Organizacja  narodowa 

W 

1914  r.

W Y B Ó R   S T A N O W I S K A .

1.  Znaczenie  w yjątk ow e  obecnej  chwili  politycznej 

dla  narodu  polskiego.

W’ojna  obecna  iest  chwilą  dziejową,  pierwszą  od rozbioru 

Polski,  gdzie  państwa,  biorące  udział w  rozbiorze kraj u  zamiast 
systematycznego  i  we  wzajemnem  porozumieniem  prowadzo­
nego  wyzyskiwania  i  wynarodowiania  kraju  stanęły na przeciw 
siebie  w wiadomem ugrupowaniu i z bronią w  ręku.  Nieuniknio- 

nem  następstwem  tego  będzie  czasowe  przynajmniej  osłabnie- 
nie  militaryzmu  wszystkich  trzech  zaborów  bez  Vvzględu  na 

ostateczny  rezultat  w ojn y  dla  stron  wojujących.

Że  przytem  w   wojnie  tej  przyjęły  udział  i  inne  wielkie 

mocarstwa  Europy,  musi  ona  ostatecznie  doprowadzić  do  no­
w ego  kongresu  europejskiego,  określającego  nowe  granice 
i  nowe  ustosunkowania  polityczne.

W skutek wzajemnego wyczerpania się wojną obecną państw 

wojujących  ustosunkowania  te  prawdopodobnie  na  długie  lata 
będą  obowi ąznjącenri  dla  Europy  wobeę> braku  sił potrzebnych 
do  wyłamania  się  z  pod  nich  tym  jednostkom  politycznym, 

które  by  z  tego  ustosunkowania  l)yły  niezadowolone.

Naród  nasz  jako  naród'ży wy,  nie  może  zachować  się w o ­

bec  faktów   powyższych'ziłp«łijj,ę.pbojętnięy  musi  zająć  wobec 
tej  chwili  jakieś  stanowisko  określone,  przy ozom  jednolitość 
i  dojrzałość  polityczna  narodu  wymaga,  aby stanowisko to  było 

ogólne  dla  całego  narodu  i  przytem  wyrozumowane,  to  znaozy, 

aby  było  wynikiem  uwzględnienia  wszystkich  faktów,  okolicz­

ności  i  warunków,  jakie  dana  '’ hwila  dziejowa  wytworzyła,  a 
nie  następstwem  złudzeń,  dziecinnych  porywów,  sympatyj 
i  obietnic.

Konieczność  wytworzenia  takiego  jednolitego  stanowiska 

wskazana  jest  choćby  z  tej  racji,  że  wojna  obecna  zaskoczyła 

nas  niespodzianie:  granice  polityczne  i  warunki  stanów w ojen­
nych  utrudniają  wzajemne porozumiewanie  się na szerszą skalę, 

a  wystąpienia  zaborem  wobec  nas,  choćby  w   postaci  hojnie 
szafowanych  obietnic,  wpływają  na  różniczkowanie  się  opinji 

i  rozbieżność  czynów  poszczególnych  części  narodu.

PrzeŚAviadczenie,  że  na  niczyich  obietnicach  opierać  się 

nie  m ożem y,  że  tylk o  w łasnem i  siłami  m ożem y  sobie  stw orzyć

lepszą  przyszłość  polityczną  wskazuje,  że  potrzeba  ściśle  zana­
lizować  daną  chwilę  dziejową  i  poznać  własne  siły,  aby  dojść 

do  wniosku,  co  i  jak   powinniśmy  przedsięwziąć  w  celu w y zy­
skania  danego  układu  stosunków  politycznych  dla  polepszenia 
swego  bytu  politycznego,  który  to  c-el przyświecał i przyświeca 

narodowi  naszemu  w  każdej  poważniejszej  chwili  dziejowej  od 
czasu  utracenia  niepodległości  politycznej.

2.  R o d z a j e   s t a n o w i s k a ,

a)  Jego  istota.

Na  ogół biorąc  stanowisko narodu w  danej  chwili odnośnie 

do  polepszenia  swego  bytu  politycznego,  rozpatrywane  oczy­

wiście  tylko  w   tej  sferze  stosunków,  w   których  naród  nasz. 

jako  taki,  może  własno wolnie  swój  wpływ uzewnętrznić,  może 

być  dwojakie:  bierne  i  czynne.

O 

udziale  naszym  w   obecnej  wojnie  bezwłasnowolnym, 

jak   np.  dostarczanie  żołnierza  i  środków  materjalnych  wszyst­

kim  trzem  stronom  wojującym,  służenie  walczącym  za  teren 
w alki  i  t.  p.  mówić  nie  warto,  bo  te  ofiary  musimy  ponosić 
pomimo  lub  wbrew  naszej  woli,  jako  nieuniknione następstwo 
dotychczasowego  naszego  położenia  politycznego.  *'

3.  Stanowisko  bierne.

Zupełnie bierne  stanowisko polegało by na tem,  aby wszyst­

kie  siły  narodu,  przymusowo  nie  wciągnięte  w   wojnę,  zacho­
wać nienaruszalnemi dla przyszłej  pracy organicznej  po powrocie 

stosunków  normalnych,  zużytkowując  je  w   czasie  w ojny  na 
czynności administracyjno-góspodarskie  w   tych częściach kraju, 

które  dany  zaborca  z  przyczyn strategicznych opuścił, zaspoko- 

jając  swe  aspiracje  narodowe  tą  nadzieją,  że  na  przyszłym 

kongresie  kwestja  polska  bezwarunkowo  musi  być wznowioną 
po  za  naszą  chęcią  i  wolą  z  tej  choćby  przyczyny,  istnieniu 
której  zawdzięczała  swe powstania sprawa albańska po -ostatmej 
wojnie  bałkańskiej.

b)  Id e o w y   punkt  widzenia.

■

 Stanowisko  takie,  rozpatrywane  ze  strony  ideowej,  było 

by  jednak  zaprzeczeniem  całej  naszej  historyi  porozbiorowei 
było  by  wzięciem  przez  nas  rozbratu  ze  wszystkiemi  wystą­
pieniami  czynnemi,  jakie  przedsiębrał  naród  rozerwany  w celu  
połączenia  się  w   jeden  organizm  nierozdzielny,  wyparciem  się 
całkowitem  piastowanych  w   szeregu  pokoleń aspiracyj  narodo­
wych,  było  by  to  wreszcie'  wzięciem  na  siebie  przez i obecne 

pokolenie  wielkiej  odpowiedzialności wobec pokoleń potomnych

—

 

3

 

—

za  to  mianowicie,  że,  przeżywając  tak  wyjątkową  chwilę  dzie­

jo w ą   naszego":życia  narodowego,  nie  zrobiliśmy  nic,  aby  ją 

m ożliwie  wyzyskać  dla  przyszłości  narodu.

c)  Praktyczny  punkt  widzenia.

Wychodząc  z  praktycznego  punktu widzenia  t. j .  z punktu 

Interesów  obecnego  pokolenia,  stanowisko  bierne  było by rów ­

nież  dobrowolnem  wyrzeczeniem  się  tych  korzyści,  które może 
nam  dać  dana  chwila  przy  zużyciu  stosunkowo  najmniejszej 
sumy  wysiłków,  gdyż  o  ile  by  akcja  odpowiednia  została  pod­

jętą  w  czasie  właściwym,  t.  j.  w   chwili  największego  wycień­

czenia  naszych przeciwników,  wymagała  by tem samem  ze stro­

n y  narodu  naszego  najmniejszego  zużycia  energji,  potrzebnej 

dla  załatwienia  danej  sprawy.

d)  Poczucie  obowiązku  i  środki.

Bez  obawy  o  przesadę  można powiedzieć,  że  każdy z  20-tu 

m iljonów   polaków  rozsianych  po  świeGie  zapytany,  czy  jest 

zadowolony  z  obecnego  położenia  narodu,  odpowie— że  nie,  czy 

pragnie  polepszenia  tego  położenia,  odpowie— tak,  czy  chce 

i  może  przyczynić  się  czemkolwiek  osobiście  do  osiągnięcia 

tego  polepszenia,  odpowie— tak.  Pomoc  swą  zadeklaruje  bądź 

w   pieniądzach,  zdolnościach,  wpływach i stosunkach  osobistych, 

bądź  w  pracy,  wolności  i  życiu  zależnie  od  okoliczności  życio­

w ych   każdego  z  nich,  co  w   sumie  ogólnej  może  sobą  przed­

stawić  czynnik  dostateczny  dla  osiągnięcia  pewnego  stopnia 

poprawy  bytu  narodu.

e)  Konieczność  zajęcia  stanow iska  czynnego.

W zględ y  powyższe,  pomijając  wiele innych już  same prze­

m awiają  za  tem,  że  naród  nasz  jako  całość/ mając  obowiązek, 

chcąc  go  wypełnić  i  przytem  posiadając  pewien zasób  potrzeb­

nych  do  tego  środków,  powinien  dążyć  do  wykorzystania  da­
nej  chwili  w   stopniu  najwyższym   t.  j.  poprzeć urzeczywistnie­

nie  swych  pragnień  akcją  czynną.

4.  Różne  rodzaje  stanowiska  czynnego.

Rozważając  daną  sprawę taktycznie, postawę  czynną w  da­

nej  chwili  naród  może  przejawić  następującemi  sposobami:

a ) 

Każdy  zabór,  korzystając z udziału  swego zaborcy w  wojnie 

z  innymi,  stara  się  w   ten  lub  inny  sposób na własną rękę 
wym ódz  czynnie  na  nim  możliwie  największe  korzyści dla 
siebie.

b) 

Każdy  zabór  popiera  czynnie  swego  zaborcę  w  wojnie 
z  innym i  zaborcami  wzamian  za  przyrzeczone  korz.yści, 
urzeczywistniane  oczywiście  po  zwycięskiej  wojnie.

_

 

4

 

—

c) 

"Wszystkie  zabory  łącznie  popierają  czynnie  jedną  stronę 
walczącą  i  w   razie  wygranej  uzyskują  dla  siebie korzyści, 

jako  dla  całości.

d) 

W szystkie  zabory  łącznie  nie  biorąc  udziału  #   wojnie, 
dążą  do  możliwie naj większego wykorzystania danej  chwili 

bez  względu  na  rezultat  w ojny  dla  stron  wojujących.

5.  Warunki  działalności.

Dla porównania wzajemnego korzyści, wynikających z czte­

rech  powyższych  i  zdaje  się jedynych do pomyślenia,  celowych 
stanowisk  czynnych  uprzytomnijmy  sobie  warunki,  w   jakich 
owa  akcja  czynna  ma  się  odbywać  bez  względu  na  jej  rodzaj 

i  rozpatrzmy,  które  z  tych  warunków  i  w   jakiem   zestawieniu 
przemawiają  na  korzyść  każdego  z  wymienionych  stanowisk, 

co  nam  umożliwia  wybranie  najwłaściwszego.

A )  W arunki  zewnętrzne,  a)  teren  w ojny.

a)  teren  wojny, 

b)  niepewność j e j   uynikóiv. 

c)   przesuwanie  sic 

lin ji  bojowej po  teatrze  -wojny.

W ojna  zaborców  pomiędzy  sobą  odbywa  się  na  naszym 

terenie,  a  więc  i  przed wojną  i podczas jej  trwania poszczególni 
zaborcy  znajdują  się  wraz  z  całymi  swoimi  aparatami  admini- 
stracyjnemi  i  militarnemi  na  poszczególnych częściach naszego 
kraju.

b.  N iepew n ość  w y n ik ó w   wojny.

Niepewność  wyników  wojny,  jakkolw iek  .oczywista  sama 

przez  się,  wymaga  jednak  bliższego  omówienia  z  tej  racji,  że 
doniosłość  tego  warunku  była  niedocenioną  przez  cały  odłam 

narodu,  mianowicie  przez  zabór  Austryjaoki  przy wytwarzaniu 
t.  z.  orjentacji  politycznej  w   zastosowaniu  do  danej  chwili.

Gdyby  rezultaty  w ojn y  m ogły  być: z  góryjprzewidziane 

nie  tylko  przez  nas,  polaków,  na  ogół  mniej  wtajemniczanych 
przez  zaborców  w stosunki militarne  ale  nawet przez daleko bar­

dziej  od  nas  uświadomione  pod  tym  względem  państwa woju­

jące,  to,  oczywiście  strona  zgóry  skazana  na  przegraną ani  by 

wojnę  wypowiadała,  ani  nawet  przyjmowała  wyzwanie,  lecz 

starała  by  się  wszelkiemi ustępstwam i  dla  przeciwnika uniknąć 

wojny,  wiedząc,  że  ta  zawsze  by  ją   drożej  kosztowała niz naj­
dalej  nawet  idące  ustępstwa  pokojowe.  Skoro  jednak  dwie 
strony  walczą  z  własnej  woli,  to  widocznem  jest,  że  każda 

z  nionc opierając  się  na  rzekomej  znajomości  ustosunkowania 
sił  wzajemnych,  ma  nadzieję wygranej,  ufna  w   tajemnicę  okry­

wającą  je j  środki  wojenne  i  pewna  tego,  że  systemem  w yw ia­
dowczym.  należycie  poznała  środki przeciwnika.  Liczne niespo­
dzianki,  ujawniające  się  niemal  codziennie  w   wojnie  obecnej, 

świadczą  niestety  wym ownie  o  panującem  w   tej  dziedzinie  za­

ślepieniu  powszechnem. —  Łączenie': przeto  bytu  i  losów  przy­
szłych  narodu  z  obowiązkową  wygraną  jednej  ze  stron  wal­
czących  jest  ryzykiem   niedopuszalnem  w  tak  ważnej  sprawie.

Nie  dające  się przewidzieć  czasowe  przesuwanie  się  linji 

bojowej  po  terenie  w ojny  w  tę  lub  ową  stronę,  wynikłe  albo 

wskutek  chwdowegtj  niepowodzenia  jednej  strony,  albo  też 
wskutek  świadomej  clięci  wciągnięcia  przeciwnika w  zasadzkę.

B.  W a ru n k i  w ew n ę trzn e.

Przypuśćmy  pod  uwagę  tylko  najważniejszy  z warunków 

wewnętrznych,  to  jest  zasadniczą  różnicę w  poglądach politycz­
nych  na  daną  chwilę,  ujawnioną  w   poszczególnych  zaborach 
w   postaci  różnorodnych  orjent&cyj,  a  polegających  na  tem,  że 

dany  zabór  pomny  na  dobre  wyłącznie  strony  swego  zaborcy 

i  na  złe  wyłącznie  strony  zaborców  innych  części  kraju,  idzie 
w   swych  poglądach  politycznych  po  linji  najmniejszego  oporu, 

t.  j.  upatruje  najlepsze  wyjście  dla  całości  narodu  w   tem,  aby 

wszystkie  zabory dopomogły  czynnie jego  zaboroy  do  pokimania 

innych,  po  czem  przy  szczęśliwym  wyniku  wojn\  naród  zjed­

noczony  jako  całoSć  będzie  miał  do  czynienia  tył ko u z  jednym 
wrogiem,  a  wię.o  będzie  o  tyle bliższym całkowitego wyzwolenia.

6.  Porównanie  wzajemne  stanowisk

Mając  na  względzie  wszystkie  powyższe  warunki  akcji 

czynnej  przy  wzajemnem  porównaniu  wyżąj1

  wymienionych 

stanowisk,  musimy  dojść  do  wniosku,  że  pierwsze  dwa z nich 
( j   a  i  n)  nie  mogą  być  traktowane  poważnie,  gdyż  w   pierw­
szym  wypadku  każdy  zaborca,  mając  nagromadzone  w   swoim 

zaborze  środki  wojenne  zniszczy  w   pierwszym  rzędzie  wystę­

pujący  przeciwko  sobie  zabór  a  później  dopiero  skieruje  swe 

siły  przeciwko  wrogowi,  co  przez  wzgląd  na jednoczesność pił- 
dobnej  akcji  we  wszystkich  zaborach  nie  osłabi  żadnego  prze­
ciwnika  wobec  ‘ innych,  zatrudnionych  w   podobnyż  sposób 
■w  swoich  zaborach.

Przytem 'stanowisko  drugie  ( j   bj  naraziłoby  kraj  na  nie­

produkcyjne  dla  sprawy  ogólnej  tracenie  sił  na  wspie-ranie 
sw ego  zaborcy  w   walce z  innymi  zaborcami,  wspieranymi przez 
zabory  odpowiednie,  wynikiem   czego  było  by  dobrowolne  w y ­
niszczanie  się  wzajemne  ze > stratą  jedynie  dia  całości.

Stanowisko  trzecie  ( j   o)  przyjęte  za podstawę akcyi czyn­

nej  przez  zabór  Austryjacki  ma  właściwie  'przeciwko  sobie

—

 

6

 

—

wszystkie  wymienione  poprzednio  warunki  zewnętrzne  i  naj­
ważniejszy  wewnętrzny  t.  j.  różnorodność orjentacji.  W sk u tfk  

tego  mianowicie,  że  i  przed  i podczas w ojny zaborcy nie  opusz 

czają  naszego  kraju,  niema  przeto  fizycznej  możności  wytwo- 

rzenia  na  szerszą  skalę  jednolitej,  jawnej  orjentacji  czynnej, 
a  znów  •wobec  niepewności  wyników  w ojny  niema  zupełnie 
danych,  za  którą  stroną  się  opowiedzieć  czynnie. 

G d y t#   zaś 

nawet  dało  się  i  jedno  i  drugie  jakimś  sposobem  osiągnąć 
i  gd yb y  to  nastąpiło  w   początku  wojny,  to przynajmniej jeden 
zabór  był  by  wytępiony  przez  zaborc-ę,  przeciwko  któremu  się 

opowiedział  czynnie;  gd yb y  znów  owo  opowiadanie  się  nastę­

powało  stopniowo  w   miarę  zwycięstwa  wybranej  przez  nas 

strony;  to  wskutek  nieuknionyeh  wyżej  zaznaczonych  przesu­
wali  się  czasowych  armij  wojujących  w   tył  lub  naprzód  swej 

linji  wytycznej  podobnemuż  tępieniu  podlegały  by  te  części 
kraju,  które  wybrana  przez  nas  na  sojusznika  strona pozwoliła 
by  z  konieczności  lub  świadomie  opanować  czasowo  przeciw ' 
nikowi.

P rzytem ,  biorąc  udział w   w ojnie,  siły b o jow e  narodu  słabły 

by  co  najm niej  w   jed n akim   stopniu  z  siłam i  naszego  sojusz­

nika  i  m o g ły   by  zmaleć  pod  koniec  w o jn y   do  te g o   stopnia.  że: 
nie  m ielib yśm y  czem poprzeć  sp raw ied liw ego  podziału zdobyczy 
w ojen n ej  w   razie,  g d y b y   sojusznik  nasz  okazał  się  przy  po­
dziale  m niej  hojnym   w   czynie,  niż  był  nim  na początku  Avojny 
w   obietnicach,  zresztą  niczem   pozytyw n em   nie potw ierdzonych.

Jeżeli  zestawimy  te  korzyści  nasze  w   razie  wygranej 

z  losem  ja k i  by  nas  czekał  w   razie  przegranej  a  mianowicie 
z  zupełną  zagładą  narodu,  to  musimy,  dojść  do  wniosku  że;| 

zajęcie  i  wskazywanie  całemu  narodowi  takiego  stanowiska 
mogło  być  wynikiem   albo  nadmiernej  lojalności,  ,albo  też  bez­
krytycznej,  niczem  nie  uzasadnionej  wiary  w   potęgę  oręża 
Austyjacldego  i  karygodnego  lekceważenia sił bojowyfeh  strony 
przeciwnej.

Z  wymienionych  czterech  stanowisk  powstaje  do  rozpa­

trzenia  ostatnie,  mianowicie  dążenia  do  wykorzystania  danej1 

chwili  bez  względu  na  rezultat  w ojny  dla  stron  wojujących, 

nie  biorąc  narazie  udziału  czynnego  w   wojnie  lub  też  wzięcia 
takowego  w   obwili  ostatecznej,  gdy  już  będzie  wiadomy  jej 
wynik.  W tedy  bowiem  wszystkie  pomienione  warunki  miast 
osłabiać  siły  bojowe  narodu,  złożą  się  na  przewagę  ich  nad 
sytuacją  w   chwili  decydującej,  jaką  będzie porachunek ze zwy- 
cięzką  w   danej  wojnie  stroną  w   chwili  odpowiedniej  lub  do­
chodzenie  swych  praw  narodowych  na  przyszłym  kongresie— 
w   najgorszym  zaś i wypadku  warunki  powyższe  nie  przeszko­
dzą  temu.  Jbżeli  dotychczasowe  rozumowanie  je st  logiczne

i  pozytywne,  to  w   takim  razie pozostaje nam jedna tylko  orjen- 
tacja  czynna  wspólna  dla  całego  narodu,  polegająca  na  tem, 

aby  nie  angażując-  narazie  sił  w   wojnie,  dążyć  przez  czas trwa­
nia  tej  ostatniej  do  wytworzenia, a  właściwie  celowego  zorga­
nizowania  w   możliwie  największej  ilości  ju ż  istniejących  sił 

moralnych  i  materjalnych  i  siły te naj odpowiedniej  zużytkować 
dla  sprawy  w   cząsie  najwłaściwszym.

'¡Stanowisko  powyższe  jest  oparte  nie  na  sympatjach, nie­

pewnych  obietnioach i jeszcze mniej  pewnych prz&widywaniaełi, 
lecz  na  trzeźwem  i  praktycznem  liczeniu  się  z  istniejącemi 

faktami.  -Jest  ogólne  dla  całego  narodu,  obejmujące  interesy 

wszystkich  zaborów,  klas,  partyj  i  stronnictw  politycznych, 

przekonań  i  wjznań,  j|  więc  jest  wskazane  do  przyjęcia  przez 
każdego  polaka,  nie  chcącego  pozostać  biernym  dla  sprawy 
polepszenia-  bytu  politycznego  narodu  w   chwili  obec-nej,  pier­
wszej  od  blisko  stu  pięćdziesięciu  lat  ostatnicń  naszej  historji 

i  jedynej  może  na  takiż  przyszły  przeciąg  czasu.

Stanowisko  powyższe,  oparte  na  własnych  siłach  narodu 

nie  jest  w   danej  chwili  do  tego  stopnia  utopijnem  aby  nie 
zasługiwało  na-poważne  wszechstronne  rozpatrzenie.

W szak  wrogami  naszemi  są właściwie nie  narody,  a rządy 

zaborcze. 

Dla  przeciętnego  kacapa z pod  Tuły  lub  piwosza  ba­

warskiego,  a  tem  mniej  dla,  siowaka  eay  węgra  przynależność 
kawałka  Polski  do  je g o   państwa  jest  na  tylajobojętną,  że  dla 
tej  idei  żaden  z  nich  nie  zechciał  by  poświęcić  swe  mienie 

i  życie.  Natomiast kapitalizm}  i militaryzmy państw  odpowied­

nich,  widząc  w  tem  dla siebie korzyści iub  nawet kwestję  bytu, 
pracują  wspólnie  od  w ieków   na  naszą  zgubę,  pewni  że  połą- 
czonemi  swemi  potęgami  potrafią  stłumić  każdą  próbę  w yzw o­

lenia  się  narodu  z  pod  ich  ucisku.

Obecna  wojna  je st  przez  to  właśnie  wyjątkowem   w yda­

rzeniem  dziej owem,  że  te  trzy  wrogie  nam  potęgi  militarne 
topnieją  z  każdym  dniem  we  wzajemnej  walce  i,  sądząc  z  za­

ciętości  walki,  można  zupełnie  nie  utopijnie  przewidywać,  iż 

może  wkrótce  nadejść  chwila, kiedy siły, jakie  naród nasz  może 
z  siebie  wydobyć,  będą  m ogły  pokusić  się  o  zmierzenie  się 
z  resztkami  militaryzmu  tej  strony wojującej,  która,-złamawszy 
siłą  militarną  strony  przeciwnej,  sama  przy tem zmaleje  do  roz­

m iarów  doniedawna  nieprawdopodnych.

A żeb y  jednak  tej  chwili  przewidywanej  nie  przepuścić 

bezczynnie,  potrzeba  już  niezwłocznie  rozpocząć  przegląd  i  or­
ganizowanie  sił  narodu  pod  groźbą  wielkiej  odpowiedzialności 
przed historjąza bezczynność w  tak wyjątkowej  chwili dziejowej.

P r o g r a m   a k c j i   c z y n n e f.

1.  Wytkniecie  celu.

.  .(Chcąc  budować  ścisły  program działalności danego  stano­

wiska  potrzeba  bliżej  określić  cel,  do  którego  się dąży,  uwzglę­
dnić  okoliczności,  wśród  których  praca  będzie  prawdziwą, 

zorganizować  daną  działalność  t.  j.  dobrać  najbardziej  celowe 

sposoby  ją j  prowadzenia  i  uruchomić  wszystkie  środki potrze­

bne  do  dopięcia  celu  zamierzonego  lub  też  te  tylko,  któremi 
w   danym  razie  możemy rozporządzać  i  które  wprawdzie  mogą 

nas  nie  doprowadzić  do  osiągnięcia  całkowitego  zamierzania, 
użyte  jednak  rozważnie  zbliżą  nas  do  niego  o  tyle,  o  ile  siły 
nasze  w   danej  chwili  na  to  pozwalały.

Najdalej  idącym  celem  przedsiębranej  akcji  czynnej  było 

by  oczywiście  zjednoczenie  ziem  etnograficznie  polskich  i 

osiągnięcie  ich  całkowitej  niezależność  politycznej,  które  by 

nadal  zależnie-  od  ich  woli  b y t o w a ły b y  to jako  całkiem  samo­

dzielna  jednostka  polityczna,  czy  też  współżyły  ^ , ościennymi 

narodami  na  zasadach  pibopblnie  określonych.

Pom iędzy  temi  celami,  a bytowaniem  obecnem  mieści  się 

cały  szereg  stanów  pośrednich  mniej  lub  więcej  zbliżonych 

do  stanu  wyżej  zaznaczonego,  stopniowe  osiąganie  których 
będzie  zależało  od  wielu  wprawdzie  okoliczności zewnętrznych, 

leżących  poza  nami,  ale  bodaj  w   największym  stopniu  od  za­

sobów  sił,  ^akie  zdołamy  a  siebie  w   danej  chwili 

W ydobyć, 

od  jakości  i  ilości  sposobów  i środków i najprodukcyj niej szego 

ich  zużytkowania.

2.  Cele  pośrednie.

Każdy  z  powyższego  szeregu  cel  głów ny  rozpada  się  na 

wielorakię  cele  pośrednie,  ściślejsze  jak   np.
a) 

zjednywanie  na  terenie  europejskim  opinji  dla  naszej 

sprawy  przed  i  podczas  kongresu.

b) 

dążenie  do  tego.  aby  wojna  obecna  możliwie  osłabiła 

militarnie  zaborców.

cj 

możliwie  najpełniejsze  wydobycie  z  u.aroclu  wszystkich  sil 

czynnych.*"  ' 

v

d) 

prowadzenie  całej  akcji  możliwie.ekonomicznie t. j.  dążenie 

do  osiągnięcia  małym  n ak ł^d e^ ęnergji możliwie  najwięk­

szych  rezultatów  i  t.  pi 

j  /*<-/■  ’4

3.  Okoliczności  pracy,

Okoliczności,  z  któremi 

potrzeba- ńczyć  w  danym  ra­

zie  składają  się  z  warunków  źewnęirżn-jT-h  i  wewnętrznych, 
wymienionych  poprzednio  przy  wyborze  stanowiska,  a  obok

—

 

9

 

—

tego  z  całego  szeregu  innych  poprzednio  pominiętych  jako 
obojętnych  dla  tamtej  sprawy,  niezmiernie  jednak  ważnych 

przy  rozpoczęciu  pracy  zorganizowanej  danego  stanowiska, 

takim i  są:  pragnienie  polepszenia  swego  bytu  politycznego, 
zasobnosć 

ofiaiAiość  narodu,  różny  stopień  zainteresowania 

różnych  warstw  w   tej  zmianie,  brak  cfcasu  i  t.  p.

a)  Stopień  pragnienia  narodu  polepszenia  s w e g o   położenia.

Na  tej  okoliczności  jako  na  pewniku  znanym  i  uznanym 

można  śmiało  wiele  budować.

Słyniemy  pomiędzy  innymi  ludami  jako  naród  pąjfifaóty- 

czny,  czego  zresztą  mamy  św ieży  dowód  w   typowo  polskiej 

ofiarności  Galicji  na  rzfrez,  uznaną  przez  nią  m  'patryotyczną.

b.  Zasobność  w   potrzebne  środki  moralne  i  materjalne.

Do  liczby  środków  powyższych 

możliwyph  w   danym 

razie  do  zużytkowania  z korzyścią dla sprawy potrzeba zaliczyć:

a) 

dgbra  duchowe'  a  więc:  talenty,  zdolności  dyplomatyczne, 

pisarskie,  krasomówcze,  agitatorskie,  stosunki  i  w pływ y 
w   kraju  i  na  t.erenie^europejskim.

b) 

w ybitny  rys  charakteru  narodęwego,  mianowicie  wrażli­

wość i intensywność  przejawniane w  każdej  doraźnej  pracy, 
uznanej, za  d(obrą.

c );,  stopień  żórganizowania  narodu,  przejawniąjący  się 

we 

wszelkiego  ródzaju  zrzeszeniach,  związkach,  stowarzysze­

niach,  partjach,  kołach  i  kóikach,  organizacjach,  gimna- 
nastycznych,  karcerskich  i  wojskowych  i  t.  p,

di 

siły  materjalne,  przejawniające'sie  w  bogactwach  narodu, 

wymierzanych  pieniędzmi,  w   materjale  ludzkim,  gotowym  
i  zdolnym  do  służenia  pobą  w   ten  czy  ow   sposób  sprawie 
zamierzonej,  we  wtezelkiego  rodźaju  środkach i narzędziach 
potrzebnych,  do  prowadzenia  wojny1.i  t.  p.

c.  O f i a r n o ś ć .

Ofiarność  dla  danej  sprawy  może  się  przejawniać  w   spo­

sób  następujący;  dana  j-edniigtka  może  oddać “na  usługi  spra­

w y   w   mniejszym  lub  większym  stopniu:  rzecay zbytku,  zbędne, 
w y g o d n i  przyzwyczajenia,  zdYjlnctśę-i;  stosunki,  pracę, majątek, 
zdrowie,  w o ln o ś c i  żyęie.

W obec  braku  w   danym  razie  * organów  państwowych, 

gromadzących  w  stosunkach  normalnych  potrzebne  na  cele 

ogólne  środki  sposobem  przymusowym,  okoliczność-'  powyższa 

je s t je d y iiy m   źródłem,  zkąd  mogą  być  czerpane  środki potrze­

bne,  musi  być przeto wyzyskiwana  sposobami najwłaściwszemi.

d.  Różny  stopień  zainteresowania  różnych  w a r s t w   społecznych 

w   zmianie  obecnego  położenia.

Rozpatrując  rzecz  z  punktu  widzenia  ideowego,  każdy 

narodowo  uświadomiony  polak,  niezależnie  od  swego  stano­

wiska  w   hierarchji  społecznej,  powinien  w   jednakim  stopniu 

odczuwać  potrzebę  zmiany  obecnego  stanu  rzeczy  i  dążyć  do 

je j  urzeczywistnienia,  pomijając  oczyw iście, czysto 

osobiste 

różnice,  zależne  od  organizacji  danego  osobnika,  stopnia  jego  

wrażliwości,  temperamentu  i  t.  p.;  jednak  z  punktu  widzenia 

praktycznego  różne  klasy  są  w   tej  zmianie  warunków  zainte­

resowane  w   stopniu  rozmaitym.  Inteligencja  np.  zyskała  by 
najwięcej,  bo  zmianie  tej  będzie  zawdzięczała  swe  przyszłe 
utrzymanie  na  stanowiskach  funkcjonarjuszy  państwowych,  i 

społecznych,  obsadzanych  dotychczas  przez  zaborców  swerm 

ludźmi.  —  Sfery  przemysłowe  i  wytwórcze  będą  tę  zmianę 
oceniały  z  punktu  widzenia  zwężenia  się  lub  rozszerzenia ryn ­
ków  zbytu  i  kupna  i  t.  p.  Te  okoliczności  potrzeba  mieć  na 

uwadze  przy  żądaniu  ofiar,  aby  możliwie uniknąć  tarć  w ewnę­
trznych,  tak  szkodliwych  dla  wspólnej  sprawy.

e.  Brak  czasu.

W obec  tego,  że  od  chwili,  w   której  będziemy  musieli 

wystąpić  czynnie  oddziela  nas  prawdopodobnie kilku lub kilku- 
nastomiesięczny  przeciąg  czasu,  do  tej  przeto  okoliczności mu­
szą  być  przedewszystkiem  dostosowane  środki działania  i sama 
akcja  przygotowawcza  rozpoczęta  niezwłocznie  tem  więcej,  że 

terenem  tei  akcji  jest  naród  blizko  -20  m ilionowy  rozsiany  po 

całym  świecie.

4.  Sposoby  działania.

a)  postawa  na  zewnątrz 

b)  agitacja  c)  gromadzenie  'środków

d)  wpra&ad-ecnie  akcji  w  życie.

a.  p o s ta w a   na  zewnątrz.

Z  powodów  zrozumiałych  cała  projektowana  akcja  musi 

być  tajną  wobec  zaborców:  przy  wysokim  stopniu  wyrobienia 
społeczeństwa  naszego  pod  tym   względem  nie  stanowiło  by 

istotnej  przeszkody  w   jej  prowadzeniu,  przytem  poszczególne 
przejawy  roboty  wśród  nas,  ujawnione  przypadkowo  przez 
któregokolwiek  zaborcę,  można  mu  będzie  objaśnić  tem,  że 
dana  praca  robiła  się  na  je go   korzyść;  przy  ujawnianych  w y ­
raźnie  zabiegach  zaborców  w   eelu  pociągnięcia  nas  na  stronę 
każdego  z  nich,  taktyka  powyższa  mogła  by  być  stosowaną 
z  powodzeniem.

—

 

10

  —

11

 

—

b.'  Agitacja.

Agitacja  na  terenie  europejskim  polegała  by  na  tern,  aby 

we  wszystkich  krajach  zdobyć  w   ten  czy  ów  niezawodny spo­
sób  ludzi,  mających  w p ływ y  w   danem  społeczeństwie,  prasę 
miejscową  i  przez  nich  urabiać  opinję  odpowiednią,  bacząc na 
to,  aby  sprawa  polska  ani  na  chwilę  nie  schodziła  z  oczu 

Europy  jako  przyczyna  obecnej  i  wielu  jeszcze  przyszłych 

wojen  o  ile  nie  zostanie  raz  naieżycie  rozwiązaną.

A gitacja  wewnętrzna  powinna  być  przedewszystkiem 

wolną  od  f^ch  wad,  tak  często  spotykanych  u  niedoświadczo­
nych  agitatorów,  któie  miast  zjednywać zwolenników— odstrę- 

cząją  ich.

•Jako  klasyczny  przykład  Wadliwej  agitaąji  może  posłużyć 

sposób  prowadzenia  je j  oblania  na  terenie  Królestwa  przez 

zwolenników  orjentacji  galicyjskiej.

Nieznani  przez  nikogo,  nie  znający  środowiska na którem 

mieli  działać,  t.  j.  orjentacji  miejscowej,  umundurowani, zaśle­
pieni  w   potędze  oręża  germańskiego  i  przez  to  pozbawieni 

bezstronnego  ppglądu  na  daną  sprawę  i  nie  dopuszczający 

nawet  możności  istnienia  innego  poglądu,  spadli  oni  na  część 
Królestwa,, «zasowo  opuszczoną  przez  Rosję  i  jako  przedstawi­

ciele 

niepodlegającej  wątpliwości  potęgi  narzucali  posłuch 

swym   poglądom,  podając  za  zdrajców  lub  pułgłówków  ludzi, 

którzy  ośmielą  się  mieć  inne  zdanie,  grożąc  stryczkiem i kula­
m i  tym,  co  nie  pfiizielą ic h   zaślepienia  i  czynią  to  wszystko 

w   czasie,  gd y  jeden  z  żyrantów  propagowanej  przez  nich  idei 

tępi  i  rabuje  kraj,  który  się  według  ich  agitacji  miał  za  nim 
opowiedzieć— słowem  wyczerpali  zdaje  się  wszystkie  sposoby, 

aby  miast  zjednać —zrazić  ludzi  do  głoszonej  przez  siebie  idei.

W   sposób  wręcz  przęciwny  wyżej  podanemu  powinna 

się  prowadzić  agitacja,  #<hoąc  mieć  widoki  powodzenia. 

Nie 

nakaz,  groźbę  irteror,  lecz  poczucie obowiązku  obywatelskiego 
lub  w   gorszym  lecz  pewniejszym  razie  interes  materjalny 

agitowanego  potrzeba  użyć  za  pobudkę  do  czynu  propagowa­

nego;  nie  łączyć  głoszonej  idei  z  zewnętrznym  publicznie  afi­

szowanym  wyglądem  agitującego,  bo  tern  najszkodliwiej  dla 
sprawy’  wzbudza  się  w   agitowanym  obawę  odpowiedzialności 

w   razie  przegranej  idei  głoszonej.

Agitację,  aby. była  niechybnie  skuteozną,  potrzeba  pro­

wadzić  w   dobrze  sobie-  znanem  środowisku  o 

m

  się  przytero 

przewiduje  pewne  usposobienie  agitowanych  do  przyjęcia  gło­

szonej  idei,  nie  osłaniać  się  przytem  godłem  ani  zawołaniem 

żadnej  partji  ani  stronnictwa,  a  głosić  daną  ideę. jako  zw ykły 

członek  agitowanego  środowiska;  przedewszystkiem  zaś  głosić

—

 

12

 

—

prawdę,  nie  podlegającą  wątpliwościom  w   um jśle  samego 
agitatora;  bo  w tedy  tylko  potrafi  on  odeprzeć  rzeczowo  każdy 

zarzut,  wtedy  zjednywa  słuchacza  nie  groźbą  a szczerem  zapa­
łem,  będącym  nieraz  decydującym  czynnikiem  w   szerzeniu 
danej  idei.

c.  Gromadzenie  środków.

Sposoby  prowadzenia  tej  akcji,  najważniejszej,  muszą być 

najzupełniej  doskonałe,  dające  zupełną  pewność  ofiarodawcy, 
że  poniesione  przez  niego  ofiary  trafią  w   ręce  ; odpowiednie 

i  zostaną  odpowiednio  zużytkowane.  Przyjmując  pod  uwagę 

dość  znaczny  stopień  zorganizowania  narodu  u  szeregu  róż­

nych  zrzeszeń,  stowarzyszeń,  partji,  stronmctwr i  t.  p.  można 

by  sądzie^  że  najpraktyczniej  będzie  użyć  te  organizacje  do 

zDudowania 

organizacji  ogóinej  całego  narodu,  przez  co  osią­

gnie  się  ekonomję  czasu. 

Tak  jednak  nie  jest,  ponieważ 

przeważna  ilość  organizacji  ma  w   swych  programach  obok 
celów  ogólno  narodowych  różne  zadania  i-  cele  swoiste,  często 
sprzeczne  lub  choć  by  tylko  konkurencyjne  z  oelami  i  zada­

niami  innych  organizacji:  ponieważ  przytem  na  wzajemny* 

stosunek  poszczególnych  organizacji  pQ\  za  różnicami  progra* 

mowemi  wielki  w pływ  wywierają  w zględy  .ożysto  Osobiste, 
potworzyły  się  przeto 

wzajemne 

niechęci  i  antagonizmy, 

uniemożliwiające  bardzo  często  prowadzenie  wspólnej  choćby 

najlepszej  sprawy.

Gdyby  nawet  tej  doniosłości  przedsięwzięcie  zdołało  opa­

nować1'wspomnianą  małoduszność  poszczególnych  jednostek  i 

zrzeszeń,  to  jednak  potrzeba  by  było  zużyć  dużo  czasu  na 
wzajemne  przekonywania  się,  zapewnienia  szczerości  pragnień 
i  t.  p. 

W   rozdziale,  organizacja,  podany  jest  przeto  inny  spo­

sób  zorganizowania  całego  narodu,  mający  tą  decydującą  w 
danym  razie  zaletę,  że  pomija  wszelkie  istniejące  organizacje! 
wszelkie  różnorodne  przekonania  i  sympatje osobiste,  a traktu­

je   każdego  osobnika  jako  bezimienną, 

ezpartyjną  cząstkę 

całości,  która  sama  się  na  daną  sprawę  opodatkowywa  sama 
bierze  udział  bezpośrednio  lub  pośrednio  w  tworzeniu poszcze­
gólnych  ogniw  organizacji  i  ma  przytem  możnośB  wglądaćnia 
w'  całą  akcję  za  pomocą  swych  przedstawicieli.

Do  gromadzenia  natomiast,  organizowania  i  ćwiczenia 

materjału  ludzkiego  można  będzie'  z  powodzeniem  użyć  w szel­

kiego  rodzaju  stowarzyszeń gimnastycznych,  karcerskich,  orga­
nizacji  wojskowych  i  t.  p.  o  ile  tekow e'oddadzą  się  do  dyspo­
zycji  władz  naczelnych  organizacji  nie  jako jednostki  o fic ja ln e j 
a ’tylko  jako  zorganizowany  mat^rjał  ludzki:  następnie można 
tu  zu żytkow ać‘jeńoów  polaków  wszystkich  trzech  armji,  k tó jj

—

 

13

 

—

rzy  odpowiednio  użyci,  mogą  służyć  jako  środek  agitacji  w  

szeregach  wojsk  czynnych.

Najważniejszy  jednak  b©  najliczniejszy  materjał  ludzki 

tk w i  w   nas  samych. 

Jeśli  uznajemy  potrzebę  wystąpienia 

czynnego,,  to  tem  samem  musimy  być  przygotowanym i  na  to. 
że  w   ten  czy  inny  sposób  i  każdemu  z  nas  wypadnie  w   niej 
wziąść  udział.

Musimy  przeto  przedsięwziąć  środki  odpowiednie,  aby 

to  źródło  materjału  ludzkiego  jaknajprodukcyjniej  wyzyskać, 
aby  się  jaknajlepiej  do  akcji  tej  przygotować;  każdy  najlepiej 

oczywiście  w ie  do  czego  w   danym  razie  mógł  by  być  przy­

datnym  i  w   jakim   stopniu  pozwolą  mu  je go   stosunki  życiowe 
zaangazować  się  w   danej  sp a w ie.  W   każdym  razie  j-ednak 
powinien  rozpatrzeć',  krytycznie  swe 

dotychczasowe  *  życie, 

wyctofać  ze  sfery1

  swych  potrzeb  życiowych  rzeczy  zbytku  i 

w ygó d   niepotrzebnych,  a  zadowolnić'feię  zaspakajaniem  nadal 

tylko  najniezbędniejszych  dla  utrzymania  życia  potrzeb,  zapra­

wiać  się  w   znoszeniu  tych  wszystkich  trudów  i  niewygód, 

jakie  gd^mogą  spotkać  w   przyszłej  je g o   działalność!  dla  spra­

wy,  hartować  ducha  i  ciało,  do  czego  bardzo  by  sie nadawało 
szerokie  zajęcie  się  społ#czeństwa  zasadami  kąrcerstwa.  Jeśli 

przyczynim y  się  dtp wytworzenia  tego  rodzaju  atmosfery  w 
całym  kraju  i  tem usuniemy wszetehwładnie panującą  gnuśność
i  zniewieściałość,.:t'o  ju ż  tem  samem  zro b im y   bardzo  wiele, 
nie  mówiąc  o  tem,  że  wskutek  tego  zaoszczędziwszy  wielkie 

sumy  pieniędzy,  mogące  być  użytemi  na  poparcie  sprawy  bez 

ponoszenia  przez  uas  istotnych  jakichś’ ofiar  nadzwyczajnych.

Źródłami  zaopatrywani#' się  w   potrzebne  uzbrojenie  po­

winny  być  każde  pobojowisko;  każda  jednostka  któregokol­

w iek  zaboru,  dysponująca  wydawaniem  broni  a  wrażliwa  na 

brzęk  monety,  wreszcie  fabryki  i  arsenały  państw  neutral­

nych  w   danej  wdjnie,  które  za  gotówkę  napewno  podejmą 

się  uzbroić  armję  wielokroć  większą  od  tej,  jaka  nam  w   da­

nym  razie  potrzebna.

Pow yżej  była  mowa  ó  sposobie  gromadzenia  środków, 

potrzebnych  do  akcji  czynnej,  zewnętrznej,  skierowanej  prze­
ciw   czynnikom,  leżącym  po  za-  narodem,  mającej  być  użytą 
dla  polepszenia  położenia  narodu  wobec  państw  ościennych.

Akcja 'fa  nie  wyklucza  oczywiście  niezbędności  prowa­

dzenia  jednoczesnego  akcji  wewnętrznej,  do  wytworzenia  w e ­

wnątrz  narodu  organów pełnego ż jc ia  samorządnego,  dostarcza­
nych  nam  dotychczas  przez  zaborców.  Zważywszy  jednak,-Ze 

akcja  zewnętrzna  musi  być  doraźna  i  niępwłaczna,  akcja  w e­

wnętrzna’  powinna  uznać  jej  usprawiedliwione  ¿bbrem  ogól- 
nem  pierwszeństwa

—

 

14

 

—

W   powyższy  sposób  rozumiana  akcja  gromadzenia  środ­

ków   musi  oczywiście  być  początkiem  jakiejkolwiek  akcji  na­

rodowej  zewnętrznej,  bowiem  bez  przybliżonego  bodaj  orjen- 
towania  się  w   środkach  posiadanych,  nie  możemy  wybrać 
odpowiednich  sposobów  działania,  ani  wiedzieć  do  czego  mo­

żem y  dążyć.

Jeśli  się  np  okaże,  że  przy  braku  materjału  ludzkiego 

naród  posiada  obfitość  dyplomatów  i  pieniędzy,  w tedy  użyje­
m y  zupełnie  innych  sposobów  działania  niż  w   wypadku,  gdy 
obrachunek  wypadnie  na  korzyść  np.  pieniędzy  i  materjału 

ludzkiego,  a  jeszcze  innych  w   razie  gdy,  obfitując  w   materjał 
ludzki,  nie  będziemy mieli ani  dyplomatów  ani  pieniędzy  i t.  d.

D.  Sposób  urzeczywistnienia  omawianej  akcji  t.  j. i po­

wołanie  całego  narodu  do  wspólnej  pracy,  wybór  władz kiero­
wniczych  i  t.  p.  będzie  omówionym  w   dziale  organizacji.

Za  podstawę  tej  ostatniej  przyjęto może  zbyt idealny pier­

wiastek  natury  ludzkiej,  mianowicie  poczucie  obowiązku  oby­
watelskiego  i  zupełne  wyrzeczenie  się  osobistych  ambicji  i 

chęci  władzy,  ale  tej  miary  zamierzenie  usprawiedliwia  podo­
bne  założenie.

W   chwili,  gdy,  sałe  narody  naogół  mniej  uczuciowe  od 

naszego,  ja k   niemcy,  belgowie,  Serbowie  i  inni  nie  wahają 
się  zaryzykować  całego  swego  bytu  politycznego,  całego  do­

robku  wiekowego  dla  wywalczenia  lepszej  przyszłości  swym 
pokoleniom  następnym,  my,  jako  naród,  który  był  wolnym  i 

chce  nim  być  nadal,  musi  wysunąć  na  plan  pierwszy  zaletę 

charakteru,  warunkującą  zdobycie  wolności  t.  j.  przełożyć  do­

bro  ogólne  ponad  swe  interesy  osobiste  i  ambicje  egoistyczne. 
Skoro  zaś  na  tb  się  zdobędziemy,  wtedy  każdy  sposób  prak­
tycznego  prowadzenia  pracy  będzie  celowym,  bo  choć  może 
na  razie  nie  jednakowo  doskonałym,  zespoli  jednak  dążenia 
pojedyncze  dla  osiągnięcia  dobra  wspólnego  i  będzie  przez 
samo  życie  doskonałym.

P rzy  wyborze  władz  kierowniczych  daną  akcją  potrzeba 

najbezwzględniej  zwracać  uwagę  na  to,  aby  osobistości  w y ­
brańców  dawały  zupełną  gwarancję  wymaganej-  w   danym  ra­

zie  doskonałossi,  przyczem  ich  życie  dotychczasowe  t.  j.  po­
stępki  a  nie  słowa  powinny  być  miarą  ich  wartości.

Ze  przytem  może  nastąpić  nowe  przewartościowanie  lu­

dzi,  że  może  niejedna  z  dotychczasowych  wielkości  naroda-l 

wych  zejdzie  na  plan  dalszy,  że  wiele  jednostek  prawdziwej 
wartości  zostanie  wysuniętych  na  czoło  narodu,  to  je s t praw­
dopodobne,  ale  to  właśnie  można  będzie  zapisać  na  dobro  da­

nej  akcji.

—

 

15

 

—

O r g a n i z a c j a .

1.  Cel. 

2.  Rodzaj. 

3.  Sposób  w p ro w ad zen ia  w   życie.

1. 

N ajw ażn iejszym i  czynnikam i  om ówionej  poprzednio 

akcji  czynnej  są  znajomość  sił,  ja k ie   naród  m oże  w   nią  w ło ­

ż y ć   i  w y b ó r  ludzi,  k tó ry m   p o w ie rz y   je j  k ierow n ictw o.

T e   dw a  czynniki  skreślą  dopiero  rodzaj  i  zakres  samej

akcji.

P o n iże j  podany  p rojek t  organ izacji  odnosi  się  w yłą c zn ie 

do  w y ło n ie n ia   z  narodu  p o w y ższyc h   dw óch  czynników ,  nie 

potrącając  o  jakość  organ izacji  narodu  w   czasie  samej  akcji, 
g d y ż   tę   stw orzą  dopiero  ustanowione  w ładze  naczelne.

2. 

Chcąc,  aby  dana  organizacja  w yrosła  z  narodu  jako 

łi  tak iego,  można  np.  postąpić  w   śposób  następujący:  każde 

10  osób  n a joliższych   zn ajom ych   w yb iera  z pośród siebie jed n o­

stkę  najodpow iedniejszą,  k tórej  pow ierzają  lub  narazie  tylk o  
deklarują  swe  ofiary,  rozum iane  w   tem   znaczen. u,  jak  to  było 

podane  p rz y   spisie  grom adzenia 

środków;  przypuśćm y,  że 

jed n ostk ę  tę   nazw iem y  poborcą.

P o b o r c y   stanowią  I - y   stopień  h iera rch iczn y  danej  orga­

nizacji  i  będąc  zakonspirow anym i  w obec osobistości  stojących 

poza  organizacją,  są  ujaw nieni  nie  ty lk o   w ob ec  swej  grupy 
ofiarod aw ców   le c z   i  w obec  ofiarod aw ców   in n ych   grup;  10-ciu 
p oborców   w yb iera ją   ze  sw ego  grona  jed n eg o   osobnika  I i- g o  
stopnia  hierarchiczn ego  organizacji,  p o w ie d zm y   składow ego,  u 

k tóreg o  składają  zebrane  ofiary  oraz  ustanawiają  odpow iednią 

ilość  kon trolerów ,  w yb ran ych   z  grona  ofiarodaw ców .

Osobistość  składowego  je s t  zakonspirowana  w o b e c  ofia­

rodaw ców   a  osobistości  k on trolerów   ujawnione  w ob ec  nich.

lO -ciu  składowych  w yb iera ją   jed n ego  członka I i i - g o   sto­

pnia  hierarchiczn ego,  n a zw ijm y  g o   m agazynierem ,  u  k tórego 
grom ad zą  zebrane  o fia ry   i  rów n ież  odpow iednią  ilość  kontro­
leró w ,  t y c h   ostatnich  z  grona  poborców.

O sobistość  m agazyniera  je s t   zakonspirowaną  w o b e c  po­

b orców   a  osobistości  kon trolerów   ujawnione  w ob ec n ich  i  t.  d.

K ilk a   stopni  hierarchiczn ych  teg o  rodzaju  organizacji 

ześrodkuje  w szystk ie  zebrane  o fia ry   w  rękach  człon k ów   osta­

tniego  stopnia, 

dostatecznie  zakonspiruje  ich  osobistości  i 

zebrane  ofiary,  a  jednocześnie  o g ó ł  ofiarodaw ców   przez  sw ych 

poborców   i  ca ły   szereg  k o n trolerów   będzie  m iał m ożność  czu­

wania  nad  całą  akcją.

—

 

16

 

—

P o b o r c y   w yo iera ją   z  p om ięd zy  siebie  rów n ież  innych 

funkcjonarjuszy  danej  organ iza cji  sposobem  an alogiczn ym   z 
w y ż e j  podanym,  skąd  cała  organizacja,  w yrośnie  z  narodu  bez­

pośrednio,  usuwając  potrzebę  uciekania  się  do  po m o cy  istn ie­

ją c y c h   organizacji.

Zadaniem   k o n trolerów   I- g o   stopnia  będzie  p rzed ew szy- 

stkiem   u w ierzyteln ien ie  osobistości  poborców   t.  j.  zbadanie 
c z y   dany  poborca  jes t  p rzed staw icielem   10-ciu  ofiarodaw ców  

i  c z y   dany  ofiarodawca  nie  n a leży  do  kilku  grup  i  p rzez  to 
nie  g łosow a ł  na  kilku  poborców.

Czynność  ta  musi  b y ć  przeprow adzoną  z  całą  sumien­

nością  i  ścisłością,  od  niej  bow iem   zależeć  będzie  stopień za­

ufania  ogółu   do  kierow n ików   sprawy. 

N atu raln ie  to   samo 

stosuje  się  i  do  kontrolerów   każdego  stopnia  następnego  w o ­

bec  składu  osobistego  człon ków   danego  stopnia  i  stopni  niż­

szych.

Zadaniem   każdego  stopnia  organizacji  będzie  system aty­

zow anie  zebranego  m aterjału  i dążenie do jaknajprędszego ogar­
nięcia  organizacją  całego  narodu  bez  w zględ u   na  istniejące 
ob ecn ie  gran ice  państwowe.

Z   ch w ilą ,  g d y   to  nastąpi,  ostatni  stopień,  zło żo n y   z 

mniej  w ię c e j  kilkudziesięciu   osób,  w yb ierze  zarząd  g łó w n y  

z  kilkunastu  osób  i  znając  m aterjał  i  siły   rozporządzalne, 

opracuje  w ła ściw y   program   akcji  czynnej.

3. 

Sposób  tw orzen ia  się  organ izacji  po w yższej  będzie 

następujący:  dana  jednostka,  zaznajom iona  z  program em   p o ­
w yższy m   i  przyjm ując  ta k ow y  jako  podstawę  swej  pracy,  za­

poznaje  z  nim   swych  znajom ych  i  tw o r z y   z  pośród  nich  kółko 

z  10-ciu  osób,  które  po  w ybraniu   p o b orcy  i  je g o   zastępcy, 
składają  mu  swe  ofiary,  oznaczając  się  w   je g o   rejestrze  nu­
m eram i  kolejnem i.  oraz  w spólnie  o b ie rr’ ą  hasło  lub  zawołanie 
sw ego  kółka.

N astępnie  w szyscy   organizują  now e  kółka,  przedru kow y- 

w ują  program   akcji  i  zapoznają  z  nim  sąsiednie  okolice.

Skoro  w   danej  m iejscow ości  pow stanie.,10  kartek  .poborcy 

obierają  składow ego  k o n trolerów   i  t.  d ..  ••  •- 

1  .  * )

Składow i  system atyzują  zebrane  ofiary,,  odbiór  k tóry ch  

potw ierdzają  kw itam i  sznurow ym i  i  w ręczają  poborcom   dla 

okazania  tak ow ego  ofiarodaw com ;  ułatw iają  organizow anie  się 
i  ćw iczen ie  kółek  b o jo w y c h   i  kierują  dalszą  akcją  agitacyjną; 
k o n tro le rzy  

u w ierzyteln ia ją  

osobistości  sprawdzają 

ofiary 

w szys cy   zaś  razem   dążą  do  m o żliw ie  szybkipgo  rozrostu  orga­
nizacji.

—

 

17

 

%

W   sposób  p o w y ższy   organizacja  m oże  bardzo 

prędko 

objąć  cały  naród  bez  w zg lę d u   na  gran ice  i  stany  wojenne 

tem  w ięcej,  że  u m iejętnie  agitow an a  nie  powinna  w   zasadzie 
jpotykać  przeciw działania  i  m oże  się  odbyć  bez  głośnej  maso­

wej  agitacji.

C złon k ow ie  każdego  stopnia  powinni  dążyć  p r z y   pośre­

dnictw ie  sw ych   m ocodaw ców   do  m o żliw ie  szyb k iego  porozu­
mienia, się  i  wybrania  sw ego  przed staw iciela  stopnia następnego.

Z  chwilą,  powstania  zarządu  g łó w n e g o ,  ten   ostatn i  zade­

cyduje  o  losach  dotych czasow ej  organ izacji  i  albo  ją  utrzym a, 
albo  zmieni  w ed łu g  potrzeby.

P o w y ż e j  narzucony  całokształt  akcji  narodow ej  w   dobie 

obecnej  bynajm niej  nie  rości  sobie  pretensji  do  doskonałości. 
Jest  on  raczej  prośbą  teg o,  w   ja k im   kierunku  pow inn a  w y t ę ­
żać  swe  m yśli  jednostka,  uznająca  doniosłość  c h w ili  obecnej 
dla  losów   narodu  naszego,  w   celu  w yszukania  sposobu najpeł­
niejszego  jej,  zużytk ow an ia  dla  naszego  dobra.

Projeki,  p o w yższy  pow inien  przejść  przez rzeczow ą   k r y t y ­

kę  jednostek,  podobnież  pojm u jących  p rzeży w a n y   przez  nas 

okres  h is to ry czn y   z  k tórej  to  k ry ty k i  g d y b y   n a w et  w yszed ł 
całkiem  potępion ym   jako  n ieodp ow iedn i,  to  jed n ak  posłu ży 
za  podstaw ę  do  w y tw o rze n ia   programu  lepszego,  op artego  na 

faktach  ż y c io w y c h   i  lo g ic z n ie   z  nich  w y p ły w a ją c y c h   w nios­
ków  a  nie  na  sym patjach,  obietnicach  lub  b e zw a rtościow y ch  

przypuszczeniach.

Jedno,  co  pow inno  znaleźć  posłuch  szerszy  i  co  najzu­

pełniej  u spraw iedliw i  ce lo w o ść  pracy  pow yższej  to   wskazane 

w   niej  prześw iadczenie  się  ogółu,  że  nie  w oln o  nam  tra cić 

ani  c h w ili  czasu? bezczynn ie, 

że  potrzeba 

narazie  w   m yśl 

choćby  p o w y ższeg o   'program u   zacząć  pracę  organizow ania 

się  n iezw łoczn ie,  bo  ta   będzie  podstawą  każdego  programu, 

jaki  uznam y  za wskazany  do  przyjęcia.

Omyłki  w  druku.

Na  s tr. 

w iersz. 

j e s t  

powinno  być

1 

7 

paborów 

zaborców

l  

^gSl 

zaborem 

zaborców

3 

34 

taktycznie 

teoretycznie

5 

13 

przypuśćmy 

przyjmiemy

6 

34 

powstaje 

pozostaje

8 

3 

prawdziwą 

prowadzoną

„ 

17 

terni  celami 

tym   celem

12 

36  ' 

u 

w

14 

13 

wglądacnia 

wglądania

15 

.13. t.  j.  i   , 

i  .¡¿t.j. (i zbyteczne)

„ 

14 

spisie 

opisie'1 >

17 

14 

prośbą 

próbą 

wyrazy  „karoerskich“  czytać  należy  na  s t r . 12  i  13  harcerskich