- 1 - 

 

ADA - strukturalny 

język programowania

 wysokiego poziomu wynaleziony w latach 

siedemdziesiątych do projektowania systemów obronnych. W tej chwili używany jest do sterowania 
procesami. 

Account - (ang.) konto. Patrz 

poczta elektroniczna

. 

Adres - oznaczenie miejsca przechowywania danych w pamięci komputera niezbędne do ich 
wyszukiwania. 

Procesor

 odwołuje się do pamięci podając adres konkretnej komórki, a następnie 

odczytuje z niej dane. 

Adres internetowy - adres nadawany każdemu użytkownikowi sieci 

Internet

 zwany też numerem IP 

(ang. IP number). Adres ten zapisywany jest jako cztery zrozumiałe dla komputera liczby, na przykład: 

"204.71.177.35"

. Ponieważ trudno jest zapamiętać tak długą kombinację cyfr, dlatego łatwiej wpisać 

adres tzw. domenowy, np.: "biuro@nazwaFirmy.com.pl.". Znak "@" rozdziela adres właściwy 
znajdujący się po prawej stronie od nazwy użytkownika tego adresu po lewej. 

AGP - szybka 

szyna lokalna

 stosowana w komputerach opartych o 

procesory

 

Pentium

, 

wykorzystywana zwykle do podłączania 

karty graficznej

. 

Akapit - (ang. paragraph) bloku tekstu wizualnie oddzielony od reszty dokumentu, wyodrębniony z 
powodu swej treści poruszającej nowy wątek.  

Aktualizacja - (ang. upgrade) ulepszenie; nowocześniejszy wariant 

oprogramowania

 lub sprzętu 

oferowany użytkownikom ich starszych wersji i sprzedawany zwykle po atrakcyjnej cenie. Niektóre 
firmy oferują klientom uaktualnienia swych produktów bez dodatkowych opłat. 

ALGOL - (ang. Algorithmic Language) jeden z pierwszych algorytmicznych 

języków programowania

 

wysokiego poziomu wynaleziony w Europie we wczesnych latach sześćdziesiątych.  

Algorytm - określony sposób postępowania wyrażony metodą krokową. Przeznaczeniem algorytmu 
jest w miarę przejrzyste ukazanie procedury rozwiązania określonego zadania. 

ALU - (ang. Arithmetic and Logic Unit) patrz 

jednostka arytmetyczno-logiczna

. 

AMD - producent podzespołów elektronicznych, w tym 

mikroprocesorów

 takich jak np. K5, K6 czy 

K6-2. Procesory tej firmy są powszechnie stosowane w wielu 

komputerach osobistych

. 

America Online - komercyjna sieć informatyczna oferująca użytkownikom dostęp do archiwów 

plików

, grup dyskusyjnych, 

baz danych

, 

poczty elektronicznej

 i innych usług 

Analogowy - urządzenie charakteryzujące się ciągłą (płynną) zmianą odmierzanej wielkości. 
Przykładem może być termometr rtęciowy lub nakręcany zegarek wskazówkowy. 

Animacja- seria nieruchomych obrazków (ang. frames), które wyświetlane jeden po drugim tworzą 
wrażenie płynnego ruchu. Im więcej następujących po sobie obrazków mało różniących się od siebie 
w szczegółach, tym płynniejsza jest animacja. Coraz częściej animacje tworzone są przy pomocy 

programów komputerowych

 (na przykład filmy rysunkowe dla dzieci). 

- 2 - 

 

ANSI - (ang. American National Standard Institute) Amerykański Narodowy Instytut Standaryzacji - 
wchodząca w skład 

ISO

 organizacja amerykańska zajmująca się normalizacją standardów, między 

innymi w dziedzinie informatyki i telekomunikacji. 

Aplikacja - ogólna nazwa 

programów użytkowych

 napisanych dla konkretnych zastosowań. Aplikacje 

przeznaczone są do uruchamiania na określonych typach komputerów. 

Apple Computer - amerykańska firma produkująca komputery 

Macintosh

 - pierwsze komputery 

osobiste o przyjaznym 

interfejsie użytkownika

 wykorzystującym graficzne elementy kontroli takie jak 

menu

 i 

ikony

. Komputery firmy Apple spotykane są głównie w USA i nie są 

kompatybilne

 z 

komputerami osobistymi typu IBM PC używanymi powszechnie w Europie. 

Architektura komputera - podstawowe założenia technologiczne określające dobór urządzeń 
wykorzystywanych do budowy danego typu 

komputera

. Opisują one również sposób połączenia 

wszystkich elementów wchodzących w jego skład. Główną cechą nowoczesnej architektury 
komputerowej jest możliwość tworzenia różnych zestawów (

konfiguracji

) w zależności od potrzeb 

użytkownika. 

Architektura von Neumanna - podstawowy typ architektury komputera spotykany w większości 
komputerów osobistych. Polega on na zastosowaniu jednego 

procesora

 do realizacji wszystkich 

podstawowych zadań komputera. Procesor jest tu elementem nadrzędnym - jako jednostka stale 
aktywna dyktuje rytm pracy, przetwarza dane i koordynuje pracę podzespołów z nim 
współpracujących. 

Archiwizacja - tworzenie zapasowych kopii danych umożliwiające ich odtworzenie w przypadku 
wystąpienia awarii. Częsta archiwizacja jest zalecana szczególnie przy 

oprogramowaniu

 

obsługującym przedsiębiorstwa. Patrz 

kopia bezpieczeństwa

. 

Argument - (ang. argument) patrz 

parametr

. 

Arkusz kalkulacyjny - (ang. spreadsheet) 

program użytkowy

 służący do robienia różnych obliczeń. 

Taki program pozwala na wpisanie danych do komórek, które tworzą tabele o ponumerowanych 
kolumnach i wierszach. Na wartościach zawartych w tych komórkach można dokonywać operacji 
matematycznych, a wyniki mogą być dowolnie przetwarzane. Wyniki obliczeń mogą być 
przedstawiane nie tylko jako liczby, lecz także jako diagramy i wykresy. 

Arytmetyka - (ang. arithmetic) dział matematyki zajmujący się najprostszymi właściwościami liczb i 
działaniami na liczbach zapisanych za pomocą cyfr. 

Arytmetyka stałoprzecinkowa - metoda przeprowadzania działań na liczbach przez maszynę 
używającą jedynie liczb całkowitych. Charakteryzuję się ona dużą szybkością działania i stałą 
dokładnością.  

Arytmetyka zmiennoprzecinkowa - metoda przeprowadzania działań na liczbach przez maszynę 
rozkładającą każdą liczbę dziesiętną na dwie części. Ta metoda przeprowadzania działań znajduje 
zastosowanie w przeprowadzaniu działań zarówno na liczbach bardzo małych, jak i bardzo dużych. W 
przeciwieństwie do arytmetyki stałoprzecinkowej cechuje ją stosunkowa powolność wykonywania. 

- 3 - 

 

ASCII - (ang. American Standard Code for Information Interchange) standardowy system kodowania 

znaków

 umożliwiający komputerowy przekaz danych. Jego istotą jest przypisanie znakom składowym 

danych (np. litery, cyfry, itp.) liczb z zakresu od 0 do 127 a w przypadku rozszerzonej wersji kodu liczb 
z zakresu od 0 do 255. 

Asembler - 

język programowania

 niskiego poziomu posługujący się mnemonikami. Mnemoniki to 

słowa kluczowe odpowiadające pojedynczym rozkazom zrozumiałym dla 

procesora

. Asemblerem 

bywa też czasem nazywany program tłumaczący mnemoniki na instrukcje 

kodu maszynowego

. 

Autokontrola - programowa 

procedura

 uruchamiana przy starcie urządzenia (np. komputera, 

drukarki

) dla sprawdzenia poprawności działania jego podzespołów. Jest ona zwykle "zaszyta" w 

pamięci 

ROM

. Niektóre 

programy komputerowe

 przed uruchomieniem własnego kodu również 

przeprowadzają kontrolę własnych składników.  

Automatyzacja - zastępowanie pracy człowieka przez wyspecjalizowane maszyny. W niektórych 
fabrykach maszyny wykonują tylko określone zadania, podczas gdy w innych zastąpiły ludzi 
całkowicie. Spotyka się już zakłady, w których ludzie pełnią jedynie funkcje nadzorcze (np. niektóre 
fabryki samochodów). Głównym przyczyną rozwoju automatyzacji jest większa wydajność i precyzja 
maszyn. 

Auto-start - definiowany przez użytkownika komputera zastaw poleceń, 

parametrów

 i 

programów

 

uruchamianych automatycznie w momencie uruchomienia komputera. 

Backspace - klawisz funkcyjny znajdujący się na 

klawiaturze

, pozwala na cofnięcie 

kursora

 z 

jednoczesnym wymazaniem znaku znajdującego się bezpośrednio przed kursorem. 

 

B 

Back-up - patrz 

kopia bezpieczeństwa

. 

Bajt - (ang. byte) porcja informacji w pamięci komputera składająca się z 8 

bitów

. Bajt jest jednostką 

pojemności

 pamięci. 

Bankomat - maszyna umożliwiająca klientom banku dokonywanie operacji na swoich kontach bez 
potrzeby odwiedzania siedziby banku. Bankomat dokonuje identyfikacji klienta porównując dane 
zawarte na jego karcie magnetycznej z danymi bankowego komputera. Jeśli weryfikacja przebiegnie 
pomyślnie, bankomat dokonuje wypłat gotówkowych. Bardziej zaawansowane bankomaty informują 
o stanie konta i dokonanych przelewach.  

BASIC - (ang. Beginners All-purpouse Symbolic Instruction Code) 

język programowania

 wysokiego 

poziomu opracowany w latach sześćdziesiątych w USA. Jest jednym z pierwszych języków 
programowania posługujących się 

składnią

 przypominającą słowa w języku angielskim.  

Baza danych - obszerny zbiór informacji przechowywany w pamięci komputera. Bazami danych 
zarządzają specjalne 

programy

, które umożliwiają zapamiętywanie, segregację i szybkie 

wyszukiwanie informacji. Z baz danych korzysta dziś prawie każdy. Dzięki bazom danych można 

- 4 - 

 

zarządzać magazynami, zbierać dane o pracownikach, partnerach handlowych, sortować i 
przetwarzać wieloletnie wyniki badań naukowych. 

BBS - (ang. Bulletin Board System) elektroniczna tablica ogłoszeniowa która pozwala użytkownikom 

sieci komputerowej

 na umieszczanie informacji którą mogą odczytać pozostali użytkownicy sieci. BBS 

umożliwia również korzystanie z 

poczty elektronicznej

 i baz danych. BBS na ogół funkcjonuje jako 

serwer przyłączony do sieci komputerowej. Dawniej BBS'y były osiągalne głównie poprzez sieć 
telefoniczną za pośrednictwem 

modemów

. 

BCD - (ang. Binary Coded Decimals) liczby dziesiętne przedstawione binarnie w postaci czterech cyfr 
składających się z zer i jedynek - od 0000, 0001, ... do 1001. Technika ta stosowana jest między 
innymi do sterowania i programowania 

cyfrowych

 układów elektronicznych, z których zbudowane są 

komputery. 

Benchmark - (ang.) 

program

 będący wzorcowym testem sprawdzającym wydajność sprzętu 

komputerowego lub zainstalowanego na nim 

oprogramowania

. 

Biblioteka oprogramowania - komplet 

programów komputerowych

 dostosowany do potrzeb 

użytkownika i 

parametrów

 sprzętu. Duże 

aplikacje

 składają się wielu mniejszych programów również 

zwanych bibliotekami. Pełnią one rozmaite funkcje i przeznaczone są do wykonywania różnych 
zadań. W systemie 

Windows

 biblioteki stanowiące część większych pakietów programowych mają 

rozszerzenia

 DLL. 

Binarny system liczbowy - inaczej system dwójkowy lub zero-jedynkowy. Metoda zapisu liczb 
posiłkująca się wyłącznie dwoma cyframi: 0 i 1, których to kombinacje mogą przedstawić dowolna 
liczbę. Np. ciąg binarny 11011 przedstawia liczbę 27. System dwójkowy doskonale nadaje się do 
zastosowań informatycznych, gdyż komputerom najłatwiej jest operować na liczbach zapisanych 
właśnie w tym systemie. Jedną z odmian dwójkowego systemu zapisu liczb jest kod 

BCD

. 

BIOS - (ang. Basic Input/Output System) blok 

programów

 zaszyty w pamięci 

ROM

 na 

płycie głównej

. 

Zawiera on procedury obsługi podstawowych składników komputera. Stanowi programową 
podbudowę 

systemu operacyjnego

. Po uruchomieniu komputera BIOS sprawdza 

poprawność

 

działania i 

konfigurację

 zainstalowanych urządzeń a następnie wczytuje system operacyjny do 

pamięci. 

Bit - (ang. binary digit) cyfra binarna; najmniejsza jednostka informacji zrozumiała dla komputera. 
Przyjmuje on umowne wartości 0 lub 1. W komputerze wartości binarne reprezentowane są przez 
dwie wysokości napięcia elektrycznego identyfikowane przez podzespoły elektroniczne. Przy zapisie 
na 

nośniku

 magnetycznym bit identyfikowany jest na podstawie analizy stopnia namagnesowania 

poszczególnych obszarów nośnika danych. 

Bit kontrolny - dodatkowy 

bit

 dołączany do danych binarnych przesyłanych między urządzeniami 

komputerowymi. Umożliwia sprawdzenie bezbłędności 

transmisji

. Patrz 

kontrola parzystości

. 

Bit parzystości - Patrz 

kontrola parzystości

. 

Blank - (ang.) pusty symbol. 

- 5 - 

 

Blok danych - wyodrębniony zbiór danych zapisanych w 

pamięci operacyjnej

 komputera lub na 

zewnętrznym 

nośniku

. 

Blok numeryczny - patrz 

klawiatura numeryczna

. 

Błąd odczytu - niepoprawny odczyt informacji zapisanych na 

nośniku

 pamięci. Może on być 

spowodowany błędem programu lub uszkodzeniem 

nośnika

.  

Błąd składni - błąd powstały na skutek zastosowania złej 

składni

 zapisu poleceń przy pisaniu 

programu komputerowego

.  

Błąd transmisji - błąd, który może pojawić się w czasie 

transmisji

 danych. Wynika on przeważnie z 

przerwania połączenia lub przekłamania w porcji przesyłanych informacji.  

Bod - jednostka prędkości 

transmisji

 danych (skrót bd), 1 bod=1 

bit

 na sekundę.(1 bps).  

Boot - (ang.) patrz 

program ładujący

. 

BPI - (ang. bits per inch) jednostka określająca gęstość zapisu informacji na 

nośniku

 magnetycznym. 1 

bpi = 1 

bit

 na 1 cal. 

Bps - (ang. bits per second) patrz 

bod

. 

Bramka logiczna - typ układu elektronicznego służący do budowania podstawowych podzespołów 
komputerowych. Typowe bramki określa się skrótami: AND, OR, NAND, NOR, EX-OR, EX-NOR. Bramki 
te są elektronicznymi odpowiednikami operatorów matematycznych realizujące funkcje 

logiczne

. 

Break - (ang.) przerwa. To również klawisz znajdujący się na niektórych 

klawiaturach 

komputerowych

. Jego naciśnięcie powoduje natychmiastowe przerwanie działania uruchomionego 

programu

. 

Bug - (ang.) nieumyślny błąd wykryty w 

programie komputerowym

. Patrz 

debugging

.  

Bus - (ang.) patrz 

magistrala

. 

Button - przycisk; element graficznego 

interfejsu użytkownika

 zawierający 

znak

 lub napis 

identyfikujący przypisaną mu funkcję. Wybierając go, np. przez kliknięcie 

myszą

, można wywołać 

odpowiadającą mu operację.  

 

C 

C - jeden z najpopularniejszych strukturalnych języków programowania. Większość programów 
uruchamianych na współczesnych komputerach została napisana właśnie w tym języku. Najbardziej 
znaną odmianą tego języka jest C++. 

Cache - 

pamięć podręczna

 umożliwiająca szybki dostęp do informacji pobranych wcześniej z 

powolnego 

nośnika

 danych. W momencie, gdy 

procesor

 potrzebuje tych informacji, pobiera je z 

szybkiej pamięci Cache, co przyspiesza dostęp do danych. Pamięci te są powszechnie montowane na 

płytach głównych

 komputerów i w napędach pamięci masowych. 

- 6 - 

 

CAD - (ang. Computer Aided Design) Komputerowe Wspomaganie Projektowania - 

oprogramowanie

 

służące projektantom i architektom do wykonywania projektów technicznych z wykorzystaniem 
komputera. Wykorzystanie programów typu CAD bardzo ułatwia i przyspiesza prace projektowe. 

CAM - (ang. Computer Aided Manufacturing) Komputerowe Wspomaganie Produkcji - pakiet 

oprogramowania

 który umożliwia prowadzenie komputerowego nadzoru nad procesami 

produkcyjnymi.  

Caps Lock - (ang. Capital Letters Lock) przycisk funkcyjny umieszczony na 

klawiaturze

, który 

umożliwia pisanie "dużymi literami" bez stałego naciskania przycisku "Shift".  

Cartridge - wymienny zewnętrzny element podłączany do urządzenia. Zwykle jest to dodatkowy 
układ elektroniczny lub pojemnik uzupełniający zużywane przez urządzenie materiały eksploatacyjne 
takie jak tusz, 

toner

, czy taśma barwiąca. Przykładem może być 

moduł pamięci

 zawierający grę 

przyłączaną do urządzenia typu GameBoy lub pojemnik z tuszem instalowany w drukarce 
atramentowej. 

CD - (ang. compact disk) patrz 

płyta kompaktowa

. 

CD Player - odtwarzacz płyt kompaktowych odczytujący kod binarny zapisany na płycie CD przy 
pomocy promienia lasera i przekształcający go w sygnały 

analogowe

 słyszalne jako dźwięk. Patrz 

płyta kompaktowa

. 

CD-R - (ang. Compact Disk - Recordable) odmiana płyty 

CD-ROM

 umożliwiająca jednokrotne i 

nieodwracalne zapisanie na niej informacji. Do jej zapisania służą specjalne napędy CD-R. 

CD-ROM - (ang. Compact Disk Read Only Memory) 

płyta kompaktowa

 z zapisanymi na niej danymi 

komputerowymi. Płyta CD-ROM, z racji swej dużej pojemności (650-700 MB), stała się dziś bardzo 
popularnym 

nośnikiem

 informacji. Do jej odczytywania służy urządzenie nazywane 

napędem CD-

ROM

. 

CD-R - (ang. Compact Disk - Recordable) odmiana płyty 

CD-ROM

 umożliwiająca jednokrotne 

zapisanie na niej informacji. Do jej obsługi służą specjalne napędy CD-R.  

CD-RW - (ang. Compact Disk - ReadWritable) odmiana płyty 

CD-ROM

 umożliwiająca wielokrotne 

zapisywanie i kasowanie informacji. Do jej obsługi służą specjalne napędy CD-RW.  

CeBIT - (niem. Centrum Buro- und Informations-Technik) największe międzynarodowe targi 
komputerowe i telekomunikacyjne odbywające się w niemieckim mieście Hannover.  

Centronics - bardzo popularna odmiana 

portu równoleglego

 służąca do podłączania 

urządzeń 

peryferyjnych

. 

Centrum obliczeniowe - instytucja zarządzająca zespołem komputerów o dużej mocy obliczeniowej. 
Z ich usług korzystają przede wszystkim ośrodki badawcze, uczelnie i instytuty naukowe. 

Character - (ang.) 

znak

. 

Chip - (ang.) potoczna nazwa 

układów scalonych

 wykorzystywanych do budowy urządzeń 

elektronicznych (w tym również komputerów). 

- 7 - 

 

Cluster - (ang. - grono) patrz 

klaster

. 

CMOS - (ang. Complementary MetalOxide Semiconductor) technologia budowy układów 
elektronicznych cechujących się dużą odpornością na zakłócenia. Ze względu na fakt, że podczas 
pracy zużywają małą ilość energii, stosowane są przede wszystkim w 

komputerach przenośnych

 

zasilanych z baterii. W komputerach biurowych pamięć typu CMOS przechowuje informacje o 
bieżącej 

konfiguracji

 komputera, dacie, godzinie itp. 

COBOL - (ang. COmmon Business-Oriented Language) 

język programowania

 wysokiego poziomu 

używany głównie do projektowania 

aplikacji

 dla biznesu, administracji i ekonomii, Za pomocą języka 

COBOL można przetwarzać duże ilości informacji używając stosunkowo prostej 

składni

. 

Compact disc - (ang.) patrz 

płyta kompaktowa

. 

CompuServe - płatny amerykański system informacyjny udostępniający swoim użytkownikom takie 
usługi jak np. 

poczta elektroniczna

 i banki informacji dotyczące różnych dziedzin. 

Controller - patrz 

sterownik

. 

Cpi - (ang. characters per inch) jednostka określająca gęstości druku znaków. 10 cpi = 10 znaków na 
cal (10 znaków zajmuje szerokość 25,5 milimetrów). 

Cps - (ang. characters per second) znaki na sekundę - jednostka szybkości druku charakteryzująca 

drukarki

.  

CPU - (ang. Central Processing Unit) patrz 

procesor

  

Crash - patrz 

zawieszenie się

 

Cray - typ superkomputerów produkowanych przez amerykańską firmę Cray Research, cechujących 
się bardzo dużą mocą obliczeniową. Komputery Cray wykorzystywane są głównie w 

centrach 

obliczeniowych

. 

CRT - (ang. Cathode Ray Tube) patrz 

kineskop

. 

Cursor - (ang.) patrz 

kursor

. 

Cyfrowy - (ang. digital) zapis charakteryzujący się skokowym pomiarem wartości. Charakteryzuje go 
skończona ilość przyjmowanych stanów i jednoznaczny zapis matematyczny umożliwiający obróbkę 
danych przy pomocy komputera. 

Cylinder - element logicznej struktury 

nośnika

 danych (np. 

dyskietki

 lub 

dysku twardego

). Podział 

dysku na cylindry i 

sektory

 umożliwia dostęp do informacji na nim zapisanych. Cylinder (inaczej 

ścieżka

) określa zbiór sektorów (punktów) umieszczonych na powierzchni dysku w określonej 

odległości od jego środka. 

Cyrix - producent podzespołów elektronicznych, w tym 

mikroprocesorów

 takich jak np. Cyrix, 6x86, 

6x86MX. Procesory tej firmy są powszechnie stosowane w wielu 

komputerach osobistych

. 

Czas dostępu - czas potrzebny do odczytania danych z pamięci. Uzależniony jest on między innymi od 
rodzaju 

nośnika

, z którego dane są pobierane. Najszybszy jest dostęp do informacji zawartych w 

- 8 - 

 

pamięci operacyjnej

 komputera (

RAM

). O wiele wolniej trwa operacja pobrania danych z 

zewnętrznych 

nośników

 pamięci takich jak 

dysk twardy

 czy 

dyskietka

.  

Czas odpowiedzi - czas, po którym komputer reaguje na zadaną komendę, np. wciśnięcie klawisza czy 
też wybranie polecenia 

myszką

. Jest on jest tym krótszy, im szybszy jest komputer. Czas ten wydłuża 

się znacznie w sytuacji, gdy w komputerze uruchomiono wiele programów na raz. Podobny efekt 
spotyka się w tzw. systemach wielodostępnych, gdzie z jednego komputera równocześnie korzysta 
wielu użytkowników. 

Czas operacji - czas, który 

procesor

 potrzebuje na wykonanie elementarnego polecenia zwanego 

rozkazem. Współczesne komputery wykonują wiele milionów operacji w ciągu sekundy. 

Czas rzeczywisty - (ang. real time) pojęcie związane z systemami komputerowymi zajmującymi się 
przetwarzaniem danych bez ich uprzedniego buforowania, czyli tak szybko, jak napływają. Dane 
przetwarzane przez komputer są na bieżąco analizowane zanim napłyną następne informacje.  

Czas uruchamiania - czas, który upływa od momentu uruchomienia komputera lub 

programu

 do 

chwili, gdy jest on gotowy do pracy. 

Czcionka - (ang. font, typeface) wygląd litery wyświetlanej na ekranie lub drukowanej na 

drukarce

. 

Na wygląd składa się krój (kształt), rozmiar i tzw. styl (czcionka podkreślona, przekreślenia, pochylona 
i pogrubiona). Najczęściej wybiera się swój ulubiony rodzaj czcionki w programach, które 
przeznaczone są do przetwarzania tekstów (tzw. 

edytory tekstów

) i przygotowywania publikacji 

drukowanych (programy typu 

DTP

). 

Czcionka pochyła - (ang. italic font) rodzaj 

czcionki

, w której wszystkie litery są lekko pochylone. 

Dostępna jest ona w większości 

edytorów tekstu

. Czcionka ta bywa też potocznie nazywana kursywą. 

Czcionka proporcjonalna - rodzaj 

czcionki

, w którym duże litery są proporcjonalnie szersze od 

małych. 

Czcionka skalowana - (ang. scalable font) 

czcionka

, w której każdy 

znak

 opisany jest matematyczną 

obwiednią składającą się z prostych i krzywych. Czcionki skalowane (inaczej 

wektorowe

) zajmują w 

pamięci dużo mniej miejsca niż czcionki 

rastrowe

. Ponadto umożliwiają one łatwe skalowanie czyli 

zmienianie wielkości liter oraz wypełniane ich żądanym kolorem. 

Częstotliwość odchylenia pionowego - (ang. refresh rate) zwana też częstotliwością ramki (ang. 
frame rate) - to wielkość podawana w 

hercach

, określają szybkość z jaką rysowany jest kompletny 

obraz na 

ekranie

 komputera. Im większa pionowa częstotliwość odświeżania obrazu, tym mniejsze 

jego migotanie. Zwiększenie częstotliwości odświeżania ekranu poprawia znacznie komfort pracy. 

Częstotliwość odchylenia poziomego - czas, w jakim rysowana jest kompletna linia na 

ekranie

 

komputera.  

Czujnik - urządzenie reagujące na bodźce z otoczenia i przekształcające je na sygnały elektryczne. 
Komputer może w 

czasie rzeczywistym

 analizować informacje napływające z wielu czujników. 

Czytać - w terminologii komputerowej czytanie oznacza pobranie danych z pamięci lub urządzenia 
zewnętrznego np. 

klawiatury

 lub 

dyskietki

. 

- 9 - 

 

Czytnik - urządzenie które pozwala komputerowi na pobieranie danych z takich 

nośników

 informacji 

jak np. dysków, kart perforowanych, kodów kreskowych. Czytniki bywają też czasem nazywane 

napędami

. 

 

D 

Dane - wszelkiego rodzaju informacje przedstawione w formie czytelnej dla komputera. 

Dane chronione - dane, do których dostęp jest z różnych przyczyn ograniczony. Najpopularniejszymi 
metodami 

ochrony danych

 jest ich szyfrowanie oraz kontrolowanie dostępu do nich za pomocą 

tajnych 

haseł

. Patrz 

ochrona danych

.  

DAT - (ang. Digital audio tape) Kaseta z taśmą magnetyczną zawierającą zapis informacji w postaci 

cyfrowej

. Kasety te służą generalnie do zapisu dźwięku o bardzo wysokiej jakości. DAT to również 

popularne określenie urządzenia służącego do odczytu i zapisu tych kaset. 

DC - (ang. Direct Current) oznaczenie określające prąd stały. 

Debugging - 

procedura

 wyszukiwania błędów w 

programach komputerowych

. Służą do tego 

specjalne programy zwane debugerami. Wyszukiwanie błędów jest bardzo żmudną i pracochłonną 
czynnością. 

Default - (ang.) domyślnie (standardowo) ustawione 

parametry

 

oprogramowania

 lub sprzętu 

komputerowego. 

Defragmentacja - 

procedura

, dzięki której struktura danych zapisanych na 

nośniku

 pamięci jest tak 

zmieniana, że możliwe jest znaczne skrócenie czasu oczekiwania na dostęp do 

plików

. 

Defragmentacja poprawia komfort pracy z komputerem.  

Dekoder - urządzenie lub program przekształcające 

dane

 zakodowane na formę umożliwiającą ich 

odczytanie i dalszą obróbkę. 

Delete - (ang. usuwać) pojęcie oznaczające kasowanie znaków lub innych struktur 

danych

. To 

również nazwa przycisku na 

klawiaturze

 wywołującego funkcję kasowania całej danej lub znaku 

znajdującego się na prawo od 

kursora

. 

Digitalizacja- proces przetwarzania informacji z postaci 

analogowej

 na 

cyfrową

 przy pomocy 

specjalnych urządzeń. Komputer nie jest w stanie zapamiętywać i analizować 

danych

 takich jak obraz, 

dźwięk czy wilgotność bez ich uprzedniego zdigitalizowania. Typowym przykładem procesu 
digitalizacji jest komputerowy pomiar temperatury, skanowanie zdjęć czy samplowanie dźwięku. 

Digitizer - (ang.) urządzenie służące do 

digitalizacji

. 

Dioda - (ang. diode) elektroniczny element półprzewodnikowy pozwalający na przepływ prądu tylko 
w jedną stronę. Jedną z jej odmian jest dioda 

LED

. 

Dioda elektroluminescencyjna - patrz dioda 

LED

.  

Directory - (ang.) patrz 

katalog plików

. 

- 10 - 

 

Disasembler - specjalny program tłumaczący 

programy

 zapisane w 

kodzie maszynowym

 na 

składnię

 

języka wysokiego poziomu. Umożliwia to analizę działania programów i wyszukiwanie ewentualnych 
błędów. Disasembler pełni funkcje odwrotną do 

asemblera

.  

Disk optimizer - (ang.) 

program

 służący do przeprowadzania optymalizacji struktury 

danych

 na 

dysku, przyspieszający dostęp do zapisanych na nim danych. Najpopularniejszą techniką optymalizacji 
dysków jest 

defragmentacja

. 

Display - patrz 

wyświetlacz

. 

DMA - (ang. Direct Memory Access) technika sprzętowo-programowa umożliwiająca urządzeniom 
zewnętrznym bezpośredni dostęp do 

pamięci operacyjnej

 komputera bez udziału 

procesora

. Stosuje 

się ją na przykład przy odczytywaniu 

plików

 z pamięci dyskowych. 

DOS - (ang. Disk Operating System) patrz 

system operacyjny

. 

Dostęp bezpośredni - (ang. direct access) dostęp do pamięci komputera poprzez podanie 

adresu

 

jednoznacznie wskazującego położenie poszukiwanych danych. Inną nazwą tej metody jest 
adresowanie bezpośrednie. 

Dostęp do danych - możliwość zapisu i odczytu danych. Czasami z różnych powodów jak np. 
uszkodzenie 

nośnika

 dostęp do danych jest niemożliwy. 

Dostęp sekwencyjny - (ang. sequential access) inaczej dostęp liniowy lub szeregowy. Metoda 
dostępu do danych znajdujących się w pamięci o dostępie sekwencyjnym polega na przeglądaniu 
całej jej zawartości od początku aż do momentu napotkania poszukiwanych informacji. Przykładem 
mogą być wszelkie typy pamięci taśmowych takich jak 

streamer

 czy 

DAT

. 

DPI - (ang. drop per inch) jednostka określająca gęstość druku np. 300 dpi to 300 punktów na cal. 

Drag and drop - (ang.) Dosłownie "przenieś i upuść". Technika informatyczna pozwalająca na 
kontekstową obsługę 

programów

 za pomocą 

myszki

. Upraszcza to cały mechanizm posługiwania się 

komputerem. W technice tej graficzna reprezentacja obiektu (np. 

pliku

) zwana 

ikoną

 może być 

przenoszona na inne obiekty, co wywołuje kopiowanie, drukowanie, uruchamianie lub inne działania 
ze strony komputera. 

DRAM - (ang. Dynamic RAM) pamięć typu 

RAM

 wymagająca odświeżania jej zawartości przez 

sterujące nią układy elektroniczne. Konieczność odświeżania wynika z samej konstrukcji tej pamięci 
opartej o zasadę pojemności elektrycznej. 

Drukarka - (ang. printer) urządzenie które przekształca sygnały elektryczne na znaki drukowane dzięki 
czemu możliwe jest przeniesienie na papier tekstów, rysunków i innych elementów widocznych na 

ekranie

 komputera. Obecnie istnieje wiele rodzajów i typów drukarek. Najczęściej spotykane typy 

drukarek podłączane do komputerów osobistych to drukarki mozaikowe, atramentowe i laserowe, 
rzadziej drukarki termiczne (podział ze względu na metodę druku). 

Drukarka atramentowa - drukarka, której głowica porusza się wzdłuż linii wydruku tworząc rysunek. 
Atrament znajdujący się w zasobniku spływa do głowicy, która przy pomocy kilkudziesięciu 
mikroskopijnych dysz tryska nim na papier. Stosując 4 podstawowe kolory (zielony, czerwony, 

- 11 - 

 

niebieski i czarny) drukarka ta jest w stanie stworzyć kolorowy wydruk całkiem dobrej jakości przy 
stosunkowo niskich kosztach eksploatacji. Nowoczesne drukarki atramentowe cechują się cichą 
pracą, dużą jakością i szybkością wydruku. 

Drukarka laserowa - urządzenie, w którym druk powstaje następującą techniką: sterowany przez 
komputer promień lasera wypisuje znaki na bębnie światłoczułym, zmieniając w naświetlonych 
miejscach ładunek elektryczny z ujemnego na dodatni. Miejsca te przyciągają ujemnie naładowane 
cząstki 

tonera

 przenosząc je na papier. Następnie toner ten jest utrwalany na kartce za pomocą 

wysokiej temperatury. Zaletą drukarek tego typu jest duża szybkość oraz bardzo dobra jakość 
wydruku. Koszty wydruku na drukarkach jednokolorowych są relatywnie małe. Niestety nie dotyczy 
to kolorowych drukarek laserowych, których eksploatacja jest bardzo droga.  

Drukarka mozaikowa - (zwana też drukarką igłową) to urządzenie, którego głowica porusza się 
wzdłuż linii wydruku uderzając ruchomymi igłami w papier poprzez taśmę barwiącą. Zaletami tych 
drukarek są niski koszt druku (taśmy barwiące są względnie tanie) oraz możliwość drukowania kilku 
warstw papieru poprzez kalkę, co czyni je szczególnie przydatnymi do druku np. faktur czy 
rachunków. Wady tych drukarek to hałaśliwość pracy, długi czas wydruku i niska jego jakość.  

Drukarka termiczna - drukarka działająca na zasadzie zbliżonej do drukarki mozaikowej. Druk 
następuje w momencie, gdy głowica drukarki porusza się wzdłuż linii wydruku uderzając gorącymi 
igłami w papier czuły na temperaturę. Zmienia to barwę papieru z jasnej na bardzo ciemną. Cechuje 
się ona cichą, ale powolną pracą. Drukarki te są stosowane są głównie w 

telefaksach

, kasach 

fiskalnych i miniaturowych drukarkach przenośnych. 

Drzewo wyszukiwania - struktura utworzona do zoptymalizowania wyszukiwania danych. Dane są 
posegregowane logicznie (np. auta > osobowe > małe > 126p) i tworzą strukturę podobną do drzewa. 
Każdy element, z wyjątkiem korzenia, który jest pierwszym elementem, ma element nadrzędny 
zwany węzłem. Jeżeli z węzła wychodzą maksymalnie 2 gałęzie, to drzewo to jest drzewem binarnym. 
Patrz 

struktura drzewa

. 

DTP - (ang. Desktop publishing) 

oprogramowanie

 i sprzęt pozwalające na komputerowy skład 

czasopism, książek i innych publikacji. Powstają one "na biurku", czyli przy użyciu komputera 
osobistego. Programy DTP pomagają w 

łamaniu stron

 i przygotowywaniu dokumentów do druku. 

Dupleks pełny - określenie oznaczające dwukierunkowe przesyłanie danych. 

Duplikować - kopiować, sporządzać kopie. 

DVD - (ang. Digital Video Disk) 

cyfrowa

 

płyta kompaktowa

 nowej generacji opracowana do 

przechowywania bardzo dużej ilości danych (powyżej 4,7 GB). Dyski DVD pozwalają na zapis 
pełnometrażowych filmów wraz z kilkoma ścieżkami dźwiękowymi, zbiorem informacji o filmie itp. 
Krążki DVD, w zależności od typu dysku (dyski wielowarstwowe, dwustronne), mieszczą od 135 do 
540 minut filmu. 

Dysk magnetooptyczny - (ang. magnetooptical disk) 

nośnik

 danych o niewielkich wymiarach, w 

którym dane zapisywane są na dysku metodą magnetyczną, ale przy pomocy specjalnej głowicy 
laserowej. Pozwala to gęściej zapisać dane zwiększając tym samym 

pojemność

 przy zachowaniu tych 

- 12 - 

 

samych gabarytów. Dysk magnetooptyczny przypomina wyglądem 

płytę kompaktową

, lecz dla 

bezpieczeństwa jest na stałe zamknięty w chroniącej go plastikowej kasetce. 

Dysk optyczny - (ang. optical disk) patrz 

płyta kompaktowa

. 

Dysk systemowy - 

nośnik

 danych na którym zapisany jest się 

system operacyjny

. Dyskiem 

systemowym może być 

dyskietka

, 

dysk twardy

 lub dysk 

CD-ROM

. 

Dysk twardy - urządzenie do przechowywania danych. Informacje przechowywane są tu na 
wirujących krążkach magnetycznych szczelnie zamkniętych w hermetycznej obudowie. Zapis i odczyt 
danych możliwy jest dzięki zespołowi ruchomych głowic odczytująco-zapisujących. Dyski twarde 
cechują się dużą pojemnością i szybkością działania. Montuje się je przeważnie na stałe w obudowie 
komputera. 

Dysk wymienny - 

dysk twardy

 umieszczony w specjalnej kasetce pozwalającej na przenoszenie go z 

jednego komputera do drugiego bez konieczności rozkręcania obudowy komputera.  

Dyskietka - 

nośnik

 danych składający się z elastycznego krążka magnetycznego umieszczonego w 

plastykowej obudowie. Zaletą dyskietki jest niska cena, a wadą - mała 

pojemność

 w stosunku do np. 

dysku twardego

 czy płyty 

CD-ROM

. 

Dzielenie wyrazów - (ang. hyphenation) proces dzielenia wyrazów na sylaby przy przenoszeniu tekstu 
do następnego wiersza. Automatycznie dokonują tego niektóre 

edytory tekstu

. Funkcja ta ułatwia 

tworzenie poprawnych językowo dokumentów przy pomocy komputera. 

 

E 

EDO-RAM - nowocześniejszy typ pamięci 

RAM

. Charakteryzuje go szybkość większa o 20% niż w 

układach FPM. Uzyskuje się ją dzięki możliwości podania 

adresu

 kolejnej komórki do odczytu w 

momencie, gdy poprzednia komórka nie została jeszcze odczytana. 

Edytor - 

program

 umożliwiający obróbkę (edycję) danych pewnego rodzaju (np. 

edytor tekstowy

, 

edytor dyskowy). 

Edytor tekstu - (ang. word processor) 

program

, który umożliwia użytkownikowi łatwe stworzenie 

własnego dokumentu poprzez wprowadzanie tekstu, formatowanie go, zapis na dysku oraz wydruk. 
Nowoczesne edytory umożliwiają osadzanie w tekście elementów graficznych, 

animacji

, odnośników 

internetowych

 i innych obiektów. 

EEPROM - (ang. Electrically Erasable Programmable Read-Only Memory) typ stałej pamięci 

ROM

, 

której zawartość można kasować za pomocą impulsów elektrycznych i ponownie programować w 
specjalnym urządzeniu zwanym programatorem. 

EISA - (ang. Extended ISA) używana dawniej w 

serwerach

 sieciowych ulepszona odmiana 

magistrali

 

ISA

.  

Ekran - (ang. screen) część składowa 

monitora

 komputerowego, na której pojawia się obraz. Typowe 

ekrany realizowane są w postaci 

kineskopów

 lub 

wyświetlaczy

 

LCD

. 

- 13 - 

 

Ekran dotykowy - (ang. touch screen) 

ekran

 wyposażony w czujnik lokalizujący miejsce dotknięcia go 

przez użytkownika. Komputer wykrywa dotknięcie i podejmuje określone działanie. 

Ekran plazmowy - typ płaskiego i cienkiego 

ekranu

 stosowego w 

komputerach przenośnych

 oraz w 

płaskich 

monitorach

 i telewizorach. 

Ekranowanie - zabezpieczanie urządzeń elektronicznych (w tym dróg przesyłania danych takich jak 
kable) przed działaniem zewnętrznego pola elektromagnetycznego wprowadzającego zakłócenia. 
Ekranowanie realizuje się zazwyczaj poprzez okrycie newralgicznego elementu warstwą materiału 
izolującego. 

Elektroniczne przetwarzanie danych - przetwarzanie danych za pomocą wyspecjalizowanych 
urządzeń elektronicznych, np. komputerów. Urządzenia elektroniczne są w stanie przetwarzać dane 
nieporównywalnie szybciej niż człowiek. 

E-mail - (ang. electronic mail, w skrócie e-mail) patrz 

poczta elektroniczna

. 

Emulator - urządzenie lub 

program

 wiernie naśladujący funkcje lub działanie innego urządzenia. 

Przykładem może być program pozwalający uruchomić 

aplikacje

 napisane dla komputera ZX 

Spectrum na komputerze klasy 

PC

. 

Enkoder - rodzaj 

programu

 lub urządzenia przetwarzającego dane z jednego 

formatu

 na drugi (np. 

program zamieniający 

pliki

 

formatu

 WAV na MP3).  

Enter - klawisz, który znajduje się na każdej 

klawiaturze

 komputera klasy 

PC

. Jego działanie polega 

zazwyczaj na potwierdzeniu 

polecenia

 wydanego komputerowi. W przenośni można określić, że 

Enter oznacza "zgadza się", "tak" lub "idź dalej". 

EOF - patrz 

znak końca zbioru

. 

EOL - patrz 

znak końca linii

. 

EOT - patrz 

znak końca transmisji

. 

EPROM - (ang. Erasable Programable ROM ) typ pamięci stałej 

ROM

, zapisywanej przez użytkownika 

za pomocą specjalnego programatora. Jej zawartość może być kasowana przy pomocy naświetlania 
promieniami ultrafioletowymi, po czym możliwe jest jej ponowne zaprogramowanie.  

Error - (ang.) błąd. Patrz 

kod błędu

. 

Escape - (ang.) ucieczka. Klawisz pojawiający się na każdej 

klawiaturze

, służący zwykle do cofnięcia 

wywołanej opcji 

programu

. 

Ethernet - popularny standard sieci komputerowych typu 

LAN

 opracowany przez firmy DEC, 

Intel

 i 

Xerox. Sieć Ethernet umożliwia bardzo szybki przekaz danych - w zależności od typu sieci szybkość ta 
waha się od 10 do 100 MBps. 

Extension - (ang.) patrz 

rozszerzenie

. 

 

- 14 - 

 

F 

Facsimile (ang.) kopia obrazu dokumentu tworzona przez specjalne urządzenie np. 

telafaks

. 

Faks - dokument zawierający tekst lub grafikę przesłane przez linię telefoniczną za pośrednictwem 

telefaksu

. 

FAT - (ang. File Alocation Table) zbiór danych na dysku przypominający tablicę. Opisuje ona 
rozmieszczenie plików na dysku umożliwiając ich odnajdywanie. Tablica ta identyfikuje każdy 

klaster

 

dysku jako uszkodzony, wolny lub zawierający 

plik

. Każdorazowo na dysku przechowywane są dwie 

kopie tej tablicy. FAT pełni funkcję podobną do spisu treści. Nowszą odmianą tablicy FAT jest FAT32 
stosowany w 

Windows 98

. 

FIFO - (ang. First In First Out) metoda przetwarzania danych działająca na zasadzie bufora - 
przechowywane w nim dane można odczytywać w takiej kolejności, w jakiej były wcześniej 
wprowadzane (zasada: pierwsze przyszło - pierwsze wyszło). FIFO jest przeciwieństwem metody 

LIFO

. 

File - (ang.) patrz 

plik

. 

File server - Komputer udostępniający zawarte na jego dyskach 

pliki

 komputerom, które przyłączone 

są do niego poprzez sieć. 

Fire - (ang.- ogień) Przycisk 

joysticka

, za pomocą którego wywołujemy dane zdarzenie (np. strzał w 

trakcie gry). 

Firmware - 

oprogramowanie

 instalowane przez producenta w pamięci stałej komputera (najczęściej 

w pamięci 

ROM

). 

Flag - (ang.) flaga; prosty znacznik określający pewien parametr 

programu

 lub urządzenia. Flagi 

najczęściej stosuje się do opisu stanów obiektów. 

Floppy disk - (ang.) dysk elastyczny; 

dyskietka

. 

Flops - (ang. Floating Points Operations per Second) jednostka mocy obliczeniowej komputera, 
określa ilość operacji zmiennoprzecinkowych wykonywanych przez 

procesor

 w ciągu sekundy. 

Folder - (ang.) patrz 

katalog plików

. 

Font - (ang.) patrz 

czcionka

. 

Format - przyjęty opis struktury danych, ich cech, możliwych wartości (np. format pliku graficznego, 
format danych na dysku, format drukowanego dokumentu itp.).  

Formatowanie - nadawanie danym określonej struktury (np. formatowanie dokumentu tekstowego). 
Odnosi się to także do 

nośników

 danych (np. dyskietek), które również należy przez użyciem 

sformatować. 

FORTH - 

język programowania

 wysokiego poziomu, który pozwala między innymi na definiowanie 

zamkniętych w sobie zadań i ich wielokrotne wywoływanie. Obecnie FORTH praktycznie nie jest 
używany. 

- 15 - 

 

FORTRAN - 

język programowania

 wysokiego poziomu. Najczęściej wykorzystywany do obliczeń 

matematycznych. 

 

G 

Gamepad - (ang.) urządzenie pomagające w graniu na komputerze, będące zwykle wyposażeniem 

konsoli do gier

. Pełni funkcję podobną do 

joysticka

. 

Gate - (ang.) patrz 

bramka

.  

GB - patrz 

gigabajt

. 

Generator liczb pseudolosowych - (ang. random number generator) 

program komputerowy

 lub 

układ elektroniczny generujący 

liczby losowe

. Liczby pochodzące z generatora zwane są liczbami 

pseudolosowymi, ponieważ faktycznie nie są dziełem przypadku, lecz wynikiem skomplikowanych 
procedur matematycznych. 

Generator znaków - (ang. char generator) urządzenie odpowiedzialne za powstawanie znaków na 

ekranie

. To także pamięć stała karty graficznej zawierająca informacje o wyglądzie poszczególnych 

liter i cyfr. 

Gęstość zapisu - wielkość określająca ilość informacji, którą można zapisać na jednostce powierzchni 

nośnika

. Używa się jednostek tpi (ang. tracks per inch) lub bpi (ang. bits per inch). 

Giga - (łac.) miliard (10

9

). W terminologii komputerowej przedrostek ten jest używany do określania 

jednostki pojemności informacji np.  

Gigabajt - jednostka określająca porcję informacji w pamięci komputera - jeden gigabajt (skrót: GB) = 
1024 

megabajty

 = 1048576 

kilobajty

 = 1073741824 

bajty

. 

Głowica drukarki - część 

drukarki

 odpowiedzialna bezpośrednio za nanoszenie substancji barwiącej 

na 

nośnik

. Przykładem może być proces nanoszenia tuszu na papier. 

Głowica odczytująco-zapisująca - (ang. read/write head) podzespół, który służy do odczytywania i 
zapisywania impulsów elektromagnetycznych na taśmę lub dysk magnetyczny. Głowice takie 
spotykamy powszechnie w 

napędach

 dyskietek, 

dyskach twardych

 i magnetofonach.  

Gniazdo rozszerzające - (ang. slot) złącze pozwalające w prosty sposób dołączać urządzenia 
dodatkowe takie jak 

karta rozszerzająca

 do 

płyty głównej

 komputera. 

Grafika komputerowa - obrazy do stworzenia których wykorzystano komputer. Mogą to być 

animacje

, przetworzone fotografie, rysunki techniczne itp. Obraz na 

ekranie

 komputera składa się z 

bardzo wielu punktów (

pikseli

). Ilość pikseli określa 

rozdzielczość

 obrazu. 

Grafika rastrowa - metoda tworzenia obrazów (tzw. bitmap) z punktów ułożonych w siatkę. Każdy 
punkt ma swój własny kolor (obraz kolorowy). W obrazach kolorowych na każdy 1 punkt (piksel) 
składają się trzy składowe punkty o barwach podstawowych (

RGB

). Dzięki złożeniu wielu punktów 

powstaje obraz. 

- 16 - 

 

Grafika wektorowa - technika generowania obrazów polegająca na łączeniu punktów za pomocą linii 
prostych i łuków. 

Grafika wysokiej rozdzielczości - tryb wyświetlania obrazu komputerowego, w którym 

ekran

 składa 

się z bardzo wielu punktów, zapewniając tym samym dobrą jego jakość. Ten typ grafiki zajmuje 
jednak dużą ilość miejsca w pamięci komputera. Obraz o bardzo dużej 

rozdzielczości

 może składać się 

nawet z kilkuset 

megabajtów

 danych. 

Gry komputerowe - 

programy komputerowe

 służące do rozrywki. Liczba gier komputerowych jest 

olbrzymia, a fantazja projektantów nie zna granic. Grając na komputerze możemy strzelać, dowodzić 
armią, wykazać się zręcznością lub rozwiązywać skomplikowane zagadki logiczne. Coraz większą 
popularnością cieszą się ostatnio gry sieciowe, w których poprzez np. 

internet

 rywalizujemy z 

graczami z różnych zakątków świata.  

GUI - (ang. Graphical User Interface) metoda komunikowania się 

systemu operacyjnego

 z 

użytkownikiem polegająca na użyciu symbolicznych obiektów graficznych takich jak 

ikony

, 

okna

, 

menu

 rozwijane itp. Przykładem systemu wykorzystującego GUI jest 

Windows

. 

 

H 

Hacker - (ang.) człowiek, który zajmuje się włamywaniem do 

programów

 lub systemów 

komputerowych. Głównym motywem postępowania hackerów jest sprawdzenie własnych 
umiejętności oraz kierująca nimi zasada, że "informacje nie powinny być w żaden sposób utajniane". 
Hackerzy są często autorami 

wirusów komputerowych

.  

Handshaking - (ang. uścisk dłoni) proces sterujący wymianą informacji pomiędzy urządzeniami 
wchodzącymi w skład systemu komputerowego. 

Hardcopy - utrwalenie efektów pracy z komputerem na papierze lub innym postrzegalnym dla 
człowieka formacie. 

Hardware - (ang.- sprzęt, narzędzie) wszystkie podzespoły mechaniczne, magnetyczne i elektroniczne 
składające się na system komputerowy. Dopełnieniem hardwaru jest 

oprogramowanie

 (software). 

Hasło - unikalny ciąg znaków używany dla ograniczenia dostępu do pewnych 

zasobów

 (np. urządzeń 

lub danych). Patrz 

ochrona danych

. 

Help - (ang.) pomoc; informacja tekstowa, która wyjaśnia działanie 

programu

 lub urządzenia i 

pomaga w jego obsłudze. W przypadku problemów należy zawsze zajrzeć do "helpa".. W 
komputerach 

PC

 "Help" jest zwykle wywoływany po naciśnięciu klawisza F1. 

Herc - jednostka pomiaru częstotliwości (skrót Hz). Jeden herc to jedna zmiana danej wielkości na 
sekundę. 

Hidden files - (ang.) 

pliki

 ukryte, które normalnie nie są wyświetlane podczas przeglądania zawartości 

katalogu

 nośnika danych. Są to zazwyczaj ważne dla funkcjonowania komputera zbiory 

systemu 

operacyjnego

. Dostęp do nich ogranicza się, aby je zabezpieczyć przed niepowołanymi osobami. 

- 17 - 

 

High-density disk - 

dyskietka

 o dużej gęstości zapisu. Mianem tym określa się dyskietki o pojemności 

powyżej 1.2 MB oznaczone skrótem HD. 

Hipertekst - rodzaj dokumentu zawierającego odnośniki umożliwiające łatwe dotarcie do 
przypisanych im informacji. Wybranie (uaktywnienie) odnośnika, zwanego też linkiem lub słowem 
kluczowym, powoduje natychmiastowe przeniesienie nas do poszukiwanego miejsca w tekście lub do 
całkiem innego, wskazanego przez link pliku. Dokumenty o strukturze hipertekstu mają zazwyczaj 

rozszerzenie

 HTM i są wykorzystywane do pisania 

plików pomocy

 oraz tworzenia stron 

WWW

 

dostępnych w 

internecie

. Oprócz tekstu i wspomnianych odnośników dokumenty HTML mogą 

zawierać statyczne obrazy, filmy, dźwięki i 

animacje

. 

HMA - (ang. High Memory Area) wydzielony fragment 

pamięci operacyjnej

 komputera ulokowany 

powyżej granicy 1MB.  

Home - (ang.) klawisz powodujący przesunięcie się 

kursora

 do punktu wyjścia. np. na początek 

wiersza lub bloku tekstowego. 

Host - (ang.- gospodarz) centralny komputer podłączony do sieci udostępniający swoje 

zasoby

 innym 

komputerom. 

HP - (skrót od Hewlett Packard) amerykański producent sprzętu elektronicznego znany głównie z 
produkcji komputerów i 

urządzeń peryferyjnych

. 

Hypertext - patrz 

hipertekst

. 

Hyphenation - patrz 

dzielenie wyrazów

. 

Hz - skrót określający jednostkę 

Herc

. 

 

I 

I/O - (ang. Input/Output) skrót oznaczający wejście/wyjście. 

i286 - patrz 

Intel

. 

i386 - patrz 

Intel

. 

i486 - patrz 

Intel

. 

i586 - patrz 

Intel

. 

IBM - (ang. International Bussines Machines) amerykański potentat przemysłu komputerowego. To 
również najpopularniejszy na świecie standard komputera osobistego znany jako 

Personal Computer

 

(PC) opracowany niegdyś przez firmę IBM. 

Ikona - symbol graficzny określający obiekt lub działanie. Ikony są powszechnie stosowane w 
nowoczesnych 

programach komputerowych

. Wyświetlane na 

ekranie

 są łatwe do zapamiętania i 

rozpoznawania, co ułatwia obsługę komputera. 

- 18 - 

 

Importowanie - pozyskiwanie danych z zewnątrz przez 

program komputerowy

. Bardzo często 

oznacza to odczytywanie dokumentów zapisanych w innym 

formacie

. 

Inch - (ang.- cal) jednostka długości stosowana w krajach anglosaskich (skrót in), 1 cal = 2,54 cm. 

Indeks - (ang. index) spis treści; skorowidz; 

wskaźnik

 określający matematyczny stosunek jednej 

wielkości do drugiej; znacznik zapisywany w bloku danych ułatwiający odszukiwanie zaznaczonych 
wcześniej elementów. 

Informatyka - dziedzina nauki zajmująca się komputerowym przetwarzaniem informacji. Informatyka 
poszukuje i kreuje coraz to nowsze możliwości zastosowania komputerów w życiu codziennym. 
Pomaga rozwiązywać problemy oferując dostępne jej techniki. 

Infosystem - największe w Polsce targi komputerowe odbywające się co roku w Poznaniu. Na targach 
tych prezentują się największe na świecie firmy związane z przemysłem informatycznym. 

Input - (ang. wejście) określenie kanału, poprzez który dane z zewnątrz mogą być wprowadzone do 
komputera. Często jest to nazwa łącza, którym można urządzenia zewnętrzne podłączyć do 
komputera. 

Integrated circuit - (ang.) skrót IC. Patrz 

układ scalony

.  

Intel - wiodący amerykański producent 

mikroprocesorów

 i innych podzespołów elektronicznych 

służących do budowy komputerów. Do najbardziej znanych produktów Intela zaliczyć należy serię 
mikroprocesorów: 8080, 8086, 8088, 286, 386, 486 oraz 

Pentium

. 

Procesory

 8086 i 286 (znane też 

jako 80286) to urządzenia 16-bitowe instalowane w pierwszych komputerach klasy 

PC

. Szybsze i 

nowsze 32-bitowe procesory 386 i 486 (znane też jako (80386 i 80486) stanowiły serce następnych 
generacji komputerów. Wszystkie z nich nie są już dziś produkowane. Ich miejsce zajęły 
nowocześniejsze procesory 586 (znane też jako 

Pentium

). 

Interfejs - (ang. interface) urządzenie służące do przekazywania danych między komputerem a 

urządzeniami peryferyjnymi

.  

Interfejs użytkownika - (ang. user interface) sposób, w jaki 

program

 komunikuje się z osobą 

obsługującą komputer. Dobrze opracowany interfejs użytkownika ułatwia pracę z komputerem i czyni 
ją bardziej naturalną. Elementami interfejsu są głównie symbole i obiekty ukazujące się w czasie 
pracy na 

ekranie

. 

Internet - ogólnoświatowa i szeroko dostępna 

sieć komputerowa

. Realizowana jest ona na bazie 

nowoczesnych połączeń telekomunikacyjnych zdolnych do szybkiego przesyłania ogromnych ilości 
informacji. Dzięki internetowi informacje przechowywane na milionach komputerów są potencjalnie 
dostępne dla przeciętnego użytkownika. Internet umożliwia robienie zakupów, wysyłanie i 
odbieranie 

poczty elektronicznej

, dostęp do 

baz danych

 i wiele innych funkcji. Posiadając w domu 

komputer, każdy może połączyć się z internetem. Wystarczy mieć telefon, 

modem

 i odpowiednie 

oprogramowanie

. 

Interpreter - 

program komputerowy

 służący do natychmiastowego tłumaczenia poleceń napisanych 

w 

języku programowania

 wysokiego poziomu na 

kod maszynowy

 zrozumiały dla 

procesora

. Różnica 

pomiędzy interpreterem a 

kompilatorem

 polega na tym, że kompilator tłumaczy program na kod 

- 19 - 

 

maszynowy w czasie kompilacji, a interpreter w czasie wykonywania programu. Starsze modele 
minikomputerów, na przykład Commodore 64 i ATARI 800XL, posiadały wbudowane interpretery 
języka 

BASIC

. 

Interrupt - (ang.) patrz 

przerwanie

.  

IPS - (ang. Instructions Per Second) instrukcje na sekundę. Jednostka określająca prędkość 
przetwarzania informacji przez 

procesor

. 

ISA - typ 

magistrali

 na płycie głównej komputera służącej do podłączania specjalnych 

kart 

rozszerzających

. Magistrala ISA była powszechnie stosowana w komputerach 

PC

 starszych generacji. 

Obecnie spotykać ją można w niektórych modelach 

płyt głównych

 komputerów, gdzie umieszczana 

jest dla zapewnienia 

kompatybilności

. Umożliwia to podłączenie starszych typów urządzeń. 

ISDN - (ang. Integrated Services Digital Network) szerokopasmowa cyfrowa sieć telekomunikacyjna, 
która umożliwia szybki przekaz 

danych

 różnego typu. Sieć ISDN pozwala na podłączenie do niej 

komputera, telefonu, 

faksu

 i wielu innych urządzeń. 

ISO - (ang. International Standards Organization). Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna 
powołana w celu ujednolicenia obowiązujących w różnych krajach norm. Zajmuje się między innymi 
ustalaniem wspólnych przepisów w dziedzinie komputeryzacji i 

oprogramowania

, dzięki czemu 

możliwy jest globalny przekaz danych. 

Iteracja - wielokrotne powtarzanie określonego ciągu operacji, przy czym każda iteracja bazuje na 
wyniku poprzedniej iteracji. Powtarzanie to kończy się w momencie osiągnięcia wyniku określonego 
przez użytkownika. 

 

J 

Jednostka arytmetyczno-logiczna - (ang. Arithemetic Logic Unit) część jednostki centralnej (na ogół 

procesora

) zajmująca się wykonywaniem obliczeń arytmetycznych (dodawanie, odejmowanie, 

mnożenie, dzielenie) oraz dokonywaniem na wynikach operacji logicznych (głównie porównywaniem 
wartości). 

Jednostka centralna - patrz 

procesor

. 

Jednostka przydziału - inaczej 

klaster

. 

Język maszynowy - inaczej 

kod maszynowy

. 

Język naturalny - język używany na co dzień przez człowieka. Z uwagi na wiele możliwości 
interpretacji istnieją duże przeszkody na drodze do używania języka naturalnego jako narzędzia 
programowania. Opracowuje się jednak coraz doskonalsze programy pozwalające komputerowi 
"zrozumieć" język człowieka. Patrz 

rozpoznawanie mowy

. 

Język opisu strony - znormalizowany zestaw kodów opisujących 

wyglądu stron

 wydruku, niezależny 

od użytego urządzenia drukującego. Najczęściej używanym językiem opisu strony jest 

PostScript

. 

- 20 - 

 

Język programowania - zbiór instrukcji pozwalający opisać 

algorytm

 

programu

 w postaci słów 

kluczowych zrozumiałych dla człowieka. Najpopularniejsze języki programowania to 

Pascal

, 

C

 i 

BASIC

. 

W zależności od zastosowania używa się różnych języków programowania. Aby 

jednostka centralna

 

komputera mogła zrealizować program, potrzebny jest 

kompilator

, który przełoży dany język 

programowania na 

kod maszynowy

. 

Jezyk programowania maszynowo niezależny - 

język programowania

, który nie jest bezpośrednio 

związany z typem komputera. 

Jezyk programowania wysokiego poziomu - 

język programowania

 zawierający zbiór instrukcji, 

którymi łatwo posługiwać się ludziom, niezrozumiałych natomiast dla komputera.  

Język programowania zorientowany maszynowo - język niskiego poziomu, odzwierciedlający listę 
rozkazów komputera. Patrz 

asembler

 i 

kod maszynowy

. 

Joystick - drążek sterowniczy, dzięki któremu łatwiej grać na komputerze. Joystick zwykle 
wyposażony jest również w kilka przycisków. 

Justowanie - patrz 

tekst wyjustowany

. 

 

K 

Kabel koncentryczny - kabel zbudowany z izolowanego i ekranowanego przewodu stosowany między 
innymi do łączenia między sobą urządzeń komputerowych. 

Kanał - w żargonie informatycznym oznacza to bezpośrednie połączenie między podzespołami 
systemu komputerowego umożliwiające szybkie przekazywanie danych. 

Karta dźwiękowa - (ang. sound card) zwana też kartą muzyczną - specjalne urządzenie elektroniczne 
montowane do komputera najczęściej w postaci tzw. 

karty rozszerzającej

. Umożliwia ona 

odtwarzanie skomplikowanych dźwięków, nagrywanie ich oraz podłączanie zewnętrznych urządzeń 
służących do podobnych zastosowań.  

Karta graficzna - (ang. video card) specjalny układ elektroniczny zamontowany w komputerze 
pozwalający na tworzenie obrazu wyświetlanego potem na 

ekranie

. Nowoczesne karty graficzne 

wymagają od komputera bardzo dużych mocy obliczeniowych. Można dzięki nim wyświetlać obrazy o 
bardzo dużych 

rozdzielczościach

 w wielu milionach kolorów. 

Karta perforowana - (ang. perforated card) niewielki arkusz papieru, w którym znajdują się 
znormalizowane otwory reprezentujące zapisane na arkuszu dane. 

Karta przyspieszająca - (ang. acceleration card) 

karta rozszerzająca

 zawierająca 

mikroprocesor

 

szybszy od używanego obecnie w komputerze. 

Procesor

 na karcie przyspieszającej jest 

wyspecjalizowany w wykonywaniu ściśle określonych zadań, na przykład przetwarzaniu grafiki 
komputerowej czy dźwięku. 

Karta rozszerzająca - (ang. extension card) 

płytka drukowana

 montowana do komputera zawierająca 

dodatkowy skomplikowany układ elektroniczny. Poszerza ona możliwości 

płyty głównej

 o funkcje 

- 21 - 

 

takie jak np. wyświetlanie obrazu, przetwarzanie dźwięku czy obsługa 

urządzeń peryferyjnych

 takich 

jak 

modem

 czy sieć. Karty rozszerzające można kupić w każdym sklepie komputerowym i 

własnoręcznie zainstalować. Do operacji tej wymagane jest jednak posiadanie podstawowej wiedzy z 
zakresu budowy i obsługi komputerów. 

Karta sieciowa - (ang. Network Interface Controller) urządzenie instalowane w komputerze, 
umożliwiające podłączenie go do 

sieci komputerowej

. Sieć taka pozwala na łączenie wielu 

komputerów wyposażonych w podobne karty i przesyłanie za ich pomocą danych. W ten sposób 
wiele komputerów może korzystać ze wspólnych 

zasobów

 takich jak np. 

drukarka

. 

Katalog plików - jednostka logicznego podziału 

nośnika

 pamięci nadrzędna w stosunku do 

pliku

. To 

spis informacji znajdujących się na nośniku danych. W katalogu, który pełni funkcję szuflady 
ułatwiającej utrzymanie porządku na dysku, mogą znajdować się pliki oraz inne katalogi zwane 
podkatalogami. Oprócz listy samych plików katalog zawiera również informacje o ich rozmiarze, dacie 
utworzenia oraz atrybutach. Katalog bywa również nazywany folderem. 

KB - patrz 

kilobajt

. 

Kerning - (ang.- podcinanie) funkcja 

programów

 do edycji tekstu służąca do regulacji odstępów 

między poszczególnymi znakami. Patrz 

DTP

. 

Kilobajt - jednostka określająca porcję informacji w pamięci komputera - jeden kilobajt (skrót: KB) = 
1024 

bajty

. 

Kineskop - (ang. Cathode Ray Tube) pokryta 

luminoforem

 lampa elektronowa wyświetlająca obraz, 

będąca elementem składowym urządzeń takich jak telewizor i 

monitor

 komputerowy. 

Klaster - (ang. cluster) jednostka przydziału miejsca na dysku w postaci jednego lub kilku 

sektorów

. 

Jeżeli 

plik

 nie mieści się w jednym klastrze, to zostaje zapisany w kilku klastrach tworzących łańcuch. 

Klawiatura - (ang. keyboard) zewnętrzne urządzenie wyposażone w zestaw klawiszy służące do 
komunikacji użytkownika z komputerem. Umożliwia ona wprowadzenie do komputera danych 
tekstowych i liczbowych oraz uruchamianie działań przypisanych klawiszom. Patrz 

układ klawiatury

. 

Klawiatura numeryczna - grupa klawiszy numerycznych, która znajduje się zwykle po prawej stronie 
klawiatury komputerowej. Jest ona przeznaczona do szybkiego wpisywania cyfr. Można z niej 
korzystać jak z klawiatury zwykłego kalkulatora. 

Klawiatura sensorowa - typ 

klawiatury

, który działa na zasadzie zamykania obwodu elektrycznego w 

obszarach przypisanych danym znakom (np. literom) po ich naciśnięciu). 

Klawisz funkcyjny - klawisz na 

klawiaturze

 komputera, którego wciśnięcie powoduje wydanie 

polecenia

 przypisanego temu klawiszowi. Polecenia te definiowane są wcześniej przez użytkownika 

albo producenta sprzętu lub 

oprogramowania

. Blok klawiszy funkcyjnych znajduje się w górnej części 

klawiatury komputera. 

Klawisz sterujący - klawisz na 

klawiaturze

 komputera, którego wciśnięcie powoduje takie działanie, 

jak np. przesunięcie 

kursora

, przerwanie pracy 

programu

 itp. 

- 22 - 

 

Klawisz tabulacji - klawisz, którego naciśnięcie powoduje przesunięcie 

kursora

 do przodu o określoną 

z góry ilość znaków. 

Klawisze kursora - 

klawisze sterujące

 służące do poruszania 

kursorem

 po 

ekranie

. 

Klient-serwer - architektura systemów komputerowych pozwalająca na funkcjonalny podział 
komputerów pracujących w sieci na te wydające 

polecenia

 (klient) oraz inne, które polecenia 

wykonują (

serwer

).  

Klipart - gotowa do wykorzystania grupa obrazów 

wektorowych

 lub 

rastrowych

 zapisana w formie 

plików

 graficznych. Kliparty są często oferowane przez producentów jako dodatek do 

oprogramowania

, choć bywają i duże biblioteki klipartów możliwe do nabycia jako samodzielne 

produkty. 

Kod - (ang. code) określony, logiczny system zapisu stosowany do przedstawiania informacji. W 
informatyce pod pojęciem kod kryje się sposób przedstawiania danych jako liczb binarnych lub 
heksadecymalnych, aby były one zrozumiałe dla komputera. 

Kod binarny - (ang. binary code) system liczenia o podstawie 2. Cyframi binarnymi są 0 i 1. 
Arytmetyka binarna jest podstawą działania współczesnych komputerów, ponieważ dwie cyfry mogą 
być w łatwy sposób reprezentowane przez dwa stany elektryczne lub magnetyczne. 

Kod błędu - (ang. error code) unikatowy numer przekazywany 

programowi

 przez 

system operacyjny

 

lub urządzenie w przypadku wystąpienia nieprawidłowej operacji. Błędy te pojawiają się najczęściej 
przy obsłudze urządzeń zewnętrznych. Program poinformowany o błędzie komunikuje się z 
użytkownikiem przedstawiając mu problem i prosząc o podjęcie decyzji dotyczącej dalszego działania. 

Komunikaty o błędach

 przedstawiane są użytkownikowi na ogół w postaci 

okien dialogowych

. 

Kod kreskowy - wydrukowany na jasnym tle zestaw równoległych do siebie ciemnych linii o 
zróżnicowanej grubości, będący komputerowym zapisem identyfikacyjnym. Zapis ten można odczytać 
za pomocą specjalnego czytnika połączonego z komputerem. Kody kreskowe są powszechnie 
spotykane np. na opakowaniach rozmaitych produktów. Za ich pomocą można w szybki i bezbłędny 
sposób rozpoznawać ceny i 

aktualizować

 dane magazynowe. 

Kod maszynowy - (ang. machine code) ciąg rozkazów o zapisie zero-jedynkowym zrozumiałym 
bezpośrednio dla jednostki centralnej komputera (

procesora

). Ciągi rozkazów w kodzie maszynowym 

noszą nazwę programów wykonywalnych. Inne programy, zwane 

kompilatorami

, tłumaczą skrypty 

języków programowania

 wysokiego poziomu na 

kod

 maszynowy. Na gotowy 

program komputerowy

 

składa się nierzadko wiele milionów poleceń kodu maszynowego. 

Kolejka - uporządkowana według ustalonego wzorca grupa danych oczekująca na przetworzenie 
przez 

program

 lub 

procesor

. Typowym przykładem kolejki jest grupa dokumentów oczekujących na 

wydruk. Patrz 

FIFO

. 

Kolor tła - barwa 

ekranu

 wyświetlana podczas pracy z 

programem

. Zwykle zależy ona od 

kodu

 koloru 

zapisanego w ustawieniach 

oprogramowania

.  

- 23 - 

 

Kompatybilność - (ang. compatible) zgodność. Możliwość pełnej współpracy między urządzeniami 
różnych typów. W żargonie komputerowym kompatybilność oznacza zgodność 

parametrów

 sprzętu i 

oprogramowania

 umożliwiającą ich współfunkcjonowanie. 

Kompilacja - proces tłumaczenia 

programu

 napisanego w 

języku programowania

 na 

kod maszynowy

 

zrozumiały dla komputera. Dokonuje się tego przy pomocy programu zwanego 

kompilatorem

. 

Kompilator - 

program

 służący do kompilacji. 

Komponent - inaczej składnik. 

Kompresja danych - zamierzone zmniejszenie objętości zbiorów danych przy pomocy metod 
matematycznych. Celem kompresji danych jest łatwiejsze ich przenoszenie lub przechowywanie. 
Przed odczytem skompresowanych danych należy dokonać dekompresji do ich pierwotnego 
rozmiaru. Niektóre 

programy użytkowe

 automatycznie dokonują kompresji i dekompresji podczas 

pracy z danymi. 

Komputer - (ang. compute - obliczać) programowalne urządzenie elektroniczne przeznaczone do 
szybkiego wykonywania określonych operacji na danych (przetwarzania danych). Aby działać, 
komputer potrzebuje napisanego przez człowieka 

programu

.  

Komputer główny - komputer, który steruje pracą połączonych w sieć innych urządzeń takich jak 
komputery pomocnicze i 

terminale

.  

Komputer jednoukładowy - 

układ scalony

 zawierający kompletny komputer umieszczony na jednej 

płytce krzemowej. W jego skład wchodzą wszystkie układy niezbędne do pracy komputera, takie jak 

procesor

, pamięć czy porty wejścia-wyjścia. 

Komputer kieszonkowy - (ang. Palmtop) malutki komputer o wielkości kalkulatora zasilany z baterii 
lub akumulatorów. 

Komputer osobisty - (ang. Personal Computer) komputer w założeniach przeznaczony dla 
przeciętnego użytkownika, stosowany powszechnie w domach i biurach. Większość elementów 
elektronicznych komputera osobistego znajduje się na jednej 

płytce drukowanej

 zwanej 

płytą 

główną

. Podstawowymi elementami zewnętrznymi komputera PC są 

monitor

, 

klawiatura

, 

drukarka

 i 

urządzenia do obsługi zewnętrznych nośników informacji.  

Komputer ośmiobitowy - komputer którego budowa pozwala na przetworzenie w jednym cyklu 
informacji o długości 8 

bitów

 (jednego 

bajta

).  

Komputer pokładowy - wyspecjalizowany komputer zamontowany np. w samolotach lub 
samochodach spełniający funkcję usługową (np. nawigacja, podawanie informacje o stanie pracy, 
awariach, średnim zużyciu paliwa itp.). 

Komputer przenośny - komputer charakteryzujący się małymi wymiarami i ciężarem, lecz mający 
zazwyczaj możliwości stacjonarnego komputera klasy 

PC

. Komputery przenośne umożliwiają pracę w 

każdym miejscu i czasie dzięki zasilaniu pochodzącemu z wbudowanych akumulatorów. Jest często 
używany przez ludzi pracujących w zawodach wymagających dużej mobilności np. techników 

- 24 - 

 

pracujących w terenie. Najpopularniejsze odmiany komputerów przenośnych określa się nazwami: 
palmtop, laptop, notebook i portlabe computer.  

Komunikat błędu - informacja wyświetlana na 

ekranie

 komputera w momencie powstania błędu w 

pracy komputera lub 

programu

. Patrz 

kod błędu

. 

Konfiguracja - zestaw urządzeń wchodzących w skład systemu komputerowego oraz 

urządzeń 

peryferyjnych

 do niego przyłączonych.  

Konsola - urządzenie służące do zdalnej obsługi dużych komputerów (

mainframe

). Patrz 

terminal

. 

Konsola do gier - specjalny, łatwy w obsłudze komputer przeznaczony do celów edukacyjno-
rozrywkowych. Programy pisane dla tego typu komputera to zwykle gry komputerowe. 

Konto - patrz 

poczta elektroniczna

.  

Kontrola parzystości - metoda rozpoznawania błędów w 

transmisji

 lub zapisie danych. Polega ona na 

dołączaniu do 

bajtu

 lub grupy bajtów dodatkowego 

bitu

 zwanego bitem parzystości. Jeśli ilość 

jedynek w danym bajcie jest parzysta, bitowi parzystości wpisuje się wartość 0; w przeciwnym 
wypadku przypisuje mu się wartość 1. Sprawdzanie poprawności sprowadza się do ponownego 
zliczenia ilości jedynek i porównania ich z zawartością bitu parzystości. Jeśli nie jest ona zgodna z 
wyżej ustaloną zasadą - oznacza to błąd w danych. 

Kontroler - (ang. controller) urządzenie elektroniczne wewnątrz komputera, które umożliwia 
podłączenie i obsługę dodatkowych urządzeń takich jak na przykład 

napędy

 pamięci masowych czy 

skaner. 

Kopia bezpieczeństwa - zapasowa kopia danych zapisana na osobnym 

nośniku

 na wypadek awarii. W 

przypadku uszkodzenia nośnika pozwala ona na odtworzenie zabezpieczonych w ten sposób danych. 
Poleca się jak najczęstsze sporządzanie kopii bezpieczeństwa.  

Kopia piracka - nielegalnie wykonana kopia 

programu komputerowego

. Sporządzanie pirackich kopii 

jest równoznaczne z kradzieżą programu i podlega karze. 

Koprocesor - dodatkowy 

procesor

 przeznaczony do konkretnych zastosowań, który pracując odciąża 

procesor główny pozwalając mu na wykonywanie innych zadań. Wyróżniamy różne rodzaje 
koprocesorów pełniące odmienne funkcje. Najpopularniejsze z nich to koprocesory arytmetyczne i 
graficzne. 

Korespondencja seryjna - przygotowywanie przez komputer dokumentów (np. listów, etykiet) o 
podobnej treści różniących się między sobą niewielkimi detalami takimi jak adres, numer, nazwisko. 
Pozwala to oszczędzić czas zwłaszcza osobom zajmującym się wielkonakładową korespondencją w 
celach np. reklamowych. 

Kość - popularna nazwa określająca 

moduł pamięci

, 

mikroprocesor

 lub inny 

układ scalony

. 

Angielskim synonimem takiej "kości" jest chip. 

Kryptografia - dziedzina nauki zajmująca się utajnianiem zapisywanych danych. Patrz 

ochrona 

danych

.  

- 25 - 

 

Krzem - pierwiastek chemiczny o symbolu Si; dobry półprzewodnik będący do dziś podstawowym 
materiałem służącym do budowy układów elektronicznych. 

Kursor - ruchomy graficzny element przedstawiony na 

ekranie

 komputera. Kursor tekstowy wskazuje 

miejsce, w którym wstawiane będą wpisywane przez użytkownika znaki. Inną jego odmianą jest 
kursor 

myszki

. Kursor bywa też nazywany 

wskaźnikiem

. 

Kursywa - odmiana pisma charakteryzująca się lekkim pochyleniem znaków. 

 

L 

LAN - (ang. Local Area Network) 

sieć komputerowa

 obejmująca mały obszar, instalowana przeważnie 

w bankach, zakładach pracy, urzędach i uczelniach. Składa się zwykle z jednego głównego komputera 
zwanego 

serwerem

 połączonego kablem z grupą komputerów pomocniczych i 

urządzeń 

peryferyjnych

. 

Laptop - patrz 

komputer przenośny

  

Layout - (ang.) 

układ strony

. Zobacz 

DTP

.  

LCD - (ang. Liquid Crystal Display) 

wyświetlacz

 ciekłokrystaliczny. Wyświetlacze te, w porównaniu ze 

standardowymi 

monitorami

 komputerowymi, charakteryzują się małymi wymiarami i poborem 

mocy, dzięki czemu są montowane w 

komputerach przenośnych

, hełmach wirtualnych i mini-

telewizorach. Spotykamy kolorowe i 

monochromatyczne

 wyświetlacze 

LCD

 . 

LED - (ang. Light Emitting Diode) typ 

diody

 emitujący promieniowanie elektromagnetyczne w paśmie 

widzialnym dla człowieka. Inaczej - dioda świecąca. Element ten może emitować światło w różnych 
kolorach. Za pomocą 7 diod LED w kształcie kresek połączonych w tzw. 

wyświetlacz

 

siedmiosegmentowy można przedstawić każdą cyfrę. Grupy takich wskaźników stosowane są z 
powodzeniem w urządzeniach pomiarowych, kalkulatorach i sprzęcie AGD.  

Letter quality - określenie charakteryzujące tryb pracy starszych typów drukarek. Oznacza ono 
możliwość tworzenia wydruków o przyzwoitej jakości nadających się do przygotowywania 
korespondencji. 

LF - (ang. Line Feed) określenie przesunięcia 

kursora

 lub głowicy 

drukarki

 o jeden wiersz w dół . 

Liczba binarna - liczba zapisana w systemie dwójkowym, w którym używa się tylko zer i jedynek. 
Patrz 

binarny system liczbowy

. 

Liczby losowe - liczby przypadkowo wybrane z danego przedziału. Prawdopodobieństwo pojawienia 
się każdej z nich jest takie samo. 

Komputer

 może tworzyć ciągi takich liczb za pomocą 

programu

 

zwanego 

generatorem liczb pseudolosowych

. 

Licznik rozkazów - 

rejestr

 

procesora

 zawierający 

adres

 komórki pamięci, z której pobierany jest 

rozkaz. Dzięki temu licznikowi możliwe jest zachowanie właściwej kolejności przy wykonywaniu 
poleceń 

programu

. 

- 26 - 

 

LIFO - (ang. Last In First Out) metoda przetwarzania danych opierająca się na zasadzie stosu - 
odkładane na nim dane można odczytywać w kolejności odwrotnej do ich umieszczania (zasada: 
pierwsze przyszło, ostatnie wyszło). LIFO jest przeciwieństwem przetwarzania 

FIFO

. Patrz kolejka. 

Linia programu - wiersz tekstu zawierający jedno lub kilka poleceń napisanych w 

języku 

programowania

, nakazujących komputerowi podjęcie określonego działania. 

Program komputerowy

 

może składać się z wielu setek i tysięcy linii. 

LISP - (ang. LISt Processing) 

język programowania

 wysokiego poziomu, który jest stosowany przy 

badaniach nad sztuczną inteligencją. LISP charakteryzuje się 

składnią

 zawierającą bardzo dużą liczbę 

nawiasów. 

Listing - wydruk treści 

programu

. 

Log file - (ang.) 

plik

 raportu, nazywany też plikiem rejestracyjnym. Zwiera on zbiór tekstowy 

szczegółowo opisujący przebieg pewnego procesu, na przykład kompilacji 

programu

 czy działania 

systemu komputerowego. Często zawiera historię zdarzeń lub listę komend wydanych programowi 
przez użytkownika. Ten typ plików można na ogół rozpoznać po 

rozszerzeniu

 LOG lub TXT. 

Logika - nauka badająca i określająca zasady poprawnego i niezawodnego wyprowadzania wniosków. 
W matematyce i informatyce logika jest podstawą w przetwarzaniu danych. 

LOGO - 

język programowania

 wysokiego poziomu opracowany w latach siedemdziesiątych przez 

Seymoura Paperta z Instytutu Technologii w Masachusetts, przeznaczony głównie dla młodych 
programistów. Język ten wprowadza w świat komputerów za pośrednictwem żółwia rysującego na 

ekranie

 figury geometryczne takie jak linie i litery. Początkujący informatycy uczą się programowania 

używając prostych instrukcji języka LOGO. 

Logowanie - (ang. login, log-on) 

procedura

 umożliwiająca użytkownikowi dostęp do sieci lub 

programu

. Jest równoznaczna z identyfikacją. Z punktu widzenia użytkownika logowanie zazwyczaj 

ogranicza się do podania swego identyfikatora i 

hasła

. Hasło zabezpieczające jest na ogół tajne, 

natomiast nazwa użytkownika jest jawna i dostępna dla wszystkich. 

LSI - (ang. Large Scale of Integration) technologia tworzenia 

układów scalonych

 pozwalająca na 

umieszczenie bardzo dużej ilości elementów logicznych w jednym układzie scalonym. Typowe 

mikroprocesory

 są układami LSI. 

Luminofor - fluoryzująca substancja naniesiona na wewnętrzną powierzchnię 

kineskopu

 

monitora

. 

Luminofor świeci pod wpływem bombardowania go wiązką elektronów wysyłanych przez lampę 
kineskopu. W kolorowych 

monitorach

 spotykamy 3 kolory luminoforu - zielony, czerwony i niebieski. 

 

Ł 

Ładowanie - w żargonie komputerowym słowo to określa uruchamianie 

programów

 lub 

wprowadzanie danych do 

pamięci operacyjnej

 komputera.  

Ładunek elektrostatyczny - ładunek elektryczny skumulowany na powierzchni przedmiotu. Powstaje 
on na ogół poprzez wzajemne tarcie dwóch materiałów takich jak sucha odzież i plastik. Umieszczenie 

- 27 - 

 

przedmiotu w polu elektrostatycznym (np. w pobliżu włączonego 

monitora

) również może go 

naładować takim ładunkiem. Ładunek elektrostatyczny, będąc różnicą potencjału elektrycznego, 
może wywołać wyładowanie w postaci iskry. Zjawisko to zdolne jest do uszkodzenia urządzeń 
elektronicznych, w tym również komputera. Dlatego komputer należy podłączać wyłącznie do 
uziemionego gniazda sieciowego. Uchroni go to przed ewentualną awarią. 

Łamanie stron - zbiór czynności prowadzących do określenia 

układu stron

 w publikacji i 

przygotowania jej do druku. Do profesjonalnego łamania stron wykorzystuje się specjalne 

programy

 

określane mianem 

DTP

. 

Łącza danych - elementy techniczne, takie jak 

interfejsy

, wtyczki i przewody, łączące urządzenia 

komputerowe i służące do przesyłania danych.  

Łączny czas dostępu - całkowity czas potrzebny na uzyskanie dostępu do konkretnych danych. Składa 
się na niego suma pojedynczych czasów zużywanych przez wszystkie urządzenia zaangażowane w 
przekaz informacji. 

 

M 

Macierz dyskowa - system połączonych ze sobą 

dysków twardych

, którego przeznaczeniem jest 

przechowywanie dużych ilości danych. Macierze dyskowe spotyka się na ogół w 

serwerach

 z racji ich 

dużej pojemności i niezawodności. 

Macintosh - rodzina komputerów osobistych produkowana przez amerykańską firmę Apple 
Computer. Jest ona 

niekompatybilna

 z popularnymi komputerami klasy 

PC

. Komputery Macintosh 

odznaczają się wysoką wydajnością, przyjaznym 

interfejsem użytkownika

, jednolitym wyglądem 

aplikacji

 oraz 

systemem operacyjnym

 wykorzystującym ideę 

ikon

 i 

okienek

. 

Magistrala - inaczej szyna lub łącze. Grupa sygnałów elektrycznych umożliwiająca przekaz danych, 

adresów

 i sygnałów sterujących pomiędzy podzespołami wewnątrz komputera. Magistrala łączy takie 

elementy jak 

pamięć operacyjna

, 

procesor

, układy sterujące i karty rozszerzeń. 

Magistrala danych - (z ang. data bus) 

magistrala

, po której przesyłane są informacje będące 

rozkazami i danymi przetwarzanymi przez procesor i związane z nim układy. 

Mailbox - (ang.- skrzynka pocztowa) zbiór 

plików

 na dysku, w których są przechowywane wszystkie 

otrzymane 

pocztą elektroniczną

 kopie listów lub też listy jeszcze nie wysłane. 

Mainframe computer - rozbudowany system komputerowy umożliwiający przechowywanie i szybkie 
przetwarzanie bardzo dużych ilości danych. 

Makropolecenie - ciąg poleceń dla 

programu

 definiowany przez użytkownika. 

Polecenia

 te łączone 

są w jeden podprogram, który po uaktywnieniu powoduje automatyczne wykonanie składających się 
nań instrukcji. Niektóre programy dają możliwość dowolnego tworzenia makropoleceń określanych 
często nazwą "makro". 

Manual - (ang.) podręcznik obsługi komputera lub 

programu komputerowego

. 

- 28 - 

 

Mapa pamięci - (ang. memory map) informacja o dokładnym rozmieszczeniu programów, danych, 

zmiennych

 i obszarów systemowych w 

pamięci operacyjnej

. 

Margin - (ang.) margines. 

MB - patrz 

megabajt

. 

Megabajt - (ang. megabyte) jednostka określająca porcję informacji w pamięci komputera - jeden 
magabajt (skrót: MB) = 1024 

kilobajtom

 = 1048576 

bajty

. 

Menu - lista poleceń 

programu

, które użytkownik może uaktywnić. Patrz 

menu rozwijalne

. 

Menu rozwijalne - (ang. pull down menu) specyficzny rodzaj 

menu

 powszechnie spotykany w 

systemach operacyjnych

 wykorzystujących ideę okienek. Charakteryzuje się on obecnością 

poziomego graficznego paska, na którym widoczne są nazwy kategorii dostępnych w programie 
funkcji. Wybranie jednej z tych nazw powoduje "rozwinięcie" się dodatkowej listy zawierającej 
szczegółowy wykaz funkcji, które użytkownik może wybrać. W systemie 

Windows

 prawie wszystkie 

programy wyposażone są w menu rozwijalne. 

Merge - (ang. - łączenie) czynność lub funkcja oznaczająca łączenie ze sobą dwóch lub więcej 
obiektów. Najczęściej dotyczy to 

plików

 lub bloków pamięci. 

MHz - skrót od megaherc. Jednostka częstotliwości oznaczająca 1 milion 

herców

. 

Microsoft - największy na świecie producent 

oprogramowania

. Najpopularniejszymi jego produktami 

są 

systemy operacyjne

 MS-DOS, Micosoft 

Windows

 oraz pakiet programów do obsługi biura o 

nazwie Microsoft Office. 

Microsoft Network - (skrót MSN) informatyczna sieć firmy Microsoft udostępniana wszystkim jej 
klientom. 

Microsoft Windows - 

program

 firmy Microsoft będący przyjaznym w obsłudze uzupełnieniem 

systemu MS-DOS. Windows oferuje graficzny 

interfejs użytkownika

 w postaci okienek (ang. 

windows) i 

ikon

 wyświetlanych na 

ekranie

. Okienka te reprezentują uruchomione 

aplikacje

. Cechą 

charakterystyczną systemu Windows jest możliwość wygodnego posługiwania się 

myszą

.  

Microsoft Windows 98 - najnowsza wersja 32-bitowego 

systemu operacyjnego

 Windows firmy 

Microsoft, pracująca na komputerach klasy 

PC

. Cechuje ją 

wielozadaniowość

, bardzo wygodny 

graficzny 

interfejs użytkownika

 i możliwość stosowania długich 

nazw plików

.  

Microsoft Windows NT - (ang. Windows New Technology) 

wielozadaniowy

, sieciowy 

system 

operacyjny

 firmy Microsoft produkowany z myślą o komputerach pracujących jako 

serwery

. Jest 

szczególnie polecany użytkownikom oczekującym wydajności i niezawodności.  

MIDI - (ang. Musical Instrument Digital Interface) standard łącza (

interfejsu

) umożliwiający 

komputerowi sterowanie elektronicznymi instrumentami muzycznymi takimi jak syntezatory, 
procesory efektów, pulpity mikserskie, a także łączenie tych urządzeń ze sobą. 

Mikro - przedrostek określający jednostkę milion razy mniejszą od jednostki podstawowej. Przykład: 
mikrosekunda, mikrometr. 

- 29 - 

 

Mikroelektronika - dział elektroniki zajmujący się miniaturyzacją podzespołów. Tworem 
mikroelektroniki są między innymi 

układy scalone

, w których próbuje się upakować możliwie dużą 

ilość elementów elektronicznych na bardzo małej powierzchni. 

Mikrokomputer - komputer o małych rozmiarach, w którym funkcje 

procesora

 spełnia 

mikroprocesor

, a wszystkie pozostałe podzespoły elektroniczne umieszczone są wraz z nim w jednej 

małej obudowie. W swoich założeniach mikrokomputer miał pełnić funkcję komputera domowego. 
Patrz 

komputer osobisty

.  

Mikroprocesor - pojedynczy 

układ scalony

 zawierający w swej strukturze samodzielną jednostkę 

centralną zwaną też 

procesorem

. Do najpopularniejszych należą mikroprocesory produkowane przez 

firmy 

Intel

, 

AMD

, 

Cyrix

 i 

Motorola

.  

Mikroprzełącznik DIP - (ang. DIP microswitch) zestaw niewielkich przełączników znajdujących się w 
urządzeniu komputerowym, służących do zmiany 

konfiguracji

 i 

parametrów

 pracy sprzętu.  

Mikrosekunda - jednostka czasu stanowiąca jedną milionową część sekundy. 

Mili - przedrostek określający jednostkę tysiąc razy mniejszą od jednostki podstawowej. Przykład: 
miliwat, milimetr. 

Milisekunda - jednostka czasu będąca jedną tysięczną częścią sekundy (skrót: ms) 

Minitel - 

rozległa sieć

 informatyczna należąca do firmy France Telecom. 

MIPS - (ang. milion instructions per second) jednostka szybkości obliczeniowej komputera określająca 
1 milion instrukcji na sekundę. 

Modem - Modem - (ang. MODulator/DEModulator) 

urządzenie peryferyjne

, przetwarzające dane 

komputerowe na taką postać, która nadaje się do transmisji po liniach telefonicznych, łączach 
radiowych i satelitarnych. Dane te przesyłane są zawsze z jednego modemu do drugiego. Modemy 
można podzielić na: modemy wewnętrzne (w postaci karty rozszerzającej) i zewnętrzne - podłączone 
kablem do 

portu szeregowego

 komputera. Szybkość transmisji danych przesyłanych za pomocą 

modemów mierzy się w bitach na sekundę (bps). 

Modulacja - zmiany amplitudy, częstotliwości bądź fazy fali nośnej odpowiadające wysyłanym 
sygnałom. Proces modulacji stosuje się między innymi w urządzeniach przesyłających informacje na 
odległość np. radio czy telewizji. 

Moduł pamięci - 

płytka drukowana

 z zamontowanymi na niej 

układami scalonymi

 pełniącymi 

funkcję pamięci. Na ogół jest to pamięć typu 

RAM

. Moduł ten wyposażony jest w złącze krawędziowe 

umożliwiające łatwe podłączenie go bezpośrednio do 

płyty głównej

 komputera. Na płycie głównej 

można zamontować od kilku do kilkunastu modułów pamięci różnych typów. Moduły te różnią się 
przede wszystkim pojemnością, wewnętrzna architekturą i typem złącza. 

Monitor - urządzenie wyposażone w 

ekran

, na którym wyświetlany jest obraz generowany przez 

komputer. Wspomaga on wizualną komunikację komputera z użytkownikiem. Spotyka się wiele 
typów monitorów komputerowych różniących się 

parametrami

 obrazu i wielkością ekranu. 

Monitor kolorowy - monitor wyposażony w kolorowy 

ekran

. 

- 30 - 

 

Monitor monochromatyczny - monitor wyposażony w 

ekran

 jednokolorowy. Na ciemnym ekranie 

wyświetlane są jednokolorowe jasne punkty tworzące obraz. Typowe monitory monochromatyczne 
wyświetlają obraz w kolorze czarno-białym, zielonym lub bursztynowym.  

Motorola - amerykański producent podzespołów elektronicznych, w tym 

mikroprocesorów

 takich jak 

np. Motorola 680x0 czy PowerPC. 

Procesory

 tej firmy są powszechnie używane w wielu 

nowoczesnych komputerach takich jak 

Macintosh

. 

MPEG - (ang. Motion Picture Expert Group) metoda 

kompresji

 obrazów ruchomych zapisywanych na 

nośnikach

 komputerowych. Kompresja MPEG polega na zapisywaniu wyglądu tylko wybranych klatek 

filmu lub też tylko zmieniających się fragmentów obrazu. Pozwala to na zmniejszenie ilości 
zajmowanej przez film pamięci nawet 100-krotnie. Technologia MPEG znalazła swoje zastosowanie 
na dyskach CD-I oraz 

DVD

. 

MS-DOS - (ang. Microsoft Disk Operating System) 16-bitowy 

system operacyjny

 firmy Microsoft do 

niedawna powszechnie używany w komputerach klasy 

PC

. MS-DOS charakteryzuje się nieprzyjaznym 

dla użytkownika konwersacyjnym tekstowym interfejsem, brakiem 

wielozadaniowości

 i 

ochrony 

danych

. 

Multimedia - (ang. multimedia) technika prezentowania informacji poprzez połączenie w całość 
takich elementów jak tekst, grafika, dźwięk i film. Aby korzystać z multimediów, potrzebny jest 
komputer wyposażony co najmniej w napęd dysków 

CD-ROM

 i 

kartę dźwiękową

. Dodatkowo 

komputery bardzo często posiadają modemy i dekodery 

MPEG

. Multimedia charakteryzują się 

interaktywnością - użytkownik nie jest zmuszony do pasywnego odbioru informacji, lecz może 
aktywnie uczestniczyć w wydarzeniach zachodzących podczas obsługi programu (zgodne z własnymi 
preferencjami). 

Multiplekser - urządzenie umożliwiające jednoczesne przesyłanie kilku kanałów informacyjnych po 
jednym łączu danych. Rozwiązanie to stosuje się miedzy innymi w 

sieciach komputerowych

 i 

telekomunikacji. 

Multitasking - patrz 

wielozadaniowość

. 

Muzyka komputerowa - muzyka stworzona za pomocą komputera wyposażonego w odpowiednie 

oprogramowanie

 oraz sprzęt taki jak karta muzyczna. 

Mysz - (ang. mouse) bardzo przydatne urządzenie ułatwiające pracę z komputerem. Służy do 
precyzyjnego wskazywania czegoś na 

ekranie

 za pomocą ruchu ludzkiej ręki. Dzięki myszy można 

obsługiwać komputer prawie bez dotykania 

klawiatury

. Myszy używa się przesuwając ją po stole lub 

specjalnej podstawce. Ruch ręki przekształcany jest w ruch 

wskaźnika

 na ekranie. Przyciskając 

przyciski myszki wybiera się obiekt znajdujący się pod jej wskaźnikiem.  

Mysz optyczna - 

mysz

, której mechanizm nie jest zbudowany w oparciu o podzespoły mechaniczne 

(kulka i rolki), lecz zestaw optycznych czujników. Mysz taka do swego działania wymaga stosowania 
specjalnej podstawki. 

 

N 

- 31 - 

 

Nagłówek - obszar umieszczony na samej górze strony, logicznie oddzielony od reszty jej zawartości. 
Naglowek zawiera zwykle informacje ułatwiające poruszanie się po dokumencie (np. numery stron 
lub nazwy rozdziałów) bądź też różnego typu ozdobniki. Patrz 

stopka

. 

Nakładkowanie - technika przetwarzania danych polegająca na ładowaniu do 

pamięci operacyjnej

 

jedynie tej części 

programu

, która jest aktualnie wykonywana. W razie potrzeby do pamięci 

ładowana jest następna porcja kodu zwana nakładką lub 

biblioteką

. Nakładkowanie pozwala na 

sukcesywną obróbkę dużej ilości danych, które nie zmieściłyby się jednocześnie w pamięci 
komputera. 

Nanosekunda - jednostka czasu (skrót ns) odpowiadająca jednej miliardowej części sekundy. 

Napęd - (ang. drive) popularna nazwa urządzenia służącego do zapisywania i odczytywania danych z 
konkretnego zewnętrznego 

nośnika

, np. 

dyskietki

.  

Napęd CD-R - odmiana 

napędu

 

CD-ROM

 umożliwiająca jednokrotne i nieodwracalne zapisanie 

danych na specjalnych płytach 

CD-R

. Za ich pomocą można również kopiować zwykłe 

płyty 

kompaktowe

 zawierające muzykę. Napęd CD-R bez problemu odczytuje płyty CD, 

CD-ROM

 i CD-RW. 

Napęd CD-ROM - urządzenie komputerowe służące do odczytywania płyt 

CD-ROM

 z zapisanymi na 

nich danymi. Większość nowoczesnych komputerów ma w swym wyposażeniu przynajmniej jeden 
taki czytnik. Napęd CD-ROM i wszystkie jego nowsze odmiany umożliwiają również odsłuchiwanie 
muzyki ze zwykłych 

płyt kompaktowych

. Napęd CD-ROM bez problemu odczytuje płyty CD, CD-R i 

CD-RW. 

Napęd CD-RW - nowoczesna odmiana 

napędu

 CD-R umożliwiająca nie tylko odczyt, ale i wielokrotny 

zapis płyt. Aby w pełni wykorzystać funkcje tego napędu należy stosować specjalnie przeznaczone dla 
niego płyty CD-RW. Napęd CD-RW bez problemu odczytuje płyty CD, 

CD-ROM

 i CD-R. 

Napęd dyskietek - (ang. floppy disk drive) urządzenie do zapisu i odczytu danych z dyskietek. 
Popularnie nazywa się go również stacją dysków. 

Napęd logiczny - (ang. logical drive) jest nieistniejącym fizycznie urządzeniem służącym do 
przechowywania danych. Podział dysku na napędy logiczne przypomina podział mieszkania na 
pokoje. Takie nieistniejące napędy utworzone w ramach jednego dysku stałego noszą nazwę partycji. 
Partycje te rozpoznawane są przez 

system operacyjny

 jako osobne urządzenia. Dysk dzieli się na 

napędy logiczne gdy jego 

pojemność

 jest zbyt duża, aby być obsłużona przez system operacyjny lub 

też dla zachowania porządku. 

Napęd magnetooptyczny - urządzenie do odczytu danych z 

dysków magnetooptycznych.

 

NASK - Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa - amerykańska organizacja rządowa zajmująca się 
tworzeniem i administrowaniem rozległych 

sieci komputerowych

.  

Nazwa pliku - (z ang. file name) tytuł, nazwa, etykieta nadana określonej porcji danych zapisanych w 
postaci 

pliku

. Częścią nazwy pliku jest jego 

rozszerzenie

. 

Nintendo - japoński producent urządzeń typu 

konsola do gier

. 

- 32 - 

 

Nośnik danych - każdy materiał lub połączenie materiałów służące do przenoszenia i 
przechowywania danych. 

Notebook - patrz 

komputer przenośny

. 

Notes elektroniczny - (ang. electronic notepad) niewielkie urządzenie elektroniczne zasilane za 
pomocą baterii służące do przechowywania danych. Wyposaża się je często w funkcje kalendarza, 
zegarka, notesu i kalkulatora. Urządzenie to znane jest również pod nazwą organizer. 

NTSC - (ang. National Television System Comitee) Narodowy Komitet Systemu Telewizyjnego Stanów 
Zjednoczonych. To także standard kodowania kolorowego obrazu telewizyjnego stosowany w USA. 

Numer linii - liczba określająca pionową pozycję 

kursora

 w stosunku do pierwszego wiersza 

edytowanego dokumentu. Wielkość ta wykorzystywana jest przy komputerowym tworzeniu tekstu 
lub wyszukiwaniu błędów w 

programach komputerowych

.  

 

O 

Obraz - informacja możliwa do postrzegania za pomocą ludzkiego oka. W terminologii komputerowej 
to kompozycja graficzna wyświetlana przez komputer na 

ekranie

. 

Obraz odwrotny - obraz obrócony o 180

o 

lub też negatyw normalnego obrazu. 

Obszar chroniony - (ang. protected area) część pamięci, do której ani użytkownik ani zwykły 

program 

komputerowy

 nie mają bezpośredniego dostępu. Do obszaru chronionego możne się dowolnie 

odwoływać jedynie 

system operacyjny

. Obszary chronione zapewniają systemowi komputerowemu 

stabilność, co jest szczególnie ważne w urządzeniach o dużej niezawodności (np. 

serwerach

). 

Obudowa - element konstrukcyjny tworzący fizyczny szkielet komputera. Obudowa pełni zazwyczaj 
dwie podstawowe funkcje: estetyczną i ochronną. Spotyka się różne odmiany obudów 
komputerowych, z których najpopularniejszą jest 

tower

. 

Obwód drukowany - płytka z tworzywa sztucznego z naniesionymi na niej elementami 
elektronicznymi i łączącymi je ścieżkami przewodzącymi. Płytki takie mogą pełnić wielorakie funkcje. 
Komputer na ogół składa się wielu takich płytek. 

Ochrona danych - (ang. data protection) zabezpieczanie danych komputerowych przed kopiowaniem 
i wglądem osób niepowołanych. Robi się to między innymi za pomocą szyfrowania lub wprowadzania 
haseł dostępu. Metodę szyfrowania lub 

hasło

 dostępu zna jedynie krąg osób uprawnionych do 

korzystania z zabezpieczonych danych. Ochrona danych to również podstawy prawne przyjęte i 
przestrzegane w nowoczesnych państwach. 

OCR - (ang. Optical Character Recognition) technika rozpoznawania przez komputer pisma 
odręcznego lub drukowanego. Polega ona na wprowadzeniu obrazu danej strony do pamięci 
komputera za pomocą skanera lub aparatu 

cyfrowego

 i przetworzenia go specjalnym 

programem

. 

Program taki analizuje z osobna wszystkie znaki znajdujące się na wczytanej stronie i przetwarza je na 
znaki 

kodu

 

ASCII

 tworzące tekst. Pozwala to ominąć żmudny proces ręcznego wpisywania wielu 

stronic tekstu. 

- 33 - 

 

Odzyskiwanie - (ang. recovery) proces przywracania skasowanych lub utraconych danych. Robi się to 
przy pomocy specjalnych 

programów

. Odzyskiwanie jest możliwe jedynie wtedy, gdy obszar na 

którym zapisane były dane nie został zamazany przez inne informacje. Odzyskiwanie jest szczególnie 
utrudnione, gdy próbujemy odtworzyć dane, które zostały stracone w wyniku 

zawieszenia się

 

systemu operacyjnego

 lub uszkodzenia 

nośnika

 danych. 

Off-line - tryb pracy urządzenia lub 

programu

, podczas którego dane nie są odświeżane na bieżąco, 

lecz pochodzą z dysku naszego komputera. W trybie off-line przeglądamy na przykład czasopisma 
zapisane na płytach 

CD-ROM

 lub odpowiadamy na listy ściągnięte wcześniej z 

internetu

. 

Przeciwieństwem trybu off-line jest tryb 

on-line

. 

Okno - (ang. window) prostokątny element wyświetlany na 

ekranie

 komputera. W graficznych 

systemach operacyjnych

 takich jak 

Microsoft Windows

, pojawiające się okna zazwyczaj reprezentują 

uruchomione programy. Okno przeważnie zawiera miejsce do wyświetlania danych, pasek narzędzi, 

menu

 oraz pasek stanu.  

Okno aktywne - (ang. active window) aktualnie wybrane 

okno

, które ukazuje się nad innymi oknami i 

komunikuje użytkownika z komputerem. 

Okno dialogowe - (ang. dialog window) rodzaj 

okienka

 wyświetlanego na 

ekranie

 przez 

program

. 

Okienka takie zazwyczaj dostarczają informacji mającej postać ostrzeżenia, wyjaśnienia, żądania lub 
zapytania. Zawierają przeważnie kilka aktywnych elementów w postaci 

menu

 lub przycisków, które 

użytkownik może wybrać. Okienka dialogowe służą przede wszystkim do komunikacji człowieka z 
programem. 

OLE - (ang. Object Linking and Embedding) technika łączenia obiektów i wymiany danych pomiędzy 

aplikacjami

 uruchamianymi w systemie 

Microsoft Windows

. Łączenie odbywa się za pomocą 

przenoszenia obiektów tworzonych w jednym 

programie

 i osadzania ich w innych programach. 

Można na przykład wykres 

arkusza kalkulacyjnego

 umieścić w 

edytorze tekstów

. Dokonywane w 

późniejszym czasie zmiany w arkuszu będą pojawiać się również w dokumencie edytora bez 
konieczności ich 

aktualizacji

. 

On-line - tryb pracy urządzenia lub 

programu

, podczas którego dane napływają na bieżąco z 

zewnętrznego źródła. W trybie on-line może pracować 

drukarka

 komputerowa, która drukuje dane 

tak szybko, jak szybko są one do niej przesyłane. W trybie on-line przeglądamy również strony 

WWW

, które są każdorazowo na bieżąco ściągane z 

Internetu

. Przeciwieństwem trybu on-line jest 

tryb 

off-line

. 

Operacja - 

polecenie

, działanie, zwykle wykonywane przez komputer. 

Oprogramowanie - (ang. software) ogół wszystkich 

programów

 napisanych dla danego typu 

komputera. Określa się tak również grupę programów przeznaczonych do realizacji odmiennych 
zadań np. oprogramowanie 

DTP

, oprogramowanie muzyczne. Przeciwieństwem i zarazem 

dopełnieniem oprogramowania jest sprzęt komputerowy czyli 

hardware

.  

Organizacja pamięci - (ang. memory organization) sposób, w jaki dane są poukładane w pamięci 
komputera. W dużym stopniu określana jest przez 

architekturę

 danego systemu. Właściwa 

- 34 - 

 

organizacja pamięci umożliwia komputerowi szybkie i bezbłędne odnalezienie danych w dowolnym 
momencie pracy. Organizację pamięci nazywa się też niekiedy 

mapą pamięci

. 

Oryginał - stworzony przez człowieka dokument w formie pisma lub obrazu, niezrozumiały dla 
komputera. Oryginały są na ogół tworzone odręcznie. Za pomocą specjalnych urządzeń dokumenty 
takie mogą zostać zamienione na dane komputerowe. Patrz 

digitalizacja

, 

OCR

. 

OS/2 - (ang. Operating System/2) 

system operacyjny

 firmy 

IBM

 przeznaczony dla komputerów klasy 

PC

, wyposażony w graficzny 

interfejs użytkownika

. Jest systemem coraz bardziej popularnym z racji 

swej nowoczesności i zaawansowanych mechanizmów programowych takich jak 

wielozadaniowość

 i 

wielowątkowość.  

Otwieranie - operacja poprzedzająca wykorzystywanie danych zawartych w 

pliku

. 

Program

 musi 

otworzyć plik, zanim odczyta zawarte w nim dane. Po odczycie lub zapisie danych plik jest zamykany.  

Overflow - (ang. overflow) komunikat 

procesora

, 

systemu operacyjnego

 lub 

programu 

komputerowego

 pojawiający się wtedy, gdy pewien bufor (na przykład stos czy pamięć) zostanie 

przepełniony danymi lub gdy liczba przetwarzana przez procesor jest zbyt duża. 

Overwrite - (ang. overwrite) zapis, który usuwa stare dane zastępując ich miejsce nowymi. Stare 
dane są wtedy niemożliwe do odtworzenia. 

 

P 

Pakiet użytkowy - (ang. suite) zestaw 

programów

 umożliwiających użytkownikowi wykonanie 

określonych zadań przy pomocy komputera. 

Paleta barw - zbiór kolorów, które 

system operacyjny

 lub 

program

 może wykorzystać do drukowania 

lub wyświetlania na 

ekranie

.  

Pamięć buforowa - (ang. cache) patrz pamięć 

cache

. 

Pamięć dolna - (ang. low memory) obszar 

pamięci operacyjnej

 poniżej 1 

megabajta

. 

Pamięć dynamiczna RAM - patrz 

DRAM

. 

Pamięć górna - (ang. Upper Memory Block) długi na 64 kB blok 

pamięci operacyjnej

 znajdujący się 

tuż ponad granicą 1 

megabajta

. Standardowo obszar pamięci górnej wykorzystywany jest przez 

system operacyjny

. 

Pamięć masowa - (z ang. mass memory) patrz 

pamięć zewnętrzna

. 

Pamięć nietrwała - (ang. volatile memory) pamięć, której zawartość ulega utraceniu podczas 
wyłączania lub zerowania komputera. Jest to zwykle RAM. 

Pamięć operacyjna - pamięć służąca 

procesorowi

 jako notatnik wspomagający wykonywanie 

programów

. Pamięć ta umożliwia tymczasowe przechowywanie przetwarzanych danych i uzyskanych 

w ten sposób wyników. Do podstawowych zastosowań wystarczy wyposażyć komputer w 16 MB 

- 35 - 

 

pamięci operacyjnej. Jednak im więcej tej pamięci zainstaluje się w komputerze, tym szybciej pracuje 
cały system. Na pamięć operacyjną składają się zasadniczo układy typu 

RAM

.  

Pamięć podręczna - pomocnicza pamięć urządzenia, wspomagająca wykonywanie obliczeń i 
przyspieszająca jego działanie. Służy ona do tymczasowego przechowywania danych, na których 
przeprowadzane są obliczenia. Przykładem pamięci podręcznej są 

rejestry

 wewnętrzne 

procesora

 

oraz pamięć typu 

cache

.  

Pamięć rozszerzona - (z ang. expanded or extended memory) obszar 

pamięci operacyjnej

 powyżej 1 

megabajta

 określana skrótami EMS lub XMS. 

Pamięć stała - (z ang. non-volatile memory) pamięć której zawartość nie ulega utraceniu podczas 

restartu

 komputera lub odłączenia od niego zasilania. Pamięć stała bywa często określana jako 

pamięć nieulotna lub 

ROM

. W pamięci stałej producent zapisuje informacje i dane niezbędne dla 

prawidłowego działania urządzenia. 

Pamięć statyczna - bardzo szybka pamięć typu 

RAM

 nie wymagająca ciągłego odświeżania. Obecnie 

jest ona stosowana do budowy bloków 

pamięci podręcznej

 instalowanej między innymi na 

płytach 

głównych

 komputerów. 

Pamięć wideo - (ang. VRAM) pamięć typu 

RAM

 służąca do przechowywania obrazów i znaków 

wyświetlanych w danym momencie na 

ekranie

 komputera. Pamięć ta jest zwykle zamontowana na 

karcie graficznej. Jej typowa wielkość przekracza często kilka 

megabajtów

. 

Pamięć wirtualna - (ang. virtual memory) wydzielona część 

dysku twardego

 wykorzystywana do 

tymczasowego przechowywania danych nie mieszczących się w istniejącej pamięci 

RAM

. Rozwiązanie 

to umożliwia uruchamianie programów i przetwarzanie danych na komputerach wyposażonych w 
zbyt małą ilość pamięci 

RAM

. Dzięki temu można też uruchomić kilka programów działających 

równocześnie. 

Pamięć zewnętrzna - (inaczej pamięć masowa) zespół 

nośników

 i obsługujących je urządzeń 

zwiększających możliwości przechowywania danych przez system komputerowy. Jej zaletą jest dużo 
większa w stosunku do 

pamięci operacyjnej

 pojemność, a wadą - dłuższy czas dostępu do danych. 

Pamięci masowe są podstawowym wyposażeniem każdego systemu. Pamięć zewnętrzna służy przede 
wszystkim do przechowywania danych i 

programów

 poza komputerem. Jako przykłady pamięci 

zewnętrznej można wymienić 

dyskietki

, 

dyski twarde

, płyty 

CD-ROM

 itp. 

Papier ciągły - papier złożony z połączonych kartek ułożonych w "harmonijkę" lub zwiniętych w rolkę. 
Używany jest on głównie w drukarkach igłowych. Papier ciągły jest przeważnie wyposażony w 

perforację

. 

Parametr - (ang. parameter) pewna cecha charakteryzująca obiekt, np. urządzenie (parametry 
techniczne). To również dodatkowa informacja przekazywana 

programowi

 będąca daną wejściową 

lub określająca sposób wykonywania 

polecenia

 przez komputer. Parametry może przekazywać 

użytkownik lub inny program. Taki rodzaj parametru bywa też nazywany argumentem. 

Parkowanie dysku - patrz 

ścieżka parkowania

. 

Partycja - (ang. partition) Patrz 

napęd logiczny

. 

- 36 - 

 

PASCAL - 

język programowania

 wysokiego poziomu wykorzystywany między innymi w opisywaniu 

algorytmów

. Pascal charakteryzuje się dużą elastycznością i strukturalnością 

składni

. 

Pasek narzędzi - dodatkowy pasek wyświetlany podczas pracy z niektórymi 

programami

, na którym 

znajdują się skróty do najczęściej wywoływanych w programie funkcji. 

PC - (ang. personal computer) patrz 

komputer osobisty

.  

PCI - (ang. Peripheral Component Interconnect) standard 32- i 64-bitowej szybkiej 

magistrali

 

systemowej o dużej przepustowości danych. Jest on powszechnie stosowany w komputerach 

PC

 

wyposażonych w 

procesory

 klasy 

Pentium

. Magistrala PCI jest dostępna dla innych urządzeń w 

postaci złączy (slotów) PCI. 

Karty rozszerzeń

 przyłączane do złączy PCI mogą pracować dużo 

wydajniej niż ich karty wyposażone w złącza 

ISA

. 

PCI-Burst-Mode - wariant 

transmisji

 danych z wykorzystaniem 

magistrali

 

PCI

, w którym na początku 

porcji przesyłanych danych występuje adres urządzenia docelowego. 

PCMCIA - (ang. Personal Computer Memory Card International Association) standard złącza 
stosowany głównie w 

komputerach przenośnych

. Za jego pomocą można podłączać do komputera 

miniaturowe 

karty rozszerzeń

 zawierające 

modemy

 czy moduły pamięci lub zewnętrzne 

napędy 

dyskietek

, 

dyski twarde

 itp.  

Pentium - seria szybkich 64-bitowych 

mikroprocesorów

 firmy 

Intel

 stosowanych w komputerach 

klasy 

PC

. Nowocześniejsze odmiany tego procesora znane są pod nazwami Pentium MMX, Pentium 

Pro, Pentium II, Celeron i Pentium III. 

Perforacja - (ang. perforation) grupa utworzonych w arkuszu papieru otworów umieszczonych w 
jednej linii. Pozwala ona drukarce łatwiej przesuwać arkusz w trakcie procesu drukowania. W 
perforację wyposaża się przeważnie 

papier ciągły

. 

Personal Computer - patrz 

komputer osobisty

. 

Peryferia - patrz 

urządzenia peryferyjne

. 

Pętla - (ang. loop) fragment 

programu komputerowego

, który wykonywany jest określoną ilość razy. 

Piksel - (ang. pixel - picture element) punkt wyświetlany na 

ekranie

. Z pikseli składa się każdy obraz 

komputerowy. Z im większej liczby pikseli składa się obraz, tym lepsza jest jego jakość. Ekran 

monochromatyczny

 może wyświetlać tylko jednokolorowe piksele, natomiast kolorowy - piksele o 

wielu kolorach. 

Pin - zewnętrzne złącze 

układu scalonego

, wykonane w postaci cienkiej przewodzącej prąd nóżki. 

Nóżki układu scalonego wlutowuje się w otwory wywiercone w 

obwodzie drukowanym

 lub montuje 

w specjalnych podstawkach umożliwiających ich szybkie rozłączenie. 

Pióro świetlne - urządzenie wskazujące przypominające kształtem długopis. Z założenia jest to 
przyrząd używany w programach graficznych do rysowania bezpośrednio po 

ekranie

 komputera. 

Pióro świetlne pełni funkcję podobną do 

myszy komputerowej

, ale jest od niej dużo dokładniejsze. 

- 37 - 

 

Pirat komputerowy - przestępca zajmujący się nielegalnym kopiowaniem i rozprowadzaniem 

programów komputerowych

 z pominięciem opłat licencyjnych i bez wiedzy autora. Piractwo 

komputerowe jest w świetle prawa przestępstwem. Jest ono jest równoznaczne z kradzieżą. 

Plik - (ang. file) zbiór (zestaw) informacji, które tworzą jedną całość. Pliki zapisane są na nośniku 

pamięci zewnętrznej

; mogą zawierać dowolne dane (np. tekst, grafikę czy program). Każdy plik ma 

swoją unikalną nazwę oraz atrybuty (właściwości). W systemie MS-DOS 

nazwy plików

 mogły mieć 

długość 8 znaków oraz trzyliterowe 

rozszerzenia

 informujące o typie danych zawartych w pliku. W 

obrębie jednego 

katalogu

 nie mogą istnieć pliki o tych samych nazwach i rozszerzeniu. 

Najpopularniejszy obecnie 

system operacyjny

 

Windows 98

 dopuszcza stosowanie nazw składających 

się z max. 255 znaków. 

Plik konfiguracyjny - (ang. configuration file) 

plik

 zawierający bieżące ustawienia 

systemu 

operacyjnego

 lub 

programu

. Dane zapisywane do tego pliku przy zakończeniu pracy są 

wykorzystywane przy następnym uruchamianiu programu. Plikom konfiguracyjnym nadaje się 
najczęściej 

rozszerzenie

 INI. 

Plik pomocy - (ang. help file) plik zawierający informacje pomocne podczas pracy z 

programem

. Pliki 

pomocy odczytywane są przez wyspecjalizowane 

programy

 ułatwiające wyszukiwanie żądanej 

informacji. Czasami pozwalają nawet zadawać proste pytania. Patrz 

HELP

. 

Plik startowy - 

plik

 opisujący dane konfiguracyjne systemu, odczytywany automatycznie po 

włączeniu komputera. Plik ten zawiera często ciąg komend uruchamiających rozmaite 

programy

. 

Typowym plikiem startowym jest plik "autoexec.bat" spotykany w systemie 

MS-DOS

.  

Plik tekstowy - (ang. text file) 

plik

 zawierający tekst w postaci znaków 

ASCII

 lub ANSI. Pliki tekstowe 

są na ogół tworzone przez programy takie jak 

edytor tekstu

, do których użytkownik ręcznie wpisuje 

znaki za pośrednictwem 

klawiatury

. 

Plik tymczasowy - (ang. temporary file) 

plik

 tworzony przez 

program

, w którym zapisywane są 

potrzebne w trakcie pracy informacje. Jest on kasowany przy opuszczaniu programu. W 

systemie 

operacyjnym

 

Windows

 tworzy się specjalny 

katalog

 o nazwie TEMP, do którego programy mogą 

sobie swobodnie zapisywać wszystkie pliki tymczasowe. 

Plik wymiany - (ang. swap file) specjalny 

plik

 systemu 

Windows

 umieszczany na 

dysku twardym

 

zawierający dane, które nie mogły zmieścić się w 

pamięci operacyjnej

 komputera. Plik wymiany 

tworzy 

pamięć wirtualną

 w systemie 

Windows

. 

Ploter - 

urządzenie peryferyjne

 pozwalające kreślić skomplikowane rysunki za pomocą kolorowych 

pisaków. Stosuje się go do tworzenia projektów i rysunków technicznych. Wykorzystują go głównie 
inżynierowie i projektanci. 

Płyta główna - (ang. mainboard) główny podzespół elektroniczny komputera. Na płycie głównej 
znajdują się złącza dla 

kart rozszerzających

, miejsca na 

moduły pamięci

, 

procesor

, układy obsługi 

urządzeń peryferyjnych

 oraz napędów 

pamięci masowych

. Płyta główna wykonana jest jako obwód 

drukowany o ustalonym formacie (np. AT lub ATX).  

- 38 - 

 

Płyta kompaktowa - (ang. Compact Disc Read Only) okrągły dysk wykonany z tworzyw sztucznych, 
mający ok. 1mm grubości i 12cm średnicy. Dane na płycie CD zapisane są w postaci ścieżek 
posiadających zagłębienia załamujące światło lasera, co odpowiada stanom 0 i 1. Zagłębienia te 
formowane są przy pomocy tłoczenia lub wypalania promieniem lasera. Na płycie kompaktowej 
można zapisać 74 min dźwięku lub 650 MB danych. Dane na tej płycie przechowywane są w postaci 

cyfrowej

. Odtworzenie danych następuje w napędach płyt kompaktowych (ang. CD player) lub też 

napędach CD-ROM

 instalowanych w komputerach.  

Płyta montażowa - płyta ze ścieżkami pozwalająca montować, łączyć i testować podzespoły 
elektroniczne. Patrz 

obwód drukowany

. 

Płytka drukowana - patrz 

obwód drukowany

. 

Poczta elektroniczna - (ang. electronic mail, w skrócie e-mail) bardzo szybki sposób przesyłania 
danych, 

plików

 bądź tekstów z wykorzystaniem 

internetu

 lub 

sieci lokalnej

. Adresat może otrzymać 

wysłaną do niego informację nawet kilka sekund po jej nadaniu. Użytkownicy poczty elektronicznej 
posiadają chronione 

hasłem

 konta (ang. account) opatrzone unikatową nazwą oraz adresem. Są one 

programowymi odpowiednikami skrzynki pocztowej (ang. 

mailbox

). 

Podajnik papieru - mechanizm 

drukarki

 lub podobnego urządzenia zasilający je w papier . Drukarka 

automatycznie pobiera z podajnika kartki papieru, drukuje je i układa na wbudowanej tacce, z której 
użytkownik może je potem zabrać. 

Podprogram - (ang. subprogram) samodzielny, mniejszy 

program komputerowy

, wywoływany 

najczęściej z innego programu, przeznaczony do wykonywania wydzielonych zadań. 

Podtrzymywanie bateryjne - rodzaj alternatywnego zasilania urządzenia w razie braku napięcia sieci. 
Awaryjne podtrzymywanie pracy komputera w razie zaniku napięcia pozwala zachować dane. Istnieją 
specjalne urządzenia określane skrótem 

UPS

 przeznaczone do bateryjnego podtrzymywania zasilania. 

Pointer - (ang.) patrz 

wskaźnik

.  

Pojemność - (ang. capacity) łączna ilość informacji, które urządzenie może zapamiętać. Urządzeniem 
tym może być zewnętrzny 

nośnik

 danych (np. 

dyskietka

) 

moduł pamięci

 

RAM

 lub np. taśma 

perforowana. Pojemność jest mierzona w 

bajtach

 (albo kilo-, mega- lub giga-bajtach). 

Pole - element stanowiący najmniejszą część 

rekordu

. Np. w rekordzie o nazwie "osoba" polami 

mogą być elementy danych określające "nazwisko", "płeć" lub "stan cywilny". 

Polecenie - (ang. command) ciąg znaków reprezentujący określony rozkaz wydawany komputerowi. 
Np. w systemie 

MS-DOS

 polecenie DIR powoduje wyświetlenie zawartości 

katalogu

. Polecenie 

posiada zwykle listę swoich 

parametrów

, które modyfikują jego działanie.  

Poprawność - (ang. validity) zgodność danych otrzymanych z danymi oczekiwanymi. Do weryfikacji 
danych służą takie techniki jak 

kontrola parzystości

 czy stosowanie 

sum kontrolnych

. 

Port równoległy - (ang. paraller interface) lub też port LPT (ang. Line printer port) typ łącza 
komputerowego pozwalającego przesyłać dane równocześnie przez kilka przewodów, co znacznie 
zwiększa prędkość 

transmisji

. Portu równoległego używa się zwykle do podłączenia 

drukarki

 i innych 

- 39 - 

 

urządzeń peryferyjnych

. Port równoległy, zwany też często złączem Centronics, posiada 8 linii danych 

i kilka sygnałów sterujących. Nowsze odmiany tego portu określane skrótami EPP i ECP mogą 
przesyłać dane w dwóch kierunkach z dużo większą prędkością. 

Port RS 232 - RS-232 najpopularniejszy standard szeregowej 

transmisji

 danych. Prawie każdy 

komputer wyposażony jest w łącze tego typu. Podłączyć do niego można wiele urządzeń takich jak 

mysz

, 

drukarkę

, tablicę graficzną i 

modem

. Szybkość portu RS 232 określa się w 

bodach

 (bitach na 

sekundę). 

Port szeregowy - (ang. serial port) lub port COM - typ łącza komputerowego pozwalającego przesyłać 
dane po jednej linii sygnałowej. 

Transmisja

 danych poprzez port szeregowy polega na wysyłaniu serii 

pojedynczych 

bitów

 opatrzonych w bity startu i bity stopu oraz czasami w bit parzystości służący 

kontroli poprawności przesyłanych danych. Odmianą portu szeregowego jest port RS-232. 

Portable computer - (ang.) patrz 

komputer przenośny

. 

Porty wejścia/wyjścia - (ang. I/O port) podzespoły elektroniczne opatrzone łączami umożliwiające 
dwustronną komunikację pomiędzy komputerem i 

urządzeniem peryferyjnym

. Patrz 

port szeregowy

 

i 

port równoległy

. 

PostScript - język opisu strony używany do sterowania urządzeniami drukującymi takimi jak 

drukarki

, 

naświetlarki i plotery. Patrz 

układ strony

. 

Power PC - typ nowoczesnego i szybkiego 

mikroprocesora

 firmy 

Motorola

. 

Powtarzanie kodu klawisza - wielokrotne i automatyczne wyświetlanie jednego znaku na 

monitorze

 

spowodowane przyciśnięciem klawisza i nie zwalnianiem go przez określoną ilość czasu. Znak taki jest 
wyświetlany do momentu zwolnienia klawisza przez użytkownika. 

Klawiatury

 komputerów klasy 

PC

 

posiadają wbudowaną funkcję powtarzania znaków.  

Prędkość transmisji - (ang. transfer speed) szybkość, z jaką dane są przesyłane pomiędzy 
urządzeniami służącymi do ich 

transmisji

. 

Priorytet - inaczej ranga lub stopień ważności przypisany danym lub urządzeniom. Informacje o 
wyższym priorytecie są przetwarzane w pierwszej kolejności.  

Procedura - (ang. procedure) złożony sposób postępowania składający się z pomniejszych kroków. To 
również wydzielona część 

programu komputerowego

 opatrzona w unikatową nazwą, pozwalająca na 

wielokrotne wykonywanie ciągu pewnych instrukcji. Podział programu na procedury poprawia jego 
czytelność i pomaga w usuwaniu błędów. 

Procesor - (ang. processor lub CPU) grupa podzespołów elektronicznych stanowiąca główna część 
komputera, odpowiedzialna za realizację najważniejszych jego funkcji. Na procesor składają się 
między innymi 

jednostka arytmetyczno-logiczna

 (ALU), jednostka sterująca (ang. control unit) i 

pamięć podręczna

 (np. grupa 

rejestrów

). Od szybkości procesora zależy wydajność całego systemu. 

Procesor wykonuje 

programy

 napisane 

kodzie maszynowym

 Współczesna 

mikroelektronika

 pozwala 

na zawarcie wszystkich komponentów procesora w jednym 

układzie scalonym

 zwanym 

mikroprocesorem

.  

- 40 - 

 

Prodigy - komercyjna sieć informatyczna oferująca użytkownikom dostęp do archiwów 

plików

, grup 

dyskusyjnych, 

baz danych

, 

poczty elektronicznej

 i innych usług.  

Program antywirusowy - (ang. anti-virus program) 

program narzędziowy

 usuwający z systemu 

wirusy komputerowe.

 Czasami profilaktycznie chronią one system przed zarażeniem wirusem. Z 

uwagi na pojawiające się systematycznie nowe wirusy, programy antywirusowe należy często 

aktualizować

. 

Program demonstracyjny - (ang. demonstration program) 

program komputerowy

 pozbawiony 

niektórych funkcji udostępniany darmo lub pół darmo przez producenta. Jego zadaniem jest 
prezentacja możliwości samego programu i zachęcenie użytkownika do kupna jego pełnej wersji. 
Niektóre programy demonstracyjne (popularnie zwane demami) nie oferują żadnej funkcji użytkowej 
i są jedynie pokazem możliwości programistów. Prezentują one tylko wyrafinowane efekty graficzne i 
dźwiękowe. 

Program drugoplanowy - 

program

 działający w tle aktualnie używanego programu. W 

systemie 

operacyjnym

 

Windows

 prawie wszystkie nieaktywne (to jest schowane pod spód) 

okienka

 

reprezentują jakiś program drugoplanowy. 

Program instalacyjny - (ang. setup program) 

program

 służący do instalowania nowego 

oprogramowania

 na danym komputerze. Proces instalacyjny polega na kopiowaniu programu na 

dysk twardy

, konfigurowaniu jego podstawowych właściwości oraz dostosowaniu 

systemu 

operacyjnego

 do pracy z nową 

aplikacją

. 

Program interaktywny - rodzaj 

programu komputerowego

, który charakteryzuje się utrzymywaniem 

stałego kontaktu z użytkownikiem. 

Aplikacja

 taka natychmiast reaguje na poczynania obsługującego 

ją człowieka wyświetlając różne komunikaty, pokazując 

animacje

 i wydając dźwięki.  

Program komputerowy - (ang. computer program) zbiór poleceń zapisany w 

kodzie maszynowym

 

przeznaczony do wykonania przez komputer. Za jego pomocą maszyna ta może przetwarzać dane, 
rozwiązywać zadania i wykonywać wiele innych funkcji. Programy komputerowe mogą wykonywać 
swoje zadania bez informacji pochodzących od użytkownika, zazwyczaj jednak operują na danych 
wprowadzanych przez człowieka. Programy pisane są przez ludzi, gdyż komputer sam z siebie nie jest 
w stanie stworzyć zupełnie nowego programu. Programy komputerowe nazywane są również 

aplikacjami

. 

Program ładujący - (ang. boot loader) krótki 

program

 znajdujący się na 

dysku systemowym

, ładujący 

system operacyjny

 do pamięci komputera.  

Program maszynowy - (ang. machine program) 

program komputerowy

 napisany w 

kodzie 

maszynowym

. 

Program narzędziowy - (ang. utility program) typ 

programu

 pełniącego jakieś funkcje usługowe. 

Mogą to być prace edycyjne, regulacyjne, nadzorcze i inne, pomagające utrzymać komputer w 
należytej kondycji. 

Program rezydentny - (ang. resident program) 

program komputerowy

 pozostający w 

pamięci 

operacyjnej

 komputera nawet po pozornym zakończeniu pracy programu. Pozwala to na jego 

- 41 - 

 

uaktywnienie się bez konieczności ponownego uruchamiania. Program taki zajmuje jednak miejsce w 
pamięci komputera, dlatego też nie poleca się uruchamiania na raz większej liczby programów 
rezydentnych. 

Program testujący - (ang. test program) program należący do kategorii 

oprogramowania 

narzędziowego

, służący do sprawdzania działania komputera, zainstalowanych na nim programów i 

urządzeń peryferyjnych

. 

Program użytkowy - 

program

 przydatny szerokiej grupie użytkowników. Należą do nich np. 

arkusz 

kalkulacyjny

, 

edytor tekstu

 i program graficzny.  

Programowanie - (ang. programming) proces tworzenia 

oprogramowania

 komputerowego, na który 

składają się takie etapy pracy jak: projektowanie programu, jego pisanie (programowanie właściwe), 
kompilacja, testowanie i 

aktualizowanie

.  

PROLOG - (ang. PROgramming in LOGic) 

język programowania

 wysokiego poziomu, opracowany 

przez francuskich naukowców, używany głównie do rozwiązywania problemów związanych z 
systemami ekspertowymi i sztuczną inteligencją.  

PROM - (ang. Programable ROM ) typ pamięci stałej 

ROM

, pozwalający na jednokrotny zapis 

informacji do "czystego" modułu tej pamięci. Proces zapisu danych nazywa się programowaniem 
pamięci i powoduje trwałe i nieodwracalne zmiany w jej strukturze wewnętrznej.  

Prostownik - urządzenie elektryczne zamieniające prąd zmienny na stały. Większość prostowników 
działa w oparciu o 

diody

 lub mostki diodowe. Prostowniki stosowane są do budowy 

zasilaczy

. 

Protokół komunikacyjny - (ang. protocol) określony sposób przesyłania danych określający metodę 
wysyłania, odbierania i kontroli poprawności przesyłu informacji pomiędzy urządzeniami 
komputerowymi. 

Przełącznik DIP - (ang. DIP microswitch) zestaw mikroprzełączników znajdujących się w urządzeniu 
komputerowym, służących do trwałej zmiany jego ustawień i 

parametrów

. Obecnie odchodzi się od 

stosowania mikroprzełączników na rzecz programowego i automatycznego ustawiania wszystkich 
parametrów sprzętu. W założeniu rozwiązanie to ma ułatwić obsługę osobom mało doświadczonym.  

Przeplot - (ang. interlace) technika wyświetlania obrazów komputerowych wyższej 

rozdzielczości

 na 

monitorach

 niższej klasy. Polega na pokazywaniu na przemian linii nieparzystych i parzystych. 

Posiada ona mankament w postaci dokuczliwego migotania obrazu. 

Przerwanie - (ang. interrupt) Informacja przekazywana 

procesorowi

, zmuszająca go do 

natychmiastowego przerwania wykonywanego właśnie zadania i podjęcia innego, określanego przez 
przerwanie. Po zakończeniu procedury obsługującej dane przerwanie procesor powraca do realizacji 
zawieszonego wcześniej zadania. Przerwanie może wynikać z działania samego 

programu

 lub też 

pochodzić z urządzenia zewnętrznego domagającego się obsłużenia go przez procesor.  

Przesyłanie danych - (ang. data transmission) proces przekazywania informacji pomiędzy 
urządzeniami elektronicznymi za pomocą łączy. Nierzadko dane są przesyłane na dużą odległość. Do 

transmisji

 danych służą między innymi takie urządzenia jak 

karty sieciowe

, 

modemy

, 

sieci 

komputerowe

 oraz łącza kablowe, światłowodowe, radiowe i satelitarne. 

- 42 - 

 

Przesyłanie równoległe - (ang. parallel transmission) metoda jednoczesnego przesyłania wielu 

bitów

. 

Każdy przesyłany bit przekazywany jest po osobnej linii. Patrz 

port równoległy

. 

Przesyłanie szeregowe - (ang. serial transmission) przesyłanie danych po jednej linii w postaci 
pojedynczych 

bitów

 ujętych w bloki. Patrz 

port szeregowy

. 

Przetwarzanie danych - (ang. data processing) proces analizy, modyfikacji i magazynowania danych z 
wykorzystaniem konkretnych narzędzi. Narzędziem takim może być komputer i wtedy proces ten 
nazywa się komputerowym przetwarzaniem danych. 

Przetwornik analogowo-cyfrowy - (ang. analog-to-digital converter, skrót A/D) urządzenie 
zamieniające wielkości 

analogowe

 na odpowiadające im ciągi liczb przedstawione w postaci 

dwójkowej zrozumiałej dla komputera. Najczęściej spotykaną wielkością zamienianą na postać 

cyfrową

 jest napięcie elektryczne.  

Przetwornik cyfrowo-analogowy - (ang. digital-to-analog converter, skrót D/A) urządzenie 
zmieniające dane dwójkowe (zapis 

cyfrowy

) na sygnał 

analogowy

.  

Przewijanie - przeglądanie 

ekranu

 lub 

okienka

, których zawartość jest tak duża, że nie że nie jest 

widoczna w całości. Aby zobaczyć niewidoczny fragment, przesuwa się zawartość ekranu w górę lub 
w dół, bądź w prawo i lewo. Robi się to za pomocą 

myszki

 lub 

klawiatury

. 

Przyjazny dla użytkownika - określenie 

programu

, który jest łatwy w obsłudze. Programy przyjazne 

użytkownikowi charakteryzują się "intuicyjnym" sposobem obsługi. 

PS/2 - seria komputerów klasy 

PC

 produkowana swego czasu przez firmę 

IBM

. To również typ 

modułów pamięci

 przeznaczonych do 

płyt głównych

 opartych o 

mikroprocesory

 486 i 

Pentium

. 

Public-Domain-Software - darmowe 

oprogramowanie

, którego kopiowanie i sposób 

wykorzystywania nie są w żaden sposób ograniczone. Program uzyskuje taki status jedynie na skutek 
jawnej deklaracji jego autora. 

Pull-down menu - (ang.) patrz 

menu rozwijane

.  

 

R 

RAM - (ang. Random Access Memory) podstawowy rodzaj pamięci zainstalowanej w komputerze do 
której maszyna może zapisywać i odczytywać dane. Jest typem pamięci o dostępie swobodnym, co 
znaczy, że w dowolnym momencie można sprawdzić zawartość dowolnej jej komórki. Pamięć RAM 
jest pamięcią ulotną, czyli że jej zawartość znika po odłączeniu zasilania. Pamięci RAM składają się 
zazwyczaj na 

pamięć operacyjną

 i 

pamięć wideo

,  

RAMDAC - 

układ scalony

 zainstalowany na karcie graficznej zawierający specjalny 

przetwornik 

cyfrowo-analogowy

. Jego zadaniem jest zamiana 

cyfrowej

 postaci obrazu na sygnał 

analogowy

 

odbierany i wyświetlany przez 

monitor

. 

RAM-dysk - (ang. RAM-disk) sposób organizacji części 

pamięci operacyjnej

 komputera, umożliwiający 

korzystanie z niej jak z dysku. Wydzielony w ten sposób fragment pamięci zachowuje się tak, jak 

- 43 - 

 

gdyby był jeszcze jednym napędem dysków zainstalowanym w systemie. Jako że RAM-dysk jest 
oparty na pamięci 

RAM

, jego zawartość znika po odłączeniu zasilania. 

Raster - zbiór punktów tworzących określony wzór. Punkty te, różniąc się od siebie wielkością lub 
wzajemną odległością umożliwiają pokazanie odcieni. 

Recovery - (ang.) odzyskiwanie. Mechanizm przywracania usuniętych danych za pomocą 
wyspecjalizowanych 

programów narzędziowych

. Przywrócenie danych jest możliwe, gdy obszar 

nośnika

 na którym informacja była zapisana, nie został zajęty przez inne dane. 

Rejestr - (ang. register) niewielka 

pamięć podręczna

 będąca częścią składową 

jednostki centralnej

. 

Procesor

 komputera zawiera zwykle całą grupę rejestrów. To również nazwa systemowego 

pliku 

konfiguracyjnego

 tworzonego przez system 

Windows

. 

Rekord danych - (ang. data record) zbiór informacji o określonym 

formacie

 i cechach, pozwalający na 

ich przechowywanie i obróbkę. Częścią składową rekordu jest 

pole

. 

Bazy danych

 operują na 

rekordach danych. 

Relacyjna baza danych - baza danych, w której informacje są ze sobą wzajemnie związane. Pozwala 
to na szybkie znalezienie poszukiwanej grupy informacji. 

Reset - 

procedura

 natychmiastowego przerwania pracy wszystkich podzespołów komputera i 

przygotowania do ich ponownego uruchomienia. Może być wywołana przez 

program

 lub też 

wciśnięcie przez użytkownika przycisku RESET znajdującego się na przedniej ściance komputera. Po 
"zresetowaniu" komputer zachowuje się tak, jak gdyby został dopiero włączony. 

Restart - przerwanie i ponowne rozpoczęcie pracy komputera inicjowane przez 

system operacyjny

. 

Restart komputera jest koniecznością w przypadkach zainstalowania nowych programów lub 
podzespołów elektronicznych. 

RGB - (ang. Red Green Blue) sposób przedstawiania kolorów za pomocą mieszania barw 
podstawowych: czerwonej (ang. red), zielonej (ang. green) i niebieskiej (ang. blue). Stuprocentowe 
nasycenie wszystkich trzech barw daje w efekcie biel, zerowe nasycenie - czerń. Z uwagi na 
niedoskonałe przedstawianie niektórych barw zwłaszcza przy druku, w zastosowaniach 
profesjonalnych używa się innych reprezentacji kolorów takich jak CMYK czy Lab. 

RISC - (ang. Reduced Instruction Set Computer) typ bardzo wydajnego 

procesora

 o zredukowanej 

liście rozkazów. Zamiast jednej skomplikowanej instrukcji uruchamiany jest szereg prostszych, 
wykonywanych znacznie szybciej rozkazów. 

Robot - sterowana przez komputer, programowalna maszyna zdolna do automatycznego 
wykonywania wielu prac. Dzięki wbudowanym czujnikom potrafi ona rozpoznawać otoczenie i 
dostosowywać do niego swe działanie. Roboty stosowane są w pracy w fabrykach, wojskowości, 
laboratoriach i wielu innych dziedzinach. Bez większego problemu potrafią pracować w ciężkich i 
szkodliwych dla człowieka warunkach, mogą wykonywać prace monotonne i niebezpieczne. Dzięki 
tym zaletom wynajdywane są coraz to nowe dziedziny dla ich zastosowania. 

Rodzaj czcionki - patrz 

czcionka. 

 

- 44 - 

 

ROM - (ang. Read Only Memory) pamięć tylko do odczytu w postaci układu elektronicznego (na ogół 

układu scalonego

) montowanego w urządzeniach komputerowych. Zawartość tej pamięci ustalana 

jest za pomocą specjalnych zabiegów technologicznych w czasie procesu produkcyjnego. Kiedy 
pamięć ROM opuści fabrykę, danych w niej zapisanych nie da się już zmodyfikować. Odmianami 
pamięci ROM umożliwiającymi ich ponowne zaprogramowanie są 

PROM

, 

EPROM

 i 

EEPROM

. 

ROM BIOS - pamięć typu 

ROM

 zawierająca 

BIOS

, umieszczona na płycie głównej komputera.  

Routine - patrz 

procedura

. 

Rozdzielczość - (ang. resolution) inaczej dokładność. Termin używany dla określenia stopnia 
uszczegółowienia pewnej wielkości. Im większa jest rozdzielczość danych opisujących pewien 
rzeczywisty obiekt (np. obraz lub dźwięk), tym lepiej jest ją w stanie opisać i przetworzyć komputer. 
Dla przykładu rozdzielczość 

ekranu

 to ilość punktów tworzących wyświetlany obraz. Zwykle podaje 

się ilość punktów (

pikseli

) w poziomie oraz w pionie. Im więcej pikseli wyświetlanych jest 

jednocześnie na ekranie (lub drukowanych na drukarce), tym wyższa rozdzielczość i lepsza jakość 
uzyskiwanego obrazu. 

Rozkaz - (ang. order, command) patrz 

polecenie

.  

Rozpoznawanie mowy - (ang. speech recognition) technika umożliwiająca analizowanie ludzkiej 
mowy i przekładanie jej na język identyfikowalny przez komputer. Pozwala to na wydawanie 
komputerowi poleceń słownych za pomocą mikrofonu i 

karty dźwiękowej

. 

Rozpoznawanie znaków - patrz 

OCR

. 

Rozszerzenie - (ang. file extension) ciąg znaków będących drugim członem 

nazwy pliku

 i oddzielonym 

znakiem kropki (.) od członu pierwszego. Zazwyczaj określa on typ danych zawartych w danym 

pliku

 

(np. rozszerzenie BMP oznacza plik graficzny zawierający bitmapę). Nazwy plików w systemie 

MS-

DOS

 umożliwiały stosowanie 3 literowych rozszerzeń. System 

Windows 98

 pozwala na tworzenie 

nazw plików

 o długości do 255 znaków, w których rozszerzenia mogą mieć dowolna długość z tego 

zakresu. 

Rzeczywistość wirtualna - (ang. virutal reality) wizja przestrzeni przedstawiana przez komputer za 
pomocą realistycznej trójwymiarowej grafiki. Wraz ze wzrostem mocy obliczeniowej komputerów, 
rzeczywistość wirtualna nosi znamiona coraz większej realności. Nowoczesne gry komputerowe coraz 
częściej umożliwiają nam podróż do wirtualnej rzeczywistości.  

 

S 

Schemat blokowy - diagram przedstawiający strukturę wykonywanych operacji, ich wzajemne relacje 
oraz schemat przepływu informacji między poszczególnymi blokami funkcjonalnymi 

programu

. 

Schemat blokowy pełni zasadniczą role na etapie projektowania programu. 

SCSI - (ang. Small Computers Systems Interface) standard łącza umożliwiający podłączenie do 
komputera osobistego nawet 8 

urządzeń peryferyjnych

. Charakteryzuje się ono dużą 

- 45 - 

 

przepustowością informacji i łatwością podłączania dodatkowych komponentów. Do złącza SCSI 
możliwe jest przyłączenie takich elementów jak skaner, 

drukarka

 czy 

dysk twardy

. 

Sektor - (ang. sector) jednostka podziału dysku będąca malutkim wycinkiem jego powierzchni. 
Sektory leżące w jednakowej odległości od środka dysku składają się na 

ścieżki

. Sektor stanowi 

najmniejszy i niepodzielny fragment dysku przechowujący dane.  

Serwer - (ang. server) specjalny komputer dołączony do 

sieci komputerowej

, którego 

oprogramowanie

 pozwala na przykład sterować działaniem sieci lub udostępniać przyłączonym do 

niej komputerom swoje 

zasoby

. Serwer jest zazwyczaj komputerem o dużej mocy obliczeniowej 

wyposażonym w pamięci o bardzo dużych pojemnościach. 

Serwer internetowy - 

serwer

 podłączony do sieci 

internet

 dostępny pod konkretnym 

adresem 

internetowym

. Serwery internetowe świadczą swym użytkownikom wiele usług takich jak 

przesyłanie danych poprzez sieć, 

poczta elektroniczna

 (ang. e-mail) oraz dostęp do stron 

WWW

. 

Shareware - typ 

oprogramowania

 komputerowego, którego użytkowanie jest bezpłatne przez 

określony okres czasu (najczęściej 30 dni). Po sprawdzeniu możliwości programu użytkownik jest 
zobowiązany do wniesienia opłaty za użytkowanie, bądź usunięcia go ze swego komputera. 

Sieć komputerowa - (ang. network) grupa komputerów i 

urządzeń peryferyjnych

 połączonych ze 

sobą w sposób umożliwiający wymianę informacji i dzielenie wspólnych 

zasobów

. Do ich 

wzajemnego łączenia służą specjalne podzespoły elektroniczne takie jak 

karty sieciowe

, rozgałęźniki 

(HUB), specjalne przewody i wtyczki. Wyróżnia się sieci: 

lokalną

 (LAN), miejską (MAN) lub 

rozległą

 - 

WAN. Jedną z odmian sieci rozległej jest 

internet

. 

Sieć lokalna - (ang. Local Area Network) sieć o niewielkim zasięgu, w której zazwyczaj występuje 
jeden 

komputer główny

 (serwer plików) i kilka komputerów korzystających z jego 

zasobów

. Sieć LAN 

oparta jest zwykle na architekturze 

Peer-to-Peer

 lub 

Klient-Serwer

. 

Sieć neuronowa - zbiór połączonych ze sobą 

bramek logicznych

 i układów pamięci imitujących 

strukturę i działanie mózgu ludzkiego. Szacuje się, iż mózg ludzki zawiera około 100 miliardów takich 
układów przetwarzających i 100 bilionów połączeń. Tak połączone elementy wykazują zdolność do 
inteligentnego analizowania informacji i uczenia się. Niektóre 

programy

 funkcjonują na zasadzie sieci 

neuronowej. 

Sieć peer to peer - 

sieć lokalna

 bez wyodrębnionego komputera głównego, w której komputery 

połączone są według schematu każdy z każdym. 

Sieć rozległa - (ang. Wide Area Network) sieć tworząca logiczną całość i zapewniająca przyłączonym 
do niej komputerom wymienianie pomiędzy sobą danych na duże odległości z pomocą dowolnej 
infrastruktury technicznej. 

SIMM - (ang. Single In-Line Memory Module) 

moduł pamięci

 przeznaczony do zamontowania na 

starszych 

płytach głównych

 wyposażonych w 

procesory

 

386

 i 

486

. 

Skaner - (ang. scaner) 

urządzenie peryferyjne

 służące do 

digitalizacji

 obrazów i wczytywania ich do 

pamięci komputera w postaci 

cyfrowej

. Dokładność odwzorowania zależy od 

rozdzielczości

 

- 46 - 

 

uzyskiwanej przez skaner. Rozdzielczość skanera mierzy się w punktach na cal (DPI). Skaner może 
digitalizować takie dokumenty jak zdjęcia, negatywy, przezrocza (slajdy), teksty i grafiki. 

Składnia - (ang. syntax) podstawowe, bardzo ścisłe reguły określające sposoby stosowania i zapisu 
poleceń składających się na 

język programowania

.  

Skok napięcia - nagła zmiana napięcia w sieci elektrycznej. Może ona doprowadzić do zakłóceń w 
pracy komputera i 

urządzeń peryferyjnych

, błędów obliczeń, a w skrajnych przypadkach nawet do ich 

uszkodzenia. Przed skokami napięcia można się chronić stosując listwy zasilające wyposażone w filtry 
przeciwzakłóceniowe lub specjalne urządzenia takie jak 

zasilacz awaryjny

. 

Software - (ang.) patrz 

oprogramowanie

.  

Sortowanie - (ang. sort) proces układania danych według określonego kryterium, na przykład rosnąco 
od A do Z. Złożoność sposobu sortowania zależy od możliwości użytego 

oprogramowania

. W 

automatyczne procedury sortowania wyposażone są na ogół programy takie jak 

baza danych

 czy 

arkusz kalkulacyjny

. 

Spacja - (ang. space) znak odstępu, wolnego miejsca w tekście, oznaczany w 

kodzie

 

ASCII

 numerem 

32. Znak spacji wywołuje się poprzez naciśnięcie podłużnego klawisza u dołu 

klawiatury

. Klawisz ten 

popularnie określany jest jako "spacja". 

Specyfikacja - (ang. computer specification) bardzo szczegółowy opis 

parametrów

 określających 

elementy składowe sprzętu komputerowego lub 

oprogramowania

.  

Spooler - 

program narzędziowy

 umożliwiający drukowanie dokumentu bez konieczności przerywania 

pracy programu zlecającego drukowanie. Fachowo nazywa się to drukowaniem w tle. Spooler jest na 
ogół integralną częścią 

systemu operacyjnego

. Jego praca polega na przejęciu danych 

przeznaczonych do drukowania, umieszczeniu ich we własnej 

podręcznej pamięci

, a następnie 

przesyłaniu ich systematycznie do 

drukarki

 bez konieczności nadzoru użytkownika. Umożliwia to np. 

drukowanie listu w czasie, gdy użytkownik pisze już następny tekst. Zjawisko to jest klasycznym 
przykładem 

wielozadaniowości

 

systemu operacyjnego

. 

Sprawdzanie pisowni - (ang. spell checking) narzędzie stanowiące wyposażenie 

edytora tekstu

, 

dokonujące analizy tekstu pod kontem poprawności ortograficznej (w bardziej zaawansowanej 
formie także poprawności gramatycznej). Funkcja ta działa na zasadzie porównywania napotkanych 
w tekście wyrazów ze słownikiem zapisanym w pamięci. Przy niezgodności wyrazu ze wzorcem edytor 
sygnalizuje to np. podkreślając wyraz na 

ekranie

. 

Spreadsheet - (ang.) patrz 

arkusz kalkulacyjny

. 

SRAM - (ang. static RAM) szybka pamięć 

RAM

 nie wymagająca ciągłego odświeżania. Jej struktura 

wewnętrzna zbudowana jest oparciu o tzw. przerzutniki. Zawartość tej pamięci znika w momencie 
zaniku zasilania. Jej cena jest z reguły dużo wyższa od cen pamięci konwencjonalnych. Stosowana jest 
głównie jako 

pamięć podręczna

 będąca wyposażeniem 

płyt głównych

 i 

mikroprocesorów

. 

Stacja dysków - patrz 

napęd dyskietek

. 

- 47 - 

 

Stacja robocza - (ang. workstation) komputer o dużej mocy obliczeniowej używany przez jednego 
użytkownika, stosowany zazwyczaj do obróbki grafiki, 

CAD

, 

CAM

 lub 

symulacji komputerowej

.  

Sterownik - (ang. device driver) niewielki 

program

 stosowany do obsługi 

urządzenia peryferyjnego

 

lub komponentu komputera. Bez odpowiedniego sterownika korzystanie z danego urządzenia często 
nie jest w ogóle możliwe. Zastosowanie oryginalnego (tj. dostarczonego przez producenta) 
sterownika danego sprzętu pozwala optymalnie wykorzystać jego możliwości. 

Sterownik drukarki - (ang. printer driver) 

sterownik

 używany do obsługi drukarki danego typu przez 

system operacyjny

. 

Stopka - (ang. footer) ostatni wiersz tekstu na stronie zazwyczaj wizualnie oddzielony od reszty 
dokumentu. Zawiera on na ogół informacje dodatkowe takie jak np. numer strony. Patrz 

nagłówek

. 

Stos - (ang. stack) pamięć typu 

LIFO

 stanowiąca fragment 

pamięci operacyjnej

 komputera. Jest ona 

automatycznie zarządzana przez 

procesor

 lub 

system operacyjny

. Stos jest udostępniany 

uruchomionym programom i pomaga im w zarządzaniu danymi. 

Streamer - (ang.) 

urządzenie peryferyjne

 zapisujące dane na taśmie magnetycznej. Mała prędkość 

działania oraz dosyć duża 

pojemność

 czynią je przydatnym jedynie do sporządzania 

kopii 

bezpieczeństwa

 danych komputerowych. 

String - (ang.) typ danych będący ciągiem znaków. Może on składać się z dowolnej kombinacji liter, 
cyfr i znaków specjalnych. Typowym reprezentantem danej tego typu jest tekst. 

Strona - (ang. page) samodzielna część dokumentu tekstowego, wizualnie odpowiadająca 
pojedynczej kartce papieru. To również element struktury podziału 

pamięci operacyjnej

 komputera. 

Strona kodowa - (ang. codepage) zestaw danych umożliwiający wyświetlanie znaków pisanych 
charakterystycznych dla alfabetu danego języka. W przypadku języka polskiego dotyczy to takich liter 
jak: "ą,ę,ć,ź,ż,ó,ł,ń". Zainstalowanie właściwej strony kodowej jest warunkiem uzyskania tych znaków 
na 

ekranie

 i drukarce. 

Struktura drzewa (ang. tree structure) struktura danych charakteryzująca się występowaniem 
elementów nadrzędnych (węzły) i podrzędnych. Elementy położone najniżej w tej strukturze 
określane są jako liście, zaś element najwyższy jako korzeń. 

Katalogi

 na dysku komputerowym mogą 

mieć strukturę drzewa. Patrz 

drzewo wyszukiwania

. 

Suma kontrolna - (ang. checksum) jedna z metod kontroli błędów polegająca na dodawaniu do porcji 
danych pewnej liczby. Jej wartość ustalana jest na podstawie skomplikowanych obliczeń 
dokonywanych na wszystkich elementach składowych danej porcji informacji. Jeżeli przy ponownym 
obliczaniu suma kontrolna nie jest zgodna z wartością początkową, oznacza to błąd w danych. Prostą 
odmianą tej metody jest 

kontrola parzystości

. 

Symbol - (ang. symbol) znak reprezentujący dany literę, cyfrę lub inny obiekt. 

Symulacja komputerowa- (ang. computer simulation) sztuczne modelowanie i analiza rzeczywistego 
zjawiska w celu prześledzenia jego skutków. Można na przykład przeprowadzić na komputerze 
symulację wysadzenia budynku w celu optymalnego rozstawienia ładunków wybuchowych. Wielką 

- 48 - 

 

popularnością cieszą się gry komputerowe zwane symulatorami. Najbardziej znane z nich to 
symulatory lotu i jazdy samochodem. Jedną z odmian symulacji jest tworzona przez komputer 

rzeczywistość wirtualna

. 

Syntax - (ang.) patrz 

składnia

. 

Syntax error - (ang. syntax error) błąd komunikowany przez 

kompilator

 języka programowania 

wywołany nieprawidłowym zapisem w 

programie komputerowym

. Najczęstszą przyczyną jego 

pojawienia się jest niezgodność zapisu ze 

składnią

 języka. 

Synteza mowy - generowanie przez komputer dźwięków odpowiadających mowie ludzkiej. Synteza 
ta jest dokonywana na podstawie analizy tekstu zapisanego w danym języku. Do syntezy i 

rozpoznawania mowy

 przez komputer wymagane są odpowiedni sprzęt i 

oprogramowanie

. 

Syntezator - (ang. synthesizer) urządzenie elektroniczne wykorzystywane do generowania dźwięków. 
Nowoczesne syntezatory są bardzo skomplikowanymi komputerami zdolnymi do tworzenia bardzo 
realistycznej i świetnie brzmiącej muzyki. Praktycznie każda 

karta dźwiękowa

 jest wyposażona w 

mniej lub bardziej zaawansowany syntezator. 

System ekspertowy - system składający się z 

bazy danych

, 

programu

 wykonującego 

symulację

 

decyzyjną i 

interfejsu użytkownika

, przeznaczone do rozwiązywania kompleksowych problemów nie 

możliwych do realizacji za pomocą prostego 

algorytmu

. Systemy ekspertowe bardzo często 

korzystają z idei 

sieci neuronowych

. 

System heksadecymalny - (ang. hexadecimal system) matematyczna metoda przedstawiania liczb 
stosująca jako podstawę liczbę 16. W systemie tym do zapisu liczb stosuje się cyfry od 0 do 9 oraz 
litery od A do F.  

System liczbowy - ujednolicony sposób przedstawiania liczb. W informatyce najczęściej stosowany 
jest system dwójkowy, szesnastkowy i dziesiętny. 

System operacyjny - podstawowe 

oprogramowanie

, które umożliwia zarządzanie i kontrolę systemu 

komputerowego. Bez niego komputer nie może funkcjonować. System operacyjny jest ładowany 
zaraz po włączeniu zasilania komputera i jest obecny w jego wnętrzu przez cały czas jego pracy. Do 
najpopularniejszych systemów operacyjnych zalicza się 

MS-DOS

, 

Windows

, 

UNIX

, 

OS/2

 i system 

komputerów 

Macintosh

. 

Sztuczna inteligencja - (ang. Artificial Intelligence) 

oprogramowanie

 komputerowe próbujące 

naśladować proces decyzyjny człowieka, posiadające zdolność inteligentnego reagowania na 
zaistniałą sytuację. Najczęściej jest ono wyposażone w bardzo dużą 

bazę danych

 i posiada zdolność 

uczenia się. Parz 

sieć neuronowa

. 

Szyfrowanie - (ang. encoding, encrypting) konwersja informacji z postaci jawnej na postać tajną, 
mającą zagwarantować przesyłanym danym pełną poufność i niedostępność dla osób postronnych. 
Do odczytania zaszyfrowanej wiadomości jej odbiorca musi posiadać specjalny klucz za pomocą 
którego wiadomość zaszyfrowano. 

Szyna - patrz 

magistrala

. 

- 49 - 

 

Szyna adresowa - (z ang. adress bus) 

magistrala

 zapewniająca przekaz 

adresów

 określających 

położenie danych się w 

pamięci operacyjnej

 

komputera

. Szyna adresowa łączy 

procesor

, pamięć i 

urządzenia sterujące znajdujące się na płycie głównej.  

Szyna danych - patrz 

magistrala

 danych. 

Szyna lokalna - (ang. local bus) 

magistrala

 systemowa o dużej przepustowości, służąca do 

bezpośredniego łączenia urządzeń wymagających szybkiej wymiany danych takich jak 

procesor

, karta 

graficzna itp. Jest ona integralnym składnikiem 

płyty głównej

. Do sterowania magistralą systemową 

wykorzystywane są specjalne układy elektroniczne. Współczesne szyny lokalne działają z 
częstotliwością od 33 do 100 MHz. Najpopularniejsze z nich oznaczane są określeniami Local Bus, 

PCI

 

i 

AGP

. 

Szyna sterująca - (ang. control bus) grupa linii elektrycznych przekazująca sygnały sterujące 

procesora

 na zewnątrz. Wykorzystywane są one do współpracy jednostki centralnej z pozostałymi 

podzespołami komputera. Szyna sterująca jest odpowiednikiem systemu nerwowego u żywych 
organizmów. Patrz 

magistrala

. 

 

Ś 

Ścieżka - (ang. track) wszystkie 

sektory

 dysku leżące w jednakowej odległości od jego środka. Dysk 

składa się z wielu takich ścieżek przypominających okręgi centrycznie ułożone wokół osi obrotu. Patrz 
cylinder. 

Ścieżka dostępu - (ang. path) zapis określający położenie danego 

katalogu

 lub 

pliku

 w hierarchicznej 

strukturze dysku. Patrz 

struktura drzewa

. 

Ścieżka obwodu drukowanego - bardzo cienka linia przewodząca prąd elektryczny, łącząca elementy 
znajdujące się na 

obwodzie drukowanym

. Jedna płytka drukowana może łącznie zawierać całe 

kilometry ścieżek. 

Ścieżka parkowania - specjalna 

ścieżka

 

dysku twardego

, nad którą zostaje przesunięta głowica 

odczytująco-zapisująca, gdy dysk jest w stanie wyłączenia. Parkowanie dysku zmniejsza szansę 
uszkodzenia 

nośnika

 i przedłuża jego żywotność. Nowoczesne dyski automatycznie parkują swoje 

głowice po odłączeniu zasilania. 

Środowisko - (ang. environment) określenie szeroko postrzeganego systemu komputerowego. Na 
opis takiego środowiska składają się cechy sprzętu, 

oprogramowania

, sposobu obsługi, 

parametrów

 

technicznych itp. Dużo częściej mówi się jednak o środowisku programowym ściśle wynikającym z 
wykorzystywanego w danym komputerze 

systemu operacyjnego

. Konkretne 

programy 

komputerowe

 są przeznaczone do uruchamiania w określonym środowisku programowym np. 

Windows

. 

Światłowód - typ przewodu zbudowanego z przezroczystych włókien sztucznych, pozwalającego na 
przesyłanie wiązki światła. Światłowody doskonale nadają się do przesyłania sygnałów 

cyfrowych

, co 

wykorzystują budowniczy 

sieci komputerowych

. Łącza światłowodowe charakteryzują się bardzo 

dużą bezbłędnością i przepustowością danych. 

- 50 - 

 

 

T 

Tabela - (ang. table) forma organizacji danych, w którym informacje poukładane są w wierszach i 
kolumnach tworzących siatkę. Tabele poprawiają czytelność i ułatwiają człowiekowi pracę z dużymi 
blokami informacji. Niektóre typy 

programów

, takie jak 

arkusze kalkulacyjne

 i 

edytory tekstu

, 

pozwalają na dowolne stosowanie tabel. 

Tablica alokacji plików - (ang. File Allocation Table) patrz 

FAT

.  

Tablica graficzna - (ang. tablet) 

urządzenie peryferyjne

 służące do wprowadzania grafiki do 

komputera za pomocą specjalnego pióra oraz podkładki z czujnikami.  

Tabulatory - (ang. tabulators) niedrukowalne znaczniki w 

edytorach tekstu

 pomagające w 

formatowaniu

 dokumentu. Tabulator jest znakiem podobnym do znaku 

spacji

, tyle że 

reprezentowany przez niego odstęp jest dłuższy. Do wprowadzania tabulatorów służy klawisz Tab 
znajdujący się po lewej stronie 

klawiatury

. 

Talerz - (ang. plate) płaska, obracająca się ze stałą prędkością powierzchnia pokryta materiałem 
magnetycznym. Stanowi ona integralną część każdego dysku. Niektóre 

dyski twarde

 posiadają po 

kilka talerzy, na których informacje zapisywane są dwustronnie. Na talerzach magnetycznych 
przechowywane są informacje binarne reprezentowane przez zbiór namagnesowanych odpowiednio 
punktów. 

Taśma magnetyczna - cienki pasek tworzywa sztucznego pokryty warstwą materiału magnetycznego, 
dający możliwość zapisu i odczytu danych w postaci punktów magnetycznych reprezentujących dane 
binarne. Taśma magnetyczna wykorzystywana jest powszechnie w magnetofonach kasetowych i 

streamerach

. 

Taśma perforowana - pasek materiału (najczęściej papieru) na którym zapisywano dane w postaci 
otworów. Dziś taśma perforowana nie jest już używana. 

TB - patrz 

terabajt

. 

Tekst - (ang. text, string) ciąg znaków alfanumerycznych zawierający litery, cyfry i znaki specjalne. 

Tekst wyjustowany - (ang. justified text) tekst ułożony tak, aby poszczególne wiersze ściśle przylegały 
do obu bocznych marginesów strony. Oprócz tekstu wyjustowanego wyróżniamy teksty 
wyśrodkowane oraz wyrównane do lewego lub prawego marginesu. 

Telefaks - urządzenie pozwalające przesyłać kopie dokumentów za pomocą linii telefonicznej. 
Niektóre 

karty rozszerzające

 typu FaxModem umożliwiają wysyłanie i odbieranie faksów z 

wykorzystaniem komputera. 

Telekomunikacja - dziedzina nauki zajmująca się przesyłaniem informacji na duże odległości. 
Informacje te mogą mieć dowolną postać taką jak mowa, obraz, dźwięk czy dane komputerowe. W 
telekomunikacji wykorzystuje się techniki przesyłowe oparte o sygnały elektryczne, fale radiowe, fale 
świetlne i inne. 

- 51 - 

 

Teletekst - system przesyłania informacji połączony z 

transmisją

 telewizyjną. Nowoczesne odbiorniki 

telewizyjne wyposażone są w funkcje odczytywania stron teletekstu. Praktycznie każdy kanał 
telewizyjny posiada swoją własną informację teletekstową. 

Terabajt - jednostka określająca porcję informacji w pamięci komputera - jeden terabajt (skrót: TB) = 
1024 

gigabajty

 = 1048576 

magabajty

 = 1073741824 

kilobajtom

 = 1099511627776 

bajty

. 

Terminal - zestaw składający się najczęściej z 

monitora

 i 

klawiatury

, umożliwiający użytkownikowi 

współpracę z komputerem głównym. Terminale można podzielić na nieinteligentne (końcówki 
komputera) i inteligentne (mające zdolność przetwarzania informacji). Do terminali można zaliczyć 
także urządzenia takie jak bankomaty, które komunikują się z centralnym komputerem banku w celu 
weryfikacji stanu konta. Komputer główny wraz z terminalami tworzy system wielostanowiskowy. 
Patrz 

komputer główny

 i 

konsola

. 

Test uruchomieniowy - patrz 

autokontrola

. 

Tezaurus - 

program

 umożliwiający znajdowanie synonimów danego wyrazu, będący wyposażeniem 

niektórych 

edytorów tekstu

.  

TIFF - (ang. Tag Image File Format) najbardziej popularny format 

pliku

 graficznego stosowany w 

technice 

DTP

. Obrazy TIFF mogą być kompresowane bez strat jakości, co pozwala na zmniejszenie 

rozmiaru zawierającego je pliku. 

Timer - 

układ scalony

 lub 

program komputerowy

 generujący sygnały w bardzo regularnych 

odstępach czasu. Timery sprzętowe stosowane są między innymi do taktowania zegara systemowego 
komputera, a programowe do zaawansowanego sterowania uruchomionymi 

aplikacjami

. 

Tomograf komputerowy - urządzenie używane do diagnostyki medycznej, pozwalające na 
bezinwazyjne uzyskiwanie obrazów organów wewnętrznych człowieka. 

Toner - substancja w postaci czarnego grafitowego proszku używana jako barwnik do drukowania w 

drukarkach

 laserowych i kserokopiarkach. Jest ona nanoszona na papier i utrwalana termicznie. 

Touch screen - patrz 

ekran dotykowy

. 

Tower - typ obudowy komputera o kształcie podłużnego prostopadłościanu ustawionego pionowo. 
Rozróżniamy rozmaite warianty obudów tego typu, a konkretnie: minitower, miditower, hightower. 

Tpi - (ang. Tracks Per Inch) jednostka gęstości zapisu określająca ilość 

ścieżek

 przypadających na cal 

nośnika

. 

Track - patrz 

ścieżka

. 

Trackball - urządzenie, które jest odpowiednikiem komputerowej 

myszki

. Podobnie jak mysz posiada 

ono kulkę. Jest ona umiejscowiona u góry obudowy, skąd łatwo można nią manipulować palcami. 
Aby używać Trackball'a nie trzeba poruszać nim po stole. Dlatego też Trackball'e były do niedawna 
powszechnie stosowane w 

komputerach przenośnych

 zamiast myszy. 

Traktor - urządzenie w drukarce(najczęściej igłowej) przesuwające papier wyposażony w 

perforację

. 

- 52 - 

 

Transceiver - urządzenie nadające i odbierające sygnały radiowe. 

Transformator - urządzenie służące do zmiany napięcia prądu przemiennego. Trasformatory służą 
między innymi do budowy 

zasilaczy

. 

Transmisja - (ang. transmission) przekaz, 

przesyłanie

. 

Transmisja asynchroniczna - (ang. asynchronous transmission) metoda 

przesyłania danych

 

charakteryzująca się brakiem osobnego sygnału pomagającego w czasowej synchronizacji przesyłu 
poszczególnych porcji informacji. Wykorzystywana jest między innymi przez 

porty szeregowe

, 

modemy

 i 

sieci komputerowe

,  

Transmisja danych - (ang. data transmission) patrz 

przesyłanie danych

. 

Transmisja równoległa - (ang. parallel transmission) patrz 

przesyłanie równoległe

. 

Transmisja synchroniczna - (ang. synchronous transmission) sposób przesyłania danych, w którym 
występuje mechanizm synchronizujący przepływ informacji w czasie. 

Transmisja szeregowa - (ang. serial transmission) patrz 

przesyłanie szeregowe

. 

Tranzystor - element elektroniczny zbudowany z kilku warstw materiału półprzewodnikowego, 
służący do wzmacniania sygnałów elektrycznych. Jest on podstawowym składnikiem 
wykorzystywanym do budowy 

bramek logicznych

. 

Tryb chroniony - (ang. protected mode) tryb pracy 

procesora

, w którym wyodrębniane są w pamięci 

obszary chronione

. Zabezpiecza on przed bezprawnym zapisem przez 

aplikacje

 danych do tych 

obszarów pamięci, w których znajdują się już inne informacje (np. inne programy). 

Tryb z przeplotem - patrz 

przeplot

. 

TWAIN - standard 

transmisji

 danych pomiędzy 

programami

 i 

urządzeniami peryferyjnymi

 

używanymi do zapisu obrazu takimi jak skaner i kamera cyfrowa.  

Twarde przejście - pojęcie spotykane w 

edytorach tekstu

, oznaczające przejście do nowego wiersza 

po naciśnięciu klawisza Enter. 

Twardy dysk - patrz 

dysk twardy

. 

 

U 

Układ elektroniczny - zestaw połączonych ze sobą elementów elektronicznych, tworzących pewną 
funkcjonalną całość. Wszystkie urządzenia komputerowe zbudowane są z wysoce specjalizowanych 
układów elektronicznych. 

Układ klawiatury - sposób rozmieszczenia poszczególnych znaków na klawiaturze komputera. Istnieją 
różne typy klawiatur fabrycznie wyposażone w różne układy klawiszy. Polska klawiatura określana 
jest jako QWERTZ (pierwsze litery na klawiaturze), anglosaska zaś jako QWERTY. Układ klawiatury 

- 53 - 

 

można zmienić przez stosowanie specjalnych 

programów

. Nie zamieniają one jednak przycisków na 

klawiaturze, lecz jedynie znaki pojawiające się w komputerze po ich naciśnięciu. 

Układ pamięci - 

układ scalony

, który może przechowywać dane. Istnieją układy pamięci rozmaitych 

typów np. 

RAM

, SRAM, 

ROM

, 

PROM

, EPROM, EEPROM. 

Układ scalony - (ang. integrated circuit) zintegrowany układ elektroniczny o niewielkich rozmiarach 
zbudowany na bazie płytki krzemowej (lub innej technologii). Składa się on z dużej liczby elementów 
takich np. jak tranzystory, rezystory i 

bramki logiczne

. Elementy te są zatopione w obudowę z 

tworzywa, ceramiki lub metalu chroniącą je przed uszkodzeniami. Układ scalony posiada specjalne 
wyprowadzenia zwane popularnie "nóżkami" służące do podłączenia go do innych układów 
elektronicznych. 

Układ strony - (ang. layout) zbiór 

parametrów

 dokumentu określających między innymi jego 

docelowy 

format

, szerokość marginesów, ilości wierszy na stronie i liczbę kolumn. Layout definiuje 

też sposób rozmieszczenia elementów takich jak tekst czy grafika na drukowanej stronie. Patrz 

łamanie stron

. 

UNIX - rozwinięty przez firmę AT&T 

wielozadaniowy

 i wielodostępny 

system operacyjny

 

wykorzystywany do zarządzania dużymi komputerami. UNIX jest systemem bardzo stabilnym i 
niezawodnym, dlatego jest instalowany na większości komputerów pracujących jako 

serwery

 danych. 

Największe obecnie 

serwery internetowe

 pracują w oparciu o system UNIX. Istnieje wiele odmian 

tego systemu znanych pod różnymi nazwami i pochodzącymi od różnych producentów. Obecnie dużą 
popularnością cieszy się Linux - darmowy 

system operacyjny

 podobny do UNIX-a. 

Update - (ang.) 

aktualizować

; zastępować dane lub 

programy

 ich nowszymi odpowiednikami. 

Upgrade - (ang. Uaktualnienie) patrz 

aktualizacja

.  

UPS - patrz 

zasilacz awaryjny

. 

Urządzenia peryferyjne - (ang. Peripheral devices) urządzenia współpracujące z komputerem, lecz 
nie stanowiące jego obowiązkowego wyposażenia (np. 

drukarka

, skaner). Urządzenia peryferyjne 

poszerzają możliwości komputera o funkcje, których sam nie jest w stanie wykonać. 

Urządzenie wejściowe - (ang. input device) 

urządzenie peryferyjne

 służące do wprowadzania danych 

do komputera. Należą do nich między innymi 

mysz

, 

klawiatura

, skaner i 

joystick

. 

Urządzenie wskazujące - (ang. pointing device) 

urządzenie peryferyjne

 służące do wskazywania 

elementów na 

ekranie

 lub też wykonywania innych czynności jak np. rysowania. Pozwala ono 

komputerowi na analizowanie ruchu ręki użytkownika. Najpopularniejszymi urządzeniami tego typu 
są 

mysz

, 

tablica graficzna

, 

pióro świetlne

 i 

joystick

. 

Urządzenie wyjściowe - (ang. output peripheral) 

urządzenie peryferyjne

 służące do przenoszenia 

efektów pracy komputera na zewnętrzne 

nośniki

 rozpoznawalne przez człowieka (np. obraz, dźwięk, 

dotyk). Najpopularniejsze urządzenia wyjściowe to 

drukarka

, 

monitor

 i głośniki. Patrz 

hardcopy

. 

- 54 - 

 

User group - (ang. user group) grupa użytkowników pracująca w sieci, w jakiś sposób wyodrębniona 
spośród pozostałej grupy osób. Mogą to być użytkownicy tego samego sprzętu, 

oprogramowania

, 

mający w sieci podobne uprawnienia i wymieniający się między sobą informacjami. 

Usługi on-line - typ usług świadczonych przez 

sieć komputerową

 jej użytkownikowi. Patrz 

on-line

. 

Usuń - (ang. delete, erase) komenda wydawana 

programowi

 przez użytkownika, usuwająca z dysku 

wskazany obiekt, najczęściej 

plik

 lub 

katalog

. Usunięte z dysku elementy można niekiedy odzyskać. 

Utility - (ang.) patrz 

program narzędziowy

. 

 

V 

Valid - (ang.) patrz 

poprawność

.  

Variable - (ang.) patrz 

zmienna

. 

VAX - rodzina komputerów wyprodukowanych przez firmę Digital Equipment Corp., 
wykorzystywanych głównie do prac nad sztuczną inteligencją i tworzenia grafiki komputerowej. 

VESA - (ang. Video Electronics Standard Association) stowarzyszenie producentów kart graficznych i 

monitorów

 stawiające sobie za cel ustalanie standardów wśród produkowanych urządzeń 

graficznych.  

VESA LocalBus - (ang. Vesa Local Bus, skrót VLB) patrz 

szyna lokalna

. 

Video-CD - odmiana 

płyty kompaktowej

 mogąca oprócz dźwięku zawierać również informacje o 

obrazie. Do odczytywania takich płyt wymagane jest posiadanie specjalnego czytnika (napędu). 
Popularną obecnie odmianą płyt wizyjnych jest 

DVD

. 

Virtual reality - patrz 

rzeczywistość wirtualna

. 

 

W 

WAN - (ang. Wide Area Network) patrz 

sieć rozległa

. 

Wejście do sieci - patrz 

logowanie

. 

Wersja beta - (ang. beta version) prototyp ostatecznej wersji 

programu komputerowego

. Wersje 

beta są celowo rozpowszechniane w celu przybliżenia ich zalet przyszłym użytkownikom, pozwalając 
zarazem na wykrycie błędów nie skorygowanych w procesie tworzenia programu. 

Wideo - (ang. video) szeroko pojęte zjawisko tworzenia, przechowywania i przetwarzania obrazu 
przeznaczonymi do tego urządzeniami wraz z wieńczącym wszystko aktem oglądania go przez 
człowieka. 

Wielozadaniowość - (ang. multitasking) cecha nowoczesnego 

systemu operacyjnego

. System taki 

pracuje na zasadzie podziału czasu 

procesora

 pomiędzy kilka równolegle wykonywanych zadań. 

- 55 - 

 

Przełączanie pomiędzy poszczególnymi zadaniami jest tak szybkie, że użytkownikowi wydaje się, iż są 
one wykonywane jednocześnie. Najpopularniejszymi systemami wielozadaniowymi są 

Windows

, 

UNIX

, 

OS/2

 i system komputerów 

Macintosh

.  

Wiersz - (ang. row) poziomy obszar w którym znajdują się znaki. Wiersz tekstu znaczy to samo co 
linijka tekstu. 

Wild card - (ang). znaki specjalne używane podczas przeszukiwania 

katalogów

, zasobów sieci 

Internet

, 

bazy danych

 czy 

zasobów

 komputera. W wyszukiwaniu 

plików

 znak "?" zastępuje dowolny 

znak, a symbol "*" dowolny wyraz, lub część wyrazu. Przykłady zastosowań: poszukując słowa 
"komputer" odnajdziemy je podając kryterium: "kom?uter". Kiedy użyjemy kryterium "*kompute*" 
możemy odnaleźć nie tylko wyraz "komputer", ale również: "komputery", "komputerowy" i 
"komputeryzacja". 

Windows - patrz 

Microsoft Windows

.  

Windows 98 - patrz 

Microsoft Windows 98

. 

Windows NT - patrz 

Microsoft Windows NT

. 

Wirus komputerowy - (ang. computer virus) mały 

program

, który infekuje 

system operacyjny

 lub 

programy użytkowe

. Infekowanie to polega na powielaniu własnego kodu i doklejaniu go do coraz to 

innych zbiorów na dysku. Wirus potrafi nieraz zarazić nawet wszystkie pliki w komputerze. Ten 
proces "rozmnażania" się wirusa nie ogranicza się do jednego komputera - infekcję łatwo przenieść 
na inne maszyny poprzez 

dyskietki

 czy 

sieć

. Wirusy komputerowe można podzielić na niegroźne, to 

jest takie, które w jakiś wymyślny sposób objawiają swoja obecność (np. wypisują zabawne 
komentarze na 

ekranie

 lub wygrywają wesołe melodie) nie czyniąc przy tym żadnych szkód. Są też 

jednak i szkodliwe wirusy wywołujące utratę danych, a nawet fizyczne uszkodzenie sprzętu 
komputerowego. 

Workstation - patrz

 stacja robocza

. 

Wpisywanie "bez echa" - wprowadzanie do komputera znaków (np. 

hasła

 dostępu) z 

klawiatury

, bez 

możliwości zobaczenia ich na 

ekranie

. To również jeden z możliwych trybów pracy 

terminala

 

komputerowego. 

Wprowadzanie danych - proces umieszczania danych w pamięci komputera. Do wprowadzania 
danych służy cała grupa przyrządów zwana 

urządzeniami wejściowymi

. 

Wskaźnik - (ang. pointer) wartość określająca położenie danych w pamięci komputera. Wskaźnik jest 
odpowiednikiem 

adresu

 lub też adresem komórki pamięci, która zawiera inny adres. To również 

nazwa 

kursora

 

myszy

 lub innego urządzenia wskazującego widocznego na 

ekranie

. 

Wskaźnik myszy - (ang. mouse pointer) nieodzowny element graficznego 

interfejsu użytkownika

 

służący do wskazywania obiektów na 

ekranie

, wykonywania na nich działań i wydawania poleceń. 

Graficznie reprezentowany jest zwykle przez strzałkę lub podobny symbol.  

Współrzędne - para liczb (lub trzy liczby w grafice trójwymiarowej) określająca położenie obiektu na 

ekranie

 komputera. 

- 56 - 

 

WWW - (ang. World Wide Web) zbiór wszystkich 

hipertekstowych

 dokumentów dostępnych w sieci 

internet

. Dokumenty te bywają też nazywane "stronami". Wiele firm reklamuje swoje usługi z 

wykorzystaniem tej techniki. W ten sposób można również dokonywać zakupów, prowadzić 
korespondencję, przeglądać oferty. Praktycznie każdy użytkownik komputera posiadający dostęp do 
internetu może stworzyć własną stronę WWW i umieścić na niej dowolne informacje. W ramach sieci 
WWW istnieją specjalne komputery pomagające wyszukiwać określony przez użytkownika typy 
informacji.  

Wydruk - dane komputerowe przeniesione na papier lub inny możliwy do przeczytania przez 
człowieka 

nośnik

. Może on przedstawiać tekst, zdjęcia, grafikę lub inne elementy. Wydruki sporządza 

się za pomocą urządzeń takich jak np. 

drukarka

. 

Wygaszacz ekranu - (ang. screen saver) 

program komputerowy

 który uaktywnia się po dłuższej 

bezczynności użytkownika. Główną jego funkcją jest ochrona 

kineskopu

 monitora, który wypala się 

nierównomiernie, jeśli przez dłuższy czas wyświetlany jest na nim ten sam obraz. Dlatego wygaszacz 
całkowicie wyłącza ekran lub wypełnia go przesuwającymi się elementami graficznymi. 

Wykres kołowy - (ang. pie chart) typ wykresu popularnie nazywany plackiem, na którym dane 
przedstawione są w formie koła podzielonego na wycinki o różnych proporcjach. Szczególnie nadaje 
się on do przedstawiania zależności strukturalnych danej wielkości, np. zawartości procentowej części 
w całości. 

Wykres słupkowy - typ wykresu, na którym dane przedstawione są za pomocą słupków (pionowych 
lub poziomych) o różnej wysokości. Słupki te mogą być różnokolorowe i składać się z wielu warstw. 
Jednym z możliwych wariantów jest trójwymiarowy wykres słupkowy.  

Wyrównywanie tekstu - (ang. justify) ustawianie 

parametrów

 tekstu określających jego położenie 

względem marginesów. Tekst może być wyśrodkowany, 

wyjustowany

 albo wyrównany do lewego 

lub prawego marginesu. 

WYSIWYG - (ang. What You See Is What You Get) technika umożliwiająca uzyskanie wydruków 
zgodnych z ich wyglądem przedstawionym na 

ekranie

 komputera. Niektóre 

programy

 pozwalają na 

pracę w trybie WYSIWYG dając tym użytkownikowi stały wgląd w końcowy efekt. Programy 
wykorzystujące tę technikę to przeważnie 

edytory tekstów

 i programy graficzne. 

Wysoka rozdzielczość - (ang. high resolution) patrz 

grafika wysokiej rozdzielczości

. 

Wyświetlacz - urządzenie na którym komputer wyświetla informacje dla użytkownika. 
Najpopularniejszymi typami wyświetlaczy są 

monitory

 ekranowe i 

LCD

. 

Wyświetlacz siedmiosegmentowy - patrz 

LED

. 

Wywołanie - (ang. call) komenda wykorzystywana przez 

program

 główny do uruchomienia 

podprogramu. Po zakończeniu pracy podprogramu komputer wraca do miejsca w programie 
głównym, z którego nastąpiło wywołanie. Wywołanie to również próba dodzwonienia się do 
konkretnego abonenta sieci telefonicznej. 

 

- 57 - 

 

Z 

Zabezpieczanie danych - patrz 

ochrona danych

. 

Zabezpieczanie przed kopiowaniem - to zbiór technik sprzętowo-programowych stosowanych przez 
producentów 

oprogramowania

. Celem tego jest utrudnienie nielegalnego kopiowania ich 

programów. Zabezpieczenia te chronią firmy produkujące 

software

 przed nieuchronnymi stratami 

wynikającymi z działalności 

piratów komputerowych

. 

Zabezpieczenie przed zapisem - mały przełącznik umieszczony na 

dyskietce

, uniemożliwiający 

dokonanie jakichkolwiek zmian w danych znajdujących się na niej. Pozwala to zabezpieczyć się przed 
przypadkowym skasowaniem cennych informacji lub zamazaniem ich przez 

wirusy komputerowe

. 

Zapis - proces zapisywania danych w komórkach 

pamięci operacyjnej

 komputera lub na 

zewnętrznym 

nośniku

 danych, np. 

dyskietce

.  

Zasilacz - przyrząd umożliwiający podłączenie urządzenia do źródła energii elektrycznej o 

parametrach

 innych, niż wymaga tego samo urządzenie. Podzespoły komputerowe potrzebują na 

ogół zasilania prądem stałym o małym napięciu (z reguły niższym niż 24V). Sieć elektryczna dostarcza 
prądu zmiennego o napięciu 220V, którym nie da się bezpośrednio zasilić komputera. Zadaniem 
zasilacza jest więc zamiana prądu stałego na zmienny i obniżenie jego napięcia. Spotyka się wiele 
różnych typów zasilaczy. Głównymi podzespołami składowymi zasilacza są prostownik i 
transformator. 

Zasilacz awaryjny - (ang. Uninterruptible Power Supply) urządzenie pozwalające na stabilizowanie 
napięcia zasilającego system komputerowy. W razie zaniku napięcia w sieci elektrycznej zasilacz 
awaryjny dostarcza przez pewien czas energii z własnego akumulatora, dając użytkownikowi czas na 
zapis danych i bezpieczne wyłączenie komputera. W ten sposób do minimum zmniejsza się ryzyko 
uszkodzeń w strukturze danych i 

oprogramowaniu

.  

Zasoby - (ang. resources) ogół urządzeń i podzespołów wchodzących w skład systemu 
komputerowego.  

Zawieszenie się - nagłe przerwanie pracy 

programu

 lub 

systemu operacyjnego

 komputera. 

Zawieszenie może być spowodowane wprowadzeniem błędnych danych, wydaniem niedozwolonych 
komend, uszkodzeniem programu, niewystarczającymi 

zasobami

 wolnej pamięci lub zakłóceniami z 

zewnątrz. Nowoczesne systemy operacyjne są w miarę odporne na wyżej wymienione czynniki i 
umożliwiają niezakłóconą pracę innych programów nawet pomimo nieodwracalnego zawieszenia się 
jednego z nich. 

Zegar czasu rzeczywistego - (ang. real time clock) podtrzymywany bateryjnie zegarek elektroniczny 
wbudowany w komputer. Zegar ten odmierza normalny czas i datę, czyniąc je wiadomymi dla 

programów

 i 

systemu operacyjnego

. Z informacji tych korzystają 

programy narzędziowe

 oraz 

wszelkiego typu programowe kalendarze, notatniki i organizatory. 

Zegar czasu systemowego - patrz 

zegar czasu rzeczywistego

. 

Zegar taktujący - wbudowane w komputer elektroniczne urządzenie, przeznaczone do generowania 
sygnału o dużej częstotliwości. Sygnał ten służy do koordynacji pracy poszczególnych podzespołów 

- 58 - 

 

komputera. Im wyższą częstotliwość sygnałów generuje zegar taktujący, tym szybciej komputer 
wykonuje obliczenia. Współczesne 

mikroprocesory

 taktowane są sygnałami o częstotliwościach 

rzędu setek megaherców. 

Zestaw znaków - zbiór wszystkich znaków możliwych do wyświetlenia lub wydrukowania. Zestaw ten 
może być 

parametrem

 opisującym 

klawiaturę

, 

system operacyjny

, 

czcionkę

 lub 

urządzenie 

wyjściowe

 takie jak np. 

drukarka

.  

Zgodność - patrz 

kompatybilność

. 

Zgubione klastry - klastry na dysku, które nie są aktualnie przydzielone żadnemu z 

plików

 ani nie są 

oznaczone jako klastry wolne do wykorzystania. Zagubione klastry są błędem w organizacji dysku i 
objawiane są przez 

komunikaty o błędach

 odczytu. Powstają one na skutek błędu programu lub też 

wyłączenia komputera bez uprzedniego zamknięcia 

systemu operacyjnego

. Zagubione klastry można 

odzyskać wykorzystując do tego 

programy narzędziowe

, np. ScanDisk. 

Złamanie zabezpieczenia - usunięcie zabezpieczeń umieszczonych przez producenta w 

oprogramowaniu

 lub sprzęcie informatycznym. Umożliwia to dostęp do 

danych chronionych

 lub też 

sporządzanie nielegalnych kopii programów. Łamanie zabezpieczeń jest niezgodne z prawem i 
podlega karze. Łamaniem zabezpieczeń zajmują się na ogół 

hackerzy

 i 

piraci komputerowi

. Patrz 

ochrona danych

, 

zabezpieczenie przed kopiowaniem

. 

Złącze - (ang. interface) patrz 

interfejs

. 

Złącze równoległe - patrz 

port równoległy

. 

Złącze szeregowe - patrz 

port szeregowy

. 

Zmiana kroju pisma - opcja dostępna w większości 

edytorów tekstu

, umożliwiająca zmianę 

parametrów

 pisma w opracowywanym dokumencie. Patrz 

czcionka

. 

Zmienna - (ang. variable) wartość ulegająca zmianie. 

Programy komputerowe

 mogą opierać swe 

działanie na wielu zmiennych. 

Znak @ - (ang. at sign) symbol potocznie określany nazwą "małpa" stosowany powszechnie w zapisie 

adresów internetowych

.  

Znak końca linii - (ang. End of line) znacznik wstawiany do tekstu w miejscu, gdzie użytkownik wcisnął 
klawisz Enter. Sygnalizuje on koniec bieżącego akapitu. Na znacznik ten składa się z reguły ciąg 2 
specjalnych znaków: LF (ang. Line feed - następna linia) oraz CR (ang. carriage return - powrót 

kursora

 do początku wiersza). 

Znak końca transmisji - (ang. End of transmission) krótki, unikalny ciąg danych dołączany na koniec 
bloku informacji przesyłanych między urządzeniami komputerowymi. Jego zadaniem jest 
zasygnalizowanie tym urządzeniom, że przesłany blok danych był ostatnim.  

Znak końca zbioru - (ang. End of file) znacznik sygnalizujący 

programowi

 fakt, iż przeczytana ze 

zbioru (

pliku

) informacja była ostatnim elementem zbioru. 

Znaki - zbiór wszystkich liter, cyfr, znaków przestankowych i symboli specjalnych. 

- 59 - 

 

Znaki końca - specjalne znaczniki dołączane do ciągu danych przetwarzanych przez komputer. 
Najczęściej spotykane to znaki 

końca linii

, 

końca transmisji

 i 

końca zbioru

. 

Znaki sterujące - specjalne znaki dołączane do danych, których zadaniem jest przekazywanie 
urządzeniu komputerowemu określonych rozkazów. Przykładem mogą być znaki sterujące działaniem 

drukarki

 wysyłane do niej przez 

program

 kierujący wydrukiem. 

Zoom in - (ang.) funkcja 

programu

 umożliwiająca powiększanie elementów wyświetlanych na 

ekranie

 komputera. Z reguły wyposażone są w nią programy pracujące w trybie 

WYSIWYG

. 

Zoom out - (ang.) funkcja odwrotna do 

zoom in

 służąca do pomniejszanie elementów wyświetlanych 

na 

ekranie

. 

Źródło - (ang. source) wydruk treści programu napisanego w konkretnym 

języku programowania

. 

Pliki

 zawierające takie wydruki nazywane są plikami źródłowymi. Źródłem nazywane też bywa 

miejsce określające położenie plików przeznaczonych do kopiowania.