RUCHY ROŚLIN I ICH PODŁOŻE
* ma charakter stacjonarny (poruszają się organy a nie cała roślina)
* wyjątkiem są pływki glonów, gamety mszaków i paprotników, które podobnie jak pierwotniaki, mogą się swobodnie poruszać za
pomocą rzęsek i wici w wodzie
* taksje są ruchami wyraźnie ukierunkowanymi odpowiednimi bodźcami, np. światłem (fototaksja), substancjami chemicznymi
(chemotaksja) czy temperaturą (termotaksja), jak np. dodatnia fototaksja eugleny
* ruchy niezależnie od ich charakteru mogą być wywoływane dwoma podstawowymi mechanizmami
* ruchy roślin (tropizmy i nastie) związane są z różną wrażliwością ich tkanek na pobudzenie przez określony bodziec
* mogą się przejawiać w różnorodny sposób i polegać na wyginaniu, skręcaniu lub obrocie organu
* energii niezbędnej do wykonania przez organ roślinny ruchu dostarczają komórki pobudzonych tkanek
MECHANIZM WZROSTOWY
* u jego podstaw leży
nierównomierny, wywołany
auksynami, wzrost dwóch
przeciwległych stron danego
organu
* jedna jego strona rośnie
szybciej niż przeciwstawna, co
prowadzi do wygięcia
* jest ono tym silniejsze, im
wyraźniejsza jest różnica
szybkości wzrostu obu stron
* jest to zasadniczy mechanizm
tropizmów i niektórych nastii
MECHANIZM TURGOROWY
* opiera się na zmianach
ciśnienia turgorowego a w
konsekwencji na zmianach
rozmiarów komórek
* obniżenie ciśnienia
turgorowego komórki o
elastycznych i rozciągniętych
ścianach prowadzi do
zmniejszenia jej rozmiarów,
a podwyższenie turgoru przez
określony bodziec wywołuje
zjawisko odwrotne
* odgrywa ważną rolę w
ruchach nastycznych
BODŹCE WYWOŁUJĄCE RUCHY ROŚLINY
RODZAJ BODŹCA
TROPIZMY
NASTIE
Światło
fototropizm
fotonastia
Grawitacja
geotropizm
-
Substancje
chemiczne
chemotropizm
chemonastia
Woda
hydrotropizm
-
Temperatura
termotropizm
termonastia
Mechaniczny
(np. dotyk)
tigmotropizm
(haptotropizm)
sejsmonastia
Rytm dobowy
-
nyktynastia
- nie stwierdzono występowania
TROPIZMY
* ruchy organów roślinnych (korzeni, łodyg, liści) o wyraźnie kierunkowym charakterze – ściśle związanym z kierunkiem
działania bodźca
* polegają głównie na wyginaniu organów w kierunku bodźca (tropizm dodatni +) lub w przeciwną stronę (tropizm ujemny -)
* organ może się również ustawić pod pewnym kątem do kierunku działania bodźca (plagiotropizm)
FOTOTROPIZM
* reakcja ruchowa rośliny na jednostronne
oświetlenie
* dzięki reakcji fototropicznej roślina z
powrotem osiąga pozycję, w której
oświetlenie jest równomierne (korzystne
dla fotosyntezy)
* fotoreceptorami indukującymi reakcję
fototropiczną są najprawdopodobniej
barwniki żółte i pomarańczowe,
występujące u roślin
* mechanizm fototropiczny jest
wzrostowy
* oświetlenie jednostronne zmienia
stężenie auksyn po obu stronach rośliny –
oświetlonej i nieoświetlonej
- według jednej koncepcji przemieszczają
się one ze strony oświetlonej na stronę
zaciemnioną
- według innej pod wpływem światła
ulegają rozkładowi
* w konsekwencji zaciemniona strona
staje się bogatsza w auksyny
- w wypadku łodygi skutkuje to szybszym
wzrostem tej strony i wygięciem w
kierunku światła
- w wypadku korzenia jest inaczej, bo
wykazuje on znacznie większą wrażliwość na
wysokie stężenie auksyn, strona
zaciemniona (bogatsza w auksyny) rośnie
wolniej niż oświetlona i korzeń wygina się
w stronę przeciwną do kierunku padania
światła (np. korzenie czepne BLUSZCZU)
- liście ustawiają się prostopadle do
oświetlenia (diafotropizm)
GEOTROPIZM
* siewkę (np. gorczycy) umieszczamy się w pozycji poziomej
(prostopadle do kierunku działania siły ciążenia)
- łodyga wraz z liśćmi wykazuje geotropizm -
- korzeń wykazuje geotropizm +
- korzenie boczne ustawiają się pod pewnym kątem (plagiogeotropizm)
* dzięki temu roślina z powrotem osiągnie pozycję optymalną dla jej wzrost
i rozwoju
* auksyny gromadzą się po dolnej stronie rośliny
- analogicznie do fototropizmu zasobna w auksyny dolna część łodygi
rośnie szybciej niż górna i łodyga wygina się w górę
- dolna część korzenia rośnie wolniej niż górna i wygina się on w dół
TIGMOTROPIZM/HAPTOTROPIZM
* występuje u roślin, które dzięki
wąsom czepnym (CHMIEL, FASOLA)
potrafią umocowywać się i wspinać ku
światłu, wykorzystując w tym celu
podporę (np. tyczkę)
* ucisk ze strony tyczki powoduje
przemieszczenie auksyn na
przeciwną stronę, która rośnie
szybciej i pęd owija się wokół
podpory
CHEMOTROPIZM
* zachodzi, kiedy np. łagiewka
pyłkowa kiełkująca na znamieniu
słupka przerasta jego szyjkę i
zalążnię, kierując się do zalążka
* substancja chemiczna indukująca
wzrost łagiewki, najprawdopodobniej
wydzielana jest właśnie przez
zalążek
