ZARYS PARAZYTOLOGII OGÓLNEJ
PODSTAWOWE POJĘCIA
PARAZYTOLOGICZNE
ZARYS PARAZYTOLOGII OGÓLNEJ
PODSTAWOWE POJĘCIA
PARAZYTOLOGICZNE
PODSTAWOWE POJĘCIA
PARAZYTOLOGIA
– (parasitos – pasoŜyt,
para – obok, sitos – poŜywienie); nauka o
pasoŜytach i pasoŜytnictwie
PasoŜytnictwo – antagonistyczna
forma współŜycia
1. Źródło pokarmu
2. Środowisko Ŝycia
3. chorobotwórczość
pasoŜyt
Ŝywiciel
•zewnętrzne – ektopasoŜyty
-długość czasu kontaktu
•PasoŜyt stały (parasitus permanens)
•PasoŜyt okresowy (parasitus periodicus)
•PasoŜyt czasowy (parasitus temporarius)
Klasyfikacja pasoŜytów
-
miejsce bytowania
•wewnętrzne – endopasoŜyty
Morfologiczne przystosowania do
pasoŜytnictwa
Kształt ciała i narządy czepne
Narządy ruchu
•Utrata lub redukcja - endopasoŜyty
•Wici, błony falujące - środowisko płynów ustrojowych
Układ pokarmowy
•Uproszczenie lub redukcja
Układ oddechowy
•EndopasoŜyty- oddychanie beztlenowe
ektopasoŜyty- oddychanie tlenowe
Układ nerwowy i narządy zmysłów
•zmiany regresywne w porównaniu z formami Ŝyjącymiw środowisku zewnętrznym
•Układ rozrodczy
Schizogonia
Produkcja ogromnej ilości jaj
Przystosowania fizjologiczne (hermafrodytyzm, trwałe połączenie samca z samicą)
Inwazja
• Proces zaraŜania Ŝywiciela przez
pasoŜyty oraz stan zaraŜenia Ŝywiciela
przez pasoŜyty
Inwazjologia
Dział parazytologii traktujący o drogach i
warunkach rozprzestrzeniania się chorób
pasoŜytniczych
• śywiciel ostateczny-
Ŝ
ywiciel w
organizmie którego pasoŜyt osiąga
dojrzałość płciową i rozmnaŜa się drogą
płciową
• śywiciel pośredni
– Ŝywiciel w którym
pasoŜyt Ŝyje w stadium larwalnym i który
jest niezbędny w cyklu rozwojowym
• śywiciel parateniczny
– Ŝywiciel postaci
larwalnej nie konieczny do zamknięcia
cyklu rozwojowego
• Rozwój po
ś
redni lub zło
Ŝ
ony
–
rozwój z udziałem
Ŝ
ywiciela
po
ś
redniego
.
• Rozwój bezpo
ś
redni lub prosty
–
rozwój bez udziału
Ŝ
ywiciela
po
ś
redniego.
Częsty u przywr i tasiemców
U większości nicieni
forma inwazyjna – postać inwazyjna
• Stadium rozwojowe pasoŜyta , w
którym jest on zdolny do zaraŜenia
Ŝ
ywiciela np.: trofozoit , oocysta ,
cysta , jajo ,larwa , postać dojrzała
Chorobotwórcze działanie
paso
Ŝ
ytów
1. Działanie mechaniczne
2. Odjadanie
3. Działanie toksyczne: toksyny i enzymy
4. Wywoływanie nadwra
Ŝ
liwo
ś
ci
Mechanizmy obronne
Ŝ
ywiciela
Czynniki nieswoiste
1. Gatunek
2. Rasa
3. Wiek
4. Kondycja
Czynniki swoiste
1. Odporno
ść
komórkowa
2. Odporno
ść
humoralna
• Choroba inwazyjna
– rozpoczyna si
ę
w momencie wnikni
ę
cia do organizmu
Ŝ
ywiciela formy inwazyjnej paso
Ŝ
yta
W przebiegu inwazji wyróŜniamy dwa okresy:
-prepatentny
-patentny
• Okres prepatentny (utajony)
– liczy
si
ę
od momentu zara
Ŝ
enia do momentu
osi
ą
gni
ę
cia przez paso
Ŝ
yta dojrzało
ś
ci
płciowej, praktycznie do pojawienia si
ę
jaj lub larw w wydalinach b
ą
d
ź
wydzielinach.
• Okres patentny (jawny)
– liczy si
ę
od
dojrzało
ś
ci paso
Ŝ
yta do jego
ś
mierci w
organizmie
Ŝ
ywiciela. W tym okresie
stwierdzamy obecno
ść
jaj, larw, cyst itp.
• Intensywno
ść
inwazji
(stopie
ń
zara
Ŝ
enia) – oznacza liczb
ę
paso
Ŝ
ytów
danego gatunku w jednym osobniku
Ŝ
ywicielskim
• Ekstensywność inwazji
PREWALENCJA
–
oznacza stosunek
osobników zara
Ŝ
onych danym
paso
Ŝ
ytem do ogólnej liczby osobników
populacji
Ŝ
ywicielskiej wyra
Ŝ
ony w %.
Cechy dobrego leku do terapii
przeciwpasoŜytniczej
1. Bezpiecze
ń
stwo stosowania
2. Brak przeciwwskaza
ń
(ci
ąŜ
a, wiek,
kondycja)
3. Wysoka skuteczno
ść
w stosunku do
postaci larwalnych i dojrzałych
paso
Ŝ
ytów
4. Szerokie spektrum działania
5. Wygodny sposób podawania
Tworzenie nazw chorób
inwazyjnych
Fasciola hepatica
fasciol
osis
fasciol
oza
Czasami nazwa wywodzi si
ę
od objawów
choroby np. pełzakowica, zimnica