Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
dysleksja
MCH-P1A1P-062
EGZAMIN MATURALNY
Z CHEMII
Arkusz I
POZIOM PODSTAWOWY
Czas pracy 120 minut
Instrukcja dla zdaj
ącego
1. Sprawd
Ĩ, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 13 stron
(zadania 1 – 27). Ewentualny brak zg
áoĞ przewodniczącemu
zespo
áu nadzorującego egzamin.
2. Rozwi
ązania i odpowiedzi zapisz w miejscu na to
przeznaczonym przy ka
Īdym zadaniu.
3. W rozwi
ązaniach zadaĔ rachunkowych przedstaw tok
rozumowania prowadz
ący do ostatecznego wyniku oraz
pami
Ċtaj o jednostkach.
4. Pisz czytelnie. U
Īywaj dáugopisu/pióra tylko z czarnym
tuszem/atramentem.
5. Nie u
Īywaj korektora, a báĊdne zapisy wyraĨnie przekreĞl.
6. Pami
Ċtaj, Īe zapisy w brudnopisie nie podlegają ocenie.
7. Mo
Īesz korzystaü z karty wybranych tablic chemicznych, linijki
oraz kalkulatora.
8. Wype
ánij tĊ czĊĞü karty odpowiedzi, którą koduje zdający.
Nie wpisuj
Īadnych znaków w czĊĞci przeznaczonej
dla egzaminatora.
9. Na karcie odpowiedzi wpisz swoj
ą datĊ urodzenia i PESEL.
Zamaluj
pola odpowiadaj
ące cyfrom numeru PESEL. BáĊdne
zaznaczenie otocz kó
ákiem
i zaznacz w
áaĞciwe.
ĩyczymy powodzenia!
ARKUSZ I
MAJ
ROK 2006
Za rozwi
ązanie
wszystkich zada
Ĕ
mo
Īna otrzymaü
áącznie
50 punktów
Wype
ánia zdający przed
rozpocz
Ċciem pracy
PESEL ZDAJ
ĄCEGO
KOD
ZDAJ
ĄCEGO
Miejsce
na naklejk
Ċ
z kodem szko
áy
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
2
Informacja do zadania 1. i 2.
Konfiguracj
Ċ elektronową atomu glinu w stanie podstawowym moĪna przedstawiü
nast
Ċpująco:
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
1
(K
2
L
8
M
3
)
Zadanie 1. (1 pkt)
Przepisz ten fragment konfiguracji elektronowej atomu glinu, który odnosi si
Ċ
do elektronów walencyjnych.
3s
2
3p
1
Zadanie 2. (1 pkt)
Podaj trwa
áy stopieĔ utlenienia, który glin przyjmuje w związkach chemicznych.
III
Informacja do zada
Ĕ 3. – 5.
Chlorek glinu otrzymuje si
Ċ w reakcji glinu z chlorowodorem lub dziaáając chlorem na glin.
Zwi
ązek ten tworzy krysztaáy, rozpuszczalne w wodzie zakwaszonej kwasem solnym.
Z roztworów tych krystalizuje uwodniona sól – tak zwany heksahydrat chlorku glinu
[gr. héks = sze
Ğü]. Hydraty (sole uwodnione) to sole zawierające w sieci krystalicznej
cz
ąsteczki wody, np. dekahydrat wĊglanu sodu, Na
2
CO
3
·10H
2
O. Zapis ten oznacza,
Īe w sieci
krystalicznej tej soli na 2 jony Na
+
i 1 jon CO
3
2–
przypada 10 cz
ąsteczek wody.
Chlorek glinu jest stosowany jako katalizator w wielu syntezach organicznych.
Na podstawie: Encyklopedia szkolna. Chemia, Warszawa 2001
Zadanie 3. (3 pkt)
a) Napisz w formie cz
ąsteczkowej równania reakcji ilustrujące wymienione w informacji
metody otrzymywania chlorku glinu.
Równanie reakcji ilustruj
ące I metodĊ:
2Al + 6HCl
ĺ 2AlCl
3
+ 3H
2
Równanie reakcji ilustruj
ące II metodĊ:
2Al + 3Cl
2
ĺ 2AlCl
3
b) Podaj liczb
Ċ moli chloru cząsteczkowego, która caákowicie przereaguje z jednym
molem glinu.
1,5 mola
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
3
Zadanie 4. (3 pkt)
Napisz wzór i oblicz mas
Ċ molową soli, która krystalizuje z wodnego roztworu chlorku
glinu. Pami
Ċtaj, Īe jest to sól uwodniona. Zapisz niezbĊdne obliczenia.
a) wzór soli:
AlCl
3
·6H
2
O
b) obliczenia:
M
Al
= 27 g/mol; M
Cl
= 35,5 g/mol; M
O
= 16 g/mol; M
H
= 1 g/mol
- obliczenie masy molowej:
>
@
mol
g
16
2
6
35,5
3
27
M
O
2
6H
3
AlCl
mol
g
241,5
M
O
6H
AlCl
2
3
#
Odpowied
Ĩ:
Masa molowa soli wynosi 241,5
g/mol
Zadanie 5. (3 pkt)
a) Doko
Ĕcz poniĪsze równanie reakcji (stosunek molowy substratów wynosi 1:1).
b) Podaj nazw
Ċ systematyczną związku organicznego otrzymanego w tej reakcji.
chlorobenzen
c) Okre
Ğl, jaką rolĊ w tej reakcji peáni chlorek glinu.
katalizatora
Zadanie 6. (2 pkt)
Dysponujesz wodnymi roztworami nast
Ċpujących soli:
KNO
3
, AgNO
3
, Ba(NO
3
)
2
Korzystaj
ąc z tablicy rozpuszczalnoĞci, wybierz spoĞród nich roztwór tej soli, za pomocą
którego wytr
ącisz z wodnego roztworu chlorku glinu jony chlorkowe w postaci trudno
rozpuszczalnego osadu. Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji
zachodz
ącej w czasie mieszania tych roztworów.
a) wzór odczynnika (wpisz wzór soli):
AgNO
3
b) równanie reakcji w formie jonowej skróconej:
Ag
+
+ Cl
Ǧ
ĺ AgClĻ
Nr zadania
1
2
3.1
3.2
4.1
4.2
5.1
5.2
5.3
6.1
6.2
Maks. liczba pkt
1
1
2
1
1
2
1
1
1
1
1
Wype
ánia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
+
Cl
2
chlorek glinu
+
Cl
HCl
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
4
Informacja do zadania 7. i 8.
Tlenek magnezu ma zastosowanie do produkcji cegie
á, którymi wykáada siĊ wnĊtrza pieców
hutniczych. Zwi
ązek ten stosuje siĊ równieĪ w medycynie jako skáadnik leków przeciw
nadkwasocie (dolegliwo
Ğci polegającej na nadmiernym wydzielaniu siĊ w Īoáądku kwasu
solnego).
Zadanie 7. (2 pkt)
a) Korzystaj
ąc z tablicy elektroujemnoĞci, oblicz róĪnicĊ elektroujemnoĞci magnezu
i tlenu, a nast
Ċpnie okreĞl rodzaj wiązania chemicznego w tlenku magnezu.
Ró
Īnica elektroujemnoĞci:
3,5 – 1,2 = 2,3
Rodzaj wi
ązania:
jonowe
b) Poni
Īej wymieniono piĊü wáaĞciwoĞci fizycznych tlenku magnezu. SpoĞród nich
wybierz i podkre
Ğl dwie, uzasadniające zastosowanie tego związku do obudowy wnĊtrz
pieców hutniczych.
ma wysok
ą temperaturĊ topnienia
; ma wysok
ą temperaturĊ wrzenia;
jest cia
áem staáym
;
stopiony przewodzi pr
ąd elektryczny; jest biaáej barwy
Zadanie 8. (2 pkt)
a) Napisz w formie cz
ąsteczkowej równanie reakcji zachodzącej w Īoáądku po zaĪyciu
przez osob
Ċ cierpiąca na nadkwasotĊ leku zawierającego tlenek magnezu.
MgO + 2HCl
ĺ MgCl
2
+ H
2
O
b) Okre
Ğl, jaki charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, obojĊtny) przejawia tlenek
magnezu w tej reakcji.
zasadowy
Zadanie 9. (2 pkt)
W celu zbadania zachowania gazowego amoniaku i bromowodoru wobec wody wykonano
do
Ğwiadczenia, które ilustruje poniĪszy rysunek.
Okre
Ğl odczyn roztworów otrzymanych w obu probówkach.
Odczyn roztworu w probówce A:
zasadowy
Odczyn roztworu w probówce B:
kwasowy
H
2
O
+ wska
Ĩnik
NH
3
HBr
A
B
H
2
O
+ wska
Ĩnik
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
5
Informacja do zada
Ĕ 10. – 12.
Przeprowadzono do
Ğwiadczenie, w którym rejestrowano wartoĞci temperatury podczas
rozpuszczania wodorotlenku sodu, a nast
Ċpnie azotanu(V) amonu w wodzie. Rezultaty
wykonanych pomiarów przedstawiaj
ą poniĪsze wykresy.
Wykres 1. Wskazania termometru w czasie rozpuszczania wodorotlenku sodu w wodzie.
Wykres 2. Wskazania termometru w czasie rozpuszczania azotanu(V) amonu w wodzie.
Zadanie 10. (2 pkt)
Okre
Ğl efekt energetyczny rozpuszczania w wodzie wodorotlenku sodu i azotanu(V)
amonu. W tym celu uzupe
ánij nastĊpujące zdania.
Rozpuszczanie wodorotlenku sodu w wodzie jest procesem
egzotermicznym
, poniewa
Ī
w czasie tego procesu temperatura
ro
Ğnie
.
Rozpuszczanie azotanu(V) amonu w wodzie jest procesem
endotermicznym
,
poniewa
Ī
w czasie tego procesu temperatura
maleje
.
Zadanie 11. (1 pkt)
Spo
Ğród poniĪszych zdaĔ wybierz to, które jest poprawnie sformuáowanym wnioskiem
na temat efektów energetycznych procesów rozpuszczania zwi
ązków jonowych
w wodzie, jaki mo
Īna wyciągnąü na podstawie tego doĞwiadczenia.
A. Na podstawie wyników tego do
Ğwiadczenia nie moĪna wnioskowaü o efekcie
cieplnym rozpuszczania zwi
ązków jonowych w wodzie, poniewaĪ wodorotlenek sodu
i azotan(V) amonu nie s
ą związkami jonowymi.
B. Rozpuszczaniu zwi
ązków jonowych w wodzie zawsze towarzyszy wydzielenie ciepáa.
C. Rozpuszczaniu zwi
ązków jonowych w wodzie zawsze towarzyszy pocháoniĊcie
ciep
áa.
D.
Rozpuszczaniu zwi
ązków jonowych w wodzie moĪe towarzyszyü
wydzielenie lub poch
áoniĊcie ciepáa.
Nr zadania
7.1
7.2
8.1
8.2
9
10
11
Maks. liczba pkt
1
1
1
1
2
2
1
Wype
ánia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
6
Zadanie 12. (2 pkt)
Napisz równanie dysocjacji jonowej zachodz
ącej podczas rozpuszczania w wodzie
a) wodorotlenku sodu.
NaOH
ĺ Na
+
+ OH
Ǧ
b) azotanu(V) amonu.
NH
4
NO
3
ĺ NH
4
+
+ NO
3
–
Zadanie 13. (2 pkt)
Nasycony wodny roztwór azotanu(V) amonu w temperaturze 20
o
C mo
Īna otrzymaü
przez rozpuszczenie 189,9 gramów azotanu(V) amonu w 100 gramach wody.
Oblicz st
ĊĪenie procentowe (w procentach masowych) nasyconego roztworu tej soli
w temperaturze 20
o
C.
Obliczenia:
– obliczenie masy roztworu azotanu(V) amonu:
m
r
= 100g + 189,9g = 289,9g
– obliczenie st
ĊĪenia procentowego roztworu:
65,5%
100%
289,9g
189,9g
100%
100g
189,9g
189,9g
c
p
Odpowied
Ĩ:
St
ĊĪenie roztworu wynosi 65,5%.
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
7
Informacja do zadania 14. i 15.
Do umieszczonego w kolbie w
Ċglanu sodu dodawano z wkraplacza roztwór kwasu octowego.
Rurka do
áączona do kolby byáa zanurzona w roztworze wodorotlenku wapnia, znajdującym
si
Ċ w probówce.
CH
3
COOH
(aq)
Na
2
CO
3(s)
Ca(OH)
2(aq)
Zadanie 14. (2 pkt)
Sformu
áuj jedną obserwacjĊ, dotyczącą reakcji zachodzącej
a) w kolbie.
Wydziela si
Ċ gaz.
b) w probówce.
Wytr
ąca siĊ osad.
Zadanie 15. (2 pkt)
Napisz w formie cz
ąsteczkowej równanie reakcji zachodzącej
a) w kolbie.
2CH
3
COOH + Na
2
CO
3
ĺ 2CH
3
COONa + H
2
O + CO
2
n
b) w probówce.
Ca(OH)
2
+ CO
2
ĺ CaCO
3
Ļ + H
2
O
Nr zadania
12
13
14
15
Maks. liczba pkt
2
2
2
2
Wype
ánia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
8
Informacja do zadania 16. i 17.
Akwaforta jest technik
ą graficzną, w której wykorzystuje siĊ proces tzw. trawienia
(cz
ĊĞciowego rozpuszczania) miedzi za pomocą chlorku Īelaza(III). Technika ta zostaáa
zastosowana tak
Īe do wytwarzania obwodów drukowanych w elektronice. W trakcie
trawienia zachodzi reakcja opisana równaniem:
Cu + 2FeCl
3
ĺ CuCl
2
+ 2FeCl
2
Zadanie 16. (1 pkt)
Napisz w formie jonowej równanie powy
Īszej reakcji.
Cu + 2Fe
3+
+ 6Cl
–
ĺ Cu
2+
+ 2Fe
2+
+ 6Cl
–
Zadanie 17. (3 pkt)
a) Podaj stopnie utlenienia miedzi oraz
Īelaza przed reakcją i po reakcji.
stopie
Ĕ utlenienia
przed reakcj
ą
po reakcji
miedzi
0
II
Īelaza
III
II
b) Napisz po
áówkowe równania procesu utleniania i procesu redukcji.
Równanie procesu utleniania:
Cu
ĺ Cu
2+
+ 2e
Równanie procesu redukcji:
Fe
3+
+ e
ĺ Fe
2+
Zadanie 18. (1 pkt)
Wybierz poprawne sformu
áowanie.
Chlorku miedzi(II) nie mo
Īna otrzymaü dziaáając
A. kwasem solnym na tlenek miedzi(II).
B. kwasem solnym na wodorotlenek miedzi(II).
C.
kwasem solnym na mied
Ĩ.
D. chlorem na mied
Ĩ.
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
9
Zadanie 19. (3 pkt)
W jednej probówce znajduje si
Ċ wodny roztwór chlorku potasu, a w drugiej – wodny roztwór
bromku potasu.
Którego odczynnika – Br
2(aq)
czy Cl
2(aq)
– nale
Īy uĪyü, aby rozróĪniü te roztwory? Podaj
wzór chemiczny wybranego odczynnika oraz przewidywane obserwacje. Napisz
w formie cz
ąsteczkowej równanie reakcji, bĊdącej podstawą rozróĪnienia tych
roztworów.
Wzór odczynnika:
Cl
2 (aq)
Obserwacje:
W roztworze bromku potasu pojawia si
Ċ ciemnopomaraĔczowe
zabarwienie, w roztworze chlorku potasu nie obserwujemy
Īadnych zmian.
Równanie reakcji:
Cl
2
+ 2KBr
o
Br
2
+ 2KCl
Informacja do zadania 20. i 21.
Poni
Īej przedstawiono schemat ciągu reakcji, w wyniku których związek X moĪna
przekszta
áciü w związek Y.
CH
3
C
H
H
3
C
OH
X
Y
H
2
O
+
temp.
kat. (H
2
SO
4
)
+ [O]
Zadanie 20. (2 pkt)
Napisz wzory pó
ástrukturalne (grupowe) związków X i Y.
Wzór zwi
ązku X:
C
H
2
CH
CH
3
Wzór zwi
ązku Y:
C
H
3
C
CH
3
O
Zadanie 21. (1 pkt)
Pos
áugując siĊ podziaáem charakterystycznym dla chemii organicznej, nazwij typ
reakcji, w której zwi
ązek X jest substratem.
addycja
Nr zadania
16
17.1
17.2
18
19.1
19.2 19.3
20
21
Maks. liczba pkt
1
1
2
1
1
1
1
2
1
Wype
ánia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
10
Zadanie 22. (1 pkt)
Podaj nazw
Ċ systematyczną związku o wzorze:
C
H
3
CH
3
CH
CH
2
CH
3
Nazwa systematyczna:
2-metylobutan
Zadanie 23. (3 pkt)
Poni
Īszy rysunek przedstawia doĞwiadczenie, które wykonano w celu odróĪnienia roztworu
wodnego glukozy od roztworu wodnego glicerolu (gliceryny).
substancja A
substancja B
Cu(OH)
2
H
2
O
H
2
O
A
B
Przed ogrzaniem w obu probówkach niebieski osad wodorotlenku miedzi(II) rozpu
Ğciá siĊ
(roztworzy
á siĊ) i powstaá roztwór o szafirowym zabarwieniu. Po ogrzaniu w probówce A
wytr
ąciá siĊ ceglasty osad, a w probówce B pojawiá siĊ osad o czarnym zabarwieniu.
a) Napisz, jaka cecha budowy cz
ąsteczek glukozy i glicerolu (gliceryny) spowodowaáa
powstanie szafirowego zabarwienia obu roztworów przed ich ogrzaniem.
Powstanie szafirowego zabarwienia jest spowodowane obecno
Ğcią kilku grup
hydroksylowych w cz
ąsteczce glukozy i w cząsteczce glicerolu.
b) Podaj nazw
Ċ substancji, której wodny roztwór znajdowaá siĊ w probówce A i krótko
uzasadnij swój wybór.
W probówce A znajdowa
á siĊ wodny roztwór glukozy, która ma wáaĞciwoĞci
redukuj
ące. W doĞwiadczeniu zaszáa redukcja miedzi(II) do miedzi(I). Ceglasty
osad to tlenek miedzi(I).
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
11
Informacja do zadania 24. i 25.
Jednym z aminokwasów bia
ákowych jest walina o nastĊpującym wzorze:
CH
C
O
CH
NH
2
C
H
3
CH
3
OH
Zadanie 24. (2 pkt)
Napisz w formie cz
ąsteczkowej równania reakcji waliny z wodnym roztworem
wodorotlenku potasu i kwasem solnym (chlorowodorowym). Zastosuj wzory
pó
ástrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Równanie reakcji z wodnym roztworem wodorotlenku potasu:
CH
C
O
CH
NH
2
C
H
3
CH
3
OH
+
KOH
CH
C
O
CH
NH
2
C
H
3
CH
3
OK
+
H
2
O
Równanie reakcji z kwasem solnym (chlorowodorowym):
CH
C
O
CH
NH
2
C
H
3
CH
3
OH
+
CH
C
O
CH
NH
3
Cl
C
H
3
CH
3
OH
HCl
Zadanie 25. (1 pkt)
Podaj wzór pó
ástrukturalny (grupowy) jednego z kwasów karboksylowych (z szeregu
homologicznego o wzorze ogólnym C
n
H
2n+1
COOH), zawieraj
ących tyle samo atomów
w
Ċgla co walina.
Wzór pó
ástrukturalny (grupowy):
CH
2
CH
2
CH
2
C
O
OH
C
H
3
Nr zadania
22
23.1
23.2
24
25
Maks. liczba pkt
1
1
2
2
1
Wype
ánia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
12
Zadanie 26. (1 pkt)
W kolumnie I poni
Īszej tabeli przedstawiono skutki dziaáania substancji chemicznych,
a w kolumnie II wymieniono nazwy substancji, które mog
ą je wywoáywaü.
Przyporz
ądkuj kaĪdemu skutkowi nazwĊ jednej substancji, która go wywoáuje.
Kolumna I
Kolumna II
Przyporz
ądkowanie:
A. Dzia
áanie rakotwórcze
1. fosforany(V)
A. –
2
B.
Eutrofizacja zbiorników wodnych
prowadz
ąca do ich zamierania
2.
w
Ċglowodory
aromatyczne
B. –
1
C.
Udzia
á w powstawaniu kwaĞnych
deszczów
3. tlenek w
Ċgla(II)
C. –
4
4. tlenek siarki(IV)
Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 1997
Zadanie 27. (1 pkt)
Ozon obecny w stratosferze (warstwie atmosfery po
áoĪonej powyĪej troposfery) pocháania
szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe. Zmniejszenie ilo
Ğci ozonu w tej warstwie moĪe mieü
istotny wp
áyw na funkcjonowanie organizmów. StĊĪenie ozonu w troposferze (przyziemnej
warstwie atmosfery) jest znacznie mniejsze ni
Ī w stratosferze. Wzrost iloĞci ozonu
troposferycznego pozostaje w
Ğcisáym związku ze wzrostem liczby przypadków astmy
i problemów z uk
áadem oddechowym wĞród populacji miejskiej.
Na podstawie: Peter O`Niell: Chemia
Ğrodowiska, Warszawa 1997
Przeanalizuj przytoczony tekst i z poni
Īszych zdaĔ wybierz zdanie prawdziwe.
A. Zmniejszenie ilo
Ğci ozonu stratosferycznego i wzrost iloĞci ozonu troposferycznego są
zjawiskami pozytywnymi.
B. Zmniejszenie ilo
Ğci ozonu stratosferycznego jest zjawiskiem pozytywnym, a wzrost
ilo
Ğci ozonu troposferycznego jest zjawiskiem negatywnym.
C. Zmniejszenie ilo
Ğci ozonu stratosferycznego jest zjawiskiem negatywnym, a wzrost
ilo
Ğci ozonu troposferycznego jest zjawiskiem pozytywnym.
D.
Zmniejszenie ilo
Ğci ozonu stratosferycznego i wzrost iloĞci ozonu
troposferycznego s
ą zjawiskami negatywnymi.
Nr zadania
26
27
Maks. liczba pkt
1
1
Wype
ánia
egzaminator!
Uzyskana liczba pkt
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl
Egzamin maturalny z chemii
Arkusz I
13
BRUDNOPIS
Pobrano ze strony www.sqlmedia.pl