1

Od września 1997 roku obowiązują zmienione 

zasady orzekania o stałej niezdolności do pracy 

wprowadzone ustawą z dn. 28 czerwca 1996 roku        

o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu 

emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym

Nawiązuje do uregulowań przedwojennych - ustawy z 28 marca 1933r. 
o ubezpieczeniu społecznym

Rezygnuje z terminu „inwalida” na rzecz stwierdzenia „ niezdolności         
do pracy”

Niezdolność do pracy

• Za niezdolną do pracy uważa się osobę, która 

całkowicie

lub częściowo utraciła zdolność

do pracy zarobkowej z powodu naruszenia 
sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania 
zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.

• Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która 

utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek 
pracy.

• Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która 

utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy 
zgodnej z posiadanym przez nią poziomem 
kwalifikacji.

Niezdolność do pracy

• Trwałą – orzeka się jeżeli według wiedzy medycznej 

nie ma rokowań co do odzyskania zdolności do pracy

• Okresową – orzeka się jeżeli według wiedzy 

medycznej istnieją rokowania co do odzyskania 
zdolności do pracy

• Zachowanie zdolności do pracy w warunkach 

specjalnych, określonych w przepisach o zatrudnieniu  
i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych

• Niezdolność do samodzielnej egzystencji – orzeka się

w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności 
organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej 
lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby                               
w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych 

Oceny niezdolności do pracy dokonuje          
w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS

• Ocenia on niezdolność do pracy, jej stopień,               

a także dokonuje ustaleń dotyczących:

• daty powstania niezdolności do pracy,
• trwałości lub przewidywanego okresu trwania 

niezdolności do pracy,

• związku przyczynowego niezdolności do pracy                

lub śmierci z określonymi okolicznościami,

• niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• celowości przekwalifikowania zawodowego.

Od orzeczenia wydanego przez lekarz orzecznika 

przysługuje odwołanie.

Stanowi ono podstawę dla organu rentowego              

do wydania decyzji w sprawie świadczeń

uzależnionych od stwierdzenia niezdolności do pracy.

Prawo do renty z tytułu niezdolności                 
do pracy przysługuje ubezpieczonemu, 
który spełnia łącznie następujące warunki:

• jest niezdolny do pracy,

• ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

• niezdolność do pracy powstała w czasie ściśle 

określonym w ustawie, np. w okresie 
ubezpieczenia, zatrudnienia, pobierania zasiłku 
dla bezrobotnych, pobierania zasiłków                            
z ubezpieczenia społecznego (chorobowego          
lub opiekuńczego) albo nie później niż w ciągu  
18 miesięcy od ustania tych okresów.

Rodzaje rent

• Renta stała – przysługuje osobie, której 

niezdolność do pracy została uznana za trwałą.

• Renta okresowa – jeśli niezdolność do pracy              

ma charakter czasowy. Przysługuje przez okres 
wskazany w decyzji organu rentowego.

• Renta szkoleniowa – jeśli ubezpieczony spełni 

warunki wymagane do przyznania renty i uzyska 
orzeczenie o celowości przekwalifikowania 
zawodowego ze względu na niezdolność do pracy 
w dotychczasowym zawodzie. 

2

Renta szkoleniowa

•

Jest przyznawana na 6 miesięcy z możliwością
przedłużenia o 30 miesięcy na wniosek starosty.

•

W razie orzeczenia o celowości przekwalifikowania 
zawodowego organ rentowy wydaje decyzję o przyznaniu 
renty szkoleniowej na okres 6 miesięcy i kieruje 
zainteresowanego  do powiatowego urzędu pracy                 
w celu poddania przekwalifikowaniu zawodowemu.

•

Na wniosek starosty organ rentowy wydaje decyzję
o przedłużeniu prawa do renty szkoleniowej na okres 
wskazany w tym wniosku.

•

Organ rentowy ponownie kieruje zainteresowanego              
do lekarza orzecznika, jeżeli starosta zawiadomi                      
o braku możliwości przekwalifikowania do innego zawodu.

•

Renta szkoleniowa stanowi 75% podstawy wymiaru renty.

Pracownikowi, który wskutek wypadku                 
w pracy lub choroby zawodowej stał się
niezdolny do pracy przysługuje:

• Renta stała
• Renta okresowa
• Renta szkoleniowa

Gdy niezdolność do pracy jest skutkiem wypadku  
w pracy lub choroby zawodowej świadczenie 
rentowe wynosi 100% podstawy wymiaru.

Staż ubezpieczeniowy

•

1 rok  – jeśli niezdolność powstała przed ukończeniem 20 lat,

•

2 lata – jeśli niezdolność powstała w wieku od 20 do 22 lat,

•

3 lata – jeśli niezdolność powstała w wieku od 22 do 25 lat,

•

4 lata – jeśli niezdolność powstała w wieku od 25 do 30 lat,

•

5 lat   – jeśli niezdolność powstała w wieku powyżej 30 lat.

•

Okres wymaganych 5 lat w odniesieniu do osób powyżej               
30 roku życia musi przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia 
przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę, a jeżeli zainteresowany 
w chwili złożenia wniosku nie pozostaje w zatrudnieniu – przed 
dniem powstania niezdolności do pracy.

•

Jeżeli pracownik nie osiągnął wymaganego okresu zatrudnienia 
warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważa się
za spełniony, gdy podjął zatrudnienie przed osiągnięciem 18 lat, 
albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole 
ponadpodstawowej lub w szkole wyższej oraz pozostawał
w zatrudnieniu do dnia powstania niezdolności bez przerwy            
lub z przerwami nie przekraczającymi 6 miesięcy.