Elektromechanik_724[05]_E1.01

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Paweł Krawczak

Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,
ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska
724[05].E1.01

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2006

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:

mgr Elżbieta Burlaga

mgr Stefan Sotomski

Opracowanie redakcyjne:
mgr inż. Barbara Kapruziak

Konsultacja:
dr inż.. Bożena Zając

Korekta:

mgr inż. Barbara Kapruziak

Poradnik  stanowi  obudowę  dydaktyczną  programu  jednostki  modułowej  724[05].E1.01
„Przestrzeganie  przepisów  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy,  ochrony  przeciwpożarowej  oraz
ochrony  środowiska”  zawartego  w modułowym  programie  nauczania  dla  zawodu
elektromechanik 724[05].

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2006

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Prawna ochrona pracy

4.1.1. Materiał nauczania
4.1.2. Pytania sprawdzające
4.1.3. Ćwiczenia
4.1.4. Sprawdzian postępów

10
10
11

4.2. Czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe i niebezpieczne występujące

w procesach pracy

4.2.1. Materiał nauczania
4.2.2. Pytania sprawdzające
4.2.3. Ćwiczenia
4.2.4. Sprawdzian postępów

12
18
18
19

4.3. Przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony

przeciwpożarowej i ochrony środowiska obowiązujące w pracy
elektromechanika

4.3.1. Materiał nauczania
4.3.2. Pytania sprawdzające
4.3.3. Ćwiczenia
4.3.4. Sprawdzian postępów

20
23
24
24

4.4. Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

4.4.1. Materiał nauczania
4.4.2. Pytania sprawdzające
4.4.3. Ćwiczenia
4.4.4. Sprawdzian postępów

25
28
28
28

4.5. Bezpieczeństwo pracy przy urządzeniach elektrycznych

4.5.1. Materiał nauczania
4.5.2. Pytania sprawdzające
4.5.3. Ćwiczenia
4.5.4. Sprawdzian postępów

29
31
31
31

4.6. Środki ochrony indywidualnej i zbiorowej

4.6.1. Materiał nauczania
4.6.2. Pytania sprawdzające
4.6.3. Ćwiczenia
4.6.4. Sprawdzian postępów

32
35
36
36

4.7. Zagrożenia pożarowe, zasady ochrony przeciwpożarowej

4.7.1. Materiał nauczania
4.7.2. Pytania sprawdzające
4.7.3. Ćwiczenia
4.7.4. Sprawdzian postępów

37
40
40
41

4.8. Zasady ochrony środowiska na stanowisku pracy

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8.1. Materiał nauczania
4.8.2. Pytania sprawdzające
4.8.3. Ćwiczenia
4.8.4. Sprawdzian postępów

42
44
44
45

4.9. Zasady postępowania w razie wypadku, awarii i w sytuacji zagrożenia

pożarem

4.9.1. Materiał nauczania
4.9.2. Pytania sprawdzające
4.9.3. Ćwiczenia
4.9.4. Sprawdzian postępów

46
49
49
49

4.10. Organizacja pierwszej pomocy w wypadkach przy pracy

4.10.1. Materiał nauczania
4.10.2. Pytania sprawdzające
4.10.3. Ćwiczenia
4.10.4. Sprawdzian postępów

50
54
54
55

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Drogi Uczniu!
„Poradnik”,  który  Ci  przekazujemy  będzie,  pomocny  w  przyswajaniu  wiedzy  dotyczącej
pojęć z zakresu bhp, zasad kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz
ogólnych  zasad  bezpieczeństwa  na  stanowisku  pracy  a  także  w  kształtowaniu  umiejętności
dostrzegania  zagrożeń  dla  zdrowia  lub  życia,  występujących  na  stanowisku  pracy  i  ich
skutecznego eliminowania lub ograniczania.

W „Poradniku” będziesz mógł znaleźć następujące informacje ogólne:

−

wymagania wstępne określające umiejętności, jakie powinieneś posiadać, abyś mógł bez

problemów rozpocząć pracę z poradnikiem,

−

cele kształcenia, czyli wykaz umiejętności, jakie opanujesz w wyniku kształcenia

w ramach tej jednostki modułowej,

−

materiał nauczania, czyli wiadomości teoretyczne konieczne do opanowania treści

jednostki modułowej,

−

zestaw pytań sprawdzających, czy opanowałeś już podane treści,

−

ćwiczenia zawierające polecenia, sposób wykonania oraz wyposażenie stanowiska pracy,
które pozwolą Ci ukształtować określone umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów pozwalający sprawdzić Twój poziom wiedzy po wykonaniu

ćwiczeń,

−

sprawdzian osiągnięć opracowany w postaci testu, który umożliwi Ci sprawdzenie

Twoich wiadomości i umiejętności opanowanych podczas realizacji programu jednostki
modułowej,

−

literaturę związaną z programem jednostki modułowej, umożliwiającą pogłębienie Twej

wiedzy z zakresu programu tej jednostki.

Życzę owocnego korzystania z tego „Poradnika”.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpożarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

724[05].E1.02

Rozpoznawanie materiałów

stosowanych w maszynach

i urządzeniach elektrycznych

724[05].E1.07

Obliczanie i pomiary parametrów

obwodów prądu stałego

Moduł 724[05].E1

Podstawy elektromechaniki

724[05].E1.01

Przestrzeganie przepisów bhp, ochrony ppoż

oraz ochrony środowiska

724[05].E1.03

Posługiwanie się dokumentacją

techniczną

724[05].E1.08

Obliczanie i pomiary parametrów

obwodów prądu przemiennego

724[05].E1.04

Rozpoznawanie podzespołów

stosowanych w maszynach

i urządzeniach elektrycznych

724[05].E1.09

Dobieranie elementów i podzespołów
elektronicznych oraz sprawdzanie ich

parametrów

724[05].E1.05

Wykonywanie prac z zakresu obróbki

ręcznej metali i tworzyw sztucznych

724[05].E1.06

Wykonywanie prac z zakresu

obróbki mechanicznej metali

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

komunikować się i pracować w zespole,

−

dokonywać oceny swoich umiejętności,

−

korzystać z różnych źródeł informacji,

−

wyszukiwać, selekcjonować, porządkować, przetwarzać i przechowywać informacje

niezbędne do wykonywania zadań zawodowych,

−

analizować treść zadania, dobierać metody i plan rozwiązania,

−

uzasadniać działanie na podstawie określonej teorii, planować czynności,

−

interpretować wyniki doświadczeń i dokonywać uogólnień,

−

samodzielnie podejmować decyzje,

−

identyfikować podstawowe funkcje organizmu człowieka,

−

charakteryzować zjawiska biologiczne,

−

identyfikować elementy anatomii człowieka.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

zinterpretować podstawowe akty prawne, prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy

związane z bezpieczeństwem i higiena pracy,

−

określić podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia bezpiecznych

i higienicznych warunków pracy,

−

przewidzieć konsekwencje naruszenia przepisów i zasad bhp podczas wykonywania zadań

zawodowych,

−

rozpoznać szkodliwe i niebezpieczne czynniki występujące w pracy i zabezpieczyć się

przed nimi,

−

dostrzec zagrożenia zdrowia lub życia związane z wykonywaną pracą oraz zapobiec im,

−

zareagować zgodnie z instrukcją przeciwpożarową w przypadku pożaru,

−

zastosować podręczny sprzęt oraz środki gaśnicze zgodnie z zasadami ochrony

przeciwpożarowej,

−

dobrać i zastosować odzież ochronną oraz sprzęt ochrony osobistej w zależności od

prowadzonych prac,

−

zastosować procedury udzielania pierwszej pomocy osobom poszkodowanym,

−

zastosować obowiązujące zasady ochrony środowiska,

−

zastosować zasady bezpiecznej pracy przy urządzeniach elektrycznych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Prawna ochrona pracy

4.1.1. Materiał nauczania

Nieodłącznym elementem systemu ochrony pracy jest prawo pracy, zaś

najważniejszym  polskim  aktem  prawnym,  regulującym  m.in.  kwestie  bezpieczeństwa
i  higieny  pracy  jest  Kodeks  Pracy.  Instytucjami  powołanymi  do  nadzoru  i  kontroli
przestrzegania  prawa  pracy  oraz  przepisów  i zasad  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  a  także
warunków  środowiska  pracy  są  przede  wszystkim:  Państwowa  Inspekcja  Pracy  (PIP)  oraz
Państwowa Inspekcja Sanitarna.

Podstawowe zasady prawa pracy:

−

każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy,

−

minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę określa państwo,

−

nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy wymaga zgodnego

oświadczenia woli pracodawcy i pracownika,

−

pracodawca jest obowiązany szanować godność i inne dobra pracownika,

−

jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu jest niedopuszczalna.

Podstawowe prawa pracownika:

−

prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę,

−

prawo do wypoczynku,

−

prawo do tworzenia organizacji i przystępowania do nich,

−

prawo do powstrzymania się od wykonywanej pracy w przypadku, gdy warunki pracy nie

odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie
zagrożenie dla życia lub zdrowia pracownika bądź innych osób (zachowując przy tym
prawo do wynagrodzenia).

Podstawowe  prawa  i  obowiązki  pracownika  oraz  pracodawcy  w  zakresie  bezpieczeństwa
i  higieny  pracy  regulują  przepisy  zawarte  w  Kodeksie  Pracy,  a    w  szczególności  dział
dziesiąty – Bezpieczeństwo i higiena pracy.

Podstawowe obowiązki pracodawcy:
1.  Pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie

pracy.

2. Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie

bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu
osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany:

−

organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,

−

zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa

i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz
kontrolować wykonanie tych poleceń,

−

zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez

organy nadzoru nad warunkami pracy,

−

zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. Pracodawca oraz osoba kierująca pracownikami są obowiązani znać, w zakresie

niezbędnym do wykonywania ciążących na nich obowiązków, przepisy o ochronie pracy,
w tym przepisy oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy.

4. W razie gdy jednocześnie w tym samym miejscu wykonują pracę pracownicy zatrudnieni

przez różnych pracodawców, pracodawcy ci mają obowiązek:

−

współpracować ze sobą,

−

wyznaczyć koordynatora sprawującego nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy

wszystkich pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu,

−

ustalić zasady współdziałania uwzględniające sposoby postępowania w przypadku

wystąpienia zagrożeń dla zdrowia lub życia pracowników.

5. Pracodawca rozpoczynający działalność jest obowiązany, w terminie 30 dni od dnia

rozpoczęcia tej działalności, zawiadomić na piśmie właściwego inspektora pracy
i właściwego państwowego inspektora sanitarnego o miejscu, rodzaju i zakresie
prowadzonej działalności.

Prawa i obowiązki pracownika
1. W razie, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy

i  stwarzają  bezpośrednie  zagrożenie  dla  zdrowia  lub  życia  pracownika  albo  gdy
wykonywana  przez  niego  praca  grozi  takim  niebezpieczeństwem  innym  osobom,
pracownik  ma  prawo  powstrzymać  się  od  wykonywania  pracy,  zawiadamiając  o  tym
niezwłocznie przełożonego.

2. Jeżeli powstrzymanie się od wykonywania pracy nie usuwa zagrożenia, pracownik ma

prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.

3. Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia

pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

4. Pracownik ma prawo, po uprzednim zawiadomieniu przełożonego, powstrzymać się od

wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej w przypadku,
gdy jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza
zagrożenie dla innych osób.

5. Przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest podstawowym

obowiązkiem pracownika. W szczególności pracownik jest obowiązany:

−

znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniu

i instruktażu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom
sprawdzającym,

−

wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa

i higieny pracy oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń
i wskazówek przełożonych,

−

dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład

w miejscu pracy,

−

stosować środki ochrony zbiorowej, a także używać przydzielonych środków ochrony

indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem,

−

poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom

lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich,

−

niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku

albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a także
inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia, o grożącym im niebezpieczeństwie,

−

współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących

bezpieczeństwa i higieny pracy.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Osoba kierująca pracownikami jest obowiązana:

−

organizować stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny
pracy,

−

dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie
z przeznaczeniem,

−

organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniając zabezpieczenie
pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami
związanymi z warunkami środowiska pracy,

−

dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego,
a także o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie
z przeznaczeniem,

−

egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy,

−

zapewniać wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad
pracownikami.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie bhp?
2.  Jakie są podstawowe obowiązki pracownika w zakresie bhp?
3.  Jakie są podstawowe prawa pracownika w zakresie bhp?
4.  Do czego jest zobowiązana osoba kierująca pracownikami?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wyobraź sobie, że jesteś zatrudniony w firmie usługowej na stanowisku

elektromechanika, który zajmuje się naprawą obrabiarek skrawających. W trakcie swojej
pracy odkrywasz rażące zaniedbania w przestrzeganiu przepisów bhp. Co możesz
i powinieneś zrobić w myśl przepisów o ochronie pracy?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1) dobrać partnerów do pracy w grupie,
2) zastanowić się, jakie musisz podjąć czynności organizacyjne i wpisać wszystkie pomysły

na kartce (burza mózgów - nie krytykując żadnego z pomysłów Twoich
koleżanek/kolegów),

3) zgromadzić w podręcznej biblioteczce niezbędne akty prawne (byś mógł w razie potrzeby

powołać się na konkretne zapisy),

4) uporządkować zapisane pomysły (odrzucić ewentualnie nierealne lub budzące

wątpliwości członków grupy),

5) zaprezentować efekty pracy grupy na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

Kodeks Pracy,

−

wybrane rozporządzenia,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

duże arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flip – chart.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie bhp?

□

2) wymienić podstawowe obowiązki pracownika w zakresie bhp?

□

3) wymienić

prawa pracownika w zakresie bhp?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe i niebezpieczne

występujące w procesach pracy

4.2.1. Materiał nauczania

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa, że 52% światowej populacji aż jedną

trzecią  dorosłego  życia  przebywa  w  pracy,  aktywnie  uczestnicząc  w  wytwarzaniu  dóbr  dla
potrzeb  ogółu  społeczeństwa.  Wykonywaniu  pracy  towarzyszą  z  reguły  niebezpieczne,
szkodliwe  i  uciążliwe  czynniki.  Obowiązkiem  pracodawcy  jest  podejmowanie  działań,
zwłaszcza technicznych i organizacyjnych, likwidujących lub co na najmniej ograniczających
powodowane przez te czynniki zagrożenia zawodowe.

Umiejętność rozpoznawania i identyfikowania zagrożeń decyduje o tym, czy człowiek w

porę  będzie  mógł  zareagować  w  określonych  okolicznościach  zagrażających  życiu  lub
zdrowiu  a  przez  to  uniknąć  wypadku  bądź  ograniczyć  jego  skutki  urazowe.  Z punktu
widzenia  zapewnienia  bezpieczeństwa  człowieka  w  środowisku  pracy  rozpoznanie  zagrożeń
stanowi jeden z najważniejszych elementów kształtowania warunków pracy.
Czynniki zagrożenia, w aspekcie ich natury i zgodnie z obowiązującą w normach klasyfikacją
dzieli się na:

−

czynniki fizyczne,

−

czynniki chemiczne,

−

czynniki biologiczne,

−

czynniki psychospołeczne (w tym organizacyjne).

Z punktu widzenia oddziaływania tych czynników na organizm człowieka dzieli się je na:

−

czynniki niebezpieczne (zagrażające życiu),

−

czynniki szkodliwe (zagrażające zdrowiu),

−

czynniki uciążliwe.

Praca  w  warunkach  ekspozycji  na  oddziaływanie  wymienionych    czynników  stwarza
możliwość  wystąpienia    niekorzystnych  skutków  dla  zdrowia  i  życia  człowieka.
Prawdopodobieństwo  i  zakres  wystąpienia  tych  następstw  określane  jest  jako  ryzyko
zawodowe.  Widać  więc,  że  ryzyko  zawodowe,  związane  z  wykonywaną  pracą  wynika
z narażenia pracownika  na działanie czynników niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych
występujących na stanowisku pracy.
Czynniki  niebezpieczne  to  czynniki,  których  oddziaływanie  może  prowadzić  do  urazu  lub
innego  istotnego  natychmiastowego  pogorszenia  stanu  zdrowia  człowieka  bądź  do  zejścia
śmiertelnego.
Czynniki  szkodliwe  to  czynniki,  których  oddziaływanie  może  prowadzić  do  pogorszenia
stanu zdrowia człowieka.
Czynniki  uciążliwe  to  czynniki,  które  nie  stanowią  zagrożenia  dla  życia  lub  zdrowia
człowieka, ale utrudniają pracę lub przyczyniają się w inny istotny sposób do obniżenia jego
zdolności do wykonywania pracy bądź też wpływają na zmniejszenie wydajności.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 1. Zagrożenia na stanowiskach pracy [3]

Do  grupy  najłatwiej  identyfikowalnych  zagrożeń  zaliczane  są  zagrożenia  fizyczne.  Ich
rozpoznanie  uzależnione  jest od ogólnej  sprawności zmysłów  człowieka, a  ich  identyfikacja
możliwa  poprzez  niezbyt  skomplikowany  pomiar  odpowiednimi  przyrządami  -  miernikami
obecnie zaopatrzonymi w wyświetlacz cyfrowy. Wśród tej grupy zagrożeń szczególną uwagę
ze względu na powszechność występowania należy zwrócić uwagę na:

−

hałas,

−

czynniki mechaniczne,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

drgania mechaniczne (wibracje),

−

elektryczność statyczną i energią elektryczną,

−

pola i promieniowanie elektromagnetyczne,

−

oświetlenie,

−

czynniki mikroklimatu.

Hałasem jest zbiór dźwięków nieprzyjemnych, dokuczliwych i niepożądanych w miejscu

pracy. Hałas emitują różne obiekty i maszyny a także pracujący ludzie. Źródłami hałasu są na
ogół  zużywające  się  części  maszyn,  zbyt  głośno  zachowujący  się  ludzie,  wadliwe  instalacje,
wadliwie  zaprojektowane  i  zbudowane  maszyny.  Hałas  oddziaływuje  przede  wszystkim  na
narządy  słuchu  ale  również  zakłóca  procesy  przemiany  materii,  pracę  układu  nerwowego
i układu krążenia. W zależności od częstotliwości drgań fali dźwiękowej rozróżnia się cztery
rodzaje hałasu:

−

hałas słyszalny o częstotliwości od 16 Hz (herców) do 16 000 Hz,

−

hałas infradźwiękowy o częstotliwości f < 16 Hz,

−

hałas ultradźwiękowy o częstotliwości od 16 000 Hz do 10

Hz,

−

hałas hiperdźwiękowy o częstotliwości f > 10

Hz.

Zagrożenia mechaniczne to wszelkie oddziaływania na człowieka czynników fizycznych,
które mogą być przyczyną urazów powodowanych mechanicznym działaniem części maszyn,
narzędzi, przedmiotów obrabianych lub wyrzucanych materiałów stałych bądź płynnych.
Niebezpieczne czynniki mechaniczne można podzielić na następujące grupy:

−

przemieszczające się maszyny oraz transportowane przedmioty,

−

elementy ruchome,

−

elementy ostre, wystające, chropowate,

−

elementy spadające,

−

płyny pod ciśnieniem,

−

śliskie, nierówne powierzchnie,

−

ograniczone przestrzenie (dojścia, przejścia, dostępy),

−

położenie stanowiska pracy w odniesieniu do podłoża (praca na wysokości oraz

w zagłębieniach),

−

inne, np. powierzchnie gorące lub zimne, żrące substancje, żywe zwierzęta.

Do podstawowych zagrożeń mechanicznych zalicza się zagrożenie:

−

zgniataniem (zgnieceniem, zmiażdżeniem),

−

ścinaniem,

−

cięciem (obcięciem, odcięciem),

−

wplątaniem, wciągnięciem lub pochwyceniem (zmiażdżeniem, złamaniem),

−

uderzeniem (obtarciem, uderzeniem, pęknięciem, złamaniem),

−

kłuciem (przekłuciem, przebiciem),

−

ścieraniem (starciem lub obtarciem),

−

wytryskiem cieczy pod wysokim ciśnieniem (uderzeniem, poparzeniem).

Na rysunku 1 przedstawiono, jakie przyczyny i skutki mogą powodować zagrożenia

mechaniczne. Zagrożenia te można dość łatwo identyfikować poprzez uważną obserwację
wszystkich elementów środowiska pracy. W celu zapewnienia bezpieczeństwa konieczne jest
przed wszystkim dostosowanie miejsca wykonywania pracy do wymagań określonych
w odpowiednich przepisach i normach oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Przyczyny i skutki zagrożeń mechanicznych

[3]

Drgania, czyli wibracje są zagrożeniem powszechnie występującym. Źródłem drgań są

ruchome  elementy  maszyn  i  urządzeń,  silniki  i  generatory  energii  oraz  wyposażenie
technologiczne.  Drgania  z  miejsc  ich  powstawania  przenoszone  są  przez  podesty,  podłogi,
pomosty,  platformy  oraz  siedziska  i  podłogi  na  układ  mięśniowo  –  kostny  człowieka.
Charakterystycznymi parametrami drgań są ich częstotliwość i amplituda. Szczególnie groźne
dla  człowieka  są  częstotliwości  niskie  od  0,7  do  90  Hz,  gdyż  mogą  pokrywać  się
z częstotliwością  drgań  własnych  narządów  wewnętrznych  organizmu  człowieka.
Przenoszone  drogą  bezpośredniego  kontaktu  z  drgającym  źródłem  do  organizmu  człowieka
mogą też wywierać  ujemny  wpływ  na  zdrowie pracowników  i  doprowadzać  niejednokrotnie
do trwałych zmian chorobowych.

Powszechne stosowanie urządzeń zasilanych energią elektryczną niesie ze sobą różnego

rodzaju zagrożenia zarówno dla człowieka jak i jego środowiska. Są to:

−

porażenia oraz oparzenia prądem i łukiem elektrycznym,

−

zagrożenia pożarowe,

−

zagrożenia wybuchem,

−

zagrożenia od elektryczności statycznej,

−

zjawiska związane z wyładowaniami atmosferycznymi.

Zagrożeń  tych  nie  można  uniknąć,  ale  można  i  trzeba  zmniejszać  zarówno  ryzyko  ich
występowania,  jak  i  skutki  wypadków  elektrycznych.  Prąd  przemienny  o  częstotliwości  50
Hz  i  napięciu 400/230 V  jest najbardziej rozpowszechnionym środkiem przenoszenia energii
elektrycznej.  Z  tego  powodu  większość  porażeń  i  oparzeń  ludzi  prądem  elektrycznym,
nazywanych wypadkami elektrycznymi, występuje przy styczności człowieka z urządzeniami
elektroenergetycznymi prądu przemiennego, przy czym najczęstsze są rażenia na drodze ręka
- nogi lub ręka - ręka. Ponadto prąd przemienny o częstotliwości od 15 do 100 Hz powoduje
najgroźniejsze  dla  życia  reakcje  organizmu.  Działanie  prądu  elektrycznego  na  organizm
ludzki może być pośrednie lub bezpośrednie. Działanie pośrednie, powstające bez przepływu
prądu przez ciało człowieka, powoduje takie urazy, jak:

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

oparzenia ciała wskutek pożarów wywołanych zwarciem elektrycznym lub

spowodowane dotknięciem do nagrzanych elementów,

−

groźne dla życia oparzenia ciała łukiem elektrycznym, a także metalizacja skóry

spowodowana osadzaniem się roztopionych cząstek metalu,

−

uszkodzenia wzroku wskutek dużej jaskrawości łuku elektrycznego,

−

uszkodzenia mechaniczne ciała w wyniku upadku z wysokości lub upuszczenia

trzymanego przedmiotu.

Działanie bezpośrednie - porażenie elektryczne wskutek przepływu prądu elektrycznego przez
ciało  ludzkie  może  wywołać  wiele  zmian  fizycznych,  chemicznych  i  biologicznych
w  organizmie  (a  nawet  śmierć  człowieka)  poprzez  oddziaływanie  na  układ  nerwowy  oraz
w wyniku elektrolizy krwi i płynów fizjologicznych.
Porażenie elektryczne może objawiać się:

−

odczuwaniem bólu przy przepływie prądu, kurczami mięśni (skurcz mięśni dłoni

może uniemożliwić samouwolnienie się porażonego),

−

zatrzymaniem oddechu, zaburzeniami krążenia krwi,

−

zaburzeniami wzroku, słuchu i zmysłu równowagi,

−

utratą przytomności,

−

migotaniem komór sercowych (fibrylacja) - bardzo groźnym dla życia człowieka,

gdyż zazwyczaj prowadzi ono do zejścia śmiertelnego,

−

oparzeniami skóry i wewnętrznych części ciała, do zwęglenia włącznie.

Bezpośrednio  po  rażeniu  prądem,  tzn.  po  przerwaniu  przepływu  prądu,  może  wystąpić
wstrząs  elektryczny,  objawiający  się  przerażeniem,  bladością,  drżeniem  ciała  lub  kończyn,
nadmiernym  wydzielaniem  potu,  stanem  apatii  lub  euforii.  Może  również  wystąpić  obrzęk
mózgu  i  utrata  przytomności,  połączona  z  zatrzymaniem  krążenia  krwi  i  brakiem  oddechu.
Skutki  te  mogą  się  ujawnić  także  po  pewnym  czasie  –  od  kilku  minut  do  kilku  miesięcy.

Sposób i skutki oddziaływania pól elektromagnetycznych, zarówno bezpośrednio na

ciało  człowieka  jak  i  na  materialne  elementy  środowiska pracy, zależą  od  ich częstotliwości
i  natężenia.  Pola  elektromagnetyczne  w  przeciwieństwie  do  wielu  fizycznych  czynników
środowiska,  jak  np.  hałas,  nie  są  z  reguły  rejestrowane  przez  zmysły  człowieka,  dlatego
niemożliwe  jest  intuicyjne  dostosowanie  sposobu  postępowania  człowieka  do  stopnia
zagrożenia.  Pola  elektromagnetyczne  o  różnych  częstotliwościach  znajdują  liczne
zastosowania praktyczne w przemyśle, służbie zdrowia, telekomunikacji i życiu codziennym.
Energia  pól  elektromagnetycznych  absorbowana  bezpośrednio  w  organizmie  powoduje
powstawanie  w  nim  elektrycznych  prądów  indukowanych  oraz  podgrzewanie  tkanek.  Może
to  być  przyczyną  niepożądanych  efektów  biologicznych  i  w  konsekwencji  zmian  stanu
zdrowia (czasowego i trwałego). Przykładowymi  źródłami pola  elektromagnetycznego  mogą
być  linie  elektromagnetyczne  wysokiego  napięcia  oraz  anteny  nadawcze  telefonii
komórkowej.

Światło  na  stanowisku  pracy  i  w  jego  otoczeniu  wpływa  bezpośrednio  na  szybkość
i  pewność  widzenia  oraz  określa,  w  jaki  sposób  widzimy  formy,  sylwetki,  barwę
i właściwości powierzchni przedmiotów tam występujących. Najkorzystniejszym dla wzroku
jest  światło  naturalne,  słoneczne  o  barwie  zbliżonej  do  koloru  jasnożółtego.  Aby  praca
wzrokowa była optymalna, stanowisko pracy oraz pomieszczenie, w którym się ono znajduje,
muszą  być  tak  oświetlone,  aby  występowała  wygoda  widzenia.  Występuje  ona  wtedy,  gdy
spełnione są co najmniej trzy następujące warunki:

−

zdolność rozróżniania szczegółów jest pełna,

−

spostrzeganie jest sprawne, pozbawione ryzyka dla człowieka,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

spostrzeganie nie prowadzi do odczucia pewnej przykrości, niewygody, nadmiernego

zmęczenia, a przeciwnie - jest połączone z pewną przyjemnością.

Oświetlenie wnętrz powinno zapewniać:

−

bezpieczeństwo ludziom przebywającym we wnętrzu,

−

odpowiednie warunki do wykonywania zadań wzrokowych.

Ze względu na sposób rozmieszczania opraw oświetleniowych we wnętrzu wyróżnia się trzy
podstawowe rodzaje oświetlenia:

−

oświetlenie ogólne - równomierne oświetlenie pewnego obszaru bez uwzględnienia

szczególnych wymagań dotyczących oświetlenia niektórych jego części,

−

oświetlenie miejscowe - dodatkowe oświetlenie przedmiotu pracy wzrokowej,

z uwzględnieniem szczególnych potrzeb oświetleniowych, w celu zwiększenia
natężenia oświetlenia, uwidocznienia szczegółów itp., załączane niezależnie od
oświetlenia ogólnego,

−

oświetlenie złożone - oświetlenie składające się z oświetlenia ogólnego i oświetlenia

miejscowego.

Złe  oświetlenie  prowadzi  w  dłuższym  okresie  do  trwałego  osłabienia  wzroku.  W  innych
przypadkach  jest  zagrożeniem  uciążliwym,  powodującym  nadmierne  obciążenia  narządu
wzroku,  a  w  następstwie  bóle  głowy,  pogorszenie  samopoczucia,  zmęczenie.  Z  kryterium
minimalnego  poziomu  natężenia  oświetlenia  wynika,  że  natężenie  oświetlenia  na  poziomej
płaszczyźnie  roboczej,  które  można  zaakceptować  w  pomieszczeniach,  w  których  ludzie
przebywają przez długi czas, niezależnie od tego, jakie jest wykonywane zadanie wzrokowe,
powinno wynosić minimum 200 lx.

Czynniki kształtujące mikroklimat to cechy powietrza:

−

temperatura powietrza,

−

prędkość ruchu powietrza,

−

wilgotność powietrza.

Odczucia termiczne człowieka w środowisku pracy warunkują ponadto:

−

wysiłek fizyczny przy czynnościach wykonywanych,

−

czas aklimatyzacji w pomieszczeniu,

−

cechy termiczne odzieży roboczej,

−

wiek.

Najkorzystniejszy  jest  taki  układ  czynników  warunkujących  odczucia  cieplne,  który
gwarantuje  osiągnięcie  komfortu  termicznego  organizmu,  a  więc  stanu,  w  którym  człowiek
czuje  się  najlepiej.  Komfort  termiczny  to  taki  stan  mikroklimatu,  w  którym  osiągnięta  jest
równowaga wymiany ciepła organizmu z otoczeniem.

O zagrożeniach występujących w procesie pracy bardzo często informują znaki

bezpieczeństwa i higieny pracy, które reguluje norma: PN-92/N-01256/03 Znaki
bezpieczeństwa.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 1. Wybrane znaki z grupy znaków ostrzegawczych [6]

Ostrzeżenie przed silnym polem

magnetycznym

Ostrzeżenie przed

niebezpieczeństwem obcięcia

palców

Ostrzeżenie - butle z gazem

Ostrzeżenie przed porażeniem

prądem elektrycznym

Uruchamia się automatycznie

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jaki jest podział zagrożeń występujących w środowisku pracy?
2.  Jakie skutki dla organizmu człowieka powoduje działanie prądu elektrycznego?
3.  Od czego zależą skutki oddziaływania pól elektromagnetycznych?
4.  Jakie mogą być skutki niewłaściwego oświetlenia?
5.  Jaki wpływ na organizm człowieka ma hałas?
6.  Drgania o jakiej częstotliwości są najbardziej groźne dla człowieka?
7.  Jakie znasz rodzaje znaków bezpieczeństwa i higieny pracy?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zidentyfikuj zagrożenia, jakie mogą wystąpić w pracy elektromechanika.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dobrać partnerów do pracy w grupie,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2) zastanowić się, jakie zagrożenia mogą wystąpić w pracy elektromechanika i wpisać

wszystkie pomysły na kartce (burza mózgów - nie krytykując żadnego z pomysłów
Twoich koleżanek/kolegów),

3) uporządkować zapisane pomysły w grupy według kryterium rodzaju zagrożenia (odrzuć

ewentualnie nierealne lub budzące wątpliwości członków grupy),

4)  zapisać zagrożenia w formie mapy myśli,
5)  zaprezentować efekty pracy grupy na forum klasy,
6)  brać  udział  w  podsumowaniu  odpowiadając  na  pytanie:  jakiego  rodzaju  zagrożenie  są

najbardziej niebezpieczne w pracy elektromechanika.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

duże arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flip – chart.

Ćwiczenie 2

Sprawdź, czy w Twoich warsztatach szkolnych znajduje się odpowiednie oznakowanie

miejsc, maszyn i urządzeń informujące o istniejących zagrożeniach.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) wykonać pracę samodzielnie,
2) sprawdzić teren warsztatów szkolnych, zwrócić uwagę na oznakowanie obrabiarek, tablic

rozdzielczych, pomieszczeń spawalni,

3) przedstawić nauczycielowi swoje spostrzeżenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

arkusze papieru,

−

mazaki.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozpoznać zagrożenia związane z wykonywaną pracą?

□

2) określić skutki oddziaływania negatywnych czynników w środowisku

pracy?

□

3) rozpoznać znaki bezpieczeństwa i higieny pracy?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony

przeciwpożarowej i ochrony środowiska obowiązujące
w pracy elektromechanika

4.3.1. Materiał nauczania

Przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązujące w pracy

elektromechanika są zawarte między innymi w:

−

obwieszczeniu

Ministra

Gospodarki,

Pracy

Polityki

Społecznej

z dnia 28 sierpnia 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia
Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa
i higieny pracy (Dz. U. Nr 169, poz. 1650),

−

rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie
minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie
użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy,

−

rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa
i higieny pracy przy obsłudze obrabiarek skrawających do metali.

Montaż,  demontaż  i  eksploatacja  maszyn,  w  tym  ich  obsługa,  powinny  odbywać  się  przy
zachowaniu  wymagań  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  oraz  ergonomii,  uwzględniających
instrukcje  zawarte  w  dokumentacji  techniczno  -  ruchowej.  Miejsce  i  sposób  zainstalowania
oraz  użytkowania  maszyn  powinny  uwzględniać  minimalizację  ryzyka  zawodowego,
w szczególności poprzez:

−

zapewnienie dostatecznej przestrzeni pomiędzy ruchomymi częściami maszyn

a ruchomymi lub stałymi elementami otoczenia,

−

zapewnienie, aby wszystkie używane lub produkowane materiały bądź energia były

w bezpieczny sposób dostarczane i odprowadzane ze stanowiska pracy.

Maszyny i narzędzia oraz ich urządzenia ochronne powinny być utrzymywane w stanie

sprawności  technicznej  i  czystości  zapewniającej  użytkowanie  ich  bez  szkody  dla
bezpieczeństwa  i  zdrowia  pracowników  oraz  stosowane  tylko  w  procesach  i  warunkach,  do
których  są  przeznaczone.    O  dostrzeżonych  wadach  lub  uszkodzeniach  maszyny  pracownik
powinien  niezwłocznie  zawiadomić  przełożonego.  Maszyny,  których  uszkodzenie
stwierdzono  w  czasie  pracy,  powinny  być  niezwłocznie  zatrzymane  i  wyłączone  z  zasilania
energią.  Wznowienie  pracy  maszyny  bez  usunięcia  uszkodzenia  jest  niedopuszczalne.
Maszyny  niesprawne,  uszkodzone  lub  pozostające  w  naprawie  powinny  być  wycofane
z  użytkowania  oraz  wyraźnie  oznakowane  tablicami  informacyjnymi  i  zabezpieczone
w  sposób  uniemożliwiający  ich  uruchomienie.  Maszyn  będących  w  ruchu  nie  wolno
pozostawiać  bez  obsługi  lub  nadzoru,  chyba  że  dokumentacja  techniczno-ruchowa  stanowi
inaczej.  Maszyn  będących  w  ruchu  nie  wolno  naprawiać,  czyścić  i  smarować,  z  wyjątkiem
smarowania

pomocą

specjalnych

urządzeń

określonych

dokumentacji

techniczno-ruchowej.  Pracownicy  zatrudnieni  przy  obsłudze  maszyn  z  ruchomymi
elementami nie mogą pracować w odzieży z luźnymi (zwisającymi) częściami, jak np. luźno
zakończone  rękawy,  krawaty,  szaliki,  poły,  oraz  bez  nakryć  głowy  okrywających  włosy.
Jeżeli  obsługa,  naprawa,  remont  lub  konserwacja  maszyn  powoduje  zagrożenia  dla
bezpieczeństwa lub zdrowia pracowników - pracodawca powinien zapewnić, aby czynności te
wykonywane  były  przez  pracowników  upoważnionych  i  posiadających  odpowiednie

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przygotowanie.  W  czasie  ruchu  maszyny  niedopuszczalne  jest  ręczne  zakładanie  i  zrzucanie
pasów  pędnych,  lin  i  taśm.  Czynności  te  mogą  być  wykonywane  wyłącznie  przy  użyciu
specjalnych urządzeń przeznaczonych do tego celu. Pasy pędne, liny i taśmy pędne mogą być
napinane,  naprawiane,  łączone,  skracane  i  smarowane  po unieruchomieniu  napędu  maszyny.
Pracodawca  powinien  zapewnić  pracownikom  dostęp  do  informacji,  w  tym  pisemnych
instrukcji  dotyczących  użytkowania  maszyn.  Instrukcje  powinny  zawierać  informacje
dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie:

−

warunków użytkowania maszyn,

−

występowania możliwych do przewidzenia sytuacji nietypowych,

−

praktyki użytkowania maszyn.

Podczas pracy na obrabiarkach skrawających należy przestrzegać przepisów bhp podanych
w instrukcjach, a w szczególności:

−

przy obsłudze maszyn z ruchomymi elementami nie można pracować w odzieży
z luźnymi (zwisającymi) częściami jak np. luźno zakończone rękawy, krawaty, szaliki
poły, oraz bez nakryć głowy okrywających włosy,

−

przygotować urządzenia pomocnicze do składowania materiałów, przyrządów, narzędzi
i odpadów,

−

dokładnie zapoznać się z dokumentacją wykonawczą i instrukcją obsługi urządzeń,

−

zaplanować kolejność wykonywania poszczególnych czynności,

−

przygotować materiał do przetworzenia (obróbki) ustawiając go w sposób zapewniający
maksymalne bezpieczeństwo przy zachowaniu granic stanowiska roboczego,

−

sprawdzić stan techniczny urządzeń mechanicznych i oświetlenia stanowiska,
a w szczególności stan instalacji elektrycznej,

−

próbnie uruchomić zmechanizowane urządzenia i sprawdzić jakość ich działania,

−

przygotować  niezbędne  pomoce  warsztatowe,  przyrządy  pomiarowe,  narzędzia  pracy,
zmiotki,  haczyki  oraz  konieczne  ochrony  osobiste,  np.  okulary,  maski,  ochronniki
słuchu  itp.

−

zauważone usterki i uchybienia zgłosić natychmiast przełożonemu,

−

nie wolno naprawiać, czyścić, smarować (z wyjątkami przewidzianymi w DTR) maszyn
będących w ruchu,

−

nie wolno wznawiać pracy maszyny - urządzenia bez usunięcia uszkodzenia,

−

nie wolno zdejmować osłony i zabezpieczenia z obsługiwanych maszyn i narzędzi,

−

nie wolno w czasie mechanicznej obróbki sprawdzać dłonią dokładności obróbki,
sprawdzać wymiary przedmiotu obrabianego i dokonywać innych podobnych czynności,

−

nie wolno usuwać wiórów z obrabiarek i urządzeń pozostających w ruchu,

−

podczas wykonywania pracy zwracać uwagę tylko na wykonywane czynności,
uwzględniając warunki bezpiecznej pracy dla siebie i otoczenia,

−

zachowywać prawidłową pozycję ciała przy wykonywaniu pracy,

−

używać tylko sprawnych narzędzi i pomocy warsztatowych, nie uszkodzonych,
prawidłowo oprawionych jak: młotki, pilniki, przecinaki itp.,

−

przedmiot mocować mocno, ale tak, aby nie uległ uszkodzeniu,

−

przy wykonywaniu prac na wiertarce, szlifierce lub innym urządzeniu mechanicznym,
zapoznać się z instrukcją obsługi danego urządzenia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Podczas pracy z użyciem elektronarzędzi należy przestrzegać przepisów bhp podanych
w instrukcjach, a w szczególności:

−

dokładnie zapoznać się z dokumentacją wykonawczą i instrukcją obsługi urządzenia,

−

sprawdzić, czy nie ma widocznych uszkodzeń korpusu narzędzia, czy przewód zasilający
i wtyczka nie są uszkodzone,

−

sprawdzić, czy nie jest uszkodzone lub zanieczyszczone gniazdko przyłączeniowe,

−

sprawdzić, czy narzędzie skrawające (wiertło, frez, tarcza szlifierska itp.) jest
w dobrym stanie (tarcze szlifierskie nie mogą być popękane),

−

prawidłowo i mocno zamocować narzędzia skrawające w uchwycie,

−

próbnie uruchomić zmechanizowane urządzenia i sprawdzić jakość ich działania,

−

nie wolno zdejmować lub manipulować fabrycznymi osłonami ochronnymi,

−

nie wolno pracować w rękawicach wilgotnych,

−

nie wolno pracować narzędziami o napędzie elektrycznym na zewnątrz pomieszczenia
w czasie deszczu lub śnieżycy,

−

w trakcie wykonywania obróbki narzędzie skrawające dociskać do materiału ostrożnie
i bez nadmiernej siły,

−

przy obróbce, przy której występuje duże zapylenie stosować, okulary ochronne oraz
ochrony dróg oddechowych.

Każde  stanowisko  pracy  pracodawca  ma  obowiązek  wyposażyć  w  instrukcje  bhp  i  ppoż.
Wyposażenie  stanowisk  w  instrukcje  podlega kontroli PIP, a  ich  brak  może  skutkować karą
pieniężną.  Instrukcje  są  umieszczane  przy  maszynach  i  urządzeniach  tak,  aby  były dostępne
i czytelne. Pracownik powinien się zapoznać z ich treścią i bezwzględnie przestrzegać.

Przepisy dotyczące ochrony przeciwpożarowej regulują przepisy i rozporządzenia zawarte
między innymi w:

−

obwieszczeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 lipca 2002 r.
w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

−

rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r.
w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych
i terenów,

−

instrukcjach bezpieczeństwa pożarowego.

Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego jest specjalnym dokumentem opracowywanym

indywidualnie  na  potrzeby  konkretnego  obiektu  w  którym  właściciel,  zarządca  lub
użytkownik  zakładu  produkcyjnego,  magazynowego,  obiektu  użyteczności  publicznej,
obiektu  zamieszkania  zbiorowego  oraz  innego  mogącego  pełnić  podobną  funkcję  lub  jego
części  stanowiącej  oddzielną  strefę  pożarową  zobowiązany  jest  szczegółowo  określić
obowiązujące  w  nim  zasady  ochrony  przeciwpożarowej.  W  instrukcji  powinny  zostać
określone warunki ochrony przeciwpożarowej, wynikające z przeznaczenia obiektu, sposobu
użytkowania, prowadzonych w nim procesów technologicznych i ich warunków technicznych
– w tym zagrożenia wybuchem, sposoby poddawania przeglądom technicznym i czynnościom
konserwacyjnym  stosowanych  w  obiekcie  urządzeń  przeciwpożarowych  i  gaśnic,  sposoby
postępowania  na  wypadek  pożaru  i  innego  zagrożenia,  sposoby  wykonywania  prac
niebezpiecznych  pod  względem  pożarowym  (jeżeli  takie  prace  są  przewidywane),  sposoby
praktycznego sprawdzania organizacji i warunków ewakuacji ludzi (ćwiczeń ewakuacyjnych)
oraz  sposoby  zaznajamiania  użytkowników  obiektu  z  treścią  przedmiotowej  instrukcji  oraz
z przepisami przeciwpożarowymi.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ochrona środowiska jest stałym elementem rozwoju cywilizacji. Zasady ochrony

środowiska reguluje ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.
Ustawa określa zasady ochrony środowiska oraz warunki korzystania z jego zasobów,
z uwzględnieniem wymagań zrównoważonego rozwoju, a w szczególności:
1) zasady ustalania:

−

warunków ochrony zasobów środowiska,

−

warunków wprowadzania substancji lub energii do środowiska,

−

kosztów korzystania ze środowiska,

2) udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie,
3) udział społeczeństwa w postępowaniu w sprawie ochrony środowiska,
4) obowiązki organów administracji,
5) odpowiedzialność i sankcje.

Najczęściej, zgodnie z ustawą Prawo ochrony środowiska, przyjmuje się, że środowisko

jest to ogół elementów przyrodniczych, w szczególności powierzchnia ziemi, łącznie z glebą,
kopaliny, wody, powietrze, świat roślinny i zwierzęcy, a także krajobraz, znajdujących się
zarówno w stanie naturalnym, jak też przekształconych w wyniku działalności człowieka.
Często również jako element środowiska traktowane są dobra materialne, zabytki architektury
i kultury, a według niektórych koncepcji także część środowiska pracy.

Działalność ludzi, głównie gospodarcza powoduje większe lub mniejsze uciążliwości dla

środowiska, jego zagrożenia i zanieczyszczenia. Uciążliwościami dla środowiska są zjawiska
fizyczne lub stany utrudniające życie albo dokuczliwe dla otaczającego środowiska,
zwłaszcza hałas, wibracje, zanieczyszczenie powietrza, zanieczyszczenie odpadami itp.

Wymienione zjawiska lub stany kwalifikuje się jako uciążliwości szkodliwe dla

środowiska,  jeżeli  występują  w  natężeniu  utrudniającym  życie  także,  gdy  są  dokuczliwe
w stopniu  powodującym  zagrożenie  zdrowia  ludzi, uszkodzenie  lub  zniszczenie  środowiska.
Obowiązek  eliminowania  lub  ograniczania  uciążliwości  obciąża  jednostki  organizacyjne
i  osoby  fizyczne  prowadzące  działalność  gospodarczą.  Zobowiązane  są  one  stosować
technologie i rozwiązania techniczne stwarzające jak najmniejsze uciążliwości dla środowiska
oraz stosować urządzenia ochronne.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jaki akt prawny reguluje zasady bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze obrabiarek

skrawających do metali?

2. Jaki akt prawny reguluje zasady użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy?
3. Jakie zasady bhp obowiązują podczas napraw maszyn?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wyobraź sobie sytuację, że Twoim zadaniem jest naprawa pompy cieczy chłodzącej

w obrabiarce do metali (tokarka). Jakie czynności związane z przestrzeganiem przepisów bhp
powinieneś podjąć podczas naprawy?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dobrać partnerów do pracy w grupie,
2) zastanowić się, jakie czynności związane z przestrzeganiem przepisów bhp powinieneś

podjąć podczas naprawy, wpisać wszystkie pomysły na kartce (burza mózgów - nie
krytykując żadnego z pomysłów Twoich koleżanek/kolegów),

3) uporządkować zapisane pomysły - odrzucić ewentualnie nierealne lub budzące

wątpliwości członków grupy,

4) zaprezentować efekty pracy grupy na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

duże arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flip – chart.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić przepisy bhp obowiązujące w pracy elektromechanika?

□

2) wymienić ogólne zasady ochrony przeciwpożarowej?

□

3) wymienić elementy środowiska?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych

warunków pracy

4.4.1. Materiał nauczania

Bardzo ważnym elementem w procesie pracy jest dopasowywanie warunków pracy do

pracownika,  bardziej  niż  pracownika  do  warunków pracy. Wszyscy  pracownicy  mają  prawo
do  bezpiecznych  i  higienicznych  warunków  pracy,  a  pracodawca  ma  obowiązek  zapewnić
pracownikom bezpieczeństwo i ochronę ich zdrowia w każdym aspekcie związanym z pracą.
W  ramach  swej  odpowiedzialności  pracodawca  powinien  podjąć  niezbędne  środki  w  celu
zapewnienia    bezpieczeństwa  i  ochrony  zdrowia pracowników,  włączając  w  to  zapobieganie
ryzyku zawodowemu, informowanie, organizowanie szkolenia oraz zapewnienie koniecznych
środków  i  właściwej  organizacji.  Dla  wszystkich  pracowników  wykonujących  pracę  na
stanowisku  elektromechanika  ważne  jest  zapoznanie  się  z  koniecznymi  do  spełnienia
warunkami, aby praca powodowała możliwie najmniejsze szkody i komplikacje zdrowotne.

Słuch dla naszego zdrowia jest ważny jak każdy inny zmysł. Po kilku godzinach pracy

w  nadmiernym  hałasie,  pracownik  czuje  się  zmęczony,  poirytowany  i  rozdrażniony,  a  jego
tolerancja  na  stres  jest  obniżona.  Dlatego  bardzo  ważną  sprawą  jest  zapewnienie
pracownikom  odpowiedniej  ochrony  słuchu.  Obowiązkiem  pracodawcy  jest  zapewnić
ochronę  pracowników  przed  zagrożeniami  związanymi  z  narażeniem  na  hałas,  w  pierwszej
kolejności  zastosować  odpowiednie  środki  techniczne  (np.  wyciszyć  hałaśliwe  maszyny,
wykonać  odpowiednią  adaptację  hali,  zastosować  ekrany)  i  organizacyjne  (np.  skrócić  czas
pracy  na  hałaśliwych stanowiskach pracy).  W sytuacji, gdy poziom  hałasu  nadal przekracza
dopuszczalne  normy,  należy  bezwzględnie  używać  indywidualnych  ochron  słuchu.
Ochronniki  słuchu  -  nauszniki  i  zatyczki  -  są  najprostszym  środkiem  ochrony  słuchu
pracowników narażonych na pracę w głośnym środowisku.

Jeśli istnieje ryzyko narażenia się na spadające przedmioty, należy zawsze używać kasku

ochronnego.

Przemysłowy

hełm

ochronny

jest

podstawowym

środkiem bhp

i  stanowi  główne  zabezpieczenie  głowy pracownika  przed  uderzeniem.  Wszędzie tam,  gdzie
istnieje  ryzyko  urazów  głowy,  należy  używać odpowiednich  ochron.  Zadaniem  hełmów  jest
ochrona  przed  uderzeniami  spadających  przedmiotów  oraz  uderzeniami  głową  o  wystające
elementy konstrukcji stanowiska pracy.
Hełmy mogą być przystosowane również do ochrony przed innymi zagrożeniami:

−

porażeniem prądem elektrycznym,

−

działaniem wysokiej temperatury,

−

odpryskami stopionego metalu,

−

poprzecznymi siłami ściskającymi o niewielkiej wartości,

−

opadami atmosferycznymi.

Urazy mechaniczne powstają najczęściej wskutek odprysków ciał stałych oraz uderzenia

o wystające przedmioty. Do ochrony oczu i twarzy przed czynnikami mechanicznymi należy
stosować  okulary  ochronne  (z  bocznymi  osłonkami),  gogle  ochronne  oraz  osłony  twarzy.
Środki ochrony wzroku  i twarzy  mają za zadanie zapobiec uszkodzeniom oczu oraz twarzy
przed zranieniami i uszkodzeniami mogącymi powstać m. in. przez:

−

uszkodzenia mechaniczne (kurze, odpryski, wióry itp.),

−

czynniki chemiczne i biologiczne,

−

szkodliwe promieniowanie i czynniki termiczne.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Do  jednych  z  najczęściej  powtarzających  się  urazów  mechanicznych  stóp  należy  przekłucie
podeszwy  (np.  nadepnięcie  na  gwóźdź),  przecięcie  bądź  otarcie.  Aby  uniknąć  uszkodzenia
stóp,  należy  używać  obuwia  ochronnego,  które  jest  produkowane  w  szerokim  asortymencie
i  najczęściej  przeznaczone  jest  do  ochrony  przed  kilkoma  rodzajami  zagrożeń  jednocześnie.
Jego  parametry  ochronne  zależą  głównie  od  materiałów  użytych  do  produkcji,  a  także
konstrukcji  i  ewentualnego  wyposażenia  w  dodatkowe  elementy  (np.  podnoski  stalowe,
wkładki  stalowe,  ochrony  śródstopia,  ochrony  kostki).  Specyficznym  rodzajem  obuwia  jest
obuwie chroniące przed prądem elektrycznym - buty elektroizolacyjne, przeznaczone do prac
przy urządzeniach elektrycznych o napięciu powyżej 250 V.

Przecięcia,  przekłucia  oraz  otarcia  rąk  należą  do  urazów  najczęściej  występujących  na
stanowiskach  pracy.  Zagrożenia  te  występują  głównie  na  stanowiskach  pracy  związanych
m.in.  z  transportem  przedmiotów  oraz  obróbką  metali,  szkła  lub  tworzyw  sztucznych  oraz
w budownictwie, a ochroną przed  nimi są rękawice. W szerokiej ofercie rękawic ochronnych
możemy wyróżnić rękawice lateksowe izolowane dla elektryków chroniące przed porażeniem
prądem.

Rękawice

Rys. 3. R

ękawice

lateksowe izolowane dla elektryków

[11]

Praca  na  wysokości  stanowi  jedno  z  najbardziej  groźnych  niebezpieczeństw  podczas  pracy.
Każda  praca  wykonywana  na  wysokości  powyżej  2  m  wymaga  stosowania  sprzętu
chroniącego  przed  upadkiem  z  wysokości.  Gdy  brak  jest  możliwości  wykorzystania
zbiorowych  ochron  (bariery,  pomosty,  podnośniki,  windy,  rusztowania,  siatki  ochronne),
pracownik  wykonujący  czynności  na  wysokości  musi  stosować  indywidualne  ochrony  (liny,
szelki).

Zasady kształtowania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy to również

stosowanie się do znaków bezpieczeństwa i higieny pracy, a w szczególności do znaków
zakazu i znaków nakazu oraz instrukcji stanowiskowych w zakresie bezpieczeństwa i higieny
pracy.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 2. Wybrane znaki z grupy znaków zakazu [10]

Nieupoważnionym wstęp

wzbroniony

Zakaz uruchamiania maszyny

(urządzenia)

Nie dotykać

Zakaz smarowania urządzeń

w ruchu

Tabela 3. Wybrane znaki z grupy znaków nakazu [10]

Nakaz stosowania ochrony oczu

Nakaz stosowania osłony

Nakaz stosowania ochrony słuchu

Nakaz stosowania ochrony twarzy

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jaki sposób powinieneś chronić słuch przed szkodliwymi czynnikami?
2.  W jaki sposób powstają urazy mechaniczne?
3.  W jaki sposób powinieneś chronić się przed upadkiem z wysokości?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wyobraź sobie sytuację, że Twoim zadaniem jest wymiana wkładek bezpiecznikowych

w tablicy rozdzielczej znajdującej się na wysokości 3 m. Jakie czynności związane z Twoim
bezpieczeństwem powinieneś podjąć?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dobrać partnerów do pracy w grupie,
2) zastanowić się, jakie czynności związane z przestrzeganiem przepisów bhp powinieneś

podjąć podczas naprawy, wpisać wszystkie pomysły na kartce (burza mózgów – nie
krytykując żadnego z pomysłów Twoich koleżanek/kolegów),

3) uporządkować zapisane pomysły – odrzucić ewentualnie nierealne lub budzące

wątpliwości członków grupy,

4) zaprezentować efekty pracy grupy na forum grupy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

duże arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flip – chart.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) chronić słuch przed hałasem?

□

2) chronić swoje zdrowie przed urazami mechanicznymi?

□

3) w sposób bezpieczny i higieniczny kształtować warunki pracy?

□

4) rozpoznać znaki bezpieczeństwa i higieny pracy?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5. Bezpieczeństwo pracy przy urządzeniach elektrycznych

4.5.1. Materiał nauczania

Prace przy urządzeniach i instalacjach elektrycznych należy wykonywać po

wyłączeniu ich spod napięcia i zabezpieczeniu przed ich przypadkowym uruchomieniem
m.in. przez oznakowanie (przykłady oznaczeń w tabeli).

Tabela 4. Wybrane tablice urządzeń elektrycznych [10]

Nie dotykać! Urządzenie

elektryczne

Nie załączać

Nie załączać! Pracują ludzie

Urządzenie niesprawne

Maszyna w remoncie

Wyłączono

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Bez wyłączania napięcia mogą być wykonywane następujące prace:

−

wymiana w obwodach o napięciu do 1 kV wkładek bezpiecznikowych i źródeł światła,
(np. żarówek, świetlówek) o nieuszkodzonej obudowie i oprawie,

−

pomiary i przeprowadzanie prób zgodnie z zakładowymi instrukcjami eksploatacji, inne
prace wyłącznie po zastosowaniu środków specjalnych zapewniających bezpieczeństwo
pracy, przewidzianych w instrukcjach eksploatacji.

Wyłączenie  urządzeń  i  instalacji  spod  napięcia  należy  dokonać  w  sposób  zapewniający
widoczną  przerwę  izolacyjną  w  obwodach  zasilania,  np.  przez  wyjęcie  wkładek
bezpiecznikowych.  W  celu  zapewnienia  bezpieczeństwa  i  higieny  pracy  przy  urządzeniach
i instalacjach elektrycznych należy spełnić  następujące warunki:

−

każde urządzenie i instalacja energetyczna przed dopuszczeniem do eksploatacji powinny

posiadać wymagany odrębnymi przepisami certyfikat na znak bezpieczeństwa lub
posiadać deklarację zgodności z Polskimi Normami,

−

obiekty z zainstalowanymi urządzeniami i instalacjami energetycznymi oraz same

urządzenia powinny być oznakowane zgodnie z odrębnymi przepisami,

−

miejsce pracy powinno być właściwie przygotowane, oznaczone i zabezpieczone

w sposób określony w ogólnych przepisach bhp,

−

pomieszczenia lub teren ruchu energetycznego powinny być dostępne tylko dla osób

upoważnionych,

−

urządzenia, instalacje energetyczne lub ich części, przy których będą prowadzone prace

konserwacyjne, remontowe lub modernizacyjne, powinny być wyłączone z ruchu
i zabezpieczone przed ich przypadkowym uruchomieniem oraz oznakowane,

−

prace w warunkach szczególnego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzkiego powinny być

wykonywane przez co najmniej dwie osoby,

−

prace przy urządzeniach i instalacjach elektrycznych, w zależności od zastosowanych

metod i środków zapewniających bezpieczeństwo pracy, mogą być wykonywane:

•

przy całkowicie wyłączonym napięciu,

•

w pobliżu napięcia,

•

pod napięciem (przy zastosowaniu wymaganych narzędzi i środków ochronnych

określonych w instrukcji wykonywania tych prac),

−

przed przystąpieniem do wykonywania prac przy urządzeniach i instalacjach

elektroenergetycznych wyłączonych spod napięcia należy:

•

zastosować odpowiednie zabezpieczenie przed przypadkowym załączeniem napięcia;

odpowiednim zabezpieczeniem przed przypadkowym załączeniem napięcia jest:

ü w urządzeniach o napięciu znamionowym do 1 kV – wyjęcie wkładek

bezpiecznikowych w obwodzie zasilającym lub zablokowanie napędu
otwartego łącznika,

ü w urządzeniach o napięciu znamionowym powyżej 1kV – unieruchomienie

i zablokowanie napędów łączników lub wstawienie przegród izolacyjnych
między otwarte styki łączników,

•

wywiesić tablicę ostrzegawczą w miejscu wyłączenia obwodu o treści: „Nie załączać”,

•

sprawdzić brak napięcia w wyłączonym obwodzie,

•

uziemić wyłączone urządzenia,

•

zabezpieczyć i oznaczyć miejsce pracy odpowiednimi znakami i tablicami

ostrzegawczymi,

−

zabronione jest wykonywanie prac na napowietrznych liniach energetycznych, stacjach

i rozdzielniach w czasie wyładowań atmosferycznych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1. Jakie czynności możesz wykonać przy urządzeniach pod napięciem?
2. Jakie czynności należy wykonać przed przystąpieniem do pracy przy urządzeniu

wyłączonym spod napięcia?

3. W jaki sposób oznacza się miejsce pracy przy urządzeniu elektrycznym wyłączonym spod

napięcia?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W zakładzie pracy, w rozdzielni 15 kV wystąpiła awaria. Podaj czynności, jakie należy

wykonać, by odpowiednio zabezpieczyć oraz oznaczyć miejsce pracy ekipy naprawiającej
i móc przystąpić do usunięcia awarii.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) zaproponować odpowiednie zabezpieczenie przed przypadkowym załączeniem napięcia

(zwróć uwagę na napięcie rozdzielni),

2) dobrać właściwe tablice ostrzegawcze, informacyjne i zaproponować ich rozmieszczenie

w pobliżu miejsca awarii,

3) zapisać kolejność czynności, które powinieneś wykonać przed przystąpieniem do pracy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

przygotowane wcześniej papierowe atrapy tablic ostrzegawczych,

−

kartka papieru.

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić przepisy bhp obowiązujące w pracy przy urządzeniach

elektrycznych?

□

2) zastosować odpowiednie zabezpieczenie przed przypadkowym

załączeniem napięcia w urządzeniach wyłączonych spod napięcia?

□

3) zabezpieczyć i oznaczyć miejsce pracy odpowiednimi znakami

i tablicami ostrzegawczymi?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6. Środki ochrony indywidualnej i zbiorowej

4.6.1. Materiał nauczania

Środki ochrony indywidualnej to urządzenia lub wyposażenie przeznaczone do noszenia

bądź  trzymania  przez  pracownika  w  celu  ochrony  przed  jednym  zagrożeniem  lub  większą
liczbą zagrożeń, które mogą mieć wpływ na jego zdrowie lub bezpieczeństwo pracy. Zgodnie
z  obowiązującymi  postanowieniami  Kodeksu  Pracy,  pracodawca  ma  obowiązek  zapewnić
pracownikom bezpieczeństwo i ochronę ich zdrowia w każdym aspekcie związanym z pracą.
Pracodawca jest obowiązany dostarczać pracownikom nieodpłatnie:

−

środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych
i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy,

−

odzież i obuwie robocze spełniające wymagania określone w Polskich Normach:

•

jeżeli odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu

zabrudzeniu,

•

ze względu na wymagania technologiczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny

pracy.

Wydając  pracownikowi  środki  ochrony  indywidualnej,  pracodawca  jest  równocześnie
obowiązany  poinformować  go  o  sposobach  posługiwania  się  tymi  środkami  w  celu
zapewnienia  skutecznej  ochrony  przed  zagrożeniami.  Pracownik  jest  zobowiązany  do
stosowania środków ochrony indywidualnej, dostarczonych przez pracodawcę.

Środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane w sytuacjach, kiedy nie można
uniknąć zagrożeń lub nie można ich wystarczająco ograniczyć za pomocą środków ochrony
zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy.
Środki ochrony indywidualnej powinny:

−

być odpowiednie do istniejącego zagrożenia,

−

uwzględniać warunki istniejące w danym miejscu pracy,

−

uwzględniać wymagania ergonomii oraz stan zdrowia pracownika,

−

być przeznaczone do osobistego użytku.

Według Polskiej Normy PN-Z-08053:1988 środki ochrony indywidualnej dzieli się, pod
względem ich ogólnego przeznaczenia, na dziewięć grup:

1.  Odzież ochronna, np. fartuchy, kombinezony,
2.  Środki ochrony głowy, np. hełmy ochronne,
3.  Środki ochrony kończyn górnych, np. rękawice ochronne (gumowe, jednorazowe),
4.  Środki ochrony kończyn dolnych, np. buty, trepy,
5.  Środki ochrony twarzy i oczu, np. okulary, maseczki,
6.  Środki ochrony słuchu, np. wkładki przeciwhałasowe,
7.  Sprzęt ochrony układu oddechowego, np. maseczki,
8.  Dermatologiczne środki ochrony skóry, np. kremy, maści,
9.  Środki ochrony przed upadkiem z wysokości, np. liny bezpieczeństwa.

W tabeli poniżej przedstawiono przykładowe rodzaje prac, przy których wymagane jest
stosowanie środków ochrony indywidualnej.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 5. Wybrane rodzaje prac, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony indywidualnej

Lp.

Rodzaje środków
ochrony
indywidualnej

Rodzaje prac, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony
indywidualnej

1 Odzież ochronna

Prace  w  narażeniu  na  działanie  wody,  czynników  chemicznych,
pyłowych,  mechanicznych  i  biologicznych  oraz  wysokiej  i  niskiej
temperatury  -  stwarzające  ryzyko  dla  zdrowia  lub  bezpieczeństwa
pracowników, w tym w szczególności:

-  prace na zewnątrz pomieszczeń  w narażeniu na deszcz lub chłód,
-  prace w pomieszczeniach o bardzo niskiej temperaturze,
-  spawanie, kucie oraz odlewanie metali,
-  prace stwarzające ryzyko zapalenia odzieży od płomienia, gorących

odprysków metali lub żużla.

Środki ochrony
głowy

Prace

narażające

pracowników

urazy

głowy,

tym

w szczególności:

-  prace na konstrukcjach stalowych, masztach, wieżach,
-  prace na stacjach energetycznych,
-  prace w kuźniach i odlewniach metali,
-  prace  w  sąsiedztwie  urządzeń  do  podnoszenia,  dźwigów

i przenośników,

- prace, przy których włosy pracowników są narażone na wciągnięcie

przez ruchome części maszyn lub urządzeń mechanicznych.

Środki ochrony
kończyn dolnych

Prace  stwarzające  ryzyko urazów  kończyn  dolnych  (w tym  oparzenia),
ich  zamoczenia  lub  zanieczyszczenia  substancjami  i  materiałami
toksycznymi, drażniącymi, żrącymi, podatnymi na gnicie lub mogącymi
być  źródłem  infekcji  oraz  wykonywane  w  warunkach  niskiej  lub
wysokiej temperatury, a w szczególności:

- prace przy wielkich piecach, w stalowniach, walcowniach,

stacjach energetycznych, dużych zbiornikach i rurociągach,

- oczyszczanie odlewów lub piaskowanie albo śrutowanie

jakichkolwiek przedmiotów,

-  prace w kuźniach lub przy odlewaniu stopionych metali,
-   prace remontowe i renowacyjne,
-  transport  i  magazynowanie  ciężkich  elementów,  których  upadek

na stopę może spowodować jej zranienie,

- prace w narażeniu na zanieczyszczenie stóp substancjami

toksycznymi, żrącymi lub drażniącymi.

Środki ochrony
przed upadkiem
z wysokości

Prace wykonywane w warunkach narażających na upadek z wysokości,
w tym w szczególności:

- prace na rusztowaniach,
- prace w kabinach wysokich dźwigów.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Lp.

Rodzaje środków
ochrony
indywidualnej

Rodzaje prac, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony
indywidualnej

Środki ochrony
kończyn górnych

Prace stwarzające ryzyko urazów rąk (związanych również
z działaniem

wysokiej

temperatury,

wibracji

oraz

substancji

chemicznych),  prace  w  kontakcie  z  wodą,  substancjami  toksycznymi,
żrącymi  lub  drażniącymi  oraz  prace  w  niskiej  temperaturze,  w  tym
w szczególności:

prace  z  użyciem  przedmiotów  lub  materiałów  ostrych,  tnących,
kłujących,  parzących  lub  szczególnie  chropowatych  albo  inne
narażające  na uszkodzenia rąk, z wyłączeniem prac przy obsłudze
maszyn,  przy  których  istnieje  niebezpieczeństwo  wciągnięcia
rękawicy,

spawanie lub cięcie metali przy pomocy łuku elektrycznego
i wszelkie inne czynności wymagające użycia lamp łukowych lub
też innych źródeł promieniowania ultrafioletowego.

Środki ochrony
twarzy i oczu

Prace, przy których twarz lub oczy pracowników są narażone na urazy
albo podrażnienia w wyniku działania czynników niebezpiecznych
i szkodliwych dla zdrowia, w tym w szczególności:

- spawanie lub cięcie metali przy pomocy palnika lub łuku

elektrycznego,

- obserwowanie intensywnych punktów świetlnych lub substancji

silnie rozżarzonych, takich jak roztopiona stal albo szkło,

- szlifowanie na sucho, oczyszczanie oraz inne prace powodujące

rozpryskiwanie mogących przedostać się do oczu ostrych
cząsteczek, stopionych metali lub żrących płynów,

- prace przy maszynach do obróbki skrawaniem materiału, podczas

której powstają wióry odpryskowe.

Środki ochrony
układu
oddechowego

Prace  w  warunkach  ryzyka  narażenia  na  nadmierne  zanieczyszczenie
powietrza  czynnikami  szkodliwymi  lub  w  warunkach  niedoboru  tlenu
w powietrzu, w tym w szczególności:

- prace w zbiornikach i w gazowych piecach przemysłowych, gdzie

może występować szkodliwy gaz lub niedobór tlenu,

- prace w narażeniu na wdychanie szkodliwych pyłów, gazów, par

lub dymu.

Środki ochrony
słuchu

Prace w warunkach, w których poziom hałasu przekracza najwyższe
dopuszczalne natężenie, w tym w szczególności:

- prace przy obsłudze pras do metalu,
- prace przy użyciu narzędzi pneumatycznych.

Dermatologiczne
środki ochrony
indywidualnej

Prace narażające na podrażnienia skóry, w tym w szczególności:

- garbowanie skóry,
- prace w narażeniu na wdychanie chromianów, dwuchromianów

alkalicznych, kwasu chromowego lub innych substancji żrących
lub drażniących, wpływających na owrzodzenia lub perforację
przegrody nosowej.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Środki  ochrony  zbiorowej  to  środki  przeznaczone  do  jednoczesnej  ochrony  grupy  ludzi,
w  tym  i  pojedynczych  osób,  przed  niebezpiecznymi  i  szkodliwymi  czynnikami
występującymi  pojedynczo  lub  łącznie  w  środowisku  pracy,  będące  rozwiązaniami
technicznymi stosowanymi w pomieszczeniach pracy, maszynach i innych urządzeniach.

Środki ochrony zbiorowej  możemy podzielić na:

−

środki chroniące przed zbyt wysoką lub niską temperaturą otoczenia w strefie roboczej,

−

środki chroniące przed działaniem zbyt wysokich lub niskich temperatur powierzchni
urządzeń, maszyn, wyrobów i półwyrobów,

−

środki chroniące przed hałasem,

−

środki chroniące przed wilgocią,

−

środki chroniące przed ultradźwiękami,

−

środki chroniące przed infradźwiękami,

−

środki chroniące przed promieniowaniem nadfioletowym,

−

środki chroniące przed promieniowaniem podczerwonym,

−

środki chroniące przed promieniowaniem jonizującym,

−

środki chroniące przed promieniowaniem generatorów kwantowych,

−

środki chroniące przed polem elektromagnetycznym,

−

środki chroniące przed polem elektrostatycznym,

−

środki chroniące przed elektrycznością statyczną,

−

środki chroniące przed porażeniem prądem elektrycznym;

−

środki chroniące przed działaniem czynników chemicznych,

−

środki chroniące przed działaniem czynników biologicznych,

−

środki chroniące przed działaniem płynów,

−

środki zapewniające prawidłowe warunki środowiska powietrznego w pomieszczeniach
przemysłowych i na stanowiskach pracy,

−

środki zapewniające prawidłowe oświetlenie w pomieszczeniach przemysłowych i na
stanowiskach pracy

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co rozumiemy pod pojęciem: środki ochrony indywidualnej?
2.  Kiedy powinniśmy stosować środki ochrony indywidualnej?
3.  Jakie wymagania powinny spełniać środki ochrony indywidualnej?
4.  Jakie znasz rodzaje środków ochrony indywidualnej?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wskaż, jakie środki ochrony indywidualnej powinien stosować elektromechanik.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  dobrać partnerów do pracy w grupie,
2)  zastanowić się i wskazać, jakie są zagrożenia w pracy elektromechanika,
3)  wskazać,  jakie  środki  ochrony  indywidualnej  powinny  być  zastosowane  w  obliczu  tych

zagrożeń,

4) wyniki pracy grupy zapisać na dużym arkuszu papieru i zaprezentować na forum klasy,
5) wziąć udział w podsumowaniu ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

duże arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flip-chart.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) dobrać środki ochrony głowy?

□

2) dobrać środki ochrony twarzy, oczu i słuchu?

□

3) dobrać środki ochrony kończyn dolnych?

□

4) dobrać środki ochrony kończyn górnych?

□

5) dobrać środki ochrony przed upadkiem z wysokości?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.7. Zagrożenia pożarowe, zasady ochrony przeciwpożarowej

4.7.1. Materiał nauczania

Pożarem nazywamy każdy przypadek niekontrolowanego procesu spalania materiałów

palnych. Wszędzie tam, gdzie w sposób niekontrolowany przekształca się energia
mechaniczna lub elektryczna w cieplną lub jest niekontrolowany płomień, żar lub iskry,
występuje niebezpieczeństwo pożaru

Tabela 6. Grupy pożarów [8]

Zagrożenie pożarowe występuje wszędzie tam, gdzie:
−  jest duże nagromadzenie materiałów łatwopalnych,
−  stosowany jest ogień otwarty lub wysoka temperatura do celów technologicznych,
−  stosowane są materiały łatwopalne do celów technologicznych,
−  występuje proces samonagrzewania się materiałów,
−  używane są narzędzia iskrzące,
−  istnieją możliwości wyładowania elektryczności statycznej,
−  wydziela się energia cieplna w wyniku tarcia elementów maszyn i urządzeń,
−  nie  zachowane  są  odległości  materiałów  i  wyposażenia  od  elementów  oświetlenia

(żarówek) i ogrzewania (piece, grzejniki itp.),

−  występują reakcje egzotermiczne,
−  nieprawidłowo są eksploatowane urządzenia i instalacje elektryczne,
−  pozostawione są bez nadzoru odpady łatwopalne,
−  oraz w innych przypadkach braku właściwej ostrożności w postępowaniu z ogniem.

Najczęściej spotykanymi przyczynami pożarów jest ludzka nieostrożność, nierzadko

granicząca  z  bezmyślnością.  Objawia  się  ona  drastycznym  lekceważeniem  podstawowych
zasad  bezpieczeństwa  oraz  świadomym  łamaniem  przepisów  przeciwpożarowych.
Szczególnie  powszechne  jest  nieprzestrzeganie  zakazu  palenia  tytoniu  w  miejscach
niedozwolonych, niewłaściwe zabezpieczenie prac określanych jako niebezpieczne pożarowo
oraz lekceważenie  zagrożeń związanych z używaniem cieczy palnych. Drugą pod względem
częstotliwości  przyczyną  występowania  pożarów  są  wady  i  nieprawidłowa  eksploatacja
urządzeń  elektrycznych,  objawiająca  się  nadmiernym  obciążaniem  obwodów  zasilających,

Grupa

pożaru

Rodzaj palącego się materiału i sposób jego spalania

Pożary ciał stałych pochodzenia organicznego, przy spalaniu których obok
innych zjawisk powstaje zjawisko żarzenia. Na przykład: drewno, papier,
węgiel, tworzywa sztuczne, tkaniny, słoma

Pożary cieczy palnych i substancji stałych topiących się wskutek ciepła
wytwarzającego się przy pożarze. Na przykład: benzyna, alkohole, aceton,
eter, oleje, lakiery, tłuszcze, parafina, stearyna, pak, smoła, naftalen

Pożary gazów. Na przykład: metan, acetylen, propan, wodór, gaz miejski

Pożary metali. Na przykład: magnez, sód, uran

Pożary instalacji i urządzeń elektrycznych, pojazdów samochodowych

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

eksploatowaniem  urządzeń  niesprawnych  technicznie,  zwłaszcza  z  uszkodzonymi
przewodami  i  wtykami  zasilającymi  oraz  używanie  elektrycznych,  przenośnych  urządzeń
grzewczych w sposób niezgodny z przeznaczeniem i określonymi przez producenta zasadami
użytkowania. Najczęstsze przyczyny pożarów od urządzeń elektrycznych to:
−  zły stan zestyków lub niewłaściwy dobór aparatów łączeniowych,
−  zły stan lub niewłaściwy dobór zabezpieczeń przetężeniowych (nadprądowych),
−  zły stan izolacji lub niewłaściwy rodzaj izolacji elektrycznej,
−  nadmierne nagrzewanie się urządzeń elektrycznych podczas ich pracy,
−  błędne połączenia lub zwarcia w instalacjach,
−  występowanie łuku elektrycznego,
−  brak ostrożności przy pracach spawalniczych,
−  niewłaściwe użytkowanie urządzeń grzejnych,
−  wewnętrzne zwarcia w aparatach i urządzeniach zawierających palny olej mineralny,
−  występowanie przepięć pochodzenia atmosferycznego i łączeniowego.

Ochrona przeciwpożarowa polega głównie na zapobieganiu pożarom i ich

rozprzestrzenianiu się, zapewnieniu sił i środków do ich zwalczania oraz prowadzeniu działań
ratowniczych.  Zapobieganie  pożarom  to  ogół  przedsięwzięć,  czynności  i  zabiegów
profilaktycznych  mających  na  celu  ochronę  życia, zdrowia  i  mienia przed  pożarem.  Metody
i  szczegółowe  sposoby  ochrony  przeciwpożarowej  ustalają  przepisy  ustawy  o  ochronie
przeciwpożarowej, przepisy rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych w sprawie ochrony
przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, przepisy techniczno-
budowlane  oraz  określone  w  polskich  normach  (PN)  warunki  techniczne  środków
zabezpieczenia  przeciwpożarowego,  a  także  instrukcje  bezpieczeństwa  pożarowego,
opracowywane  indywidualnie  na  potrzeby  konkretnego  obiektu,  zakładu  produkcyjnego,
magazynowego,  w  którym  są  szczegółowo  określone  obowiązujące  zasady  ochrony
przeciwpożarowej.

Dla ochrony zdrowia i życia szczególne znaczenie ma zabezpieczenie przeciwpożarowe

budynków. W obiektach oraz na terenach przyległych do nich jest zabronione wykonywanie
czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnienie
prowadzenia działania ratowniczego lub ewakuacji, a w szczególności:

−

używanie otwartego ognia, palenie tytoniu i stosowanie innych czynników mogących

zainicjować zapłon występujących materiałów:

•

strefie

zagrożenia

wybuchem,

wyjątkiem

wypadków

określonych

w odrębnych przepisach,

•

w miejscach występowania materiałów niebezpiecznych pożarowo,

•

w miejscach występowania innych materiałów palnych, określonych przez właściciela

lub użytkownika i oznakowanych zgodnie z Polskimi Normami,

−

garażowanie pojazdów silnikowych w obiektach i pomieszczeniach nie przeznaczonych

do tego celu, jeżeli nie opróżniono zbiornika paliwa pojazdu i nie odłączono na stałe
zasilania akumulatorowego pojazdu,

−

rozgrzewanie za pomocą otwartego ognia smoły i innych materiałów w odległości

mniejszej  niż  5  m  od  obiektu,  przyległego  do  niego  składowiska  lub  placu  składowego
z materiałami  palnymi,  przy  czym  jest  dopuszczalne  wykonywanie  tych  czynności  na
dachach o  konstrukcji  i  pokryciu  niepalnym w  budowanych obiektach, a w pozostałych,
jeżeli zostaną zastosowane odpowiednie, przeznaczone do tego celu podgrzewacze,

−

wysypywanie gorącego popiołu i żużla lub spalanie śmieci i odpadków w miejscu

umożliwiającym zapalenie się sąsiednich obiektów lub materiałów palnych,

−

przechowywanie materiałów palnych w odległości mniejszej niż 0,5 m od:

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

•

urządzeń i instalacji, których powierzchnie zewnętrzne mogą nagrzewać się do

temperatury przekraczającej 100°C,

•

linii kablowych o napięciu powyżej 1 kV, przewodów uziemiających oraz

przewodów odprowadzających,

•

instalacji odgromowej, jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej,

−

użytkowanie elektrycznych urządzeń ogrzewczych ustawionych bezpośrednio na podłożu

palnym, z wyjątkiem urządzeń eksploatowanych zgodnie z warunkami określonymi przez
producenta,

−

stosowanie na osłony punktów świetlnych materiałów palnych, z wyjątkiem materiałów

trudno zapalnych, jeżeli zostaną umieszczone w odległości co najmniej 0,05 m od
żarówki,

−

instalowanie opraw oświetleniowych oraz osprzętu instalacji elektrycznych, jak:

wyłączniki, przełączniki, gniazda wtyczkowe, bezpośrednio na podłożu palnym, jeżeli ich
konstrukcja nie zabezpiecza podłoża przed zapaleniem,

−

składowanie materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewakuacji,

−

ustawianie na klatkach schodowych jakichkolwiek przedmiotów utrudniających

ewakuację,

−

zamykanie drzwi ewakuacyjnych w sposób uniemożliwiający ich natychmiastowe użycie,

−

uniemożliwianie lub ograniczanie dostępu do:

•

urządzeń przeciwpożarowych, takich jak stałe i półstałe urządzenia gaśnicze

i zabezpieczające, urządzenia odciążające, instalacje sygnalizacyjno - alarmowe,
hydranty, zawory hydrantowe, suche piony, przeciwpożarowe zbiorniki wodne,
klapy przeciwpożarowe, urządzenia do usuwania dymów i gazów pożarowych,

•

urządzeń uruchamiających instalacje gaśnicze i sterujących takimi instalacjami

oraz innymi instalacjami wpływającymi na stan bezpieczeństwa pożarowego
obiektu,

•

wyjść ewakuacyjnych,

•

wyłączników i tablic rozdzielczych prądu elektrycznego oraz głównych zaworów

gazu.

Zapobieganie pożarom od urządzeń elektrycznych polega na eliminacji i ograniczeniu
zagrożenia pożarowego w sposób następujący:

−

wszędzie tam, gdzie jest to wskazane, stosuje się wyłączniki różnicowoprądowe
o znamionowym prądzie wyzwalającym do 500 mA, dobrze spełniające zadanie środka
ochrony przeciwpożarowej,

−

wykonuje się instalację i urządzenia tak, aby nie podtrzymywały i nie rozprzestrzeniały
pożaru,

niezależnie

tego,

czy

powstał

nich

samych,

czy

w ich pobliżu,

−

elementy instalacji i urządzeń elektrycznych stykające się z materiałami palnymi
odpowiednio się dobiera lub umieszcza się w bezpiecznej odległości albo z użyciem
niepalnych podkładek,

−

instaluje  się  przewody  i  kable  z  izolacją  wykonaną  z  materiałów  niepalnych  i  nie
wydzielających  chloru  ani  chlorowodoru  w  przypadku  ich  przegrzania;  chlorowodór
z wodą  tworzy  kwas  solny,  szkodliwy  dla  człowieka  oraz  powodujący  bardzo  duże
szkody wynikające z korozji obiektów budowlanych i urządzeń,

−

przy długich wiązkach przewodów i kabli zapewnia się ich zwiększoną odporność na
działanie ognia, przez zastosowanie odpowiedniej izolacji lub pomalowanie specjalną
farbą bądź przez natryskiwanie spienionego tworzywa,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wykonuje się ognioodporne przejścia przewodów przez przeciwpożarowe ściany
i stropy,

−

w obiektach, w których łatwo jest wzniecić pożar (np. w lakierniach, stolarniach itp.),
stosowane są tylko niezbędne urządzenia elektryczne i w odpowiednich osłonach,

−

w obiektach, w których pożar zagraża życiu wielu osób lub mieniu o dużej wartości (np.
hotele i inne budynki użyteczności publicznej, kopalnie itp.), instalacje i urządzenia
elektryczne wykonuje się z materiałów, które podczas pożaru wydzielają jak najmniej
dymu i toksycznych gazów,

−

obiekty budowlane wyposaża się w instalacje piorunochronne,

−

instaluje się ochronniki przeciwprzepięciowe w instalacjach elektrycznych obiektów,

−

opraw lamp w „ciągach świetlnych” nie wykonuje się z materiałów łatwopalnych.

Właściwe obchodzenie się z materiałami niebezpiecznymi pożarowo jest jednym

z podstawowych  warunków  bezpieczeństwa  pożarowego  w  każdym  obiekcie.  Pracownicy
powinni też wiedzieć, w jakie urządzenia przeciwpożarowe wyposażony jest obiekt, w którym
są  zatrudnieni,  i  umieć  je  uruchomić  w  razie  konieczności.  W  obiektach  i  pomieszczeniach
pracy  powinny  znajdować  się  instrukcje  bezpieczeństwa  pożarowego  oraz  instrukcja
postępowania na wypadek pożaru.

4.7.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co rozumiemy pod pojęciem: pożar?
2.  Gdzie występuje zagrożenie pożarowe?
3.  Jakie są najczęstsze przyczyny pożarów od urządzeń elektrycznych?
4.  Jakie znasz grupy pożarów?
5.  Na czym polega ochrona przeciwpożarowa?

4.7.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wskaż, jakie zagrożenia pożarowe mogą wystąpić w pomieszczeniu spawalni w Twoim

warsztacie szkolnym i jakie należy stosować środki bezpieczeństwa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dobrać partnerów do pracy w grupie,
2) zastanowić się i wskazać, co w pomieszczeniu spawalni może stanowić zagrożenie

pożarowe,

3) podać, jakie działania powinny być podjęte, aby uniknąć wskazanych zagrożeń

pożarowych,

4) wyniki pracy grupy zapisać na dużym arkuszu papieru i zaprezentować na forum klasy,
5) wziąć udział w podsumowaniu ćwiczenia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

duże arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flip-chart.

4.7.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wskazać przyczyny pożarów?

□

2) wymienić ogólne zasady ochrony przeciwpożarowej?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.8. Zasady ochrony środowiska na stanowisku pracy

4.8.1. Materiał nauczania

Ochrona środowiska jest dziedziną wiedzy o kompleksowych zmianach zachodzących

w  środowisku  przyrodniczym,  zwłaszcza  pod  wpływem  czynników  postępu  technicznego,
oraz  o  sposobach  zapobiegania  lub  łagodzenia  ujemnych  skutków  ich  działania.  Ochrona
środowiska  jest  pojmowana  również  jako  zespół  idei,  środków  i  działań  zmierzających  do
utrzymania  środowiska  w  stanie  zapewniającym  optymalne  warunki  bytowania  człowieka
i gwarantującym ciągłość najważniejszych procesów w biosferze jako podstawy produkcyjnej
działalności.

Zasady ochrony środowiska reguluje ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony

środowiska.  Najczęściej,  zgodnie  z  ustawą    Prawo  ochrony  środowiska,  przyjmuje  się,  że
środowisko  jest  to  ogół  elementów  przyrodniczych,  w  szczególności  powierzchnia  ziemi,
łącznie  z  glebą,  kopaliny,  wody,  powietrze,  świat  roślinny  i  zwierzęcy,  a  także  krajobraz,
znajdujących  się  zarówno  w  stanie  naturalnym,  jak  też  przekształconych  w  wyniku
działalności  człowieka  Często  również  jako  element  środowiska  traktowane  są  dobra
materialne,  zabytki  architektury  i  kultury,  a  według  niektórych  koncepcji  także  część
środowiska pracy.

Działalność ludzi, głównie gospodarcza, powoduje większe lub mniejsze uciążliwości

dla środowiska, jego zagrożenia i zanieczyszczenia. Uciążliwościami dla środowiska są
zjawiska fizyczne lub stany utrudniające życie albo dokuczliwe dla otaczającego środowiska,
zwłaszcza hałas, wibracje, zanieczyszczenie powietrza, zanieczyszczenie odpadami itp.

Wymienione zjawiska lub stany kwalifikuje się jako uciążliwości szkodliwe dla

środowiska,  jeżeli  występują  w  natężeniu  utrudniającym  życie,  także  jeżeli  są  dokuczliwe
w stopniu  powodującym  zagrożenie  zdrowia  ludzi,  uszkodzenie  lub  zniszczenie  środowiska.
Obowiązek  eliminowania  lub  ograniczania  uciążliwości  obciąża  jednostki  organizacyjne
i  osoby  fizyczne  prowadzące  działalność  gospodarczą.  Zobowiązane  są  one  stosować
technologie i rozwiązania techniczne stwarzające jak najmniejsze uciążliwości dla środowiska
oraz stosować urządzenia ochronne.

Zanieczyszczenie środowiska to wprowadzenie do środowiska (powietrza, wody, ziemi)

substancji  stałych,  ciekłych  lub  gazowych  albo  energii  w  takich  ilościach  lub  w  takim
składzie,  że  może  to  ujemnie  wpłynąć  na  zdrowie  człowieka,  klimat,  przyrodę  żywą,  glebę,
wodę  lub  spowodować  inne  zmiany  w  środowisku,  w  tym  również  kulturowym.  Niekiedy
przez zanieczyszczenie rozumie się przekraczanie konwencjonalnych norm stanu środowiska
lub dopuszczalnych wskaźników emisji  zanieczyszczeń.

Do najgroźniejszych rodzajów zanieczyszczeń należą dwutlenek węgla (CO

), tlenek

węgla (CO), dwutlenek siarki (SO

), dwutlenek azotu (NO

), fosfor (P), rtęć (Hg), ołów (Pb),

ropa naftowa, DDT i inne pestycydy, promieniowanie elektromagnetyczne niejonizujące
i jonizujące. Niekiedy używa się zwrotu zanieczyszczenie środowiska hałasem.

Zagrożenie spowodowane gwałtownym zdarzeniem nie będącym klęską żywiołową,

które może wywołać znaczne zniszczenie środowiska lub pogorszenie jego stanu, stwarzające
powszechne  niebezpieczeństwo  dla  ludzi  i  środowiska,  nazywamy  nadzwyczajnym
zagrożeniem  środowiska.  Nadzwyczajne  zagrożenie  może  być  następstwem  np.  pęknięcia
rurociągu  lub  zbiornika  i  wylewu  ropy  naftowej  na  powierzchnię  ziemi  lub  wód,  awarii
w  zakładzie  produkcyjnym  i  wydostania  się  do  powietrza  znacznych  ilości  substancji
niebezpiecznych,  katastrofy  cysterny  przewożącej  materiały  niebezpieczne  oraz  skażenia
terenu.  W  razie  nadzwyczajnego  zagrożenia  środowiska,  działania  zmierzające  do  usunięcia
zagrożenia i  jego skutków, podejmują terenowe organy administracji rządowej albo Minister

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

właściwy dla środowiska, jeśli zagrożenie przekracza granice jednego województwa lub może
spowodować szczególnie poważne skutki dla ludzi lub środowiska.

Według ustawy Prawo ochrony środowiska, ochrona powietrza polega na zapewnieniu jak
najlepszej jego jakości, w szczególności przez:

−

utrzymanie poziomów substancji w powietrzu poniżej dopuszczalnych dla nich

poziomów lub co najmniej na tych poziomach,

−

zmniejszanie poziomów substancji w powietrzu co najmniej do dopuszczalnych, gdy

nie są one dotrzymane.

Ochrona wód polega na zapewnieniu ich jak najlepszej jakości, w tym utrzymywanie ilości
wody na poziomie zapewniającym ochronę równowagi biologicznej, w szczególności przez:

−

utrzymywanie jakości wód powyżej albo co najmniej na poziomie wymaganym

w przepisach,

−

doprowadzanie jakości wód co najmniej do wymaganego przepisami poziomu, gdy

nie jest on osiągnięty,

−

poziom jakości wód jest określany z uwzględnieniem ilości substancji i energii

w wodach oraz stopnia zdolności funkcjonowania ekosystemów wodnych.

Wody

podziemne

obszary

ich

zasilania

podlegają

ochronie

polegającej

w szczególności na:

−

zmniejszaniu ryzyka zanieczyszczenia tych wód poprzez ograniczenie oddziaływania

na obszary ich zasilania,

−

utrzymywaniu równowagi zasobów tych wód.

Ochrona powierzchni ziemi polega na zapewnieniu jak najlepszej jej jakości,
w szczególności poprzez:

−

racjonalne gospodarowanie,

−

zachowanie wartości przyrodniczych,

−

zachowanie możliwości produkcyjnego wykorzystania,

−

ograniczanie zmian naturalnego ukształtowania,

−

utrzymanie jakości gleby i ziemi powyżej lub co najmniej na poziomie wymaganych

standardów,

−

doprowadzenie jakości gleby i ziemi co najmniej do wymaganych standardów, gdy nie

są one dotrzymane,

−

zachowanie wartości kulturowych, z uwzględnieniem archeologicznych dóbr kultury.

Człowiek jest jednym z elementów środowiska. Również człowiek oddziałuje na

miejsce,  w  którym  żyje  -  niestety,  często  destrukcyjnie.  Znaczną  część  tych  niewłaściwych
działań  możemy  jednak  wyeliminować,  przyjmując  postawę  przyjazną  środowisku.  Bardzo
często  nie  mamy  osobistego  wpływu  na  zanieczyszczenie  środowiska  wynikające
np.  z  działalności  gospodarki.  Możemy  jednak,  zmieniając  własne  zachowania,  wytworzyć
w sobie  nawyki takiego postępowania, które przyczyni  się do ograniczenia zanieczyszczenia
środowiska w naszym otoczeniu. Często są to bardzo proste działania, niewymagające od nas
ani  dodatkowych  nakładów  finansowych,  ani  dodatkowego  czasu.  Pierwszym,  najbardziej
oczywistym  krokiem  w  tym  kierunku  jest  ograniczenie  ilości  odpadów  oraz  ich  segregacja.
Rozdzielanie  śmieci umożliwia często ich ponowne wykorzystanie, czyli recycling. Dotyczy
to np. szkła, wyrobów metalowych (puszek), makulatury itp. Starajmy się segregować śmieci,
zamiast  -  co  się  często  zdarza  -  wyrzucać  je  w  jednym  worku  do  wspólnego  kontenera.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Na  osiedlach  mieszkaniowych  są  często  rozstawione  specjalne,  osobne  pojemniki  na  szkło,
plastik,  metal  i  papier.  Nie  powinniśmy  więc  wrzucać  śmieci  do  jednego  worka,  lecz
podzielić  je,  a  następnie  wrzucić  do  odpowiednich  pojemników.  Umożliwi  to  ich  ponowne
przetworzenie i wykorzystanie.

Kolejnym krokiem jest poszanowanie energii i wody. Po pierwsze nie należy z nich

korzystać, jeśli nie jest to niezbędne. Na przykład ważne jest, abyśmy maksymalnie korzystali
ze światła dziennego. Możemy to robić chociażby poprzez odpowiednie ustawienie
stanowiska pracy (np. przy oknie). Są też inne proste sposoby oszczędzania energii, np.: jeśli
wychodzimy z pomieszczenia, zgaśmy światło, wyłączmy telewizor czy urządzenia, których
w danej chwili nie używamy.

Trzeba wspomnieć również o odpadach elektronicznych i elektrycznych, czyli

komputerach,

monitorach,

drukarkach,

klawiaturach,

szafach

sterowniczych,

transformatorach,  kondensatorach,  rozdzielnicach  energetycznych,  dławikach,  izolatorach,
kablach  energetycznych,  bateriach,  akumulatorach  itp.  Odpady  elektryczne  i  elektroniczne
powstają  najczęściej  w  miejscach  ich  użytkowania,  dlatego  powinniśmy  pamiętać
o  zapewnieniu  zgodnego  z  zasadami  ochrony  środowiska  odzysku  sprzętu  elektrycznego
i elektronicznego, powierzając odbiór zużytego sprzętu wyspecjalizowanym firmom.

Akumulatory elektryczne i baterie galwaniczne należą do produktów, które po zużyciu

stają się odpadami o charakterze niebezpiecznym dla środowiska i zdrowia ludzi. Zbudowane
z materiałów wysoko przetworzonych, zawierają substancje szkodliwe, takie jak ołów, kadm
i  rtęć.  Gospodarka  odpadowymi  akumulatorami  i  bateriami  jest  szczególnie  trudna  ze
względu  na  fakt  występowania  ich  jako  różnorodnych  źródeł  prądu  w  bardzo  szerokim
asortymencie urządzeń, używanych w bardzo wielu dziedzinach życia. Należy pamiętać, aby
nie  wyrzucać  baterii  do  odpadów  komunalnych,  a  wyrzucać  je  do  specjalnych  pojemników.
Baterie  poddane  procesom  odzysku  stanowią  znaczne  zasoby  ochraniające  naturalne  złoża
surowcowe.

4.8.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co rozumiesz pod pojęciem środowiska?
2.  Co rozumiesz pod pojęciem zanieczyszczenia środowiska?
3.  Jak należy postępować ze zużytymi akumulatorami i bateriami galwanicznymi?

4.8.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1.

Wyobraź sobie, że pracujesz w dużej firmie branży elektrycznej i zajmujesz się

konserwacją urządzeń elektrycznych. Zastanów się, w jaki sposób możesz zadbać
o środowisko, pracując na swoim stanowisku.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) dobrać partnerów do pracy w grupie,
2) zastanowić się, jakie zagrożenia środowiska są związane ze sprzętem elektrycznym,

zapisać wszystkie pomysły na kartce (burza mózgów - nie krytykując żadnego
z pomysłów Twoich koleżanek/kolegów),

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3) uporządkować zapisane pomysły. Ustalić, co można zrobić ze zużytymi elementami

urządzeń elektrycznych i jakie metody wypracować na stanowiskach pracy, by
doprowadzić do zmniejszenia zużycia energii elektrycznej,

4) zaprezentować efekty pracy grupy na forum klasy.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

duże arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flip – chart.

4.8.4 Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić najgroźniejsze rodzaje zanieczyszczeń środowiska?

□

2) podać sposoby oszczędzania energii elektrycznej?

□

3) podać sposoby postępowania ze zużytym sprzętem elektrycznym?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9. Zasady postępowania w razie wypadku, awarii i w sytuacji

zagrożenia pożarem

4.9.1. Materiał nauczania

Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie, wywołane przyczyną zewnętrzną

powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

−

podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub
poleceń przełożonych,

−

podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz
pracodawcy, nawet bez polecenia,

−

w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą
pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Celem  postępowania  ratowniczego  w  zakładzie  pracy  jest  udzielenie  pomocy  i  zapewnienie
opieki  poszkodowanemu  do  czasu  przybycia  wykwalifikowanych  ratowników  medycznych
lub  lekarza  oraz  zawiadomienie  przełożonego  oraz  pracownika  służby  bezpieczeństwa
i  higieny  pracy.  Poważny  stan  poszkodowanego  oznacza  konieczność  jak  najszybszego
wezwania służb  medycznych (tel. 999  lub 112 z telefonu komórkowego) lub powiadomienia
o  zaistniałym  wypadku,  bezpośrednio  po  zdarzeniu, odpowiednich  osób.  Z punktu  widzenia
zasad  udzielania  pierwszej  pomocy,  należy  wzywać  pomoc  tak,  aby  poszkodowany  nie
pozostał bez opieki. Jeśli ratownik  jest sam z poszkodowanym, musi głośno wołać o pomoc,
zwracając  jednocześnie  uwagę  na  stan  poszkodowanego.  Istotne  jest  też,  aby  meldunek
o zaistniałym wypadku zawierał zwięzłą i dokładną informację na temat:

−

miejsca zdarzenia,

−

rodzaju uszkodzeń,

−

przebiegu wydarzeń,

−

liczby poszkodowanych,

−

zakresu udzielonej pierwszej pomocy,

−

wzywającego pomoc.

O  tym,  że  wypadek  miał  miejsce,  poszkodowany  –  jeżeli  stan  zdrowia  na  to  pozwala  –
powinien  niezwłocznie  poinformować  swojego  przełożonego.  Obowiązek  ten  nie  dotyczy
tylko  poszkodowanego,  każdy  pracownik  jest  zobowiązany  zawiadomić  przełożonego
o  zauważonym  w  zakładzie  pracy  wypadku  albo  o  zagrożeniu  zdrowia  lub  życia  ludzkiego.
Szczegółowe  sposoby  organizacji  pierwszej  pomocy  zostały  opisanej  w  kolejnym  rozdziale
poradnika.

Awaria technologiczna jest to zdarzenie, w szczególności emisja, pożar lub eksplozja

powstała  w  trakcie  procesu  przemysłowego,  magazynowania  lub  transportu,  w  których
występuje  jedna  lub więcej  niebezpiecznych substancji, prowadzących do natychmiastowego
powstania  zagrożenia  życia  lub  zdrowia  ludzi  lub  środowiska  lub  powstania  takiego
zagrożenia  z  opóźnieniem.  Każdy,  kto  zauważy  wystąpienie  awarii,  jest  obowiązany
niezwłocznie  zawiadomić  o  tym  osoby  znajdujące  się  w  strefie  zagrożenia  oraz  jednostkę
organizacyjną  Państwowej  Straży  Pożarnej  albo  Policji,  wójta,  burmistrza  lub  prezydenta
miasta. Podmioty te mogą wprowadzić obowiązek świadczeń osobistych i rzeczowych w celu
prowadzenia  akcji  na  rzecz  ochrony  życia  i  zdrowia  ludzi  oraz  środowiska  przed  skutkami
awarii.

W przypadku zauważenia pożaru należy niezwłocznie zaalarmować osoby przebywające

w strefie zagrożenia oraz wezwać straż pożarną. Telefoniczne alarmowanie należy wykonać

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w następujący sposób: po wybraniu numeru alarmowego straży pożarnej 998 lub 112
i zgłoszeniu się dyżurnego spokojnie i wyraźnie podaje się:

−

swoje imię i nazwisko, numer telefonu, z którego nadawana jest informacja
o zdarzeniu,

−

adres i nazwę obiektu,

−

co się pali, na którym piętrze,

−

czy jest zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego.

Po podaniu  informacji  nie odkładać słuchawki do chwili potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia.
Po  zgłoszeniu  zdarzenia  należy  przystąpić  niezwłocznie  do  likwidacji  pożaru  za  pomocą
podręcznego  sprzętu  gaśniczego  i  nieść  pomoc  osobom  zagrożonym,  a  w  przypadku
koniecznym  przystąpić  do  ewakuacji  ludzi  i  mienia.  Należy  czynności  te  wykonać  w  taki
sposób, aby nie doszło do powstania paniki, jaka może ogarnąć ludzi będących w zagrożeniu,
które  wywołuje  u  ludzi  ogień  i  dym.  Panika  może  być  przyczyną  niepotrzebnych
i tragicznych w skutkach wypadków w trakcie prowadzenia działań ratowniczo - gaśniczych.

Środki gaśnicze stosuje się zależnie od rodzaju pożaru, to znaczy, że nie każdy środek jest

przydatny do gaszenia każdego pożaru. Stosując nieodpowiedni środek, zamiast ugasić ogień,
można  go  podsycić,  spowodować  większe  straty,  odnieść  ciężkie  obrażenia.  Podręcznym
sprzętem  gaśniczym  są  gaśnice  i  agregaty  –  pianowe,  halonowe,  śniegowe  i proszkowe oraz
koce  gaśnicze,  piasek  i  woda.  Gaśnicą  jest  urządzenie,  w  którym  ciśnienie  wewnętrzne
umożliwia wyrzucenie środka gaśniczego i jego skierowanie na ognisko pożaru. Mają one na
swojej obudowie wyraźne i duże oznaczenia literowe informujące o tym, do gaszenia jakiego
rodzaju pożaru są przeznaczone:
A - ciała stałe pochodzenia organicznego, przy spalaniu których występuje zjawisko żarzenia

(drewno, papier itp.),

B - ciecze palne i substancje stałe topniejące wskutek ciepła (benzyna, rozpuszczalniki,

smoła, topiące się tworzywa sztuczne),

C - gazy palne (gaz miejski i ziemny, acetylen, propan-butan),
D - metale lekkie np. aluminium, magnez, sód,
E - pożary z grup ABC występujące w obrębie urządzeń pod napięciem.

Powszechnie  stosowane  są  gaśnice  wodne,  halonowe,  pianowe,  proszkowe  i  śniegowe.
W  pomieszczeniach  zamkniętych    można  stosować  gaśnice  halonowe  przy  korzystaniu
z masek gazowych. Gaśnicami obecnie najpowszechniej stosowanymi  są gaśnice proszkowe.
Oznakowanie  gaśnicy  proszkowej  składa  się  z  szeregu  symboli,  na  przykład  GP-6z  ABC
oznacza, że  jest to gaśnica proszkowa (GP), wyposażona w nabój gazowy (wyrzutnik), którą
można gasić pożary typu A, B i C.

Kolejnym środkiem gaśniczych jest woda oraz wodne roztwory środków zwilżających.

Te  ostatnie  charakteryzują  się  większymi  zdolnościami  penetracyjnymi  materiałów
o szczególnie  rozwiniętej  powierzchni,  na  przykład  słomy,  siana,  pyłu  drzewnego  lub
węglowego.  Woda  jest  całkowicie  niepalna,  pobiera  z  palącego  się  ciała  ogromne  ilości
ciepła,  oziębiając  palące  się  ciało  do  temperatury  uniemożliwiającej  dalsze  palenie  się.
W zetknięciu  się  z ogniem  zamienia  się  w  parę  wodną,  która  wypiera  z  ogniska  pożaru
powietrze  (tlen),  hamując  proces  palenia  się.   Wodą  nie  można  gasić  płynów  łatwo  palnych
lżejszych  od  wody,  ponieważ  opada  ona  na  dno, powodując  przelanie  lub  rozbryzgi  palącej
się  substancji.  Wodą  nie  wolno  gasić  instalacji  elektrycznych  pod  napięciem.  Również
niekorzystne jest oziębianie wodą nagrzanych maszyn lub żelaznych konstrukcji, które mogą
ulec deformacji, powodując m.in. zawalenie się stropów.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 7. Grupy pożarów oraz środki gaśnicze [9]

Grupa pożarów

Rodzaj płonącego materiału

Środki gaśnicze

Ciała  stałe  pochodzenia  organicznego,  przy
spalaniu  których  występuje  zjawisko  żarzenia
(drewno, papier,  tworzywa sztuczne itp.)

woda, piana, dwutlenek
węgla, proszki gaśnicze,

Ciecze palne i substancje stałe topiące się
wskutek wytworzonego przy pożarze ciepła
(benzyna, nafta, parafina, pak, naftalen itp.)

piana, dwutlenek węgla,
halony, proszki gaśnicze,

Gazy (metan, aceton, propan, butan itp.)

proszki gaśnicze, halony,

Metale (magnez, sód, uran itp.)

specjalne proszki
gaśnicze,

Pożary grupy A - D występujące w obrębie
urządzeń elektrycznych pod napięciem

dwutlenek węgla, halony,
proszki gaśnicze

Łatwo dostępnym środkiem gaśniczym jest piasek, którego właściwości polegają na

odcinaniu  dostępu  powietrza  od  ogniska  pożaru,  zmniejszeniu  promieniowania  ciepła  oraz
zapobieganiu  rozpryskom.  Nadaje  się  on  głównie  do  gaszenia  niewielkich  zarzewi  ognia
i małych  bomb  zapalających.  Nie  należy  go  stosować  do  gaszenia  płynów  łatwo  palnych
w zbiornikach,  maszyn,  aparatury  precyzyjnej.  Powszechnie  stosowanym  środkiem
gaśniczym  jest  piana  gaśnicza.  Właściwości  gaśnicze  polegają  na  działaniu  tłumiącym
i  izolującym  palące  się  ciało  od  powietrza  oraz  działaniu  chłodzącym,  ponieważ  piana
zawiera  dość  duży  procent  wody.  Bardzo  skutecznym  środkiem  gaśniczym  jest  dwutlenek
węgla.  Właściwości  gaśnicze  tego  środka  polegają  na  oziębianiu  palącego  się  ciała
i  odizolowaniu  go  od  powietrza.  Dwutlenek  węgla  nadaje  się  do  gaszenia  wielu  rodzajów
pożaru, szczególnie cieczy palnych (farb, lakierów, rozpuszczalników) i gazów, ponieważ nie
zwilża  gaszonych  materiałów.  Dwutlenek  węgla  nie  przewodzi  prądu  elektrycznego,  może
więc być użyty do gaszenia instalacji elektrycznych pod napięciem.

Tabela 8. Wybrane znaki ochrony przeciwpożarowej [5]

Hydrant wewnętrzny

Gaśnica

Kierunek do miejsca

rozmieszczenia sprzętu

pożarowego lub urządzenia

ostrzegawczego

Zestaw sprzętu pożarowego

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.9.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Kogo i w jaki sposób zawiadomisz o wypadku przy pracy?
2.  Jaki jest numer telefonu do straży pożarnej?
3.  Co powinieneś zrobić, gdy zauważysz pożar?
4.  Jakie są rodzaje gaśnic i do czego mogą służyć?
5.  Jakie czynności należy podjąć w przypadku zapalenia się instalacji elektrycznej?

4.9.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W czasie wykonywania ćwiczeń laboratoryjnych w pracowni elektrycznej zauważyłeś

ogień wydobywający się z podłączonego do układu transformatora. Jak się zachowasz
w takiej sytuacji?

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  zapisać na arkuszu papieru czynności, jakie należy po kolei wykonać,
2)  dokonać wyboru właściwego sprzętu gaśniczego,
3)  wyniki pracy zaprezentować na forum grupy i porównać z opracowaniami kolegów,
4)  uzasadnić swój wybór.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

duże arkusze papieru,

−

mazaki,

−

tablica flip – chart.

4.9.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zareagować w przypadku zagrożenia pożarowego zgodnie z instrukcją

ochrony przeciwpożarowej?

□

2) scharakteryzować środki gaśnicze?

□

3) zareagować w przypadku pożaru instalacji elektrycznej?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10. Organizacja pierwszej pomocy w wypadkach przy pracy

4.10.1. Materiał nauczania

Pierwsza pomoc – to zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby

znajdującej  się  w  stanie  nagłego  zagrożenia  życia  lub  zdrowia,  wykonywanych  bez  użycia
wyrobów medycznych oraz produktów leczniczych przez osoby nie posiadające uprawnień do
podejmowania  medycznych  działań  ratowniczych.  Znajomość  postępowania  w  sytuacjach
zagrożenia życia i zdrowia i udzielenie w przypadku potrzeby pierwszej pomocy pozwala na
zwiększenie szans osoby poszkodowanej na przeżycie lub uniknięcie kalectwa.
Gdy  na  miejscu  wypadku  są  poszkodowani  lub  doszło  do  nagłego  zachorowania,  należy
podjąć  czynności  związane  z  oceną  stanu  poszkodowanych.  Na  czynności  te  składają  się
oceny:

−

przytomności (świadomości),

−

drożności dróg oddechowych,

−

obecności lub braku oddychania,

−

akcji serca i wydolności krążenia,

−

obrażeń ciała poszkodowanego.

Jeśli  poszkodowany  nie  reaguje  na  głos  i  bardzo delikatne  potrząsanie  lub pociąganie  płatka
ucha,  należy  uznać,  że  jest  nieprzytomny.  Gdy  reaguje  na  głos,  należy  wydawać  mu  proste
polecenia,  np.  nakłonić,  by  spróbował  ścisnąć  rękę  lub  zmrużył  oczy.  W  czasie  udzielania
pomocy należy tak postępować, aby drogi oddechowe były drożne, a więc:

−

rozpiąć uciskające ubranie,

−

sprawdzić jamę ustną i usunąć z niej ciała obce (cukierki, gumę do żucia, resztki
pokarmu, wybite zęby, nie przymocowaną protezę zębową),

−

odgiąć głowę,

−

podciągnąć żuchwę.

Oceniając drożność dróg oddechowych, należy przez 10 sekund obserwować oznaki
oddychania, wsłuchiwać się w nie i starać się je wyczuć oraz:

−

obserwować ruchy klatki piersiowej,

−

nasłuchiwać przy ustach odgłosów wydawanych przy oddychaniu,

−

starać się wyczuć wydychane powietrze własnym policzkiem.

Tętno, zarówno u osoby przytomnej, jak i nieprzytomnej, jest najlepiej wyczuwalne na tętnicy
szyjnej, gdyż jest ona większa od tętnicy promieniowej na wysokości nadgarstka. Oceny akcji
serca  i  krążenia  dokonuje  się  przez  bezpośrednie  osłuchanie  uchem  okolicy  sercowej  na
klatce piersiowej oraz ocenę tętna na tętnicy szyjnej lub, w uzasadnionych przypadkach, gdy
jest  to  jedyne  miejsce  dostępne,  na  tętnicy  promieniowej.  Kolejnym  elementem  oceny  jest
zbadanie  całego  ciała  poszkodowanego  (od czubka  głowy  do  małego palca  u  nogi),  głównie
w poszukiwaniu  takich  urazów,  jak  rany,  złamania  i  zwichnięcia.  Poszkodowany  przytomny
jest  w  stanie  powiedzieć,  co  go  boli.  Wówczas  zadanie  jest  ułatwione  i  ocena  szczegółowa
trwa  krótko.  Ocena  stanu  poszkodowanego  nie  powinna  trwać  długo,  optymalnie  około
1 minuty. Ma ona na celu wykrycie podstawowych przyczyn ewentualnego zagrożenia życia
i daje  możliwość  dokonania  selekcji  poszkodowanych  na  osoby  wymagające  pomocy
natychmiast  oraz  te,  którym  pomoc  może  być  udzielona  nieco  później.  Ocenę  można
przerwać  tylko  w  celu  zapewnienia  drożności  dróg  oddechowych  lub  podjęcia  czynności
ratujących życie.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Kolejnym

krokiem

jest

podjęcie

podstawowych

czynności

związanych

z podtrzymywaniem  życia  (resuscytacja). Podstawowe czynności  resuscytacyjne  polegają  na
utrzymaniu  drożności  dróg  oddechowych  oraz  wspomaganiu  oddychania  i  krążenia  bez
użycia  specjalistycznego  sprzętu.  Połączenie  wentylacji  własnym  powietrzem  wydechowym
(sztuczne  oddychanie)  i  uciskania  klatki  piersiowej  (pośredni  masaż  serca)  to  tak  zwana
resuscytacja krążeniowo-oddechowa.

Podstawowe czynności resuscytacyjne:
1.  Ocena sytuacji

−

ocena zagrożeń dla ratowanego i ratownika,

−

ocena stanu osoby ratowanej.

2. Wentylacja płuc (sztuczne oddychanie)

−

rozluźnij odzież wokół szyi ratowanego,

−

odchyl jego głowę do tyłu,

−

obserwuj ruchy klatki piersiowej,

−

jeżeli poszkodowany oddycha, ale jest nieprzytomny, ułóż go w pozycji bocznej

ustalonej,

−

jeżeli poszkodowany nie oddycha – wezwij telefonicznie fachową pomoc lub poproś,

aby zrobił to ktoś trzeci,

−

usuń widoczne przedmioty z jamy ustnej,

−

załóż maseczkę do sztucznego oddychania lub ułóż na ustach poszkodowanego

płócienną chusteczkę,

−

palcami dłoni ułożonej na czole zaciśnij nozdrza,

−

nabierz powietrza, szczelnie ułóż wargi wokół ust ratowanego, wdmuchnij powoli

własne powietrze wydechowe aż do wyraźnego uniesienia się klatki piersiowej
poszkodowanego,

−

unieś głowę poszkodowanego i obserwuj, czy klatka piersiowa opada,

−

przed każdym kolejnym wdmuchnięciem wykonaj głęboki wdech,

−

po dwóch sztucznych oddechach sprawdź tętno,

−

gdy krążenie jest zachowane, kontynuuj sztuczne oddychanie, kontrolując tętno co

10 oddechów lub co 1 minutę.

3. Przywrócenie krążenia krwi (masaż serca)

−

ułóż poszkodowanego na twardym podłożu,

−

oznacz miejsce ucisku (u osoby dorosłej – 3 palce nad wyrostkiem mieczykowatym

mostka, u niemowlęcia – 1 palec poniżej linii łączącej oba sutki, u noworodka – linia
łącząca brodawki piersi na mostku),

−

ułóż dłonie jedna na drugiej w miejscu ucisku,

−

rozpocznij uciskanie (u osoby dorosłej siła ucisku – 4,5 - 5,5 cm w głąb klatki

piersiowej, u dzieci 2,5 - 3,8 cm, u noworodka 1,5 - 2 cm),

−

uciskaj klatkę piersiową z częstotliwością 80 – 100 razy na minutę (noworodki

i niemowlęta 100 – 120),

−

po każdych 15 uciśnięciach wykonaj dwa sztuczne oddechy – stosunek liczby uciśnięć
i oddechów ma wynosić 15:2 – 15 uciśnięć, 2 oddechy (u niemowląt i małych dzieci
5:1).

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Krwotok jest to wylanie się krwi z naczynia krwionośnego lub serca wskutek

urazowego lub chorobowego uszkodzenia ich ściany. W przypadku uszkodzenia ciągłości
skóry, czyli ran, opanowanie go jest związane z zaopatrzeniem zranionego miejsca.
Przyczyny krwotoków:

−

rany cięte spowodowane ostrymi przedmiotami lub narzędziami tnącymi,

−

złamania miednicy,

−

uszkodzenia narządów miąższowych (wątroba, śledziona, nerki).

Krwotok zewnętrzny:

−

krwawienie tętnicze – krew o barwie jasnoczerwonej, wypływa z rany falami,

−

krwawienie żylne – krew o barwie ciemnowiśniowej wypływa jednostajnym
strumieniem,

−

krwawienie z naczyń włosowatych – krew sączy się powoli, a krwawienie nie jest groźne
i łatwo je opanować.

Postępowanie w przypadku krwotoku zewnętrznego:

−

krwawiącego trzeba koniecznie położyć,

−

krwawiącą kończynę unieść nad poziom serca,

−

jeżeli występuje silne krwawienie można ranę wytamponować jałową gazą, następnie
zamknąć opatrunkiem przylepcowym, po czym nałożyć opatrunek uciskowy.

Krwotok wewnętrzny
Przy braku doświadczenia ocena krwotoku z jam ciała jest właściwie niemożliwa. Trzeba jak
najszybciej wezwać lekarza (karetkę pogotowia).

Złamanie kości jest to całkowite lub częściowe przerwanie jej ciągłości po urazie

przekraczającym granicę elastyczności tkanki. Odłamki złamanej kości mogą ulec
przemieszczeniu. Jeśli dochodzi do przerwania ciągłości skóry nad złamaniem, a w ranie
widoczne są odłamki kości, mamy do czynienia ze złamaniem otwartym. Objawy złamania:

−

ból zaraz po złamaniu (nasila się przy próbach ruchu lub ucisku),

−

utrata lub ograniczenie czynności kończyny lub jej części,

−

zniekształcenie, obrzęk oraz ruchy patologiczne,

−

przymusowe ułożenie kończyny.

Postępowanie w przypadku złamania:

1.  Wezwać pogotowie jeżeli jest to możliwe i konieczne.
2.  Poszkodowanego pozostawić w miejscu wypadku do czasu unieruchomienia złamania.
3.  W razie złamania otwartego ranę przykryć jałowym opatrunkiem.
4.  Unieruchamianie  prowizoryczne  zawsze  wykonywać  u  chorego  w  pozycji  leżącej.  Przy

złamaniu kończyny górnej unieruchamiać należy w pozycji siedzącej.

5. Unieruchamiać zawsze przy złamanej kości sąsiadujące stawy.
6. Ograniczać narastanie obrzęku w miejscu złamania poprzez stosowanie worka

z lodem i układanie kończyny nieco wyżej nad poziom serca.

7. Obserwować stan ogólny poszkodowanego jak również złamaną kończynę (ból,

zasinienie, temperatura, ruchy palców itp.).

8. Pomóc wstać poszkodowanemu, gdyż najczęściej leży bezwładnie.
9. Poszkodowanego przewieźć do szpitala.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oparzenie – to uszkodzenie tkanek wywołane działaniem wysokiej temperatury, żrących

środków  chemicznych,  energii  elektrycznej  lub  promieniowania  jonizującego.  Oparzenie
może  wywołać  zmiany  miejscowe  lub  wpływać  na  czynności  całego  organizmu;  jest  to  tak
zwana  choroba  oparzeniowa.  O  ciężkości  oparzenia  decyduje  jego  rozległość  (jaki  procent
powierzchni ciała uległ poparzeniu). Podział oparzeń:

−

I stopień - piekący rumień na skórze,

−

II stopień - pęcherze wypełnione płynem surowiczym, tkanki otaczające oparzoną
powierzchnie są obrzęknięte,

−

III stopień - martwica tkanek aż do zwęglenia włącznie.

Postępowanie w przypadku oparzeń:

1. Usunąć poszkodowanego z zasięgu ognia lub innego czynnika parzącego.
2. Przy zapaleniu odzieży nakryć poszkodowanego kocem, położyć i turlać wyduszając

w ten sposób tlen spod okrycia.

3. Nie zdejmować koca ani odzieży, zapewnić spokój, ewentualnie podać tabletkę

przeciwbólową.

4. Miejsce oparzone schładzać strumieniem zimnej wody lub za pomocą worka

z lodem przez około 20 minut (ochładzanie jest celowe nawet po kilu godzinach od
oparzenia).

5. Ranę oparzeniową zabezpieczyć jałową gazą (oparzeń twarzy nie nakrywać).
6. Wezwać pogotowie (każdego oparzonego powinien obejrzeć lekarz, poza drobnymi

oparzeniami domowymi).

Porażenie  prądem  elektrycznym  jest  bardzo  niebezpieczne.  Kontakt  ze  źródłem  prądu
elektrycznego  może  spowodować  oparzenie  skóry,  utratę  przytomności,  zatrzymanie  pracy
serca, a nawet śmierć. Zazwyczaj krótkotrwała ekspozycja na prąd elektryczny o napięciu do
1 kV nie  jest niebezpieczna dla życia. Przedłużająca się ekspozycja  może stać się przyczyną
zgonu.  Bardzo  istotne  w  przypadku  porażenia  prądem  elektrycznym  jest  natychmiastowe
uwolnienie  porażonego  spod  jego  działania.  Pamiętać  przy  tym  należy,  że  osoba  porażona
prądem jest dla ratownika równie niebezpieczna jak samo źródło prądu.  Objawy miejscowe:
oparzenie,  martwica,  zwęglenie.  Objawy  ogólne:  przyspieszenie  tętna,  obniżenie  ciśnienia
krwi, zaburzenia w oddychaniu, drgawki, wstrząs, śmierć kliniczna.

Postępowanie w miejscu wypadku porażenia prądem elektrycznym:

1. Wyłączenie prądu (bezzwłoczne odłączenie poszkodowanego od źródła prądu).
2. Gdy wyłączenie prądu nie jest możliwe, odciągnąć porażonego od urządzenia pod

napięciem odpowiednimi narzędziami lub dostępnymi przedmiotami z suchego drewna
albo z tworzywa sztucznego.

3.  Sprawdzenie stanu przytomności poszkodowanego.
4.  Sprawdzenie podstawowych parametrów życiowych: tętna, oddechu.
5.  Ułożenie  poszkodowanego  w  pozycji  bocznej  ustalonej,  a  przy  braku  oddechu  i  tętna

rozpoczęcie czynności resuscytacyjnych.

6. Schładzanie miejsca oparzenia zimną wodą, zabezpieczenie jałową gazą lub innym

czystym materiałem.

7. Okrycie ciała poszkodowanego.
8. Wezwanie pogotowia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.10.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  W jakim celu i w jakich przypadkach udzielana powinna być pierwsza pomoc?
2.  W jaki sposób można zdiagnozować ogólny stan poszkodowanego?
3.  Jaki powinien być stosunek liczby ucisków do liczby oddechów w przypadku resuscytacji

wykonywanej dorosłemu poszkodowanemu?

4. W jaki sposób udzielić pierwszej pomocy osobie, która została porażona prądem?

4.10.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj na fantomie sztuczną wentylację metodą „usta – usta”.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przyjąć rolę ratownika lub obserwatora,
2)  jako ratownik wykonać zadanie zgodnie z poznanym algorytmem,
3)  jako obserwator zwrócić uwagę na poprawność i kolejność wykonywania czynności,
4)  ocenić pracę koleżanki/kolegi podkreślając, co zostało wykonane dobrze, a jakie zostały

popełnione błędy,

5) zamienić się rolami z koleżankami/kolegami,
6) ćwiczenie powtarzać aż do nabycia biegłości w wykonywaniu zadania.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

fantom,

−

materac,

−

maseczka do sztucznego oddychania,

−

płócienna chusteczka.

Ćwiczenie 2

W sytuacji symulowanej udziel pierwszej pomocy koledze, który został porażony

prądem, jest nieprzytomny, stwierdzasz brak podstawowych czynności życiowych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  przyjąć rolę ratownika, poszkodowanego lub obserwatora,
2)  jako ratownik wykonać zadanie zgodnie z poznanym algorytmem,
3)  jako obserwator zwrócić uwagę na poprawność i kolejność wykonywania czynności,
4)  ocenić  pracę  koleżanki/kolegi  podkreślając, co zostało wykonane  dobrze, a  jakie  zostały

popełnione błędy,

5) zamienić się rolami z koleżankami/kolegami,
6) ćwiczenie powtarzać aż do nabycia biegłości w wykonywaniu zadania.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

materac,

−

fantom,

−

maseczka do sztucznego oddychania,

−

standardowo wyposażona apteczka.

4.10.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) udzielić pierwszej pomocy w sytuacjach zagrożenia życia i zdrowia?

□

2) wykonać sztuczne oddychanie i masaż serca?

□

3) udzielić pomocy w przypadku porażenia prądem?

□

4) zatamować krwotok i opatrzyć ranę?

□

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj dokładnie instrukcję. Masz na tę czynność 5 minut.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Odpowiedzi udzielaj wyłącznie na karcie odpowiedzi.
4.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
5.  Test zawiera 20 zadań.
6.  Do każdego zadania podane są trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.
7.  Zaznacz  prawidłową  według  Ciebie  odpowiedź  wstawiając  literę  X  w  odpowiednim

miejscu na karcie odpowiedzi.

8. W przypadku pomyłki zaznacz błędną odpowiedź kółkiem, a następnie literą X zaznacz

odpowiedź prawidłową.

9. Za każde poprawne rozwiązanie zadania otrzymujesz jeden punkt.

10. Za udzielenie błędnej odpowiedzi, jej brak lub zakreślenie więcej niż jednej odpowiedzi -

otrzymujesz zero punktów.

11. Uważnie czytaj treść zadań i proponowane warianty odpowiedzi.
12. Nie odpowiadaj bez zastanowienia; jeśli któreś z zadań sprawi Ci trudność – przejdź do

następnego. Do zadań, na które nie udzieliłeś odpowiedzi możesz wrócić później.

13. Pamiętaj, że odpowiedzi masz udzielać samodzielnie.
14. Na rozwiązanie testu masz 40 minut.

Powodzenia !

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Najważniejszym polskim aktem prawnym, regulującym m.in. kwestie prawa pracy oraz

bezpieczeństwa i higieny pracy jest:

a)  Kodeks Pracy,
b)  instrukcja Bhp,
c)  rozporządzenie  Ministra  Gospodarki  w  sprawie  minimalnych  wymagań  dotyczących

bezpieczeństwa i higieny pracy.

2. Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia:

a)  pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia,
b)  pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia,
c)  pracownik ma prawo do częściowego wynagrodzenia.

3. Czynniki, które nie stanowią zagrożenia dla życia lub zdrowia człowieka, ale utrudniają

pracę lub przyczyniają się w inny istotny sposób do obniżenia jego zdolności do
wykonywania pracy bądź też wpływają na zmniejszenie wydajności nazywamy:

a)  czynnikami szkodliwymi,
b)  czynnikami uciążliwymi,
c)  czynnikami niebezpiecznymi.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. Zagrożenia mechaniczne to wszelkie oddziaływania na człowieka czynników fizycznych,

które mogą być przyczyną urazów powodowanych:

a) mechanicznym działaniem części maszyn, narzędzi, przedmiotów obrabianych lub

wyrzucanych materiałów stałych bądź płynnych,

b) wplątaniem, wciągnięciem lub pochwyceniem przez maszynę (zmiażdżeniem,

złamaniem),

c) przemieszczającymi się maszynami oraz transportowanymi przedmiotami.

5. Korzystanie z wadliwego lub niesprawnego sprzętu elektronicznego jest zagrożeniem:

a)  szkodliwym,
b)  obojętnym,
c)  niebezpiecznym.

6. Najkorzystniejsze dla ludzkiego oka oświetlenie to:

a)  sztuczne ogólne,
b)  sztuczne miejscowe,
c)  naturalne słoneczne.

7. Minimalny poziom natężenia oświetlenia na płaszczyźnie roboczej powinien wynosić:

a)  100 lx
b)  200 lx,
c)  700 lx.

8. Znak zakaz uruchamiania maszyny (urządzenia) to znak:

9. Zakaz smarowania urządzeń w ruchu to znak:

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10. Prace przy urządzeniach i instalacjach elektrycznych należy wykonywać:

a) po wyłączeniu ich spod napięcia,
b) po wyłączeniu ich spod napięcia za wyjątkiem wymiany w obwodach o napięciu do

1 kV wkładek bezpiecznikowych i źródeł światła oraz przeprowadzania prób zgodnie
z zakładowymi instrukcjami eksploatacji,

c) bez wyłączania napięcia.

11. Maszyny będące w ruchu:

a)  nie wolno naprawiać, czyścić, smarować,
b)  nie wolno naprawiać, czyścić, smarować z wyjątkami przewidzianymi w DTR,
c)  wolno naprawiać, czyścić, smarować.

12. Wznowienie pracy maszyny bez usunięcia uszkodzenia jest:

a)  dopuszczalne,
b)  dopuszczalne po wyraźnym oznakowaniu tablicami informacyjnymi,
c)  niedopuszczalne.

13. Środki ochrony indywidualnej to:

a) środki

przeznaczone

jednoczesnej

ochrony

grupy

ludzi,

w tym i pojedynczych osób, przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami
występującymi pojedynczo lub łącznie w środowisku pracy,

b) urządzenia lub wyposażenie przeznaczone do noszenia bądź trzymania przez

pracownika w celu ochrony przed jednym zagrożeniem lub większą liczbą zagrożeń,
które mogą mieć wpływ na jego zdrowie lub bezpieczeństwo pracy,

c) środki zapewniające prawidłowe warunki w pomieszczeniach przemysłowych

i na stanowiskach pracy.

14. Pożarem nazywamy:

a) każdy przypadek niekontrolowanego procesu spalania materiałów palnych,
b) spalanie ciał stałych pochodzenia organicznego, przy którym powstaje zjawisko

żarzenia,

c) spalanie cieczy palnych i substancji stałych topiących się wskutek ciepła.

15. Do gaszenia pożaru instalacji elektrycznej użyjesz:

a)  gaśnicy wodnej,
b)  gaśnicy typu A,
c)  gaśnicy typu AE.

16. Udzielający pierwszej pomocy ma za zadanie:

a)  przenieść poszkodowanego w bezpieczne miejsce i czekać na przyjazd pogotowia,
b)  utrzymać przy życiu poszkodowanego,
c)  szukać pomocy wśród ludzi zebranych wokół poszkodowanego i jej udzielić.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

17. W razie, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy

i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika, pracownik:

a) ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym

niezwłocznie przełożonego,

b) musi wykonywać pracę,
c) zawiadamia na piśmie inspektora pracy.

18. Prowadzący sztuczną wentylację po wykonaniu wdechu obserwuje:

a)  poszkodowanego i jego wygląd,
b)  poszkodowanego i jego zachowanie,
c)  spogląda na klatkę piersiową kontrolując jej ruchy.

19. Tętno u poszkodowanego w wypadku sprawdzamy:

a)  na tętnicach małych,
b)  na tętnicach średnich,
c)  na tętnicy szyjnej.

20. W przypadku porażenia prądem pierwszą czynnością ratownika jest:

a)  natychmiastowe uwolnienie porażonego spod działania prądu,
b)  wezwanie lekarza,
c)  powiadomienie pracodawcy.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ..................................................................................................

Przestrzeganie przepisów bhp, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony
środowiska

Zakreśl poprawną odpowiedź.

Numer zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Baranowicz W.: Wytyczne w zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz wzór instrukcji

bezpieczeństwa pożarowego dla obiektów szkół. MEN, Warszawa 1997

2. Gil D.: Sprzęt gaśniczy. Szkoła Podoficerska PSP w Bydgoszczy, Bydgoszcz 20

3. Jurczyk W., Łakomy W.: Stany zagrożenia życia. FHW – Słomczyński G., Kraków 2002

4. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 sierpnia

2003 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

5.  Polska Norma PN-92/N-01256/02 Znaki bezpieczeństwa. Ewakuacja
6.  Polska Norma PN-92/N-01256/03 Znaki bezpieczeństwa. Ochrona i higiena pracy
7.  Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, p. 627
8.  Ustawa – Kodeks pracy
9.  www.gaśnice.waw.pl
10.  www.bhpwfirmie.pl
11.  www.mikrofirmabhp.pl