania np. � brak analiz i prognoz rynku pracy dot. europejskich funduszy zapotrzebowania na absolwentów o określonych kwalifikacjach strukturalnych � brak nawyku uczenia się przez całe życie oraz korzystania z dóbr kultury Analiza systemów edukacji Polska Analiza systemów edukacji - Niemcy Niemcy Kształcenie w pełnym wymiarze jest obowiązkowe w wieku od 6 do 15 lub 16 lat (zależnie od Landu), a kształcenie w niepełnym wymiarze jest obowiązkowe do wieku 18 lat dla osób, które nie uczęszczają do szkoły w pełnym wymiarze. Analiza systemów edukacji Wielka Brytania Wielka Brytania Kształcenie jest obowiązkowe w wieku od 5 (4 w Irlandii Północnej) do 16 lat. W Anglii i Walii wiele dzieci rozpoczyna naukę w klasie zerowej szkoły podstawowej w wieku 4 lat. Większość uczniów przechodzi ze szkoły podstawowej (primary school) do szkoły średniej (secondary school) w wieku 11 lat, choć w niektórych regionach Anglii uczniowie uczęszczają do middle school w wieku, odpowiednio, od 8 lub 9 do 12 lub 13 lat. Wiele szkół średnich 1 stopnia prowadzi również kształcenie na poziomie średnim 2 stopnia dla uczniów w wieku od 16 lat i powyżej do 18 lat i powyżej. Wielka Brytania � Władze krajowe zapewniają całościowa koncepcję usług edukacyjnych, określają politykę/strategię edukacji i planują kierunki rozwoju � Władze lokalne są odpowiedzialne za zapewnienie jakości kształcenia oraz promocję wysokich standardów europejskich Analiza systemów edukacji Hiszpania Hiszpania Kształcenie jest obowiązkowe w wieku od 6 do 16 lat i dzieli sie na dwa poziomy: kształcenie na poziomie podstawowym, składające sie z trzech dwuletnich etapów, oraz kształcenie na poziomie średnim 1 stopnia, trwające cztery lata. Analiza systemów edukacji Francja Francja Kształcenie jest obowiązkowe w wieku od 6 do 16 lat i dzieli sie na trzy etapy. Analiza systemów edukacji Włochy Włochy � Konstytucja przewiduje kształcenie obowiązkowe do ukończenia przez ucznia 14 roku życia, ale najnowsza legislacja (2006) wprowadziła kształcenie obowiązkowe do 16 roku życia. Obok kształcenia obowiązkowego przewidziane jest diritto-dovere (edukacja jest nie tylko obowiązkowa, ale równie zagwarantowana wszystkim uczniom przez 12 lat lub do uzyskania kwalifikacji przed osiągnięciem 18 roku życia). Analiza systemów edukacji Dania Europejskie Ramy Kwalifikacji (EQF) � sprzyja lepszemu dopasowaniu do siebie potrzeb rynku pracy (jego zapotrzebowania na określoną wiedzę, umiejętności i kompetencji) i oferty edukacyjno- oświatowej; � ułatwia uznanie kształcenia nieformalnego i incydentalnego; � usprawnia przenoszenie zdobytych kwalifikacji między różnymi krajami i różnymi systemami edukacji i szkoleń. Europejskie Ramy Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie poziomy zasadnicze EQF Szkolnictwo polskie (rozważana propozycja) Poziom 1 Szkoła podstawowa Poziom 2 Gimnazjum Poziom 3 Szkoła zawodowa Poziom 4 Liceum Poziom 5 Studium policealne / seminaria Poziom 6 Studia licencjackie Poziom 7 Studia magisterskie Poziom 8 Studia doktoranckie Koncentracja na efektach kształcenia Loukas Zahilas 9 NOWA PODSTAWA PROGRAMOWA Nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego REFORMA PROGRAMOWA KSZTAACENIA OGÓLNEGO Proces kształcenia Efekty kształcenia Nowa podstawa programowa kształcenia ogólnego Stara podstawa programowa kształcenia ogólnego Europejskie Ramy Kwalifikacji Możliwość porównywania kwalifikacji Pytania ?????????? Uwagi !!!!!!!!