1. REWOLUCJA  FRANCUSKA. PRZYCZYNY  I PRZEBIEG 

Przyczyny:  

-zadłużenie państwa spowodowane rozrzutnym stylem życia na dworze 

-klęski  nieurodzaju  powodujące    systematycznie  pogarszanie  się  sytuacji  najuboższych,  pogłębianie 
się różnicy pomiędzy warunkami życia poszczególnych warstw społecznych, wszechobecny głód 

-propagowanie idei oświeceniowych, które nakłaniały do buntu 

-system feudalny, który narzucał zbyt wiele ograniczeń 

Przebieg: 

-styczeń  1789-  Ludwik  XVI  zwołuje  Stany  Generalne  (popularność  broszury  Emmanuela  Josepha 
Sieyèsa, która głosiła potrzebę zwiększenia szacunku i poszerzenia praw dla stanu trzeciego), konflikt 
w kwestii wspólnego obradowania i głosowania wszystkich stanów 

-czerwiec  1789-  stan  trzeci  ogłasza  się  Zgromadzeniem  Narodowym,  konflikt  z  królem,  który 
początkowo zamyka przed nimi salę obrad 

-sierpień  1789-  Zgromadzenie  przekształca  się  w  Konstytuantę  (jakobiniści/żyrondyści  jako 
przedstawiciele lewicy, monarchiści prawicy), król odwołuje ministra Neckera ze stanowiska 

-11.07.1789-  początek  walk  na  ulicach,  ludność  paryska  wszczyna  bunty,  zawiązuje  Komitet  Stały, 
który powołuje Gwardię Mieszczańską 

-14.07.1789-  atak  paryżan  na  Bastylię  będącą  symbolem  terroru  dawnej  władzy  (w  tym  czasie 
przebywał  w  niej  m.i.n    Donatien  Alphonse  de  Sade, wojska  wysłane  przez  króla  z  Wersalu  w  celu 
stłumienia buntu przyłączają się do rebeliantów i wspólnie zmuszają  zarządcę Bastylii Bernarda René 
de Launay do poddania się. Komitet Stały przekształca Gwardię Mieszczańską w Gwardię Narodową, 
na której czele staje markiz de la Fayette 

-17.07.1789- Komitet Stały zostaje przekształcony w Komunę Paryża 

-4-5.08.1789-  zniesienie  przez  Konstytuantę  powinności  feudalnych  (wszystkie  obowiązki  chłopów 
względem  kościoła,  dziesięcina  i  przywileje  stanowe),  zniesienie  cenzury  i  wprowadzenie  równości 
wobec prawa 

-26.08.1789-  uchwalenie  Deklaracji  Praw  Człowieka  i  Obywatela  zgodnej  z  ideami  oświeceniowymi 
(wolność  słowa,  wyznania,  myśli  i  równość  uznano  za  prawa  naturalne,  naród  jako  zwierzchnia 
władza w państwie, nietyklność osobista, trójpodział władzy, opdatkowanie kościoła, jednolity system 
miar i wag 

-14.12.1789- dekret o podziale państwa na 83 departamenty, okręgi, kantony i gminy.  

-14.09.1891-  król  podpisuje  Konstytucję,  Francja  staje  się  monarchią  konstytucyjną  (  trójpodział 
władzy,  wprowadzenie  cenzusu  majątkowego  i  wiekowego  [25  lat],  zakaz  ubiegania  się  przez 
członków  Konstytuanty  o  stanowiska  w  Zgromadzeniu  Prawodawczym,  czyli  Legislatywie), 
zapoczątkowuje to tworzenie sie narodu francuskiego, król staje się częścią społeczeństwa 

-kwiecień 1792- wypowiedzenie wojny Austrii, zawiązanie w Europie koalicji antyfrancuskiej, strach 
przed rozpowszecheniem się  idei rewolucjonistycznych  na całą Europę i  wybuchu buntów  w  innych 
państwach 

-24/15.04.1792- skomponowanie "Marsylianki" przez Josepha Rouget de Lisle 

-lipiec 1792- przyłączenie się Prus do wojny przeciwko Francji 

-maj  1792-  wydanie  przez  Legislatywę  odezwy  do  narodu  "Ojczyzna  w  niebezpieczeństwie",  która 
zmobilizuje tłumy Francuzów do walki, narasta niechęć do króla  i lud obwinia go za niepowodzenia 
polityczne 

2.09.1792- zwycięstwo Prusów nad Francuzami pod Verdun, zdobycie twierdzy 

20.09.1792- zwycięstwo Francuzów nad Prusami pod Valmy 

21.09.1792-  pierwsze  posiedzenie  Konwentu  Narodowego  (lewicowi  jakobini  i  centroprawicowi 
żyrondyści),  zniesienie  monarchii,  detronizacja  Ludwika  XVI  na  wniosek  Dantona,  ogłoszenie 
powstania Republiki Francuskiej 

11.12.1792-  początek  królewskiego  procesu,  po  miesiącu  (17.01.1793)  skazano  go  na  karę  śmierci 
(366 posłów głosowało na tak, 321 na karę więzienia lub deportację), wyrok wykonano 21. 01.1793 

10.03.1793-  wybuch  powstania  w  departamencie  Wandea,  która  miałą  na  celu  przywrócenie 
monarchii  i  osadzenie  na  tronie  Ludwika  XVII,  jako  reakcja  na  te  wydarzenia  zostaje  powołany 
Trybunał  Rewolucyjny  i  Komitet  Bezpieczeństwa  Powszechnego,  które  miały  za  zadanie 
powstrzymywać wszelkie działania antyrewolucyjne 

9.04.1793-  powołanie  Komitetu  Ocalenia  Publicznego,  na  którego  czele  stanął  Georges  Danton, 
przejęcie pełnej  władzy przez jakobinistów,  wprowadzenie radykalnych zmian, oddanie  na  własność 
chłopom  użytkowanych  przez  nich  ziem,  prawo  do  powszechnej  nauki,    wprowadzenie  nowego 
kalendarza,  ograniczenie  zależności  od  Rzymu,  osłabienie  kultu  Boga  jako  istoty  najwyższej, 
zamknięcie niektórych klasztorów, masowe gilotynowanie wszystkich przeciwników jakobinów 

-28.07.1794-  wykonanie  wyroku  na  Robespierre,  przejęcie  władzy  przez  termidorianów,  rozwiązanie 
Trybunału Rewolucyjnego, Komuny Paryża i Komitetu Bezpieczenstwa Powszechnego 

5.04.1794- podpisanie pokoju z Prusami w Bazylei 

22.08.1795-  przyjęcie  przez  Konwent  nowej  Konstytucji,  powierzenie  władzy  Dyrektoriatowi,  który 
składał się z 5 dyrektrów na okres 5 lat, rozpoczyna się okres korupcji i nepotyzmu 

2.FRANCJA NAPOLEOŃSKA- POLITYKA WEWNĘTRZNA, POLITYKA ZAGRANICZNA 



 

Sytuacja  polityczna:  trudna  chwila  na  arenie  międzynarodowej-  przeciwni  są  Rosjanie  i 
Austriacy,  konflikt  francusko-rosyjski  przenosi  się  na tereny  Italii,  Hiszpania  była  przeciwna 
zmianom francuskim 



 

Na  czele  wojsk  francuskich    „Armii  Włoch”  staje  młody  i  zdolny  generał  Napoleon 
Bonaparte,  nie  patrząc  na  Paryż  zaczyna  burzyć  republiki  na  terenie  Włoch,  zależne  od 
Francji,  od  Napoleona  Francja  zaczyna rozdawać  karty  choć  rząd  chciał  go  wysłać  na  misję 
straceńczą(miał dotrzeć do Indii i wyprzeć stamtąd Anglików) 



  1797-    Napoleon  doprowadza  do  zawieszenia  broni  we  Włoszech,  staje  się  bohaterem,  który 

oddaje Francji Belgię, Lombardię i Wenecję; Anglia pozostaje największym wrogiem 



  1799-    wyprawa  do  Egiptu,  pokonanie  wojsk  w  bitwie  pod  piramidami,  pod  koniec  roku 

Napoleon wypływa z Egiptu, zostawia tam armię, która zostaje pokonana, wzięta do niewoli, a 
później  odwieziona  do  Francji;  wyprawa  pod  piramidy  była  pierwszą  wyprawą  naukową, 
naukowcy  odkryli  na  nowo  Egipt,  odczytali  hieroglify  dzięki  tej  wyprawie;  NAPOLEON 
wspierał zwożenie zabytków do Francji  



  9 listopada 1799- Napoleon przejmuje władzę(powierzono  m ją na wieść o rzekomym spisku 

jakobinów),  18  brumaire  VIII  roku  republiki;  powstaje  konsulat-  3  konsulów,  pierwszym  z 
nich  był  Napoleon,  który  przez  4  lata  ograniczał  rolę  2  pozostałych(Sieyes,  Ducos), 
dyrektoriat zostaje obalony, 



 

Konstytucja  roku  VIII  wprowadzona  przez  NAPOLEON,  nakazał”  piszcie  krótko  i 
niewyraźnie”  krótka  i  niejasna,  obowiązywała  od  grudnia  1799  i  przekazywała  władzę 
wykonawczą 3 konsulom;  nie zawierała deklaracji praw człowieka i obywatela 



 

Przejście z wieku XVIII do XIX było dla Francji zmianą ustroju 



 

Pierwsze  lata  rządów  Napoleona:  brak  masowych  mordów,  opozycjonistów  zmuszano  do 
emigracji, działa policja pod dow. Józefa Fauchet- miał pilnować tych którzy byli przeciwko 
NAPOLEONowi(  cenzura+  kontrola  korespondencji)-  Francja  państwem  policyjnym, 
NAPOLEON wybierał sędziów, ogłosił powszechną amnestię i zgodę na powrót emigrantów, 
nakazał  otwarcie  wielu  nieczynnych  kościołów;  dbał  o  rozwój  państwa,  naukę,  kulturę;  z 
jednej strony panował dobrobyt, ale z drugiej strony pełna kontrola, do 1810 we Francji jest 
czas  prosperity,  NAPOLEON  dba  o  przemysł,  usprawniał  system  podatkowy-  system 
katastrofalny,  w  1800  NAPOLEON  tworzy  Banque  de  France,  pojawia  się  papierowy 
pieniądz,  wprowadził  Legię  Honorową(  najwyższe  odznaczenie  francuskie,  bycie 
odznaczonym  dawało  profity-  gratyfikacje),  powrót  do  tytułów  szlacheckich,  możliwość 
powrotu z emigracji dla arystokratów, szlachta zasług( za zasługi dla kraju można było zostać 
szlachcicem), nadawał majątki nowej szlachcie(  donatariusze Napoleona) 

o  1801-  konkordat  z  papieżem-  państwo  zachowało  wpływ  na  wybór  biskupów  i 

proboszczów,  którzy  nadal  musieli  składać  przysięgę  na  wierność  Francji  , 
duchowieństwu  przyznano  pensje  państwowe;  NAPOLEON  dość  swobodne 
traktować postanowienia konkordatu 

o  1800-  bitwa  pod  Marengo  we  Włoszech  z  Austriakami  i  pod  Hohenlinden  w 

Niemczech, zwycięstwo NAPOLEONa 

o  1801- pokój z Austrią w Luneville- Austria uznała zdobycze Francji w płn Włoszech, 

zrzekła  się  Belgii,  uznała  Republikę  Batawską(  Holandię)  i  Republikę  Helwecką( 
Szwajcarię); pominięcie sprawy polskiej( wieli zawiedzionych oficerów podało się do 
dymisji), rozformowanie polskich dywizji 

o 

NAPOLEON wysłał 2 półbrygady do koloni francuskich Santo Domingo( Haiti), aby 
stłumić  powstanie  murzyńskich  niewolników,  Haiti  walczyło  o  swoją  niepodległość 
klęska, z 6 tys. Wysłanych tam żołnierzy wróciło tylko ok. 300( klimat był zabójczy 
dla Polaków, wielu z nich przeszło na stronę Haitańczyków 

o  1801- pokój z Paryżu z Rosją cara Alexandra I 
o  1802-  pokój  w  Amiens  z  Wielką  Brytanią-  koniec  wojny  z  II  koalicją,  Anglicy 

otrzymali Cejlon, traktat wytrzymał pół roku 

o  1803-  flota  angielska,  bez  wypowiedzenia  wojny,  zaatakowała  francuskie  statki 

handlowe 

o  1804-wprowadzenie  przez  NAPOLEONa  kodeks  cywilnego(  zwany  kodeksem 

Napoleona)  utworzonego  przez  Komisję  Kodyfikacyjną-  zatwierdzał  zniesienie 
feudalnego  systemu  stanowego,  gwarantował  nietykalność  majątku  prywatnego, 
wolność  gospodarczą,  religijną,  śluby  cywilne;  później  też  ogłoszono  kodeks 
handlowy 

o  Georges Cadoudal- przeprowadzał wiele zamachów na NAPOLEONa, symbol buntu 

przeciwo NAPOLEONowi 

o 

NAPOLEON marzył o zdobyciu Wielkiej Brytanii, w Boulogne budował statki, które 
miały  mu w tym pomóc, rozbudował wojsko lądowe oparte na corocznych poborach 
rekrutów-  do  40%  populacji  młodych  mężczyzn,  szkolenia  polegały  na  praktyce, 
młodzi rekruci uczyli się od starszych, awanse były łatwiej dostępne, marszałk 

o 

mi mogli zostać nawet synowie szewców czy rzeźników( nawet rudzi), wojsko samo 
się miało wyżywić na tych terenach, na których było 



  NAPOLEON cesarzem 

o 

Władza i sława NAPOLEONa rosły z każdym rokiem, rządził opierając się na swojej 
rodzinie- nepotyzm, wojsko zawsze było oddane NAPOLEONowi 

o  NAPOLEON  wykorzystywał  swoją  popularność  ogłaszając  plebiscyty  dotyczące 

umocnienia  swojej  władzy(  1800-  plebiscyt  uprawomocnił  zasadę  konsulatu;  1802- 
dożywotni konsulat z prawem wyboru następcy) 

o   1804-  plebiscyt  ,  by  NAPOLEON  koronował  się  na  cesarza  Francuzów,  koronacja 

odbywa się 2 grudnia 1804 w katedrze Notre-Dame-> NAPOLEON koronuje się sam 
w  obecności  papieża  Piusa  VII(  podniesienie  rangi  uroczystości  przy  jednoczesnym 
ograniczeniu  prestiżu  papieża),  potem  koronuje  Józefinę,  rozpoczyna  się  czas 

cesarstwa(  Francja  ponownie  stała  się  monarchią);cesarz  Rosji  Alexander  I  i  cesarz 
Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego Franciszek II znali koronację 
za akt bezprawia 



 

Wojna z III koalicją 

o  1803-  atak  Wielkiej  Brytanii(najsilniejsza  flota)  na  francuskie  jednostki  handlowe, 

więc  NAPOLEON  zawarł  sojusz  z  Hiszpanią,  aby  wykorzystać  jej  flotę  przeciwko 
Wielkiej  Brytanii  i  jej  koloniom,  plany  te  zniweczył  fr.  adm.  Villeneuve,  który 
zaatakował  ang.  flotę  pod  Trafalgarem  w  1805r.  (  pokonany  przez  adm.  Nelsona)- 
zniszczenie  floty  francusko-hiszpańskiej(  koniec  marzeń  o  przeniesieniu  wojny  na 
morze, flota francuska przestaje istnieć) 

o  Utworzenie III koalicji antyfrancuskiej: Anglia, Austria, Rosja, Prusy, Szwecja 
o 

NAPOLEON rozbił oddziały austriackie pod Ulm i zajął Wiedeń 

o  2  grudnia  1805-  bitwa  pod  Austerlitz  na  przedpolach  Brna,  bitwa  3  cesarzy; 

NAPOLEON  rozgromił  połączone  armie  Franciszka  II  i  Aleksandra  I,  mimo,  że 
Francuzi  mieli  mniej  wojsk(  kazał  wznieść  łuk  triumfalny);  pokój  w  Preszburgu- 
Bratysławie: 

  Franciszek  musiał  wyrazić  zgodę  na  likwidację  Rzeszy(  pozostawiono  mu 

tytuł cesarza, ale tylko Austrii) 

  Włochom oddano Wenecję  
  Bawarii oddano Tyrol 
  Francja umacnia pozycję największej potęgi europejskiej 



  1806-  Napoleon  w  miejsce  Świętego  Cesarstwa  utworzył  Związek  Reński(  federacja  16 

państw zachodnioniemieckich) na czele której stanął Bonaparte 



 

Z Neapolu NAPOLEON usunął Burbonów, a królem mianował swojego brata Józefa 



 

Wojna z IV koalicją 

o 

Wielka Brytania+ Prusy Fryderyka Wilhelma III( przekonało go angielskie złoto oraz 
strach Prus przed całkowitym zdominowaniem krajów niemieckich przez Napoleona) 

o 

14 października 1806 – 2 bitwy 

  Pod Jeną Napoleon pokonał wojska pruskie 
  Pod Auerstedt marszałek Louis Davout pokonał wojska pruskie  

o 

Francuzi  zajęli  Berlin  a  dzięki  pomocy  polskich  powstańców  opanowali  Poznań  i 
Warszawę,  Gdańsk,  rozbijają  siły  rosyjsko-pruskie  pod  Iławą  Pruską(  1807)  i 
rosyjskie pod Frydlandem; NAPOLEON prosi Kościuszko o zwołanie wojsk polskich 
pod  dowództwem  Francji-  Kościuszko  się  nie  zgadza,  Wybicki  zwołuje  wojska  pod 
Poznaniem  

o  Listopad  1806-w  Berlinie  NAPOLEON  ogłosił  blokadę  kontynentalną,  zakazał 

wszelkiego  handlu  z  Wielką  Brytanią;  blokada  była  nieszczelna,  najbardziej 
przeciwny  był  brat  Napoleona-  król  Holendrów  Ludwik,  do  blokady  przyłączają  się 
Austria,  Dania  i  Prusy(  odmówiła  tylko  Szwecja  i  Portugalia),    idee  rewolucyjne 
zostają rozniesione po Europie dzięki wojskom napoleońskim 

o  1807- pokój w Tylży na Niemnie zawarty między Rosją i Francją 

   Prusy  straciły  połowę  obszarów(  np.  Westfalię  otrzymał  Hieronim,  brat 

Napoleona) 

   Gdańsk stał się wolnym miastem, ale pod protektoratem NAPOLEONa 
  z ziem II i III zaboru pruskiego utworzono Księstwo Warszawskie, w którym 

miał panować król Saksonii 

  w  Dreźnie  NAPOLEON  nadaje  konstytucję,  tworzy  się  armia  pod  dow. 

Księcia Józefa Poniatowskiego 

   Rosja  nic  nie  straciła,  zyskała  okręg  białostocki  i  stała  się  sojusznikiem 

Francji,  oficjalnie  od  lipca  1807  do  1812(  NAPOLEON  dążył  do  ugody  z 
carem) 



  Wojna w Hiszpanii 1808- 1814 

o  1807-  armia  francuska  przy  udziale  Hiszpanii  zajęła  Portugalię(  w  Portugalii  ląduje 

angielski korpus ekspedycyjny Wellingtona), zmuszając jej króla Jana do ucieczki do 
swojej kolonii- Brazylii  

o  1808- NAPOLEON zmusił Karola IV Burbona( w rzeczywistości rządziła jego żona 

Maria  Luiza  i  jej  kochanej  Godoy)    i  jego  syna  Ferdynanda  do  abdykacji,  królem 
został brat Napoleona Józef( dotychczas władca Neapolu); Hiszpanie( wspierani przez 
Wielką  Brytanię)  w  imieniu  Ferdynanda  VII  ogłosili  świętą  wojnę  przeciwko 
NAPOLEON, , wygnano Józefa z Madrytu-> szarża pod Samosierrą( Polacy otwierają 
drogę do Madrytu) - Napoleon w grudniu 1808 zdobył Madryt, Hiszpanie przeszli do 
działań  partyzanckich(  guerrilla)-  takiej  wojny  NAPOLEON  nie  potrafił  wygrać, 
Hiszpania staje się początkiem rozbicia organizmu francuskiego 



  Wojna z V koalicją 

o  Austria+ Wielka Brytania 
o  1809-  atak  Austrii  na  kraje  Związku  Reńskiego,  mniejsze  oddziały  uderzyły  na 

Włochy  i  Księstwo  Warszawskie(  NAPOLEON  zajęty  był  wtedy  w  Hiszpanii,  ale 
szybko zmobilizował swoją armię) 

o  5  lipca  1809-  bitwa  pod  Wagram,  trudne  zwycięstwo  Francuzów  nad  Austrią  i 

Prusami 

o  1809-  pokój  z  Austrią  w  Schonbrunn:  Francja  zyskała  Karyntię,  Triest,  Istri(  = 

odcięcie  Austrii  od  M.  Śródziemnego)  ,  do  Księstwa  Warszawskiego  przyłączono 
część Galicji 



 

NAPOLEON  rozwiódł  się  z  Józefiną(bo  nie  miał  z  nią  legalnego  syna)  ,  chciał  ożenić  się  z 
siostrą  cara  Alexandra  I,  ale  nie  zgodziła  się,  ożenił  się  z  Marią  Ludwiką(  córka  cesarza 
austriackiego)  ur.  Napoleon  II  zwany  Orlątkiem,  zgadza  się  by  jeden  z  marszałków  został 
adaptowany przez króla Szwecji i zostaje później Karolem XIII( wcale nie profrancuskim) 



  1809-  1812-  szczyt  potęgi  NAPOLEONa;  tylko  Szwecja,  Anglia  i  Płw.  Pirenejski 

pozostawały poza zasięgiem NAPOLEONa 



 

Wyprawa na Moskwę  

o  1810- Rosja łamie blokadę kontynentalną, otwierając porty rosyjskie dla neutralnych 

statków 

o  Czerwiec  1812-  rusza  na  Moskwę,  słabo  zaopatrzony,  wojska  rosyjskie  wspierane 

przez francuskich rojalistów cofały się(taktyka spalonej ziemi), zmuszając francuzów 
do oddalania się od własnych magazynów 

o 

7  września  1812-  bitwa  pod  Borodino,  duże  straty  po  obu  stronach,  Rosjanie 
zepchnięci,  spalili  Moskwę,  Napoleon  nakazał  odwrót(  zima,  głód,  kanibalizm), 
Rosjanie  odebrali tereny z których się wycofali, ustanowili swoje rządy  w Księstwie 
Warszawskim  



 

Walka z wielką koalicją VI 

o 

Wielka  Brytania,  Szwecja,  Prusy,  Rosja,  na  terenach  włoskich  oraz  niemieckich 
wybuchają powstania przeciwko tyranowi 

o 

Napoleon stworzył silną liczebnie armię 

o  16-19 października 1813- bitwa pod Lipskiem, bitwa narodów, , wojska francuskie 2x 

mniejsze od koalicyjnych; zdrada Sasów, brak amunicji, -> NAPOLEON wycofuje się 
z  Francji;  Księstwo  Warszawskie  pod  okupacją,  rozpad  Związku  Reńskiego,  strata 
Holandii, Portugalii, Hiszpanii 

o  Marzec 1814- pada Paryż,  
o 

6 kwietnia 1814 NAPOLEON abdykuje, zachowując tytuł cesarski, wysłany  na Elbę 
na  M.  Śródziemnym,  Maria  Ludwika  z  3-letnim  Napoleonem  otrzymała  księstwo 
Parmy, we Francji przywrócono rządy Burbonów, Ludwik XVIII wrócił z emigracji, 
brat Ludwika XVI 

o  1814-  I pokój paryski, Francja wraca do granic z 1792 



  100 dni Napoleona 

o 

NAPOLEON uciekł z Elby traktując niewypłacenie pensji przez Ludwika XVIII jako 
zwolnienie z danych obietnic 

o  1 marca 1815- NAPOLEON znalazł się we Francji, przyłączyli się do niego żołnierze, 

którzy  mieli  go  aresztować,  entuzjastycznie  powitany  przez  chłopów  i  robotników, 
przez tłm wniesiony do Paryża( ucieka Ludwik XVIII) 

o 

NAPOLEON wprowadził bardziej demokratyczną konstytucję, zniósł cenzurę 

o 

Antynapoleońska  koalicja-  NAPOLEON  wyruszył  przeciwko  Brytyjczykom  i 
Prusakom  stacjonującym  w  Niderlandach,  zaatakował  armię  pruską  pod  Ligny- 
jedynie ją odepchnął 

o  18 czerwca 1815- bitwa pod Waterloo, Anglikami dowodził geNapoleon Wellington, 

klęska Francuzów, NAPOLEON abdykuje na rzecz swojego syna i oddaje się w ręce 
Anglików, wysłany na wyspę św. Heleny; ostateczna klęska NAPOLEONa 

o  1815-  pokój  w  Paryżu,  granice  państwa  okrojono  do  stanu  z  1790,  północ  kraju 

znajdowała się przez kilka lat pod okupacją 

o  5  maja  1821-  +  Napoleona  prawdopodobnie  na  raka  żołądka,  chociaż  niektórzy 

historycy  nie  wykluczają  otrucia,  w  testamencie  synowi  pozostawił  swoją  broń  i 
ulubione przedmioty, a pieniądze przeznaczył na swoich żołnierzy 

o 

Symbolem Napoleona jest pszczoła 

3.NAPOLEON- GENERAŁ, KONSUL, CESARZ( krótkie uzupełnienie) 



 

ur.  W  1769  na  Korsyce,  szkoły  wojskowe  kończył  we  Francji  kontynentalnej  np.  L’ecole 
militaire 



 

mimo  początkowej  niechęci  do  rewolucji  przyłączył  się  do  niej,  dzięki  czemu  mógł 
awansować 



 

związał  się  z  jakobinami,  wsławił  się  podczas  zdobywania  Tulonu  opanowanego  przez 
rojalistów, za co otrzymał stopień generała 



 

po przewrocie termidoriańskim został aresztowany i usunięty z wojska, powrócił do łask gdy 
na  rozkaz  dyrektoriatu  rozpędził  opozycyjny  tłum  używając  w  tym  cel  armat,  poznał  wtedy 
Józefinę Beauharnais, kochankę jednego z dyrektorów, została jego żoną; częściowo dzięki jej 
wpływom został dowódcą armii francuskiej we Włoszech  



  konsul od 1799- 1804, cesarz Francuzów od 1804- 1814 



 

z  jednej  strony  uważany  jest  za  wybitnego  męża  stanu,  przywódcę,  ale  z  drugiej  strony  za 
tyrana i agresora 



 

na wyspie św. Heleny podjął 3 próby samobójcze, które skończyły się niepowodzeniem 



 

wprowadził  zasadę  numerowania  posesji,  utworzył  w  Paryżu  batalion  skoszarowanych 
strażaków 

IV. Francja na Kongresie Wiedeńskim (jesień-lato 1814 - 1815r.) 

1.  kongres tańczący ze względu na ogromną liczę balów 
2.  Rosja, Prusy, Austria, Anglia, Francja – dzięki staraniom Talleyranda kraj pokrzywdzony, nie ten 

który wydaje wyrok 

3.  trzy główne zasady kongresu: 

- legitymizm - nienaruszalność dynastii sprzed rewolucji, nie dla suwerenności narodu 

- restauracja – powrót do dynastii sprzed 1789r.  

- równowaga -  ma zapobiec dominacji jednego państwa 

4.  zwycięzcy kongresu – Anglia i Prusy 
5.  granice francuskie miały mieć kształt tych sprzed 1790 roku; na państwo nałożono wysoką 

kontrybucję (700 milionów franków); wojsko ograniczono do 150 tysięcy żołnierzy; w państwie 
stacjonowały tymczasowo wojska państw zwycięskich; nastąpiła restauracja Burbonów - rządy 
braci Ludwika XVI: Ludwika XVIII, a potem Karola X; 

6.  podpisany II pokój paryski przed kongresem na podobnych warunkach 
 

 

5.1 FRANCJA W CZASACH LUDWIKA XVIII 

 

-kwiecień  1814-  objęcie  tronu  przez  Ludwika  z  dynastii  Burbonów  po  abdykacji  Napoleona, 
zachowanie  urzędników  napoleońskich,  zakaz  burzenia  budowli  z  okresu  napoleońskiego,  chęć 
przywrócenia  porządku  sprzed  okresu  rewolucyjnego,  ostatecznie  zdecydowano  wzrorować  się  na 
modelu polityki angielskiej 

-maj  1814-  podpisanie  pierwszego  pokoju  paryskiego  pomiędzy  Francją,  a  przedstawicielami  VI 
koalicji antyfrancuskiej (brak zobowiązań kontrybucyjnych, przywrócenie granic z roku 1792) 

-Kongres  Wiedeński  (od  września  1814  do  czerwca  1815)-  sprzymierzenie  się  mocarstw  (Rosja, 
Wielkia Brytania, Austria i Prusy, później także Hiszpania, Portugalia, Francja i Szwecja) przeciwko 
Napoleonowi,  dążenie  do  pokoju  w  Europie,  trzy  główne  założenia:  legitywizm,  restauracja  i 
równowaga sił 

-4.06.1814-  nadanie  Karty  Konstytucyjnej,  wprowadzenie  monarchii  konstytucyjnej,  ale  opierającej 
się  częsciwo  na  założeniach  Deklaracji  Praw  Człowieka  i  Obywatela,  wprowadzenie  dwuizbowego 
parlamentu  (Izba  Parów  i  Izba  Deputowanych),  wyborów  cenzusowych,  obawa  ludności  przed 
powrotem do "ancien regime'u" 

-19-20.03.1815- ucieczka rodziny królewskiej z Paryża z powodu powrotu Napoleona i jego armii do 
kraju  

8.07.1815- powrót do Paryża (po 100 dniowej nieobecności) po upadku Napoleona 

-sierpień  1815-  wybory  wygrane  przez  ultrasów  (przeciwników  Napoleona,  konserwatystów, 
zwolenników  systemu  przedrewolucyjnego),  szefem  rządu  zostaje  Richelieu,  początek  "białego 
terroru"-prześladowań zwolenników Bonapartego 

20.11.1815-  podpisanie  drugiego  pokoju  paryskiego  (ustalenie  granic  z  1790r,  wysoka  kontrybucja 
wojenna, obowiązek wprowadzenie obcych wojsk do francuskich twierdz i więzień)  

-1818-  rozwiązanie  dotychczasowego  rządu,  kolejne  wybory,  poparcie  dla  Burbonów  ze  strony 
arystokracji, ale też przemysłowów, poprawa sytuacji wyższych grup społecznych, Fracja wywiązuje 
się z kontrybucji dwa lata przed terminem, obce wojska opuszczają państwo, rząd ma charakter mocno 
prawicowy 

-Kongres  Akwizgrański  (1818)-  Francja  przystępuje  do  Świętego  Przymierza  (założonego  przez 
Rosję,  Prusy  i  Austrię),  Kongres  umacnia  zasady  ustalone  podczas  Kongresu  Wiedeńskiego, 
Przymierze promuje zasady chrześcijańskie w polityce. 

Francja staje się podporządkowana Kościołowi, przyjmuje konkordat, angażuje się zbrojnie w politykę 
zagraniczną  (np.  pomoc  w  stłumieniu  powstania  w  Hiszpanii  w  1823),    wprowadza  cenzurę  prasy, 
ogranicza  rolę  burżuazji,  rozwiązuje  Gwardię  Narodową,  wypłaca  odszkodowania  imigrantom,  z 
uwagi  na  pogarszający  się  stan  zdrowia  króla  jego  obowiązki  coraz  częściej  wypełniał  brat,  hrabia 
d'Artois (Karol X) 

-1824- śmierć Ludwika XIII  

 

5.2 FRANCJA W CZASACH KAROLA X 

 

-1825-  koronacja  Karola  X,  zwolennika  powrotu  do  systemu  władzy  sprzed  okresu  Rewolucji, 
wprowadzenia monarchii absolutnej 

-1827- zwycięstwo partii księcia Polignac'a (przeciwnik Bonapartego, który podjął próbę zamachu na 
jego życie, za co został skazany na karę dożywocia, wtedy uciekł z kraju i powrócił do niego w 1815r) 

-1830-  kolejne  wybory  z  inicjatywy  Karola  X  (opozycja  otrzymuje  2/3  głosów,  więc  Karol  nie 
pozwala na zatwierdzenie wyników), wprowadzenie  nowych dekretów konstytucyjnych (rozwiązanie 
Izby, zmiana prawa wyborczego, wprowadzenie nowego gabinetu), co wzbudza protesty ludności  

-27-29.07.1830-  Rewolucja  Lipcowa,  aktywny  udział  wszystkich  grup  społecznych,  na  czele 
powstańców  stanał  ponownie  generał  La  Fayette,  przyłączenie  się  do  powstania  również  żołnierzy, 
pamiątką pozostaje pomnik na Placu Bastylii 

-30.07.1830-  wycofanie  dekretów,  Ludwik  Filip  Orleański  godzi  się  na  objęcie  stanowiska 
Tymczasowego Namiestnika 

-2.08.1830-  abdykacja  Karola  X  na  rzecz  wnuka-  Henryka,  który  nie  obejmuje  tronu,  królem 
Francuzów! 

zostaje 

ogłoszony 

Ludwik 

Filip, 

decyzja 

o 

utrzymaniu 

monarchii 

konstytucyjnej/burżuazyjnej o ograniczonej władzy króla 

6.Rewolucja lipcowa – przyczyny i przebieg 27-29 lipca 1830r. 

1.  Przyczyny – ultraprawicowe rządy Karola X; wydaje swoje 5 ordonansów; zawiesza wolność 

prasy, rozwiązuje Izbę Deputowanych, ogranicza prawo wyborcze do najbogatszych, przywraca 
usuniętych ultrasów;  

2.  oburzenie ludzi, zarówno ludu jak i burżuazji -  nie może głosować,  
3.  27 lipca studenci i robotnicy wznoszą na ulicach barykady, dziennikarze (thiers) – Karol zbrojnie 

tłumi zamieszki 

4.  królewskie apele nie dają rezultatów – żołnierze po stronie powstańców opanowują miasto, 

zdobywają ratusz – jako symbol; Marie Joseph de la Fayette znajduje kandydata na nowego króla 
– Filipa Orleańskiego, przekonują że monarchia z nim będzie "najpiękniejszą z republik" 

5.  w sierpniu zostaje zaprzysiężony  
6.  lud Paryża – prawdziwi twórcy rewolucji czują się jednak oszukani i rozczarowani, odmawiają 

chwalebnym dniom miana rewolucji,  

7.  skutkiem jest monarchia konstytucyjna (18 lat) z wiodącą rolą burżuazji   
 

 

7.MONARCHIA LIPCOWA- SPRAWY WEWNĘTRZE, POLITYKA ZAGRANICZNA 



  Lipiec 1830- Karol X zostaje obalony, lud wybiera( kontynuując monarchę) Ludwika Filipa( z 

bocznej  linii  Burbonów)  król  Francuzów  a  nie  Francji-  car  wycofuje  wszystkich  swoich 
urzędników  na  znak  oburzania;  pierwsza  Ludwika  Filipa(1830-1848)  uznaje  Anglia,  ostania 
Rosja( która później zostanie najlepszym przyjacielem Ludwika Filipa) 



 

Rządy burżuazji – głównym fundamentem była bogata burżuazja; „Bogaćcie się”, podział na 
dwa ugrupowania, Ludwik Filip lawirował między nimi 

o  Partia oporu- konserwatywna 
o  Partia ruchu- liberalna 



  Ludwik Filip 1830-1848 

o 

Przedstawiciel nowego stylu rządzenia: był blisko ludzi, przechadzał się po Paryżu 

o  1835- pierwszy zamach na L.a F.a- Korsykanin skonstruował machinę piekielną, którą 

wysadził by zabić króla 

o 

Oddawał władzę premierom 

  1. Casimir Perier 

  2.  Francois  Guizot-  wyznawca  konserwatyzmu,  zwolennik  silnej  pozycji 

monarchy,  premier  i  minister  spraw  zagranicznych;  utrzymywał  bliskie 
kontakty z kanclerzem Metternichem 

o 

Sprawy wewnętrzne były skomplikowane: chęć zmian w społeczeństwie 

o 

Chciał być liberalny ale skończyło się byciem konserwatystą 

o 

Król Francuzów z woli bożej i woli ludzi 



  Zmiany w konstytucji 

o 

Suwerenność ludu( zamiast boskości monarchy) 

o 

Trójkolorowy sztandar( zamiast białego Burbonów) 

o 

Powołanie Gwardii Narodowej( zlikwidowanej po upadku Napoleona) 

o  Inicjatywa ustawodawcza dla parlamentu 
o 

Obniżenie cenzusu( ok. 200 tys. Wyborców) 



 

Francja rozwijała się gospodarczo(pojawiają się spółki akcyjne, giełda się rozwija, stalownie i 
kopalnie stają się bardzo dochodowe), ale pojawiają się  niepokoje: powstania lyońskie(  bunt 
robotników krwawo stłumiony przez wojsko- przyczyny: bardzo trudne warunki życia, nędza 
proletariatu  i  rosnąca  liczba  bezrobotnych  I  i  II  Powstanie  Lyońskie  w  1831  i  1834  roku).), 
utrzymano zakaz jednoczenia się w związki dla robotników 



  Rozkwit romantyzmu francuskiego- Balzac, Komedia ludzka(przedstawił niezwykle dokładny 

opis  życia  codziennego  wszystkich  klas  społecznych  monarchii  lipcowej),  Stendhal,  Musset, 
Dumas 



 

Radykalizacja opozycji: zwiększenie się roli kościoła, zamachy na króla wykorzystywano do 
zaostrzenia kar- maksymalne kary: ustawy wrześniowe 1835- za znieważenie króla 



  1839- powstanie przeciw władzy: legitymiści przeciwni obaleniu Karola X, uznający go wciąż 

za prawowitego władcę; część monarchistów; bonapartyści- uważający, że prawdziwa władza 
należy  się  potomkowie  Napoleona,  następcą  powinien  być  Ludwik  Napoleon-  syn  brata 
Napoleona;  republikanie-  walczący  o  republikę  ,  rojaliście  zwolennicy  dynastii  Burbonów 
zdetronizowanej w 1830 



 

Sytuacja międzynarodowa 

o  Ludwik Filip był traktowany jako gorszy władca, najgorzej było w latach 30-40 XIX 

w. – zaangażowanie  w zdobycie  Afryki i jednoczesne  poparcie dla Muhammada Ali-
władcy  Egiptu;  kiedy  Turcję  popiera  Rosja,  Francja  zostaje  sama  w  poparciu  dla 
Egiptu 

o  Ratunek  dla  złej  sytuacji  w  Europie  przychodzi  ze  strony  Anglii-  entante  cordiale- 

między Francją i Anglią w latach 40. Na samym początku 

o 

Dyplomacja  francuska  była  pod  napięciem,  pod  kuratelą  Rosji,  opinia  rządu  po 
upadku Warszawy : porządek panuje w Warszawie, społeczeństwo było za Polakami, 
zorganizowali nabór lekarzy, którzy pojechali pomóc Polakom 

o 

Druga fala rewolucji włoskich: obawa przed reakcją Austrii gdyby wsparli Włochów; 
nowy  papież  chce  tworzyć  wspólny  blok  z  państwami  włoskimi,  co  powoduje 
niepokój w krajach Świętego Przymierza 

o  Sprawy  kolonialne-tworzenie  części  Francji  w  Algierze-  włączenie  w  jurysdykcję 

kościelną 

o 

I legia cudzoziemska, która do dziś  może  nie stacjonować w Paryżu, wielu Polaków 
dołączyło  do  niej,  po  namowie  księcia  Czartoryskiego;  ważna  rola  legii  w 
rozszerzaniu władzy Francji w Afryce, w Czarnej Afryce, na linii horyzontalnej D-D( 
Dakar-Dżibuti), horyzontalnie; Anglicy chcieli stworzyć linię Kair- Kapsztad (K-K) 



  1846-  kryzys  w  państwie,  klęski  nieurodzaju,  rok  później  było  lepiej;  pojawia  się  widmo 

zachwiania gospodarki, brak płynności, w ’48 była klęska rodzaju(?) 



 

Zamiast  manifestacji  które  były  zabronione  powstaje  polityka  bankietowa-  na  bankietach 
prowadzono agitacje 



  Luty  1846-  rewolucja  krakowska  będąca  sygnałem,  że  idą  zmiany,  mała  rewolucja  o  dużych 

konsekwencjach- przekonanie, że duże państwa patrzą na ziemie polskie 



  22 lutego 1848- w II rocznicę rewolucji krakowskiej chciano wydać bankiet, Francois Guizot 

wydał  zakaz  urządzania  tego  bankietu-  oburzenie,  walki  na  ulicach,  które  doprowadzają  do 
obalenia władzy, Ludwik Filip przekazuje władzę wnukowi i ucieka do Anglii 



  25 luty- nowy rząd ogłasza detronizację Ludwika Filipa i tworzenie II republiki 



 

Okres ten był dla Francji czasem przekształceń we wszystkich zasadniczych dziedzinach życia 
społecznego – formowania się parlamentaryzmu i współczesnych partii politycznych, rozwoju 
nowoczesnego kapitalizmu i zmian w gospodarce, jak i przemian kulturalnych (romantyzm). Z 
jednej  strony  czas  ten  charakteryzował  się  wysokim  wzrostem  gospodarczym  (poza 
kilkuletnimi  kryzysami),  z  drugiej  strony  wykształcił  niespotykane  dotąd  nierówności 
społeczne,  które,  z  powodu  ostentacyjnie  nieegalitarnej  polityki  rządowej  stały  się  w  końcu 
przyczyną  upadku  monarchii.  Ów  dualizm  najlepiej  oddają  dwa  przydomki  nadane 
Ludwikowi Filipowi – "Król Bankierów" oraz "Król Barykad" 

8.Wiosna Ludów we Francji – powstanie czerwcowe 

  w proklamowanej republice upatrywano odrodzenia republiki z 1792 r. 
  robotnicy i drobnomieszczanie myśleli o republice jakobińskiej, burżuazyjni republikanie 

uważali się za dziedziców żyrondy 

  Rząd Tymczasowy znosi karę śmierci w sprawach politycznych, odcina się od tradycji terroru 

( jednak część burżuazji drży wciąż o swoje życie) 

  Pierwsze tygodnie czasem romantycznego idealizmu, optymizmu, braterstwa i zgody 

narodowej -  uczucia często udawane, pełne szczerych nadziei 

  Republikę popierają; bonapartyści, legitymiści, część orleanistów ( lewica dynastyczna), 

generalicja, kler z arcybiskupem Paryża Affre i świeccy działacze katoliccy z  V.Veuillotem 
(rewolucja lutowa nie była antyklerykalna, wpływ ideologii łączących hasła Rewolucji, 
socjalizmu i Ewangelii), wielka prasa, przemysłowcy, bankierzy (wstrzymali się jednak z 
kredytem dla rządu będącego w fatalnej sytuacji finansowej): 

  Legitymiści liczą, że Republika z powszechnym głosowaniem ułatwi  drogę do tronu 

wnukowi Karola X, księciu Bordeaux, burżuazja boi się uzbrojonego ludu – potwierdzają 
Flaubert, Mérimée i Tocqueville 

  Gwardia otwarta dla wszystkich obywateli, masy majoryzują w paryskiej Gwardii burżuazję, 

nie zajmują jednak stanowisk oficerskich 

  Marek Caussidière, działacz ludowych konspiracji obejmuje prefekturę policji paryskiej, jego 

policja – górale jest postrachem burżuazji 

  Duża aktywność  ludowych klubów radykalno – demokratycznych i socjalizujących (aktywny 

udział kobiet) 

  Pulsowanie idei, dziwaczne pomysł, postulaty wyprzedzające epokę 
  Prasa staje się instrumentem polemiki (tania, sprzedawana na ulicy, szybko reagująca na 

wydarzenia) 

  Rywalizacja przywódców klubów, Blanqui ( nieugięty rewolucjonista nie zainteresowany 

celem rewolucji lecz nią samą, pozer bez zmysłu politycznego) i Barbès 

  Słaby autorytet Rządu Tymczasowego przy dużej presji mas, rewolucja nabiera siły 
  Rząd: 

 - przyjmuje zasadę powszechnego i tajnego głosowania ( mężczyzn) 
 - Zgromadzenie Narodowe ma opracować Konstytucję Republiki 
 - sankcjonuje zasadę pełnej wolności prasy i stowarzyszeń 
 -  zniesione niewolnictwo w koloniach 
 - minister spraw wewnętrznych Ledru – Rollin,  zstępuje prefektów monarchii 
republikańskimi komisarzami, dając im pełnię władzy 

 - Lamartine udaremnia postulat ludu aby trójkolorowy sztandar został zastąpiony czerwoną 
flagą rewolucji 
- bierze na służbę tzw. Gwardię Ruchomą (ok. 15 tyś w wieku 15-18 lat) z rodzin 
robotniczych i lumpenproletariackich, dobry żołd i umundurowanie 

  Ciężka sytuacja mas: 

- kryzys w przemyśle 
- kryzys bankowy 
- bezrobocie  
-  25 II  proletariat paryski domaga się od rządu uznania prawa do pracy ( koncepcja 
utopistów) 
- rząd śpiesznie uchwala dekret sformułowany przez Ludwika Blanca, w którym przyrzeka 
każdemu obywatelowi zatrudnienie, a także oddaje milion z listy cywilnej wygnanego króla, 
na poprawę losu robotników 
- w praktyce utworzono warsztaty narodowe, w których rząd zatrudniał bezrobotnych 
robotników, nierzadko wysoko kwalifikowanych przy źle zorganizowanych  pracach 
ziemnych w Paryżu i okolicy 
- rząd odmawia utworzenia ministerstwa pracy, czego domagali się robotnicy 
-Ludwik Blanc zostaje przewodniczącym studyjnej komisji do spraw robotniczych (komisja 
luksemburska grupująca patronów i robotników) 

  Komisja opracowuje śmiałe plany: 

      - zrzeszenia produkcyjne robotników 
      - nacjonalizacja kopalń, kolei, ubezpieczeń 
      - państwowe magazyny dla produkcji przemysłowej 
      -  wielkie bazary 

             - kolonie rolne 
- wszystko  to zostaje na papierze, natomiast komisja: 

- arbitruje licznym sporom robotników  z patronami 
-popiera zakładanie robotniczych zrzeszeń produkcyjnych 
-przeforsowała ustawy o skróceniu dnia pracy  do 10 godzin w Paryżu i 11  na prowincji i o 
ograniczeniu wyzysku proletariatu rzemieślniczego 
- długie spory teoretyków osłabiają zaufanie robotników do idei pokojowej, uczonej 
reorganizacji państwa – przypływ popularności Blanquiego, rzecznika walki 
rewolucyjnej 

 

  Minister oświaty również opracowuje duże projekty: 

             -  świecka, bezpłatna, obowiązkowa szkoła podstawowa 
 

- kształcenie dorosłych 

 

- stypendia państwowe 

 

-demokratyzacja szkół wyższych i kształcenia nauczycieli 

Plany zostają na papierze, a Hipolit Carnot odchodzi z rządu 

  Fatalna sytuacja finansowa rządu 

-  finansowanie warsztatów narodowych 
-  niechęć bankierów 
- nie potrafiono wywrzeć presji na Bank Francji 
- Garnier – Pagès wpada na fatalny pomysł by wprowadzić dodatek 45% do  podatków 
bezpośrednich, krzywdzące dla chłopów osłabionych kryzysem rolnym 1846/47  

   Polityką zagraniczną kieruje konserwatysta Lamartine 

- na jego wniosek, rząd ogłasza 4 III, iż Francja nie zamierza z nikim prowadzić wojny 
- Paryż rezygnuje z oficjalnej roli stolicy europejskiej rewolucji 

   Rosną rozdźwięki pośród republikanów 
  Rząd decyduje o rozwiązaniu bermyc ( ekskluzywne odziały Gwardii) co wywołuje 

gwałtowny protest burżuazji – manifest w Paryżu 16 III 

  17 III  kontrmanifestacja ludowa, m.in. pod hasłem odroczenia wyborów zapowiedzianych na  

9 IV lewica boi się szybkich wyborów gdyż: 
-  lud nieprzygotowany do demokracji 
- presja starych sił zbyt duża 
- kryzys gospodarczy, który może wpłynąć na głosowanie 

   Manifestacje z  17 III i 16 IV  ( brutalnie stłumiona) na nic się nie zdają 
  Wybory odbywają się  23 i 24 IV 
  Zgromadzenie Narodowe: 

- 40 razy liczniejsze niż w 1846 
- rekordowa frekwencja wyborcza – 84% 
- kandydatów lewicowych przedstawiano jako świętokradców i komunistów, czyhających na 
własność chłopa i drobnego bourgeois 
- demokraci nie zdążyli uruchomić skutecznej propagandy 
- Ledru – Rollin nie nakłonił podległej mu administracji do podtrzymania kandydatur 
radykalno – republikańskich  
-chłopi głosowali pod przewodnictwem księży i właścicieli ziemskich 
- nie było w Zgromadzeniu ani jednego chłopa, 26 majstrów i robotników, ¾ posłów 
legitymowało się cenzusem wymaganym do wyboru za Ludwika 
- ok. 900 posłów, 300 – legitymiści, konserwatywni katolicy, orleaniści – późniejsza partia 
porządku, 500 republikanów umiarkowanych w sympatii dla demokracji, wrogich śmielszym 
reformom społecznym 
-Zgromadzenie zbiera się  4V,  proklamuje Republikę i wybiera najwyższą władze 
wykonawczą – Komisję wzorowaną na Dyrektoriacie – 5 osób Marie, Garnier – Pages, 
Arago, Lamartine, Ledru – Rollin )  
- komisja wykonawcza grzęźnie w marazmie 

  15 V  manifestacja w imię pomocy dla Polski gromadzi ogromną liczbę uczestników/ 

tłum wdziera się do Sali Zgromadzenia Narodowego i żąda natychmiastowej uchwały 
natychmiastowej pomocy zbrojnej dla Polski/ padają słowa o rozwiązaniu Zgromadzenia/ tłum 
rusza w stronę ratusza/ skanduje nazwiska lewicowych przywódców 
Przyczyny: 
- domagają się poważnego traktowania Polski 
- lud niezadowolony ze Zgromadzenia 
- warsztaty narodowe rozczarowują 
- komisja luksemburska bliska jest rozwiązania 

            Skutek: 

          -  nakaz aresztowania działaczy lewicowych, Barbèsa, Blanquiego, Alberta, Raspaila i 
innych 

  Końcem kwietnia dochodzi do zamieszek w Limoges oraz w Rouen 
  Umiarkowani republikanie myślą o interwencji wojskowej 

  Nowym mężem opatrznościowym zostaje  nowy minister wojny gen. Eugeniusz Cavaignac, 

służył długo w  Algierii gdzie nauczył się brutalności i despotyzmu 

  Nasila się propaganda monarchistów i bonapartystów( usiłują wpłynąć na środowiska 

robotnicze) 

  Komisja Wykonawcza lawiruje nieudolnie wśród sprzeczności i napięć 

- aresztuje ludzi lewicy 
- rozwiązuje komisję luksemburską 
- przedstawia projekty Zgromadzeniu Narodowemu/ reformy społeczne opracowane przez 
Blanca  i jego komisję ( podatek progresywny, wykup kolei i ubezpieczeń itd.) 
 

  Burżuazja/ rojalista hr. Falloux, skupia ataki na warsztatach narodowych, które nie przynoszą 

oczekiwanych korzyści: sądzono, że robotnicy z warsztatów zrezygnują z idei republiki 
demokratycznej i socjalnej 

  Oskarżano warsztaty, że są przyczyną stagnacji w przemyśle/ ich załogę, że stanowi 100 tyś 

armię okupacyjną w stolicy 

  To prowokacja mająca na celu spowodowanie eksplozji proletariackiej, by móc ją potem w 

wielkim stylu zmiażdżyć ( nie ma prawa domagać się swojej promocji społecznej) 

    21 VI  Zgromadzenie uchwala by rozproszyć robotników z warsztatów, ogłoszona 22 VI/ 

młodsi mogą iść do wojska, starsi( powyżej 25 lat) otrzymać pracę na prowincji przy 
osuszaniu bagien 

  22 VI po południu i wieczorem odbywa się manifestacja pod hasłem pracy i chleba 
  Następnego dnia stoją już barykady 
  Proletariusze są osamotnieni gdyż  pękł sojusz robotników i drobnej burżuazji 
  Wschodnia połowa Paryża, od Faubourg po Poissonière , na północy aż po Panteon  i 

Faubourg St. Marcel na południu, znajduje się w rękach powstańców/ nie mają broni podczas 
gdy gen. Cavaignac dysponuje dużą liczbą wojska (gwardia narodowa, ruchoma, wojsko)/ 
generalicja i oficerowie pragną odwetu la lutową klęskę 

  23 VI  po południu wyparto powstańców z Faubourg i St. Martin i ST. Denis 
  24 VI  powstańcy ulepszają organizację obrony, rozbudowa potężnych barykad, produkcja 

własnej amunicji 

  Zgromadzenie oddaje dyktatorską władzę Cavaignacowi, likwidując Komisję 

Wykonawczą 

  25 VI  zacięte walki, fiasko mediacji, od kul powstańców ginie gen. Bréa , od kuli rządowej 

arcybiskup Affre, wstrząs wśród robotników + wieści o braku poparcia prowincji dla 
powstania 

  22 i 23 VI toczą się w Marsylii krwawe walki uliczne 
  Burżuazja i chłopi posiadacze jednoczą się w niechęci dla powstania 
  Wieczór 25 VI  upada powstanie na całym lewym brzegu  Sekwany 
   W nocy toczą się rozmowy o honorowej kapitulacji ale Cavaignac żąda głów 

Skutki powstania: 
- rozstrzelania, uwięzienia, zesłania do kolonii 
- znacznie bardziej krwawa od Wielkiej Rewolucji 1789 
-  trwała niechęć burżuazji do idei republiki socjalnej, swobód demokratycznych dla 
ludu, obsesyjna postawa przed robotniczym spiskiem 
- wśród robotników: wzmożone poczucie krzywdy społecznej, obojętność wobec 
losów burżuazyjnej republiki,  
- zlikwidowane warsztaty narodowe, ustawę ograniczającą czas pracy do 10/11 godzin 
-na planach Komisji Wykonawczej  komisji luksemburskiej położono kamień 
grobowy 
- burżuazja płaszczy się przed Cavaignakiem 
- 28 VI  potwierdzona została władza Cavaignaca, który otrzymał tytuł prezydenta 
ministrów 
- dalsze szykany lewaków 

8. Wiosna Ludów we Francji – rewolucja lutowa  
 

- we Francji narasta kryzys reżimu 



  Przyczyny: 

kompromitacja polityczna rządu: 



 

konserwatyzm rządu Guizota 



  zablokowanie wszelkich reform 



 

służalcza polityka zagraniczna na pasku Metternicha ( gdy w Polsce, Niemczech, Szwajcarii i 
Italii wzrastają nastroje rewolucyjne) 



 

kompromitacja moralna rządu: 



 

seria skandali; ministrowie, generałowie, sędziowie, sekretarz premiera okazują się 
łapownikami/ policja aresztuje dygnitarzy w domach publicznych/ adiutant króla oszukuje 
przy grze w karty/ par Francji  ks. Choiseul – Praslin , morduje w bestialski sposób żonę 



  katastrofa ekonomiczna; 



 

mierne zbiory w rolnictwie/ w 1846 zła pogoda pozostawia je w opłakanym stanie 



  zaraza ziemniaczana 



 

spekulanci wstrzymuj podaż zboża – następuje zwyżka cen ( w niektórych regionach cena 
zboża wzrasta dwukrotnie) 



 

szczyt drożyzny lato 1847 



 

rząd reaguje za późno i zbyt wolno/ zakaz eksportu zboża, kupowano je w Rosji, możliwości 
importu ograniczone z powodu kryzysu w Europie 



 

zamieszki głodowe/ ataki na barki ze zbożem, piekarnie, spekulantów, spontaniczne 
taksowanie cen chleba 



 

rząd uruchamia sądy i wojsko/ ostre represje 



 

zbiory zboża w 1847  bardzo dobre lecz w kryzysie pozostało wciąż; winiarstwo, hodowla, 
produkcja ziemniaków 



  hossa cen zmniejszyła siłę nabywczą mas co doprowadziło do stagnacji w handlu, 

zmniejszyły się przewozy towarowe na kolejach, spółki kolejowe inwestujące w rozbudowę 
nowych linii, bez mocnego zaplecza finansowego stanęły na krawędzi przepaści 



 

wstrząs odczuły; przemysł tekstylny, metalurgiczny i węglowy 



 

przedsiębiorstwa masowo zwalniają ludzi z pracy, reszcie zmniejszają zarobki, w końcu 
bankrutują 



 

ich bankructwo jako, że zadłużone w bankach pociąga za sobą kryzys w bankach/panika 
klientów/ ostają się tylko wielkie domy bankowe Rothschild, Perier, Lafitte 



 

aktywizują się konspiracje republikańskie i komunizujące 
 
Przebieg: 

  opozycja burżuazyjna ponawia hasła reformy z dawnymi żądaniami  (wiosna 1847) 

-  obniżenie cenzusu wyborczego 
- zakaz łączenia mandatu poselskiego i funkcji publicznych 

  rząd odrzuca te propozycje 
  opozycja organizuje bankiety, które obchodzą zakaz zgromadzeń publicznych, 

wysokie koszty nadają im charakter imprez burżuazyjnych 

  wzywają do świętego sojuszu ludów przeciw królom, do sal wnoszono sztandary 

polskie i włoskie, mówiono o republice, a lud im kibicował 

  odbyło się 70’ bankietów, rząd zakazuje dopiero bankietu XII okręgu Paryża, który 

miał zamknąć kampanię – Guizot obawia się pochodu przed ucztą, który miał się 
odbyć w jednej z najbardziej zaludnionych dzielnic ( pół ludowa, półstudencka) 

  lud jest podminowany kryzysem i bezrobociem, studenci wkurzeni zawieszeniem 

wykładów Micheleta przepowiadających rewolucję 

  pochód zostaje oficjalnie odwołany, lecz nie zapobiega to zebraniu się  22 II  ludu i 

studentów w okolicach  Placu Zgody 

  pierwsze starcia z wojskiem, opróżniono sklepy handlarzy bronią – rząd się nie 

niepokoi „ Nie robi się powstania zimą” – Ludwik Filip 

  23 II Gwardia Narodowa  uchyla się od walki, wyrastają barykady, gwardziści 

walczą z wojskiem 

  dymisja Guizota i powołanie konserwatysty hrabiego Molé – wybuch radości, tłum 

manifestuje na placu Kapucynek, gdzie mieszkał Guizot 

  wojsko strzela do manifestujących, ginie 40 osób, ich ciała obwożone po mieście, 

reakcje bardzo ostre 

  Ludwik Filip powierza tekę premiera opozycjoniście, Thiersowi, a misję stłumienia 

marszałkowi  Bugeaud, zdobywcy Algierii / Paryżanie pamiętają mu rzeź na ulicy 
Transnonain 

  Radykałowie skupieni wokół dziennika La Réforme decydują się włączyć do ruchu 

ludowego 

  Operacje wojskowe mimo liczności wojska zawodzą, wojsko nie chce walczyć z 

ludem, tym bardziej z  Gwardią Narodową 

  Generał zaczyna parlamentować  z powstańcami 
  Ludwik abdykuje na rzecz swojego wnuka, 10-letniego hrabiego Paryża, ucieka, w 

końcu ląduje w Anglii 

Skutki: 

  Monarchia (dynastia orleańska) upada/ Izba Deputowanych powierza pełną władzę 

Rządowi Tymczasowemu – w skład wchodzili umiarkowani republikanie, którzy 
zdobyli przewagę, z dziennika  Le National  i radykałowie z La Réforme 

  Szefem rządu zostaje 81-letni Dupont de l’Eure, weteran Republiki (poseł do rady 

pięciuset, powiązany z partią ruchu) 

  Umiarkowani: astronom Arago,  poeta Lamartine, adwokaci Marie i Crémieux, 

dziennikarz Marast, Ludwik Garnier - Pagès 

  Radykałowie: Ledru – Rollin i Flocon,  socjalista Ludwik Blanc, działacz 

spiskowy i robotnik Albert ( Aleksander Martin) 

  Brak rozwiniętego planu działania, rewolucja zaskoczyła i króla, i opozycję 
  Pierwsze zarządzenie – ogłoszenie Republiki  24 II 1848, miała to ratyfikować cała 

Francja, lud, ale oni już zdążyli spalić tron Ludwika Filipa w Tuileries i bacznie 
obserwowali poczynania nowego rządu 

 

9. LUDWIK NAPOLEON – OBJĘCIE RZĄDÓW 

Ludwik Napoleon Bonaparte (późniejszy Napoleon III, cesarz Francuzów): 



 

syn dawnego króla Holandii, Ludwika i siostrzeniec Napoleona I Wielkiego 



 

dwukrotna próba zamachu stanu (1836 i 1840) w czasie rządu Ludwika Filipa 



 

popierany przez bonapartystów, którzy mieli nadzieję na restaurację cesarstwa 



 

umiejętna  polityka  względem  różnych  grup  społecznych-  poparcie  Kościoła  (za  wolność 
nauczania i obronę świeckiej władzy papieża), burżuazji (za protekcję własności i rezygnację 
z  państwowej  ingerencji  w  sferę  ekonomiki),  robotników  (przeciwwaga  dla  Cavaignaca, 
nieprzychylnego proletariatowi) i chłopstwa (za obniżenie podatków) 

17 IX 1848- Wybory do Zgromadzenia: Ludwik Napoleon wygrywa, 

mając na koncie 300 tys. Głosów. 

4 XI- Uchwalenie konstytucji Republiki: 



 

zasada  suwerenności  ludu  i  wyborów  powszechnych,  z  których  miały  pochodzić  2 
równorzędne i niezależne władze:  

o 

prawodawcza- Zgromadzenie Prawodawcze + 750 posłów 

o 

wykonawcza- prezydent (łączący funkcje szefa państwa i szefa rządu) 



 

zakaz reelekcji prezydenta 



 

wycofanie przyznanego (25 II) robotnikom prawa do pracy 

10 XII- Wybory prezydenckie; kandydaci: 



 

radykalna lewica: Ledru-Rollin 



 

partia socjalizująca: Raspail 



 

burżuazyjni republikanie: gen. Cavaignac (szef rządu) i Lamartin 



 

prawica: Ludwik Napoleon Bonaparte 

Wyniki: wygrana Bonapartego (75% głosów). Odtąd nosi tytuł książę- prezydent. 



 

Premier: Odilon Barrot 



 

III 1848- proces przywódców demokratyczno-socjalistycznych (m.in. Raspail) 

13 V 1849- Wybory do Zgromadzenia Prawodawczego: 



 

klęska Centrystów, tj. burżuazyjnych republikan- ok 75 mandatów 



 

zwycięstwo radykalnej lewicy- ponad 200 mandatów 

Sytuacja międzynarodowa od wiosny 1848: 



 

koniec Wiosny Ludów, brak pomocy Francji dla walczących rewolucjonistów 

(Polska, Węgry, powstanie Włochów przeciwko Austrii) 



 

wysłanie  oddziałów  do Rzymu, gdzie usunięto papieża i proklamowano republikę (II 1849)- 
gwałtowny  protest  radykałów  przeciwko  nieprzestrzeganiu  konstytucji  (Republika  nie  może 
używać siły przeciw wolności innych nacji). 

Manifestacje zostały szybko rozproszone. 



 

Skutek manifestów: ograniczenie demokracji 

o 

aresztowanie przywódców radykałów 

o 

zamykanie lewicowych klubów i gazet 

o 

zakaz strajków, ograniczenie swobody zgromadzeń 

o 

kontrola administracji i kleru nad nauczycielami 

o 

złamanie zasady powszechnego głosowania 

31  V  1850-  jeszcze  bardziej  restrykcyjna  ustawa,  odbierająca  prawo  głosu  m.in.  skazanym  za 
przestępstwa  polityczne  i  osobom  nie  wpisanym  na  listę  podatkową.  W  rezultacie  prawo  do  głosu 
straciła większość wiejskiego i fabrycznego proletariatu (Paryż- ok. 40% robotników). 

Te zmiany były Ludwikowi Napoleonowi  na rękę, bo dążył  do  likwidacji demokratycznej republiki, 
zachowując pozory przychylności dla ludu. Ta polityka i osobiste ambicje doprowadziły do konfliktu 
z ugrupowaniami prawicowymi. 

Umacnianie władzy: 



 

31  X  1849-  zdymisjonowanie  rządu  Barrota  i  powołanie  nowych  ludzi,  osobiście  z  nim 
powiązanych 



 

brak premiera- prezydent rządzi sam 



 

obrońca praw wyborczych- popularny przy słabej polityce Zgromadzenia 



 

2  XII  1851-  Zamach  stanu  (rocznica  bitwy  Napoleona  I  pod  Austerlitz).  Wojsko  otoczyło 
stolicę,  aresztowano  posłów  i  działaczy  demokratycznych,  następnie  rozwiązano  parlament  i 
przywrócono głosowanie powszechne- przygotowania do nowego ustroju. 



 

21-22  XII  1851-  plebiscyt  ratyfikuje  zamach  stanu,  92%  poparcia  dla  Bonapartego  (mimo 
nieufności Paryżan) 



 

14 I 1852- proklamacja nowej Konstytucji- próba powrotu do Nap. I 

o 

szef państwa wybierany na wyborach powszechnych, 10 lat kadencji 

o 

3 ciała ustawodawcze: Rada Stanu, Ciało Prawodawcze i Senat 

o 

zapowiedź odwoływania się do ludu przez plebiscyty 

21-22 XI 1852- plebiscyt decyduje o przywróceniu Cesarstwa 
 

10.II CESARSTWO (1852-1870) + POLITYKA WEWNĘTRZNA, ZAANGAŻOWANIE W 
SPRAWY MIĘDZYNARODOWE 

I Polityka wewnętrzna 

System Ludwika Napoleona Bonaparte opiera się na armii, policji 

i administracji. Podporą reżimu jest również kler, faworyzowany przez cesarza. 

Mimo,  że  ten  ustrój  zdaje  się  być  solidnie  ustabilizowany,  narasta  wrogość  opozycji  (radykałów, 
socjalistów,  republikanów),  pobudzana  dodatkowo  przez  zagraniczne  ośrodki  republikańskie  i 
socjalistyczne  (np.  krytyka  Victor'a  Hugo  w  Historii  zbrodni).  Monarchiści  kłócą  się,  legitymiści  nie 
uczestniczą w zyciu publicznym, reszta (orleaniści, katolicy, itp.) również potępia bonapartyzm; wrogi 
systemowi parlamentarnemu. 

Ograniczenie praw parlamentu: 



 

inicjatywa dla cesarza (w teorii dla niego oraz Senatu) 



 

projekty ustaw- Rada Stanu 



 

cesarz mianuje prezydenta Ciała Prawodawczego i ma prawo je rozwiązać 

Ograniczenie wolności obywatelskich: 



 

wysoka kaucja na prasę, groźba grzywien mimo braku cenzury 



 

cenzura teatru 



 

kontrola rządu nad szkolnictwem, wydawnictwami (nawet nad kawiarniami, 

w których odbywały się zebrania i dyskusje polityczne) 



 

rozwiązanie Gwardii Narodowej 



 

usunięcie symboli republikańskich 



 

ustawa o bezpieczeństwie powszechnym (po zamachu bombowym Orsiniego na cesarza)- rząd 
ma prawo do internowania, wyganiania i deportowania bez sądu przeciwników politycznych 

Wpływy na dworze: 



 

liberalizm- książę de Morny (przyrodni brat cesarza), Hieronim Napoleon Bonaparte (kuzyn) 



 

konserwatyzm,  klerykalizm-  Eugenia  Montijo  (cesarzowa),  Aleksander  hr.  Walewski  (syn 
Napoleona I) 

Stanowiska polityczne: 



 

Walewski- minister spraw zagranicznych 



 

Persigny- minister spraw wewnętrznych 



 

Achille Fould- finanse 



 

Eugeniusz Rouher- gospodarka 

Choć  działanie  polityczne  jest  oceniane  dość  negatywnie,  na  pochwałę  zasługuje  ogromny  postęp 
techniczny; jaki dokonał się w epoce II Cesarstwa. 

Rząd sprzyjał wielkim robotom, a zarazem określał politykę kredytową i handlową. Priotytetami były: 
inicjatywa, ekspansja gospodarcza, industrializacja i modernizacja środków produkcji. 

Finanse: 



 

dobra sytuacja na początku rządów, dzięki ogromnej pożyczce od przedstawicieli burżuazji 



 

zmiany w systemie  ekonomicznym-  oprócz banków żydowskich i szwajcarskich (Rothschild, 
Worms,  itd.)  powstają  banki  o  strukturze  spółek  akcyjnych  i  kredytowe  (Crédit  Mobilier); 
finansujące liczne przedsięwzięcia 



 

wprowadzenie pieniądza papierowego 



 

zwiększenie ilości spółek akcyjnych 

Przemysł: 



 

dwukrotny przyrost produkcji w pierwszych latach, dobra sytuacja w rolnictwie 



 

kryzysy kapitalistyczne (perturbacje finansowe, kryzysy na giełdach) 



 

więcej maszyn parowych 



 

trzykrotny wzrost wydobycia węgla, postępy w produkcji żelaza i stali 



 

potęga  przemysłu  tekstylnego,  wzrost  produkcji  wełny,  jedwabiu  (Francja-  pierwszy 
producent Europy) 



 

rozwój przemysłu chemicznego 



 

powstawanie wielkich magazynów- Bon Marché, Louvre, Printemps, etc. 

przy pomnożeniu ilości małych sklepów 



 

rozbudowa kolei (24 tys. km w latach 70-tych) 



 

triumf  marynarki  handlowej-  Francja  drugą  potęgą  po  Anglii  (ponad  1  mln  ton);  największe 
porty w Marsylii, Hawr i Bordeaux 



 

powolny zmierzch roli rzemiosła- wypieranie np. warsztatów krawieckich na rzecz przemysłu 
konfekcyjnego 



 

przebudowa wielkich miast (Lyon, Marsylia) 



 

modernizacja Paryża (1853-1869)- dzieło barona Haussmann'a: 

o 

szerokie aleje i bulwary, atrakcyjne promenady 

o 

eleganckie tereny zielone (Lasek Buloński, lasek Vincennes, parki) 

o 

poszerzenie granic miasta poprzez wytyczenie bulwarów zewnętrznych 

o 

unowocześnienie  służb  miejskich  (omnibusy,  oświetlenie  gazowe,  kanalizacja, 
wodociągi) 

Rolnictwo: 



 

stosunkowa poprawa warunków życia chłopstwa, której sprzyjała tendencja zwyżkowa cen na 
produkty rolne 



 

zwiększenie produkcji ziemniaków, wina, cukru 



 

postępy w hodowli 



 

emigracja  części  robotników  rolnych  do  miast  (niektórzy  zdobywali  status  samodzielnych 
gospodarzy) 

 

 

Struktura społeczna: 



 

bogacenie  się  wielkiej  burżuazji;  wzrost  jej  wpływów  na  dworze,  w  administracji  i  w 
dyplomacji 



 

ok. 3 mln proletariuszy przemysłowych 



 

nieznaczna  poprawa  warunków  życia  robotników,  jednak  nadal  brak  prawnej  ochrony  pracy 
robotnika 



 

ciągła migracja proletariuszy ze wsi 

Kultura: 



 

bizantynizm (przepych, złocenia) 



 

akademizm (powrót do realizmu) 

Reakcja społeczeństwa na działania Napoleona III po 1860 r.: 



 

zaniepokojenie  wobec  wznowienia  wojen  prestiżowych  i  planami  dominacji  Francji  na 
kontynencie 



 

liberalizacja systemu: amnestia dla przestępców politycznych, rozszerzenie praw parlamentu, 
legalizacja strajków 



 

uczestnictwo delegacji fr. na kongresie założycielskim I Międzynarodówki 

W  związku  z  niepowodzeniami  w  polityce  zagranicznej  i  kryzysie  ekonomicznym  (1866)  wzrasta 
niezadowolenie tak burżuazji, jak i proletariatu. 

W  rezultacie  rośnie  wpływ  orientacji  rewolucyjnych,  w  tym  marksistów.  Niemożność  rozwiązania 
konfliktu  z  robotnikami  powoduje,  iż  (chcąc  zdobyć  poparcie  burżuazji)  cesarz  decyduje  się  na 
liberalizację reżimu. 

Reformy: 



 

1867- prawo interpelowania ministrów dla posłów 



 

liberalizacja prawa o zgromadzeniach publicznych i rezimu prasowego-  wzrost liczby gazet  i 
ich nakładów 



 

1870- rozszerzanie praw izb, choć ministrowie nadal mianowani przez cesarza 

Plebiscyt (wiosna 1970)- masowe poparcie społeczeństwa dla obecnego rządu 

Sytuacja ugrupowań po wyborach w 1869r.: 



 

postęp opozycji, poniżej 60% głosów dla kandydatów rządu 



 

nowe  pokolenie  republikan  (Rochefort,  Clemenceau,  Foquet,  etc.)-  postulaty  pełnej  wolności 
osobistej, słowa, stowarzyszeń; separacja kościoła od państwa 



 

radykałowie (lewica)- ok. 30 posłów w Ciele Prawodawczym 



 

monarchiści- powyżej 40 mandatów 



 

tzw.  trzecia  partia  (zwolennicy  cesarstwa  liberalnego, nieprzychylni  dla ruchu  robotniczego), 
ich szef Ollivier zostaje mianowany szefem rządu 

 

Po  przegranej  Francji  w  wojnie  z  Prusami  (1870)  rząd  Olliviera  zostaje  obalony  przez  prawicowych 
bonapartystów  z  gen.  hr.  Palikao.  Pod  nieobecność  Napoleona  III  regencję  sprawuje  cesarzowa 
Eugenia, lecz po upadku Sedanu lud żąda zmian. 4 września 1870 w Paryżu Leon Gambetta ogłasza 
utworzenie 3 Republiki. 

II Polityka zagraniczna 

Ludwik Napoleon musi przekonać państwa europejskie, że nie jest uzurpatorem i, że jego władza ma 
znaczenie, dlatego bierze aktywny udział w polityce ówczesnej Europy. 

Wojna krymska 



 

przyczyna pośrednia- rywalizacja państw europejskich (Anglii, Austrii, Rosji i Francji) wokół 
Turcji („chory człowiek Europy) 



 

przyczyna  bezpośrednia-  car  Mikołaj  I  żąda  prawa  do  interwencji  w  sprawy  tureckie, 
następnie okupuje zbrojnie Mołdawię i Wołoszczyznę 



 

zwycięstwo  Anglików i Francuzów- ci pierwsi osiągają więcej korzyści, choć to Francja jest 
arbitrem (konferencja w Paryżu w 1856) 

Sprawa włoska 



 

Napoleon  III-  uczestnik  spisków  karbonariuszy,  rozumie  dążenie  narodów  do  wolności  i 
jedności 



 

1858-  układ  w  Plombières  z  Camillo  Cavour'em:  wojska  cesarza  mają  pozbyć  się 
Austriaków  z  Lombardii  i  Wenecji  (cel:  utworzenie  konfederacji  włoskich  królestw  pod 
faktyczną hegemonią Piemontu) 



 

zwycięstwa Francuzów pod Magentą i Solferino 



 

1860-  rozejm  w  Villafranca,  pokój  w  Zurichu-  Sabaudia  i  Nicea  dla  Francji  (pierwsze 
rozszerzenie granic od Kongresu Wiedeńskiego) 



 

gwarancja władzy papieża w Rzymie 

Od wybuchu Powstania Styczniowego w Polsce (1863) polityka cesarza ulega 

osłabieniu, coraz częściej ponosi on porażki na arenie międzynarodowej. 

Pozornie wspierając Polaków, nawiązuje porozumienie z carską Rosją. Nie przyniosło mu to korzyści, 
dlatego  (wykorzystując  zaabsorbowanie  Prus  na  wschodzie)  podejmuje  interwencję  zbrojną,  by 
zdobyć lewy brzeg Renu. Nie udało mi się to, podobnie jak działania w sprawie tzw. księstw duńskich 
(Szlezwik i Holsztyn). 

Sprawa Niemiec: 



 

Otto von Bismarck- plan budowy potęgi Prus 



 

neutralność Francji w sprawie konfliktu Prus i Austrii- sprawa „Małych” i „Dużych” Niemiec 
(bez Austrii lub z Austrią) 



 

1867-  plan  zakupu  Luksemburga  przez  cesarza  (niezrealizowany-  protesty  ludności, 
proklamacja neutralności i niezależności) 

Wyprawa meksykańska: 



 

Benito Juarez- próba obalenia ustroju 



 

odmowa płacenia kwot należnych innym krajom- interwencja Francji, Anglii 

i Hiszpanii 



 

Francja-  plany  przymierza  z Meksykiem  (przeciwwaga  dla  krajów  protestanckich);  cesarzem 
państwa zostaje Maksymilian Habsburg 



 

protest  Stanów  Zjednoczonych  przeciwko  obecności  Francuzów  w  Meksyku  (pogwałcenie 
doktryny Monroe- pastwa europejskie nie mieszają się w sprawy Ameryki i vice versa) 



 

porażka Francuzów, więzienie i kara śmierci dla Habsburga 

Polityka kolonialna: 



 

silne wpływy w Tunezji, Maroku i Egipcie (otwarcie Kanału Sueskiego) 



 

opanowanie  wybrzeża  Gwinei,  faktorie  w  Gabonie  i  na  Wybrzeżu  Kości  Słoniowej, 
rozszerzenie władzy w Senegalu 



 

ekspedycje zbrojne  w Syrii  i Chinach, wpływy  w Wietnamie  i na Madagaskarze, protektorat 
Kambodży 

Sprawa pruska: 



 

przyczyna  pośrednia:  konflikt  o  tron  hiszpański  po  obaleniu  Izabeli  II;  kandydatem 
Hohenzollern-Sigmaringen (kuzyn króla Prus Wilhelma I) 



 

Francja  czuje  się  zagrożona  wobec  wizji  otoczenia  jej  przez  kraje  rządzone  przez 
Hohenzollernów- cesarz żąda, by Prusy zrezygnowały z tej kandydatury 



 

przyczyna  bezpośrednia:  sfałszowanie  depeszy  emskiej  (sprawozdania  z  kontaktów 
ambasadora  Francji  i  Wilhelma  I),  która  ukazała się  w  prasie  za  pośrednictwem  Bismarcka- 
obraza dla cesarstwa 



 

19 VII 1870- Francja wypowiada Prusom wojnę 



 

brak sojuszników, klęski (Metz, Sedan), ostateczna kapitulacja Francji 

 

11.1 WOJNA FRANCUSKO-PRUSKA. KOMUNA PARYSKA. 

1.Wojna francusko-pruska (19 lipca 1870 – 10 maja 1871) 

- wiele lat przed wybuchem wojny Prusy wzmacniały swoją pozycję. Francja nie widziała zagrożenia 
w  Bismarcku,  wyraziła  zgodę  na  utworzenie  związku  Północnoniemieckiego.  Od  1840  Francja 
upominał się o granicę na Renie, Bismarck zwodził ją nadziejami rekompensat- ,,polityka napiwków’’ 

-  otwarty  konflikt  rozpoczął  się  w  czerwcu  1870  roku.  Niemieckim  kandydatem  do  objęcia  pustego 
tronu  Hiszpanii  (  po  obaleniu  Izabeli  II)  został  Karol  Hohenzollern,  kuzyn  króla  Prus  Wilhelma  I. 
Francja  nie  chciała  się  zgodzić  na  okrążenie  jej  od  wschodu  i  zachodu  przez  Hohenzollernów.  W 
obliczu  wojny  Wilhelm  wycofał  kandydaturę  krewnego.  Francja  za  pośrednictwem  swojego 
ambasadora  zażądała  jednak  deklaracji,  że  w  przyszłości  ta  kandydatura  nie  będzie  popierana. 
Wilhelm odmawia, zapewnia jednak , że jest ,,poza obrębem całej sprawy’’.  By dodatkowo zaostrzyć 
sytuację  Bismarck, który chce doprowadzić do wojny preparuje tzw. ,, depeszę emską’’. 

-Depesza emska – depesza wysłana 13 lipca 1870 z Ems, przez Króla Prus Wilhelma I do Kanclerza 
Rzeszy Otto von Bismarcka. Bismarck przed publikacją w prasie przeredagował treść depeszy w ten 
sposób,  że  Paryż  uznał  ją  za  obraźliwą,  (doszli  do  wniosku,  że  zarwano  kontakty  dyplomatyczne). 
Staje  się  ona  bezpośrednią  przyczyną  wybuchu  wojny.19  lipca    Napoleon  III  przy  poparciu  rządu 
wypowiedział Prusom wojnę.  

-  społeczeństwo  francuskie  myślało,  że  będzie  to  krótka  wojna  prewencyjna.  W  rzeczywistości,  o 
czym  doskonale  wiedział Bismarck, tylko Prusy są przygotowane  do wojny  – ich potencjał zarówno 
ludnościowy  i  militarny  (posiadali  lepszą  broń,  nowe  ubiory  w  kolorze  khaki  –  Francuzi  kolorowe 
mundury,  lepiej  wyszkoloną  armię).  Francja  nie  miała  sojuszników,  Prusy  zostały  poparte  militarnie 
przez  inne  państwa  niemieckie.  Skoncentrowanym  armiom  niemieckim  (500  tys.  ludzi) 
przeciwstawiły  się  rozciągnięte  armie  francuskie.  Francja  podzieliła  swoje  siły  na  2  armie:  Alzacji 
stacjonującą  dowodzoną  przez  marszałka  de  Mac-Mahona  oraz  Lotaryngii  z  marsałkiem  Bazaine’m. 
Po pierwszych klęskach zarówno w  Alzacji jak  i Lotaryngii (4 do 18 sierpnia) trzon armii francuskiej 
został  zablokowany  i  okrążony  w  Metzu.  Napoleon  ruszył  na  odsiecz  wraz  z armią  marszałka  Mac- 
Mahona,  ale  do  połączenia  armii  nie  doszło  –N  został  odepchnięty  na  północ  i  zmuszony  do 
schronienia się w twierdzy Sedan. 2 września 1870 r. doszło tam do bitwy, która zakończyła się jedną 
z  największych  klęsk  Francji  w  jej  historii.  130-tysięczne  siły  Mac  Mahona  zostały  pokonane  przez 
200-tysięczne  oddziały  Fryderyka  Hohenzollerna.  Straty  pruskie  wyniosły  2300  zabitych  i  6  tys. 
rannych. Straty francuskie były znacznie poważniejsze: 3 tys. poległych, 14 tys. rannych i aż 103 tys. 
wziętych do niewoli (taki los spotkał Mac Mahona, Napoleona III i 39 generałów). Ponadto droga do 
Paryża stanęła teraz dla Prusaków otworem. 

-kiedy  wiadomości  o  klęsce sedańskiej dotarły  do stolicy  doszło tam do rozruchów. 4 września 1870 
r., pod presją ulicy paryskiej,  doszło do tzw. „Rewolucji wrześniowej”, w wyniku której we Francji 
obalono  II  cesarstwo.  Rozsypały  się  bez  oporu  instytucje  Cesarstwa:  regencja,  parlament,  rząd. 
Adwokat  Leon  Gambetta  ogłosił  z  ratusza  manifestującym  paryżanom  obalenie  Bonapartów. 
Proklamowano III Republikę. 

-ukonstytuował  się  Rząd  Obrony  Narodowej,  na  czele  z  gen.  Trochu,  gubernatorem  Paryża,  który 
zgromadził  działaczy  o  różnych  orientacjach  republikańskich  (  m.  in.  Juliusz  Favre  ,  Gambetta, 
Rochefort) 

-  po  Cesarstwie  zostały  złe  wspomnienia:  porażki  wojenne  i  w  polityce  zagranicznej,  despotyzm, 
tłumienie  opinii  publicznej,  hipokryzja  (przed  sąd  za  obrazę  moralności  pozywany  był  Flaubert  za 
Panią Bovary i Baudelaire ,,Kwiaty zła’’ gdy tymczasem Np.  kuzyn cesarza, Piotr Bonaparte miał na 
koncie kilka zabójstw. 

- od 19 września 1870 roku Paryż był okrążony przez wroga. Część ministrów  wysłano wcześniej do 
Tours  dla  zorganizowania  władzy  w  kraju.  Balonem  opuścił  oblężony  Paryż    Gambetta,  który  jako 
minister wojny i spraw zagranicznych organizował obronę kraju. 

-Tymczasem  150-tysięczna  armia  Bazaine’a,  który  nie  uznał  III  Republiki,  walcząca  w  Metzu, 
skapitulowała 27 października 1870 r. Prusacy mogli teraz przerzucić wszystkie swe siły na oblegany 

Paryż.  Sytuacja  Francuzów  była  w  tym  momencie  bardzo  trudna.  W  mieście  panował  głód  i  chaos. 
Kolejny próby przerwania pierścienia wojsk oblegających miasto kończyły się fiaskiem. 

-18 I 1871 w Sali Zwierciadlanej  w Wersalu Wilhelm, król Prus przyjął tytuł cesarza zjednoczonych 
Niemiec. Powstają zjednoczone Niemcy.  

-Juliusz  Favre  28  I  wynegocjował  3  tygodniowy  rozejm,  podczas  którego  w  Paryżu  miały  odbyć  się 
pierwsze  wybory  po  obaleniu  cesarza.  Rozejm  był  wstępem  do  pokoju  ,  Niemcy  chciały  zawrzeć 
pokój  z rządem reprezentatywnym dla Francji. Wybory odbyły się 8 II. Znaczną większość osiągnęli 
monarchiści (400, głosowała na nich głównie prowincja, co potem wpłynie na dalszy bieg wydarzeń w 
Paryżu) ok. 200 republikanów różnych  orientacji, przeważnie  konserwatywnych. Parlament zwołany 
w  Bordeaux,  premierem  rządu  został  Adolf  Thiers  (monarchiści  byli  bardzo  skłóceni  i  nie  byli  w 
stanie poprzeć solidarnie jednego kandydata). To on prowadził rokowania pokojowe z Bismarckiem. 

-  10  V  1871 roku  podpisano  układ  pokojowy  we  Frankfurcie  nad  Menem,  który    potwierdził  zasady 
ustalone w lutym . Francja utraciła w skutek tego układu wiele ze swojego prestiżu i pozycji. Na rzecz 
Niemiec  przeszły  Alzacja  (bez  Belfortu,  który  zdołał  się  obronić)  i  pólnocną,  najbogatszą  część 
Lotaryngii- razem 1,5 miliona obywateli. W zamian za rezygnację z Belfortu Niemcy zastrzegli sobie 
prawo  do  defilady  zwycięstwa  w  Paryżu.  Ponadto  na  Francję  została  nałożona  kontrybucja-  5  mld 
franków w złocie. Dopóki nie zostanie  ona uregulowana większość w większości twierdz na granicy 
miały stacjonować wojska niemieckie. 

 

 

11.2 KOMUNA PARYSKA. 

-mieszkańcy Paryża byli negatywnie nastawienie do poczynań rządu: 

-  w  przeprowadzonych  w  lutym  wyborach  Paryżanie  glosowali  na  kandydatów  republikańskich  i 
lewicowych, tymczasem większość rządu wybrana w Bordeaux była monarchiczna 

-  rząd  Thiersa  przeniósł  się  z  Paryża  do  Wersalu-  odczytywano  to  jako  groźbę  powrotu  dawnego 
ustroju 

-  rząd  nie  cieszył  się  popularnością  również  ze  względu  na  podpisanie  tak  niekorzystnego  traktatu 
pokojowego kończącego wojnę, w której ludność stolicy poniosła tak wiele strat.  

-  w  Paryżu  duża  część  ludności  nadal  była  uzbrojona-  istniała  Gwardia  Narodowa,  rząd  próbował  ją 
osłabić, zniesiono codzienny żołd 

-  ukształtował  się  Komitet  Centralny  Gwardii  Narodowej,    jako  reprezentant  uzbrojonej  ludności 
miasta 

-  15  III  1875  KC  Gwardii  odmówił  wydania  rządowi  armat,  które  ten  próbował  zagarnąć  z  dwóch 
dzielnic  Belleville  i  Montmartre,  a  które  zostały  zakupione  ze  składek  paryżan  –  początek  Komuny 
Paryskiej 

-  władzę  w  stolicy  objął  KC  Gwardii  Narodowej,  ogłoszono  wybory  do  Rady  Generalnej  Komuny 
Paryża.  do  władz  miejskich  Paryża  weszli  w  większości  radykalni  republikanie,  tzw.  blankiści, 
opowiadający  się  za  rewolucją  społeczną. Społeczną  podstawą  powstania  paryskiego  był  proletariat, 
robotnicy,  rzemieślnicy,  drobnomieszczaństwo,  niżsi  funkcjonariusze,  nauczyciele.  Poważną  rolę 
odgrywał np. Coubert (malarz). 

- w kwietniu Paryż zwrócił się z apelem i komunikatem do ludu. Tłumaczono, że miasto nie zamierza 
rządzić państwem, chce tylko  dać przykład innym  miastom,  komunom Francji, skupić się  na sobie  i 
szanować prawo do odrębności innych komun. 

-  przeprowadzono  wiele  cząstkowych  reform  społecznych:  kontrola  przedsiębiorstw  społecznych, 
uruchamianie  opuszczonych  zakładów  pracy  przy  pomocy  zrzeszeń  robotniczych,  ochrona  pracy  i 
płacy robotników, powszechne nauczanie). Proklamowano rozdział państwa i kościoła. 

-Tymczasem wojska rządowe zostały wycofane do Wersalu, a następnie, po wzmocnieniu 

przez 100 tys. żołnierzy, zwolnionych z pruskich obozów jenieckich, (oficjalnie Niemcy nie mieszali 
się do walk, choć utrzymywało się oblężenie miasta)  rozpoczęły walki uliczne z uzbrojoną ludnością 
Paryża. Komunardzi bronili się zaciekle na ulicznych barykadach, nie mieli jednakże żadnych szans w 
starciu  z  przeważającymi  regularnymi  wojskami.  Dowódcą  wojskowym  Komuny  był  gen.  Jarosław 
Dąbrowski, a na barykadach walczyła spora grupa ochotników zagranicznych, w tym także Polaków, 
m.in. gen. Walery Wróblewski. Od 21 maja trwa ostatni, ,,krwawy’’ tydzień  walk. Do 28 maja opór 
powstańców  został  stłumiony.  W  walkach  zginęło  ok.  2  tys.  wersalczyków,  czyli  żołnierzy 
rządowych,  oraz  ponad  30  tys.  komunardów  (duża  liczba  rozstrzelana  na  cmentarzu  Pere  Lachaise, 
który  padł  jako  jeden  z  ostatnich  punktów.  Aresztowano  38  tys.  osób-  wydawano  masowo  wyroki 
śmierci  i  deportacji.  Paryż  stracił  ¼  ludności  robotniczej.  Wiele  miejsc  jak  ratusz,  pałac 
sprawiedliwości, prywatne pałacyki zostało spalonych przez komunardów, W szerokiej i długofalowej 
perspektywie Komuna Paryska przeszła do legendy- dla socjalistów zwiastun nowego społeczeństwa. 

- wojska wersalskie weszły do Paryża, ale stan oblężenia miasta utrzymywał się do roku 1876, stolicę 
aż do 1879 roku przeniesiono do Wersalu. 

-  10  V  1871  podpisano  pokój  frankfurcki,  28  V  zakończyła  się  wojna  domowa.  Prezydentem  został 
Thiers (prezydent i szef rządu w jednej osobie).- komunardzi nazywali go ‘’okrutnym karłem’’. 

-  za  jego  rządów,  szybko,  spłacono  5  miliardową  kontrybucję  –  do  roku  1873.  Duża  w  tym  zasługa 
społeczeństwa  francuskiego,  które  kupowało  wyemitowane  papiery  dłużne,  podniesiono  też  podatki. 
Pomoc  w  spłacie  kontrybucji  okazali  też  Polacy  Jan  Józef  Baranowski  i  Zygmunt  Kaczkowski 
(odznaczony za to Legią Honorową). 

- IX 1873- Verdun- ostatnia twierdza opuszczona przez Niemców.   

-  W  maju  1873  roku  Thiers  ustępuje,  nowym  prezydentem  wybrano  marszałka  hrabiego  de  Mac-
Mahona ( tego samego, którego armia skapitulowała pod Sedanem) 

-  wprowadził  ,,politykę  porządku  moralnego’’-  bardzo  klerykalna,  szukano  wsparcia  w  kościele,  , 
zwolennik monarchii, z administracji usuwano republikanów 

- budowa bazyliki Sacre- Coeur – wotum przebłagalne za Komunę , karę, która dotknęła Paryż.  

12. III Republika – odbudowa państwa, system rządów 

1.  Po zakończeniu wojny domowej w 1871 r. pomiędzy rządem wersalskim a komunardami 

paryskimi, prezydentem III Republiki Francuskiej został dotychczasowy szef rządu Adolf Thiers 
(okrutny karzeł);  

2.  starał się on przede wszystkim o szybką spłatę 5 miliardów kontrybucji wojennej, od której 

Niemcy uzależnili wycofanie swych wojsk okupacyjnych z Francji. Udało mu się to, dzięki 
znacznemu podniesieniu podatków pośrednich i podatkowi gruntowego do 1873r.   

3.  III REPUBLIKA 0 najdłużej trwający system w historii Francji (1875-1940) 
4.  tendencje republikańskie vs monarchistyczne 
5.  1875r. konstytucja – wybór prezydenta przez zgromadzenie narodowe (wybory pośrednie) 

funkcja prezydenta zobowiązywała przez całą III republikę ( z róznymi uprawnieniami), wybór na 
7 l.  

6.  brak partii politycznych w dzisiejszym rozumieniu, raczej grupy parlamentarne 
7.  I faza – r. republikanów; II faza – r. oportunistów; III faza – r. radykałów 
8.  I faza – Republikanie  

- tendencje antyklerykalne, starano trzymac się władzy; katolicy próbują dostosować się do 
republiki 

- bulanżyzm- (minister wojny Boulanger) główna zaleta – wygląd – kariera; minister rewanżu, nie 
godził się z traktatami pokojowymi z Niemcami, które zamknęły wojnę francusko-pruską; Alzacja 
Lotaryngia – w świadomości narodu klęska do wymazania 

- 1888-89 wygrywa Boulangera, ma szansę przejąć władzę, ale przestraszył się i zdezerterował, 
rząd oskarżył go o szpiegostwo, uciekł z Francji popełnił samobójstwo 

9.  II faza – oportuniści  

- w czasie III rep. Boom ekonomiczny, w 1875r. stagnacja w rolnictwie, przemyśle, powoduje 
zmiany w społeczeństwie, atak bakterii – winnice, spadające ceny zboża, kryzys demograficzny, 
główni emigranci stanowią przyrost naturalny, niestabilność systemu finansowego – afery – 
medalowa (kupowanie orderów), panamska (niżej) 

- nadwyżka kapitału – inwestycje za granicą, ROSJA 

- nowy przemysł (gumowy Michalin, samochody renault) 

- wystawy światowe – spadek po II cesarstwie – 1889 wieża eiffel – symbol potęgi gospodarczej i 
naukowo technicznej 

- minister – cos z niczego, rozbudowa kolei, dróg, wielki rozrost Paryża 

10.  III faza – radykałowie od 1899r. (socjaliści milleranda, nowa siła w polityce) 

- postanowienia antykościelne, zawieszenie zakonów 

- 1905 – zerwanie konkordatu, świecki kraj, związane też z konfliktem z papieżem 

- dobra kościelne na rzecz państwa, kk wynajmuje kościoły, tylko kościoły po 1905r, są 
własnością kościoła 

- pensje dla księży – najniższe, podatki 

- polityka zagraniczna 1. sojusz z Niemcami po wojnie f-n; 2. po traktacie berlińskim zakończeniu 
wojny na Bałkanach, zbliżenie niemiecko austriackie, zbliżenie rosyjsko francuskie – car 
wczesniej nie uznawał republiki, nagle zaczął utrzymywać bliskie stosunki, Rosja pociągająca dla 
francuzów, relacje ekonomiczne – kapitał francuski;  

 

Mimo protestów prawicy „Marsylianka” stała się hymnem państwowym, a dzień zdobycia Bastylii 14 
lipca świętem narodowym. Upowszechnione i rozbudowane zostało szkolnictwo wszystkich typów. 
Nastąpiła liberalizacja prasy i wydawnictw książkowych. Rozwinęło się ustawodawstwo socjalne. 
Utrzymujące się rządy prawicowe prowadziły politykę klerykalną, m.in. w reakcji na Komunę Paryską 
rozpoczęto w 1876 r. budowę wielkiej, białej bazyliki Sacre Coeur na Wzgórzu Montmartre w Paryżu, 
gdzie zaczął się ruch komunardów. W okresie 1880-1914 r. produkcja przemysłowa podwoiła się i 
przekroczyła połowę produkcji globalnej Francji, która stała się w ten sposób państwem 
przemysłowo-rolniczym. Rozwinęły się stare i powstały nowe gałęzie przemysłu: górnictwa 
węglowego, czarnej metalurgii, aluminium, samochodowy, tekstylny, nawozów sztucznych, 
kinematograficzny i inne. Sieć kolejowa we Francji osiągnęła 50 tys. kilometrów długości. 
Spektakularnym obrazem gospodarczego rozwoju Francji były wystawy światowe, urządzone w 
Paryżu w 1889 r., w stulecie Wielkiej Rewolucji Francuskiej, oraz w 1900 r. Po pierwszej w Paryżu 

pozostała 300-metrowej wysokości stalowa, ażurowa konstrukcja wieży inż. Gustawa Eiffla, druga 
ściągnęła rekordową ilość ponad 50 mln zwiedzających. Podczas jej trwania odbyły się w Paryżu II 
Światowe Igrzyska Sportowe i nastąpiło uruchomienie pierwszej linii metra paryskiego, liczącego 16 
stacji. Ostatnie dziesięciolecia we Francji przed I wojną światową to Belle époque (piękna epoka). 
Kwitło życie artystyczne, w sztuce zapanował impresjonizm i secesja (sztuka), w 1895 r. narodziło się 
kino, a prasa awansowała do roli masowego medium. Przykładem znaczenia prasy była tzw. afera 
Dreyfusa, która przez 10 lat angażowała emocje Francuzów 

13. Kryzysy III Republiki – bulanżyzm, sprawa Dreyfusa, afera panamska 

1.  bulanżyzm - ruch polityczny we Francji pod koniec XIX wieku (1886-1891), który stanowił 

zagrożenie dla Trzeciej Republiki. Nazwa pochodzi od nazwiska generała Georges'a Boulangera, 
który został ministrem wojny, zdobył popularność dzięki przeprowadzonym reformom, ale 
niepokoił rząd wojowniczym językiem swoich wystąpień; głoszący hasła "rewanżu" na Prusach i 
ustanowienia republiki antyparlamentarnej i plebiscytarnej, z prezydentem wybieranym w 
głosowaniu powszechnym "bulanżyzm" 

 

W 1886 r. ministrem wojny został Georges BOULANGER nigdy nie odniósł zwycięstwa, ale miał 
bardzo wysokie mniemanie o sobie. Szeroko rozumiana reklama zapewniała mu popularność. Gen. 
Odwet jak go nazywano, uchodził za 2-go Bonapartego. Z nim wiązała swe nadzieje prawica, ale i 
radykałowie, ale gen. nie odważył się na zamach stanu, zbiegł za granice i w 1891 popełnił 
samobójstwo. 
Z nim związany był krótkotrwały aczkolwiek silny kierunek polityczny zwany BULANŻYZMEM. Jego 
fazy: 
1. I-XII 1886                  bulanżyzm jakobiński 
2. XII 1886 – V 1887     bulanżyzm odwetowy 
3. po V 1887                   bulanżyzm antyparlamentarny 
Niezadowoleni ze stanu rzeczy łączyli z gen. B. zmiany: 
- podniesienie stanowiska Francji w Europie; 
- odzyskanie Alzacji i Lotaryngii; 
- wzmocnienie państwa; 
- udoskonalenie ustroju. 
Ruch ten był wyrazem opozycji wobec panujących stosunków. 
 
2.  sprawa Dreyfusa  

 

Kolejny kryzys to sprawa DREYFUSA. 
W 1894 r. kapitan artylerii Alfred DREYFUS, Alzatczyk żydowskiego pochodzenia został aresztowany 
pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Niemiec. Został skazany przez sąd wojskowy na degradacje i 
zesłanie na Wyspę Diabelską w Gujanie Francuskiej w Ameryce Południowej. W 1896 r. szef 
kontrwywiadu Francuskiego PICQUART, złożył raport, że Dreyfus jest niewinny. Dowództwo nie 
chciało wznowić procesu. Picquarta wysłano do Afryki. Sprawa podzieliła Francję na 2 obozy(lewica 
– przeciw, prawica p za). W obronie kapitana wypowiadał się nawet E. ZOLA – wysłał on 13 I 1898 
list otwarty do prezydenta republiki oskarżający wojskowy wymiar sprawiedliwości. Władze wojskowe 
ogłosiły dokument stwierdzający winę Dreyfusa, ale wyszło na jaw, że był sfałszowany. Sąd wojenny 
skazał Dreyfusa w 1899 r. na 10 lat więzienia, dopiero w 1906 r. nastąpiła rehabilitacja. 
  
 

3.  afera panamska – b. znane osoby zaangażowane; wielu ludzi traci oszczędności zycia, po tej 

aferze znika z polityki wielu polityków -.- zastępują ich młodzi *kanał wybudowali w końcu 
amerykanie w 1911r. 

 

Twórca Kanału Sueskiego, Ferdynand de LESSEPS, chciał przekopać Kanał Panamski i połączyć 
Oceany Atlantycki i Spokojny. W 1880 r. zawiązano spółkę akcyjną dla budowy kanału w Ameryce 
Środkowej. W 1884 r. zabrakło pieniędzy toteż wypuszczono obligacje loteryjne – wymagało to 
uchwały parlamentu , którą podjęto w 1888 r. W 1892 r. Towarzystwo bankrutuje. Wyszły na jaw 
przekupstwa polityczne, parlamentarne, dziennikarskie. AFERA PANAMSKA. 
  
Republika przezwyciężyła kryzys, nastąpiło odmłodzenie kół rządzących. Większość parlamentarną 
stanowili umiarkowani, hasło: 
„Ani reakcja, ani rewolucja”. 
14. Francja przełomu wieków 

1.  Francja XIX/XX – zbliża się do Rosji Carskiej, Car przyjeżdża do Francji się uczyć, przychylność 

mimo poprzedniej nieprzychylności, kapitał – obligacje listy zastawne; Rosjanie zakochani we 
Francji, Francuzi zakochani w Rosji 

2.  epoka końca wieku (fin de siecle) – dekadentyzm, wpływ na literaturę 
3.  rozkwit nauk przyrodniczych, Curie, Becherelle, Pasteur 
4.  Francja Muzyczna ; Debussy,  
5.  ruchome obrazy – kino, bracia Lumiere 
6.  rozwój sportu olimpizm, tour de France – 1903 
7.  Montparnasse – Offenbach 
8.  Paryż się zmienia – metro 
9.  krytyka chrześcijańska (agnostycyzm), ale też ruch odnowy, od 1905 – Francja laicka 
10.   Belle epoque – ostatnie dziesięciolecie przed wojną 
 

15. Polityka francuska przed I wojną światową, sojusze militarne, polityka kolonialna (N) 

1.  sojusze: trójporozumienie vs trójprzymierze; Francja ententa  - najpierw z Rosją – 1892 – 

dwuporozumienie , potem z Anglią – 1904, entente cordial – załagodzenie sporów, 
doprecyzowanie praw w koloniach; (angielsko rosyjskie 1907)  

2.  polityka kolonialna – Francja zaczyna w II poł. XIX w. – Afryka północna, współzawodnictwo o 

miejsce w egipcie ( Faszod – żołnierze francuscy zatykają tam flagę, ale UK odbija wioskę, 
bardzo głośna sprawa w prasie, punkt sporny UK Fr); Algier (zawsze traktowany jako integralna 
część Francji), Tunezja, Indochiny francuskie, Madagaskar – polityka asymilacji, (obecnie prawo 
do obywatelstwa dla mieszkańców byłych kolonii); problemy kolonialne – Niemcy zaczynają 
dopominać się o kolonie, wycięto części północnej Afryki dla nich która po I wojnie św. wróciła 
do Francji 

 

W latach III Republiki, Francja utrwaliła swe władztwo kolonialne w Algierii, Maroku, Tunezji i na 
Madagaskarze, a także rozszerzyła swe kolonie o Francuską Afrykę Równikową i Zachodnią, 
Mauretanię, Senegal i Kongo (francuskie) w Afryce oraz o Północny Wietnam, Laos i Kambodżę w 
Indochinach. 

 16.  I WOJNA ŚWIATOWA – DZIAŁANIA, PRZEBIEG, STRATY 

1  sierpnia  1914  Francja  zarządziła  powszechną  mobilizację.  Dwa  dni  później,  Niemcy  wypowiadają 
Francji wojnę.  

4 sierpnia 1914 Anglia przyłączyła się do wojny po stronie Francji. 

Armia niemiecka pogwałciła traktatową neutralność Belgii i przeszła przez jej terytorium zmierzając 
ku  Paryżowi.  Tymczasem  dowódcy  francuscy  zaangażowali  się  w  nieudaną  ofensywę  na  południu 
frontu, by zająć Lotaryngię.  

7  sierpnia  Niemcy  byli  już  w  Leodium  (Liège),  20  sierpnia  w  Brukseli.  Plany  niemieckie  zostały 
jednak niespodziewanie opóźnione w skutek bohaterskiego oporu Belgów. 

Pod koniec sierpnia wojska niemieckie wdarły się już głęboko w obszar Francji.  

1 września rząd francuski opuścił Paryż i przeniósł się do Bordeaux. 

6 września Niemcy przekroczyli Marnę 

Francuski  generał  Joffre  rozpoczął  kontrofensywę.  Ściągnął  pośpiesznie  posiłki  (broniący  generał 
Gallieni wykorzystał w tym celu paryskie taksówki – taxis de la Marne) 

6 – 13 września 1914 cud nad Marną. Zwycięstwo w tej bitwie ocaliło Paryż i Francję.  

Niewątpliwie pomogły Francuzom brawurowe ataki armii rosyjskiej, które zaskoczyły Niemców.  

W październiku i listopadzie generał Foch powstrzymał nowy napór niemiecki we Flandrii. 

Jesienią  1914  front  zachodni  ustabilizował  się,  zaczęła  się  wojna  pozycyjna.  Linia  przebiegała  na 
zachód od Ostendy, a następnie w przybliżeniu przez Ypres, Arras, Noyon, Reims do rejonu na północ 
od Verdun. Aż do 1918 wojna toczyła się na tej właśnie linii (800 km). W ręku nieprzyjaciela znalazła 
się niemal cała Belgia i wielka połać pn.-wsch. Francji, z większością jej hut i kopalni węgla. Wojna 
pozycyjna  na  froncie  zachodnim  pochłaniała  milionowe  ofiary  nie  przynosząc  przewagi  żadnej  ze 
stron.  W  okopach  wojowano  nie  tylko  karabinem  i  bagnetem,  ale  i  granatem,  karabinem 
maszynowym,  miotaczem  ognia,  moździerzem.  Pojawił  się  po  raz  pierwszy  ogień  huraganowy. 
Pojawiły  się  nowe  bronie:  gazy  bojowe  (po  raz  pierwszy  użyte  przez  Niemców  w  1915  r.),  czołgi 
(1916), lotnictwo bojowe (samoloty i sterowce, „zeppeliny”). 

W 1914 r. po stronie aliantów zadeklarowała się Japonia, a po stronie mocarstw centralnych Turcja.  

W  1915  r.  Włochy  przystąpiły  do  wojny  przeciw  Austro-Węgrom  (a  po  roku  także  przeciw 
Niemcom).  Bułgaria  przyłączyła  się  do  państw  centralnych.  W  1916  r.  po  stronie  aliantów

 

stanęła 

Rumunia.  W  kwietniu  1917  r.  po  stronie  aliantów  stanęło  USA  (po  tym  jak  Niemcy  ogłosili  totalną 
wojnę podwodną) 

W  lutym  1916  r.  Niemcy  zaczęli  ofensywę  pod  Verdun.  Na  czele  wojsk  francuskich  stał  generał 
Pétain.  Verdun  zostało  obronione,  ale  w  trwającej  do  listopada  1916  batalii  zginęło:  250  tys. 
Niemców  i  275  tys.  Francuzów.  Z  kolei  aliancka  ofensywa  nad  Sommą  latem  1916  także  nie 
przełamała niemieckiego frontu.  

Rosnące zmęczenie i niezadowolenie społeczeństwa. 

Po generale Joffre dowództwo objął generał Nivelle.  

Rozwinął  się  duży  ruch  strajkowy  we  Francji  (w  maju  i  czerwcu  1917)  –  strajkowało  ok.  100  tys. 
Robotników.  
Następca  Nivelle’a  ,  nowy  szef  armii  Philippe  Pétain,  drakońskimi  represjami  złamał  ruch 
antywojenny w wojsku francuskim. Wystawiono Georges’a Clemenceau by zdławił wielki ruch mas. 
Prezydent  Poincaré  powierzył  mu  rządy  13  listopada  1917  r.  Clemenceau  miał  prostą  politykę  – 
prowadzić wojnę! Sądy, rozstrzeliwania, więzienie  dla pacyfistów robotniczych  jak i burżuazyjnych. 
Mobilizacja  wszystkich  sił  i  rezerw  Francji.  Chciał  utworzyć  zjednoczone  dowództwo  alianckie  i 
powierzyć je Ferdynandowi Fochowi.  

W  1918  Niemcy  wymusiły  na  radzieckiej  Rosji  pokój  brzeski.  Z  niebywałą  siłą  zaczęła  się  teraz 
ofensywa na froncie zachodnim. Najpierw Niemcy zaatakowali Anglików w Pikardii, między Sommą 
a Oisą, potem we Flandrii.  

Maj 1918 gwałtowny atak na Francuzów nad rzeką Aisne.  

Niemcy  znowu  przekroczyli  Marnę.  Powstrzymano  ich  w  odległości  60  km  od  Paryża.  Ataki 
wyczerpały  Niemców,  a  Amerykanie  zdążyli  zmobilizować  swe  siły.  Korpus  generała  Pershinga  we 
Francji liczył ok. miliona ludzi.  

15  lipca  1918  ofensywa  niemiecka  w  Szampanii.  Już  18  lipca  generał  Foch  przeszedł  do 
kontrnatarcia. W sierpniu 1918 atak aliancki rozwinął się w Pikardii, we wrześniu nad Mozą.  

Już w październiku 1918 front przebiegał na linii Gandawa – Valenciennes – Rethel. 

Duża część Belgii i niemal cała Francja były uwolnione od okupanta.  

11 listopada 1918 r. w wagonie kolejowym pod Rethondes (Compiègne) delegaci niemieccy podpisał 
akt  zawieszenia  broni. Wojsko francuskie z  marszałkiem Pétainem  na czele, wkroczyło do  Alzacji i 
Lotaryngii. 
Społeczeństwo francuskie przyjęło zawieszenie broni z ogromną ulgą i radością.  

Cena  zwycięstwa  z  1918  r.  była  kolosalna.  Zginęło  prawie  1,4  mln  ludzi,  ok.  750  tys.  Stało  się 
inwalidami.  Około  30%  mężczyzn  w  najlepszym,  produkcyjnym  wieku  to  ofiary  wojny. 
Zdewastowane przez wojnę obszary to ok.. 7 % terytorium Francji. Wydatki wojenne wyniosły blisko 
150 mld franków w złocie.  

Sześciokrotnie większe niż w roku 1914 zadłużenie skarbu i inflacja (skutkiem zaciągania pożyczek i 
drukowania banknotów) 

Przepadł 11-miliardowy kapitał zainwestowany w carskiej Rosji.  

 

 

17.TRAKTAT WERSALSKI 

18 stycznia 1919 r. zaczęła się w Paryżu konferencja pokojowa pod prezydencją Clemenceau. Polska 
była reprezentowana  przez  Ignacego  Paderewskiego  i  Romana  Dmowskiego.  Państwa  pokonane  w  I 
WŚ  nie  zostały  dopuszczone  do  konferencji  (Niemcy,  Austro-Węgry,  Turcj,  Bułgaria)  Główną  rolę 
odgrywali  reprezentacji  Francji:  Clemenceau,  Tardieu  (był  trzykrotnie  premierem  Francji)  i  Foch  ; 
Anglii (premier Lloyd George), USA (prezydent Wilson).  

Konferencja ujawniła duże sprzeczności interesów wśród aliantów.  

Rosji  nie  dopuszczono  do  stołu  obrad. Francuzi  zabiegali  o  rozbrojenie  Niemiec  i  o  to,  by  „Niemcy 
zapłaciły”.  Anglia  nie  chciała  jednak  ani  zbytniego  osłabienia  Niemiec,  w  obawie,  iż  popchnie  to 
Niemców w stronę komunizmu, ani zbytniego umacniania roli Francji na kontynencie.  

Francuzi  domagali  się  nie  tylko  Alzacji  i  Lotaryngii  (co  było  bezsporne),  ale  i  Nadrenii 
(zainteresowanie  nadreńskimi  kopalniami  Saary  i  Ruhry).  Nie  udało  się  też  Francuzom  załatwić 
kwestii odszkodowań. Także polskie roszczenia wobec Niemców, miały być określone osobno.  

Traktat wersalski 28 czerwca 1919 r.  

Postanowienia: 

-  Nadrenia  została  podzielona  na  3  strefy,  które  przez  okres  5,10,15  lat  miały  być  okupowane  przez 
wojska sprzymierzonych (Anglia, Belgia, Francja, Amerykanie) 

- W Saarze, po upływie 15 lat, miał się odbyć plebiscyt, na razie poddano ją administracji komisji Ligi 
Narodów, a Francja uzyskała zarząd saarskich kopalni węgla. 

- Niemcy musiały zredukować armię do 100 tys. Ochotników, zrezygnować z lotnictwa wojskowego, 
marynarki i ciężkiej broni lądowej 

- Demilitaryzacja 50-kilometrowej strefy na prawym brzegu Renu 

- Francja odzyskała Alzację i Lotaryngię, otrzymała jako mandat Ligi Narodów poniemieckie kolonie 
Kamerun i Togo, a osobno, z rozpadu imperium tureckiego, Syrię i Liban. 

- Francja otrzymała 52% całej sumy reparacji wojennych 

-  Traktat  Wersalski  stworzył  Ligę  Narodów  (wedle  pomysłu  prezydenta  Wilsona)  jako 
międzynarodowy system pokojowego rozstrzygania sporów 

Niemcy, osłabione militarnie i terytorialnie, pozostaną potęgą ekonomiczną i demograficzną.  

1919 odbyły się we Francji wybory parlamentarne.  

 
18. POLITYKA WEWNĘTRZNA FRANCJI MIĘDZY WOJNAMI 

Sen o potędze Francji 

Cele Francji: 

-stworzenie małej ententy - kraje Europy Środkowej (Polska, Czechosłowacja, kraje SHS) 

-zagwarantowanie granic Francji 

Osiągnięcia: 

-podniesienie poziomu życia 

-elektryfikacja 

-rozwój przemysłu samochodowego (Renault i Citroën) 

-wysoki procent w eksporcie towarów luksusowych 

-rozwój  kultury  (Paryż  ciągle  stolicą  mody,  kinematografia,  muzyka,  odnowa  teatru  -  Jean  Cocteau, 
radio, prasa kolorowa) 

Niepowodzenia: 

-pogłębienie się różnic między wsią a miastem 

-upadek  grupy  rentierów  (kapitały  zainwestowane  w  Rosji  zostały  utracone  po  dojściu  do  władzy 
bolszewików) 

-przemysł niekonkurencyjny w stosunku do reszty Europy i USA 

Wielki Kryzys (apogeum 1935r.) 

-produkcja przemysłowa spadła do 67% produkcji z 1929 

-bezrobocie 1mln osób 

-polityka  deflacji  pieniądza  i  ograniczania  budżetów  państwowych  ->  w  rezultacie  powiększenie 
kryzysu 

Sytuacja polityczna 

-niestabilne rządy, w latach 1919-1938 zmieniały się średnio co 5 miesięcy 

-powstanie  organizacji  politycznych,  wzorujących  się  na  faszyzmie  włoskim  i  niemieckim  -> 
występowały przeciwko anarchii parlamentarnej, a za silnym rządem prawicowym 

-marzec 1936 partie i związki lewicowe utworzyły w Tuluzie Front Ludowy -> w maju zwycięstwo w 
wyborach (premier Leon Blum) 

-czerwiec 1936 zawarcie układu między zrzeszeniem przemysłowców i związkami zawodowymi 



 

podwyżki płac pracowniczych 



 

40h tydzień pracy 



 

urlopy 15 dniowe w ciągu roku 



 

ulgi w spłatach kredytów zaciągniętych przez rolników 



  ulgi podatkowe 



 

tanie kredyty dla rzemieślników i kupców 



  obowiązek nauki do 14. roku życia 



 

znacjonalizowanie przemysłu zbrojeniowego 



 

rozwiązanie organizacji i lig o ideologii rasistowskiej i profaszystowskiej 

-brak konsekwencji w działaniu rządu -> podanie się do dymisji w czerwcu 1927r. 

-nowy  rząd  utworzony  przez  Daladier  -  zdominowany  przez  radykałów  przy  poparciu  socjalistów  i 
przy wykluczeniu komunistów 



 

próba stabilizacji budżetu państwa 



 

zlikwidowanie  części  reform  socjalnych:  wydłużenie  tygodnia  pracy  do  48h,  zmniejszenie 
wysokości  opłat  za  nadliczbowe  godziny  w  pracy,  ogólne  oszczędności  kosztem  ludzi  pracy 
 

19. ROLA FRANCJI  W POLITYCE MIĘDZYNARODOWEJ W LATACH 30. XX WIEKU 

->brak  pomocy  dla  sojuszniczego  rządu  republikańskiego  podczas  wojny  domowej  w  Hiszpanii  - 
zachowanie neutralności 

->dyplomacja  francuska  prowadziła  politykę  ugodową  w  sprawach  III  Rzeszy  (m.  in.  po  dokonaniu 
przez Hitlera aneksji Austrii w 1938r.) 

-> bezpieczeństwa Francji szukano  w budowie stałych fortyfikacji  wzdłuż  granicy z Niemcami (linia 
Maginota),  w  sojuszach  wojskowych  z  Czechosłowacją,  Rumunią,  Jugosławią  i  Polską,  a  także  w 
układzie o wzajemnej pomocy z ZSRR (maj 1935r.) 

-> 30 września 1938 - konferencja z udziałem premierów Wlk Brytanii, Francji, Niemiec i Włoch  -> 
zawarcie Układu Monachijskiego -> oddanie czeskich Sudetów III Rzeszy (przedstawiono jako sukces 
na  rzecz  utrzymania  pokoju  ->  Hitler  podpisał  gwarancje  nienaruszalności  granic  okrojonej 
Czechosłowacji) 

->6  grudnia    1938  -  Ribbentrop  podpisał  w  Paryżu  deklarację  o  trwałości  granicy  francusko-
niemieckiej 

->Francja  nie  zareagowała  po  wkroczeniu  wojsk  niemieckich  do  Pragi  i  zajęciu  przez  nich  całych 
Czech i Moraw 

-> kiedy Hitler zaproponował Polsce przekazanie Gdańska na zasadach współpracy, Wielka Brytania 
zaoferowała Polsce zawarcie układu wojskowego o wzajemnej pomocy; wtedy też odnowiono sojusz 
francusko-polski 

->w Moskwie prowadzono rokowania  między Francją, Wielką Brytanią a ZSRR w sprawie  zawarcia 
paktu  zbiorowego  bezpieczeństwa  w  Europie  (nie  doszło  do  jego  przyjęcia  m.  in.  przez  sprzeciw 
Polski na przemarsz Armii Czerwonej przez jej terytorium) 

->po  uderzeniu  Hitlera  na  Polskę  1  września  1939r.,  Francja  wypowiedziała  wojnę  III  Rzeszy  3 
września;  jej  działania  ograniczyły  się  do  zmobilizowania  80  dywizji,  które  obsadziły  granicę  z 
Niemcami, ale ich jedynym zajęciem były  ćwiczenia, opalanie się żołnierzy i gra w karty  ->"dziwna 
wojna" 

20. PRZYSTĄPIENIE FRANCJI DO WOJNY W 1939, DZIWNA WOJNA, WOJNA Z 
NIEMCAMI 1940 



  Droga do wojny 

-  Rząd Daladiera  stara się pozyskać zaufanie monopoli swą polityką ekonomiczną/ jednocześnie 
szuka dróg ugody z państwami Osi. 
- prawicowi ministrowie Mandel i Reynaud pragnęli zahamowania ustępstw wobec hitlerowskiej 
ekspansji ( nawiązanie do antyniemieckiego kursu Clemenceau i Poincarego). 
- radykałowie: Daladier,  jego minister spraw zagranicznych Georges Bonnet,  krótkowzrocznie  
kontynuują kurs na ugodę z Hitlerem i Mussolinim. 
- komuniści podwójnie niewygodni: bronią zdobyczy socjalnych mas przed ograniczeniami, a także 
psują dobre samopoczucie ugodowców przypominaniem, że faszyzm niesie śmiertelne 
niebezpieczeństwo dla niepodległego bytu. 
 - po zajęciu Austrii Hitler kieruje swe apetyty ku Czechosłowacji, domagając się Sudetów. 
-  zgoda państw zachodnich na rozbiór Czechosłowacji wyrażona w Monachium (29-30 IX 1938 r.)  z 
inicjatywy premiera brytyjskiego Neville Chamberlaina 
 - Francja tradycyjnie przyłącza się  do angielskiej inicjatywy łagodzenia, jednak jej rola jest smutna - 
łączą ją z Czechosłowacją układy z 1924 i 1925 r.  
- Czechosłowacja przyłączyła się do układu o pomocy wzajemnej między Francją i ZSRR z maja 1935 
r., który był otwarty dla wszystkich pokojowych państw. ZSRR zobowiązał się udzielić 
Czechosłowacji pomocy zbrojnej o ile udzieli jej Francja.  
 - 15 III 1938 r., tuż po Anschlussie, rząd Bluma udzielił Pradze gwarancji na wypadek zagrożenia: 
Byli we Francji politycy gotowi bić się za Czechosłowację w przekonaniu, iż stworzy to korzystne 
możliwości złamania hitlerowskiej agresji: ZSRR zapewniał, że wykona swe zobowiązania traktatowe 
wobec Pragi, Anglia zapewne nie zostawiłaby Francji jej własnemu losowi. 
- ani Daladier, ani Bonnet, którzy od kwietnia 1938 r. decydowali o polityce Francji nie zdecydowali 
się na ten krok 
- Smutną rolę odegrały w okresie kryzysu sudeckiego także rządy Polski i Rumuni, które stanowczo 
odmawiały zgody na ewentualny przemarsz wojsk radzieckich idących z pomocą Czechosłowacji. 
Polski rząd nie tylko odmówił pomocy Czechosłowacji, ale wziął udział - podobnie jak I-rząd Węgier 
-- w rozbiorze terytoriów czechosłowackich. 
-  Podpis Daladiera pod układem monachijskim oznaczał wyrzeczenie się sojusznika, któremu Francja 
gwarantowała pomoc: podważyło to w świecie zaufanie do słowa Francji.  
- Francuskie wpływy w Europie środkowej topniały.  
- Jugosławia coraz wyraźniej sterowała w stronę Włoch i Niemiec, 
- Rumunia wiosną 1939 r. popadła pod ekonomiczne wpływy Rzeszy w rezultacie zawartego z 
Niemcami układu handlowego. 
- 6 XII I938 r. przybył do Paryża Ribbentrop: podpisana została francusko-niemiecka deklaracja o 
nietykalności granicy między oboma państwami.  
-Niemcy, uznali deklarację z 6 grudnia za zgodę Francji na ich swobodną ekspansję na Wschodzie. Na 
obiad z okazji wizyty Ribbentropa nie zaproszono ministra kolonii Mandela i ministra oświaty Zaya, 
którzy byli żydowskiego pochodzenia. 

- wiosną 1939 r. W marcu Niemcy zbrojnie okupowały okrojoną Czeehosłowację, depcząc układ 
monachijski 
-Po tygodniu nastąpił zabór Kłajpedy i jednocześnie ponowienie żądań pod adresem Polski w kwestii 
Gdańska i autostrady pomorskiej.  
-W Hiszpanii po długiej obronie padł Madryt 
- W kwietniu Włosi okupowali Albanię, w maju państwa "Osi" zawarły tzw. pakt stalowy 
zapowiadający ich najściślejszą współpracę wojskową. 
- Anglicy 31 marca zdecydowali się na udzielenie Polsce gwarancji na wypadek agresji, do których 
13 kwietnia dołączyli się Francuzi.( Sojusz wojskowy polsko-francuski, znacznie osłabiony po 
Locarno, ożywiony w r.1936 po wkroczeniu wojsk niemieckich do Nadrenii, teraz nabrał dla 
Francuzów dużego znaczenia.) 
- Po rozmowach generałów Gamelina i Kasprzyckiego podpisano 19 V 1939 r. protokół wojskowy, 
w którym Francuzi zobowiązali się do odciążenia napadniętej Polski ofensywą swych głównych sił 
- Mocarstwa zachodnie mnożyły zapewnienia niezłomnej woli pomagania Polsce, licząc jednak po 
cichu, że powstrzymają agresora groźbami.  
- 24 lipca uzgodniono zasadę wzajemnej pomocy pomiędzy Francją, Anglią i ZSRR na wypadek 
niemieckiej agresji przeciw jednemu z tych mocarstw lub przeciw innemu państwu europejskiemu. 
- układ ten miał wejść w życie po zawarciu konwencji wojskowej: rozmowy sztabowe radziecko-
francusko-angielskie w Moskwie utknęły wskutek braku po stronie Zachodu poważnej chęci zawarcia 
takiej konwencji i braku zgody rządu polskiego w przedmiocie wejścia wojsk radzieckich na polski 
obszar państwowy w razie wojny  
- Anglicy i Francuzi nie wierzyli w bojową wartość Armii Czerwonej.  
- we francuskich sferach rządowych nie brakowało również ludzi gotowych organizować nowe 
Monachium (Bonnet, generał Gamelin).  
-Opinia publiczna była zatrwożona i podzielona 
- 1 IX 1939 r. Polacy zaczęli "umierać za Gdańsk."  
- Francuzi wahali się parę godzin dłużej niż Anglicy, zanim 3 września posłali Hitlerowi ultimatum. 
- Dziwna wojna, wojna z Niemcami 1940 
- tydzień po wypowiedzeniu wojny Niemcom Francuzi mieli na froncie ok. 80 dywizji i dwukrotną 
przewagę nad wrogiem, zaangażowanym w kampanii polskiej 
- podjęto jedynie lokalne walki na przedpolu linii Zygfryda, marnując szansę wielkiej ofensywy – 
niedotrzymanie zobowiązań z 19 V 1939 ( Francja zacznie działać przeciw Niemcom, od 15-ego dnia 
wojny) 
- od połowy X wojna na froncie zachodnim utknęła w martwym punkcie 
- Francja przyjmuje rząd emigracyjny, utworzony  30 IX  przez generała Sikorskiego 
- zaczęto tworzyć ( zgodnie z postanowieniami  9 IX 1939) we Francji, polskie jednostki wojskowe 
- jednostki Polskie ( 1 Dywizja Grenadierów, 2 Dywizja Strzelców Pieszych, 10 Brygada Kawalerii 
Pancernej, lotnicy) wzięły aktywny udział w kampanii francuskiej z  maja i czerwca 1940 
-  jednak; wielkie luki w artylerii, słabe lotnictwo, przestarzała doktryna wojenna 
- postrzegano ją jako niewymagające pośpiechu działania na wyniszczenie 
- liczono na potencjał brytyjski, zasoby własnych kolonii, blokadę Niemiec( od surowców przede 
wszystkim) 
- wielką ofensywne planowano ew. na lata 1941/2 
- nie zniknęły nadzieje na dogadanie się z Niemcami 
-Francuzi uważali, że po klęsce Polaków wojna straciła sens, gdyż została podjęta w ich obronie 
- trwały iluzje, że linia Maginota skutecznie broni Francji( osłaniała tylko Alzację i Lotaryngię, pn - 
wsch granica mocno zagrożona z powodu ogłoszenia przez Belgię neutralności) 
-żelazo lotaryńskie wędruje przez Belgię do Niemiec 

-  20 III 1940  Daladier zostaje zastąpiony przez Reynauda 
-  28 III  zawarto porozumienie z Anglią, że nie podpisze odrębnego pokoju ani rozejmu 
- atak Niemiec na Danię i Norwegię 
-  10 V, zaczyna się ofensywa Niemiecka przez neutralne kraje; Holandię, Belgię i Luksemburg 
-  12 V  Niemcy przedarli się przez Ardeny, uważane przez Farncję za przeszkodę nie do przebycia 
-  14 V  po wzięciu Sudanu, szybki marsz jednostek pancernych ku Kanałowi La Manche/ chodziło 
Niemcom o odcięcie trzonu wojsk francuskich i angielskich, które skierowane były do Belgii 
-  20 V  Niemieckie kleszcze zaciskają się, tylko część sił alianckich zdołała wydostać się z Dunkierki 
do Anglii 
-generał Gamelin nie potrafił wyzyskać możliwości skutecznego kontratakowania;  19 V,  zastąpił go 
Weygand, do rządu wchodzi wicepremier  Filip Pétain  
-5 VI  Niemcy rozpoczęli natarcie nad Sommą i Aisną, które  otworzyło im drogę w głąb Francji 
-  10 VI rząd opuszcza Paryż, 14 VI Paryż pada 
-  Włochy przystępują do wojny, załamanie francuskiej armii 
- dzielnie trzymały się Saumur, , oddziały nad Sommą ( de Gaulle) oraz oddziały polskie 
- dowództwo ( Mendel i Reynaud) myśli jedynie o kapitulacji, przeniesieniu rządu do Afryki i 
kontynuowania walki stamtąd 
- Churchill zaklina Francuzów by nie przerywali walki, proponuje unię francusko-brytyjską( wspólny 
rząd, zjednoczone dowództwo, połączenie zasobów, wojna do zwycięstwa) , niemniej Pétain i 
Weygand nie wierzą ani w siebie ani w Anglię 
- 16 VI  z powodu braku dogadania w rządzie Reynaud ustępuje, a premierem został Petain, który 
rozpoczął urzędowanie od zawieszenia broni (  22 VI Rethondes w historycznym wagonie 
rozejmowym z 1918) 
-  w porozumieniu rozejmowym, Francuzi zobowiązali się wydać sprzęt wojskowy, jeńcy pozostać  w 
niemieckiej niewoli, rząd francuski zachował prawo dla utrzymania oddziałów „porządkowych”, flota 
francuska unieruchomiona w portach. Strefa okupowana – 2/3 Francji, wybrzeże nad Atlantykiem i La 
Manche, koszty pobytu wojsk Niemieckich pokrywać miał rząd Francji. Alzacja i Lotaryngia 
włączona do Niemiec. 
-  10 VII 1940 Vichy – zdekompletowane izby parlamentu przyznały Petainowi pełnię władzy i  i 
prawo ustanowienia konstytucji 

21. Rząd Vichy 

I. Jak doszło do jego powstania 

Francja przystąpiła nieprzygotowana do II wś, rząd tak naprawdę nie wierzył, że będą miały miejsce 
prawdziwe działania wojenne, nie brano pod uwagę, że będzie to wojna ruchoma i wymagająca 
ciężkiej artylerii. Stąd odnoszono klęski. 

- 28 marca Francja zawarła z Anglią porozumienie, że nigdy nie podpisze odrębnego pokoju ani 
rozejmu – nie miało to trwać długo. 

- 10 maja rozpoczęła się piorunująca ofensywa niemiecka i szybko niemieckie kleszcze zamknęły się 
– tylko części wojski francuskich i angielskich udało się wydostać z Dunkierki do Anglii. 

- 10 czerwca 1940 rząd opuścił Paryż (który upadł 4 dni później) 

- do wojny przystąpiły Włochy 

Francja nie wierzyła, by stawienie oporu było możliwe, pomimo propozycji Anglii, by połączyć siły i 
stworzyć wspólny rząd. 

- 16 czerwca Pétain ( 84 lata) zostaje premierem i zaczyna od prośby o zawieszenie broni. 

- 22 czerwca w Rethondes zawarty zostaje rozejm ( w historycznym wagonie rozejmowym z 1918, 
który później zostanie zniszczony przez Hitlera jako symbol francuskiej chwały) 

W tym czasie Niemcy zajęli już 2/3 Francji, zginęło ok. 100 tys. Francuzów, 2 mln dostało się do 
niewoli. W porozumieniu rozejmowym Francuzi zobowiązywali się wydać zwycięzcom sprzęt 
wojskowy. 80 tys. żołnierzy francuskich miało pozostać w niewoli w ramach gwarancji rozejmu. 
Strefa okupowana prze Niemców objęła 2/3 Francji, w tym całe wybrzeże nad Atlantykiem i La 
Manche. 1/3 kraju była „wolna” jako Vichy. 

Alzacja i Lotaryngia zostały de facto włączone do Rzeszy, miała miejsce intensywna germanizacja. 
Młodzi ludzie byli wcielani do Wermachtu. 

Posiedzenie w Vichy 10 VII 1940 ogromną ilością głosów przyznano Pétainowi pełnię władzy i 
ustanowienia konstytucji. Był to koniec Trzeciej Republiki i polityczna kompromitacja Francji. 

II. Działalność Vichy 

„Historia reżimu Vichy to dzieje coraz głębszego upadku, coraz obrzydliwszej kolaboracji z 
hitleryzmem i faszyzacji stosunków wewnętrznych.” 

Swój program rząd Vichy określał mianem „rewolucji narodowej”, i nie zamierzał ograniczyć się do 
bieżącej administracji pobitego kraju, miał ambicje stworzenia „nowego ładu” (Vichy liczyło na 
współpracę z Niemcami i w efekcie uprzywilejowaną pozycję Francji w nowym ładzie) 

- doktryną polityczną „rewolucji narodowej” kult państwa i dyktatura szefa – Pétaina. Wicepremierem 
i prawą ręką Pétaina – Laval. 

- miejsce Republiki Francuskiej zajęło Państwo Francuskie – Etat Français 

- dewizą państwa (zamiast Wolności, Równości, Braterstwa) – Praca, Rodzina, Ojczyzna. 

- likwidacja wolności politycznej 

- poparcie dla klerykalizacji życia 

- antysemityzm 

- polityka antykomunistyczna 

- silna anglofobia – propagowanie postawy przeciw Anglii, jako odwiecznego wroga Francuzów (w 
efekcie m.in. władze fr. w koloniach otrzymały rozkazy strzelania do Anglików i gaullistów), Pétain 
rozkazał również stawiać opór wobec Amerykanów. 

- skazanie de Gaulle’a na śmierć za „zdradę i dezercję” 

-  kolaboracja ekonomiczna na szeroką skalę ( zarówno wielkie koncerny, jak drobna burżuazja 
współpracowali z Niemcami) 

- tworzenie korporacji łączących kapitalistów i robotników – stąd poparcie dla Vichy wśród oligarchii 
kapitalistycznej ale też wśród chłopów i robotników. 

8 XI 1942 – desant amerykański w Maroku i Algierii – wielkie znaczenie dla Francji 

- Darlan, naczelny dowódca z nominacji Pétaina, w wyniku panującego w Algierze zamieszania, 
uzyskał dowództwo nad Francuzami w Afryce Północnej – z rąk Amerykanów 

- za jego przykładem poszli niektórzy ludzie z reżimu Vichy i dotychczas kolaborujący kapitaliści  
zerwanie z Pétainem 

11 XI 1942 Niemcy zajęli wolną część Francji, Laval, który faktycznie rządził (Pétain był już tylko 
figurantem) nie zareagował na złamanie reguł. Vichy Lavala już całkowicie przeszło na stronę 
okupanta. Wspólnie z Niemcami prześladowano Résistance, urządzano obławy na młodzież celem 
wywożenia na roboty do Rzeszy, pomagano Niemcom w masowej eksterminacji Żydów 

JEDNAK równolegle z Vichy prowadziły działalność antyfaszystowską dwie jednostki: 

- generał de Gaulle (na czele Komitetu Wolnej Francji z siedzibą w Londynie) 

- Ruch Oporu działający we Francji. 
 

22. Komitet Wolnej Francji, ruch oporu  

1.  2 nurty:  wolna Francja i gen. De gaulle, 2. partia komunistyczna ruch robotniczy ( wybuch wojnu 

w ZSRR w 41 jest początkiem tego ruchu; 

2.  Wolna Francja:  De Gaulle z Londynu wygłasza apel do narodu, wzywa do walki i 

obywatelskiego nieposłuszeństwa; zakłada Komitet Wolna Francja (de gaulle – przywódca 
wolnych francuzów wg anglików, USA, uznaje vichy);  

3.  4 lipca 1940 DG zostaje w Tuluzie skazany na 4 lata więzienia, a potem w procesie na śmierć; 

mimo to rośnie mu poparcie; w październiku DG utworzył Radę Obrony Francji; 

4.  mobilizował francuzów róznymi akcjami, np. godzina nadziei – opustoszałe ulice;  
5.  symbol wolnej Francji o krzyż lotaryński 
6.  1941 – interwencje w koloni  
7.  od 1942 – nazwa – Francja Walcząca 
8.  3 czerwca 1943r. Francuski Komitet Narodowy w LONDYNIE i rząd w Algierze łączą się we 

Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego, po rozpoczęciu operacji Overlorde w czerwcu 1944 
przekształca się w Rząd Tymczasowy Republiki Francuskiej. 25 sierpnia wkraczają do 
wyzwolonego w powstaniu Paryża;  tymczasowy rząd zostaje uznany na arenie międzynarodowej; 

9.  G. Perri – przywódca drugiego nurtu ruchu oporu, Jean Moulin – symbol ruchu oporu, 

prawdopodobnie wydany przez współpracownika, po uwolnieniu przerzucony do Londynu żeby 
spotkać się z de Gallem, wrócił do Francji jako przywódca ruchu oporu, 1,5 r. wydał go ktoś, 
zmarł z powodu ran zanim dowieziono go do Berlina; działalność – strajki włoskie; oddziały 
partyzanckie, np. wyzwolili Korsykę spod okupacji Włoch) 

10.  Polacy w ruchu oporu – głównie północna Francja w cz. Komunistycznej; grupa F2 – aliancka 

grupa wywiadowcza która zdobywała informacje dla UK 

11.  Francuzi po stronie aliantów musieli zabijać swoich rodaków lojalnych rządom vichy; 
 

23.  WYZWOLENIE FRANCJI, POCZĄTEK ODBUDOWY 



 

Początek wyzwolenia Francji- 6 czerwca 1944- lądowanie aliantów w Normandii, na 
przełomie lipca i sierpnia zostaje przerwany front niemiecki, Bitwa pod Falaise jest ostatnim 

aktem operacji normandzkiej (w walce brali udział lotnicy i marynarze pod dow. Gen. 
Maczka). 



 

Po desancie w Normandii powszechny ruch powstańczy mobilizuje do akcji ok 0,5 mln osób 



 

Francuskie Siły Wewnętrzne organizują dywersje, sabotaże, strajki, działania wywiadowcze, 
atakują wroga na tyłach- zostają wyzwolone rozległe rejony na południe od Loary, Bretania) 



 

15 sierpnia 1944 w okolicach Saint- Tropez ląduje wraz z Amerykanami francuska I Armia 
dowodzona przez generała de Lattre de Tassigny, pod koniec sierpnia zajmują Marsylię i 
Tulon. 



 

19 sierpnia wybucha powstanie w Paryżu, kończy się 25 sierpnia oswobodzeniem stolicy 
(Paryż unika zniszczenia, ale ginie 1500 osób), triumfalny pochód de Gaulle'a ulicami miasta.  



 

3 września- zdobycie Lyonu 



 

listopad 1944- terytorium Francji jest wyzwolone (oprócz Alzacji i kilku miast portowych) 

 
Bilans po wojnie: 



 

625 tys. ofiar (w tym 400 tys. cywili) 



 

2,5 mln Francuzów w obozach i na przymusowych robotach 



 

kraj obrabowany z zasobów surowcowych, żywności, parku maszynowego, porty zniszczone, 
środki transportu i łączności zdewastowane.  



 

Produkcja sięgała 35- 40% poziomu z 1938r.  

 
Początek odbudowy: 



 

9 września 1944 zostaje zrekonstruowany Rząd Tymczasowy gen. de Gaulle'a.  



 

Generał odsuwa organy Ruchu Oporu od wpływów politycznych. 



 

Od grudnia 1944- nacjonalizacja: kopalni, elektryczności i gazu ( pod koniec 1945 powołanie 
Biura Naftowego i Wysokiego Komisariatu Energii Atomowej), Banku Francji, transportu 
lotniczego (Air France) etc. 



 

Powstaje komisariat do spraw planu wyposażenia i modernizacji gospodarki. 



 

Stworzono system zasiłków rodzinnych, w celu przełamania stagnacji demograficznej.  



 

Umocnienie praw dzierżawców rolnych. 



 

Wybory parlamentarne 21 października 1945 (po raz pierwszy biorą udział kobiety). FPK 
(Francuska Partia Komunistyczna) uzyskuje 151 mandatów, SFIO (Section Française de 
l'Internationale Ouvrière) 133, MRP (Mouvement Républicain Populaire) 35 mandatów. 



 

De Gaulle tworzy rząd, do gabinetu włącza 1 radykała, 1 polityka prawicy, 2 działaczy Oporu, 
2 bezpartyjnych. 



 

Referendum w którym 96% Francuzów opowiada się za uchwaleniem nowej konstytucji.  



 

20 stycznia 1946- odejście de Gaulle'a.  

13 października 1946 przyjęcie konstytucji Czwartej Republiki  

 

24. RZĄDY GENERAŁA DE GAULLE’A 1944-46 
-by ł wierny idei „władzy ponadpartyjnej” 
- zwolennik separacji władzy ustawodawczej i wykonawczej , silnej władzy szefa, wybieranego w 
głosowaniu powszechnym ograniczenia systemu parlamentarnego, odwoływania się do narodu ponad 
partiami politycznymi poprzez referendum 
-1,5 roczne rządy wyzwoloną Francją oszczędziły krajowi wielu wstrząsów, otworzyły drogę 
gospodarczej odbudowy, zapoczątkowały ważne reformy ekonomiczne i społeczne 
-podniesienie się Francji było jednak zbiorowym dziełem jej ludu – w pozytywnym bilansie tego 
okresu odegrały aktywność i ofiarność mas pracujących i patriotyczne zaangażowanie związków 
zawodowych i organizacji Ruchu Oporu 
 
- 9 IX 1944 w Paryżu powstaje Zrekonstruowany Rząd Tymczasowy – w jego skład wchodzą ludzie 
róznych orientacji politycznych – chrześcijańscy demokraci  z MRP (Bidault), socjaliści (Tixier), 

radykałowie (Mendes-France). 
-X 1944 terytorium Francji wyzwolone (poza Alazacją, kilkoma portami nad Atlantykiem i La 
Manche) 
-wiosna 1945 –Francja pod dow. Generała de Lattre bierze udział w alianckiej kampanii na wschód od 
Renu – był to wysiłek dla wyczerpanej Francji, ale de Gaulle uważał, że rozbicie Niemiec przyczyni 
się do podniesienia rangi Francji w powojennym świecie 
-generał żywił nieufność wobec demokratycznych sił Ruchu Oporu – nastąpiło więc osłabienie, 
skłócenie i odsunięcie od politycznego wpływu organów i formacji bojowych Ruchu. 
w X 1944 – nastąpiło rozwiązanie milicji patriotycznej (postrach kolaborantów i konserwatywnej 
burżuazji) 
-De Gaulle ułaskawił wielu kolaborantów. Petain, skazany na śmierć w 1945 r, został uławiony. Wielu 
kar nie wykonano a wyroki umożono. Uratował przede wszystkim głowy wyższych oficerów (Dents,  
Esteva), by nie zrazić sobie kadry oficerskiej 
-Na przełomie 1945/1946 nastąpiła nacjonalizacja kopalni na północy, Banku Francji oraz wielkich 
banków depozytowych, powołanie w fabrykach rad zakładowych, powołanie Komisariatu do Spraw 
Planu wyposażenia i Modernizacji Gospodarki, utworzono system zasiłków rodzinnych (przełamanie 
stagnacji demograficznej, umocniono prawa dzierżawców rolnych 
-21 X 1945 pierwsze wybory parlamentarne w których wzięły udział kobiety. Powstał trójpartyjny 
rząd (FPK, SFIO, MRP). Skład gabinetu obejmował jednego radykała, jednego człowieka prawicy, 
dwóch działaczy oporu i dwóch bezpartyjnych 
-20 I 1946 de Gaulle zwołał posiedzenie rządu gdzie ogłosił na stojąco : „Powróciły wyłącznie rządy 
partii. Nie aprobuję ich. Muszę zatem odejść”.  
 
25.IV REPUBLIKA FRANCUSKA 

-Była to pod wieloma aspektami kontynuacja Trzeciej Republiki, która istniała przed II wojną 
światową.  
-Francja przyjęła konstytucję Czwartej Republiki 13 października 1946. 
-Poczyniono szereg prób wzmocnienia władzy wykonawczej, aby zapobiec chwiejnej sytuacji 
politycznej, która miała miejsce przed wojną, jednak niestabilność pozostała i doprowadzała do 
częstych zmian w rządzie.  
-Sytuacja zaostrzyła się szczególnie w 1958, w czasie wojny algierskiej, która spowodowała 
gwałtowną polaryzację społeczeństwa na algierskich kolonistów, prawicę i armię z jednej strony, a 
szeroko rozumianą lewicę, dążącą do rozmów pokojowych, z drugiej. Aby uporać się z tym 
problemem, zwrócono się do bohatera z II wojny światowej, generała Charles'a de Gaulle'a, który 
przyjął zaoferowaną mu władzę pod warunkiem, że zostanie przyjęta nowa konstytucja, 
wprowadzająca silną władzę prezydencką. Zmiany te doprowadziły do powstania Piątej Republiki. 

 

26. “Brudna wojna”. Upadek francuskiego imperium kolonialnego, wojna algierska (N) 

1.   Brudna wojna - ogólna nazwa działań prowadzonych przez argentyńską juntę (władza wojskowa, 

która przejęła rządy dzięki zbrojnemu zamachowi stanu) w latach 1976-1983 i mających na celu 
sterroryzowanie opozycji. 24 marca 1976 wojskowi pod przywództwem Jorge Videli dokonali 
przewrotu i obalili prezydent Izabelę Perón. Pod rządami Videli wojsko otrzymało szerokie 
uprawnienia, w wyniku czego naruszanie praw człowieka było w Argentynie na porządku 
dziennym. Dochodziło do masowych aresztowań, zatrzymani ludzie byli torturowani i nierzadko 
mordowani. Ofiarą prowadzonej kampanii padali rzeczywiści partyzanci, ale także ludzie 
podejrzani o sympatię wobec politycznych przeciwników dyktatury. Liczbę tzw. desaparecidos, 
czyli ludzi porwanych i następnie zaginionych, szacuje się na minimum 9 tysięcy (wymieniana jest 
nawet liczba 30 tysięcy). 

2.  upadek francuskiego imperium kolonialnego – polityka proasymilizacyjna względem koloni, 

kształcą się we Francji, niestety to się nie sprawdza – wracaja do siebie żeby stanąć na czele ruchu 
oporu przeciw fr. DEKOLONIZACJA 

 

Wkrótce po zakończeniu II wojny światowej zaczął się rozpad francuskiego systemu kolonialnego, z 
czym Francja nie chciała się pogodzić i co uwikłało ją w wieloletnie wojny kolonialne. W 1946-1954 
toczyła się wojna w Indochinach, zakończona, zgodnie z postanowieniami konferencji genewskiej 
(1954), wycofaniem się Francji z Wietnamu; w 1956 przyznano niepodległość Maroku i Tunezji. W 
tym samym roku Francja i Wielka Brytania dokonały nieudanej agresji zbrojnej przeciwko Egiptowi. 
Od 1954 trwała krwawa wojna w Algierii. 1 listopada 1954 wybuchło antyfrancuskie powstanie 
zbrojne. Wojny w Indochinach i Algierii, popierane przez skrajną prawicę oraz znaczną część korpusu 
oficerskiego, podzieliły społeczeństwo francuskie, doprowadziły do rozkładu partii politycznych i 
wielokrotnych kryzysów rządowych, powodując załamanie się autorytetu państwa. 

 

1.  wojna algierska – konflikt zbrojny pomiędzy Francją oraz algierskimi organizacjami 

niepodległościowymi, trwający w latach 1954-

1962

, który doprowadził do uzyskania przez 

Algierię niepodległości i niezależności od Francji. Była to złożona wojna charakteryzująca się 
walką partyzancką, terrorem wobec cywilów, użyciem tortur przez obie strony, operacjami 
antyterrorystycznymi prowadzonymi przez Francuskie Wojska Lądowe. Wojna była również 
starciem pomiędzy muzułmańskimi lojalistami algierskimi wierzącymi w Algierię francuską, a 
niepodległościowymi powstańcami. 

W wojnie uczestniczyło wiele, zwalczających się w różnych momentach, ruchów. Na terenie Francji 
miała miejsce wojna kawiarniana, której częścią były zamachy bombowe oraz zabójstwa w 
kawiarniach i która według oficjalnych francuskich żródeł pochłonęła 3975 ofiar śmiertelnych. 
Wojska francuskie podzieliły się podczas dwóch prób zamachu stanu. 

27. PIĄTA REPUBLIKA 

Rozpoczęła się 5.IX.1958 roku -> wprowadzono wtedy nową konstytucję: 



 

Skrócono urząd prezydenta z 7 lat na 5, ale miał on większe uprawnienia 

W 1958 roku Charles de Gaulle  został pierwszym prezydentem V republiki 

Impulsem do dokonania zmian w konstytucji była wojna algierska (chodziło o status kolonialny w 
Algierii), w tej sprawie odbyło się referendum 

Charles de Gaulle w sprawie Algierii mówił o jej samostanowieniu, francuscy oficerowie tam 
stacjonujący odpowiedzieli rozruchami -> nieudana akcja -> powstanie terrorystycznej Organizacji 
Tajnej Armii, która przeprowadziła zamachy na zwolenników niepodległej Algierii (Algieria 
uzyskała niepodległość w roku 1962, na mocy traktatu w Evian) 

FRANCJA LAT 60  



  Dobra sytuacja ekonomiczna, polityczna 



  Wzrost gospodarczy 



 

Szybkie przemiany społeczne  (prowadziły do niesprawiedliwości, nierówności) 



 

Strajki studentów (chodziło o system edukacji) 



  Sprzeciw kapitalizmowi (interwencja w Wietnamie) 



  Sprzeciwy: 



 

Obiecano podwyżki płac 



 

Obiecano poprawy warunków pracy -> protesty zanikły 

Partia de Gaulle –  Unia na rzecz republiki wygrała wybory 

Przeprowadzono referendum dotyczące decentralizacji władzy i ograniczeń senatu -> porażka -> 
odsunięcie od władzy de Gaulle  

Następca Georges Pompidou (wcześniej był premierem) 



 

Dbał o politykę socjalną 



  Konserwatyzm 



  Gospodarka w bdb stanie 



 

Modernizacja kraju (rozwój telekomunikacji, elektrownie, budowa autostrad), walka z inflacją 
-> równowaga budżetu 

Na świecie nastąpił wzrost cen ropy naftowej, we Francji nastąpił wzrost inflacji, rozwój 
gospodarczy zaczął spadać, rosło bezrobocie, pojawiły się napięcia społeczne , w tym okresie 
nastąpiła również śmierć Pompidou 

Nowy prezydent – V. Giscard d’Estaing 



  Modernizacja gospodarki 



 

Tworzenie rozwiniętego społeczeństwa liberalnego 



 

Obniżono wiek głosowania do 18 lat 



 

Więcej pieniędzy na ochronę socjalną 



 

Ustabilizował sytuację ekonomiczną  + wzrost gospodarczy 

Pomimo to prezydent jednak zaczął tracić na popularności 

Nowe wybory -> Mitterand – socjalista 



  Podniesienie płacy minimalnej o 10 % 



 

Nacjonalizacja wielkich korporacji przemysłowych, banków 



 

Rozszerzenie uprawnień socjalnych 



 

w/w doprowadziły do upadku budżetu 

nowe wybory – rząd – prawica, prezydent – lewica (znowu Mitterand) 



 

dążono do integracji europejskiej - > traktat z Maastricht 1992, utworzenie UE 



 

udział Francji w wojnie domowej w Rwandzie 1994 – wspieranie plemienia Hutu w 
masowych mordach. 

Koniec kadencji Mitterand - > Jacques Chirac – prawica, nowy prezydent. 
 

29. FRANCJA A NIEPODLEGŁA POLSKA W XX WIEKU 

• w czasie I wojny światowej  w Paryżu działał Komitet Narodowy Polski w Paryżu z R. Dmowskim, 
we Francji powstała Armia Polska („błękitna armia”)  

• 1919 - sprawa polska na konferencji w Paryżu - komisja pod przewodnictwem Julesa Martina 
Cambona - Anglia dla zachowania równowagi popierała żądania Niemiec, Francja w celu osłabienia 
Niemiec popierała roszczenia terytorialne Polski,  

• VIII 1919 - po upadku I powstania śląskiego przybyła komisja plebiscytowa złożona m.in. z wojsk 
francuskich,  

• 1920-21 „mała ententa” - blok obronny Francji, Czechosłowacji, Rumunii i Jugosławii skierowany 
przeciwko Niemcom  

• 1921 – polsko-francuski traktat polityczny i tajna konwencja wojskowa  

• 1925 - układ w Locarno - nienaruszalność granicy Francji i Belgii z Niemcami, brak gwarancji dla 
Polski i Czechosłowacji  

• 1928 - minister spraw zagranicznych Francji A. Briand zawarł układ z sekretarzem stanu USA F. 
Kelloggiem o pokojowym rozwiązywaniu konfliktów - do paktu przystąpiła Polska  

• w latach 20-tych XX wieku zmęczenie społeczeństw I wojną światową - stąd idee pacyfizmu, próby 
„zbiorowego bezpieczeństwa” i polityka zachowania za wszelką cenę status quo w Europie,  

• w latach 30-tych XX wieku polityka „appeasementu” (uspokojenia) - zapobieganie wojnie przez 
ustępstwa wobec żądań Hitlera przez brytyjskiego premiera Artura Nevillea Chamberlaina; premier 
Francji Edouard Daladier przeciwny był ustępstwom, ale nie był w stanie przeforsować swojego 
stanowiska,  

• łamania traktatu wersalskiego przez Hitlera:  

- 1935 - powszechny obowiązek służby wojskowej, początek zbrojeń, - 1935 - wcielenie Zagłębia 
Saary po zwycięskim plebiscycie, - 1936 - remilitaryzacja Nadrenii - wkroczenie wojsk niemieckich 
do zdemilitaryzowanej strefy, budowa umocnień tzw. linii Zygfryda, - 1936-37 - powstanie tzw. „osi 
Berlin-Rzym-Tokio”, - 1936 - wojna domowa w Hiszpanii, - 1938 - Anschluss Austrii do Niemiec, - 
1938 - konferencja w Monachium - zajęcie okręgu sudeckiego przez Niemcy, - 1939 r. – podział 
Czechosłowacji: Słowacja i Protektorat Czech i Moraw, zajęcie przez Hitlera Kłajpedy, - 1939 - 
zerwanie przez Hitlera paktu o nieagresji z Polską, przygotowanie planu „Fall Weiss”, - 23 VIII 1939 - 
pakt Ribbentrop-Mołotow o nieagresji między III Rzeszą a ZSRR z tajnym protokołem o podziale 
stref wpływów w Europie,  

• na tle powyższych przykładów łamania traktatu wersalskiego, zbliżenie polityki polsko-francuskiej  

- 1934 r. - z inicjatywy Francji w próbowano podpisać pakt wschodni, tzw. „wschodnie Locarno” - 
obejmujące Polskę, Niemcy, ZSRR, Czechosłowację i republiki bałtyckie; przy gwarancji Francji i 
Anglii państwa te miały wzajemnie zapewnić nienaruszalność granic - projekt ten odrzuciły Niemcy i 
Polska - Polska podpisała układy o nieagresji z III Rzeszą i ZSRR,  

- X 1938 Joachim Ribbentrop zażądał Gdańska i prawa do budowy eksterytorialnej autostrady przez 
Pomorze Gdańskie; żądania powtórzono w 1939 - polska dyplomacja poszukiwała sojuszników - 30 
III 1939 r. gwarancje wojskowe dla Polski podpisała Anglia, a w IV 1939 r. Francja,  

• 1 IX 1939 początek II wojny światowej - 3 IX 1939 r. wypowiedzenie wojny Niemcom przez Anglię 
i Francję  

30.BELGIA- POWSTANIE PAŃSTWA, STAN OBECNY. 

 

PRZYCZYNY POWSTANIA BELGII: 

a) 1792- rewolucja we Francji- powstanie Królestwa Holandii, potem Republiki Batawskiej 

1815- Kongres Wiedeński: tereny te zostały złączone (część austriacka + Holandia) – powstanie 
Królestwa Zjednoczonych Niderlandów (król Wilhelm I), problemy wewnętrzne nowego państwa: 

- Holendrzy byli faworyzowani w administracji państwowej, Belgowie czuli się dyskryminowani 

- konflikt króla Wilhelma I z katolikami belgijskimi- protestanci byli przez niego lepiej traktowani 

- język niderlandzki w wojsku, administracji, sądownictwie  

b) rewolucja lipcowa we Francji- obalenie Karola X zachęca Belgów do buntu 

 

POWSTANIE BELGII 

- 25.08.1830 – w brukselskim teatrze wystawiana jest opera Daniela Aubera, Niema z Portici; podczas 

przedstawienia publiczność rozpoczęła powstanie; 

po kilkumiesięcznych walkach zwycięstwo jest po stronie powstańców 

- 18.11.1830- proklamacja niepodległości Belgii 

ustrój: monarchia konstytucyjna na wzorze angielskim 

wybór króla: Leopold I, książę sasko-koburski, popierany przez Anglików (był wujem królowej 

Wiktorii) 

- Belgia miała być państwem wiecznie neutralnym 

- „L’Union fait la force” („W jedności siła”)- dewiza Belgii 

- 1885- król Leopold II nabył kolonię- Wolne Państwo Kongo, jedna z przyczyn silnej gospodarki 

Belgii (warto zaznaczyć, że Kongo było własnością króla, a nie narodu- dopiero po śmierci Leopolda 

II stało się własnością państwa (1908), od tego czasu funkcjonowało jako Kongo Belgijskie) 

 

STAN OBECNY 

- państwo federacyjne: 3 regiony o dużej autonomii (Flandria, Walonia, Bruksela) 

- podział na 3 strefy językowe: francuską, flamandzką i niemiecką (Bruksela jest dwujęzyczna) 

- złożona struktura etniczna, konflikty m.in. na tle językowym, „separatystyczne” tendencje we 

Flandrii- jedna z przyczyn najdłuższego kryzysu rządowego w historii (541 dni), zakończonego w 

grudniu 2011 

- nadal monarchia konstytucyjna, obecny król: Albert II