Technik_technologii_ceramicznej_311[30].Z2.02

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Podstawowe prace laboratoryjne

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2.

Przygotowanie mas. Rodzaje mas

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3.

Oznaczenie wody zarobowej, szybkości wydzielania się wody

z próbek podczas suszenia, skurczliwość suszenia, wypalania
i skurczliwości całkowitej. Wady suszenia

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4.

Pomiar temperatury i wilgotności powietrza suszącego, oznaczenie

prędkości przepływu powietrza, pomiar parametrów wypalania:
temperatury, ciągu spalin, niepewność pomiaru

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5.

Badanie próbek wypalonych

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6.

Badanie jakości wyrobów gotowych – badania zgodności

z wymaganiami norm

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy na temat badania właściwości

technologicznych mas ceramicznych.

W poradniku zamieszczono:

−−−−

wymagania wstępne, czyli wykaz niezbędnych umiejętności i wiedzy, które powinieneś
mieć opanowane, aby przystąpić do realizacji programu jednostki modułowej,

−−−−

cele kształcenia tej jednostki modułowej,

−−−−

materiał  nauczania  (rozdział  4),  który  umoŜliwia  samodzielne  przygotowanie  się  do
wykonania  ćwiczeń  i  zaliczenia  sprawdzianów.  Obejmuje  on  równieŜ  ćwiczenia,  które
zawierają  wykaz  materiałów,  narzędzi  i  sprzętów  potrzebnych  do  realizacji  ćwiczeń.
Przed  ćwiczeniami  zamieszczono  pytania  sprawdzające  wiedzę  potrzebną  do  ich
wykonania.  Po  ćwiczeniach  zamieszczony  został  sprawdzian  postępów.  Wykonując
sprawdzian  postępów,  powinieneś  odpowiadać  na  pytania  tak  lub  nie,  co  oznacza,  Ŝe
opanowałeś materiał albo nie,

−−−−

sprawdzian osiągnięć, w którym zamieszczono instrukcję dla ucznia oraz zestaw zadań
testowych sprawdzających opanowanie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki.
Zamieszczona została takŜe karta odpowiedzi.

−−−−

wykaz literatury.

JeŜeli będziesz mieć trudności ze zrozumieniem tematu lub ćwiczenia, to poproś

nauczyciela lub instruktora o wyjaśnienie i ewentualne sprawdzenie, czy dobrze wykonujesz
daną czynność.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie pobytu w pracowni musisz przestrzegać regulaminów, przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz instrukcji przeciwpoŜarowych, wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Przepisy te poznasz podczas trwania nauki.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

–

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej
oraz ochrony środowiska,

–

posługiwać się dokumentacją techniczną,

–

wykonywać pomiary warsztatowe,

–

charakteryzować

materiały

konstrukcyjne

oraz

wykonywać

obliczenia

wytrzymałościowe,

–

wykonywać podstawowe operacje technologiczne,

–

badać układy elektryczne i elektroniczne,

–

uŜytkować układy regulacji i sterowania,

–

analizować układy sterowania stosowane w procesach ceramicznych,

–

posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu chemii stosowanej,

–

określać właściwości krzemianów i układów koloidalnych,

–

badać przemiany fazowe w materiałach ceramicznych,

–

badać właściwości fizyczno-chemiczne surowców i kruszyw ceramicznych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Podstawowe prace laboratoryjne

4.1.1. Materiał nauczania

Do podstawowych prac laboratoryjnych zaliczamy: rozdrabnianie, przesiewanie,

waŜenie, miareczkowanie, suszenie, wypalanie oraz badanie cech wytrzymałościowych.

Rozdrabnianie. W celu otrzymania materiałów o bardzo drobnym uziarnieniu konieczne

jest  rozdrabnianie  większych  kawałków  jednolitego  lub  zbrylonego  materiału.  UŜywa
się do tego  celu  kruszarek  laboratoryjnych:  szczękowej  i  stoŜkowej,  młynka  tarczowego,
moździerza  stalowego  lub  porcelanowego  z  tłuczkiem  i  laboratoryjnego  młynka
porcelanowego.

Większe bryły rozbija się w laboratorium ręcznie. Dalsze rozdrabnianie następuje

w kruszarce szczękowej lub stoŜkowej.

Do mielenia materiałów drobnoziarnistych słuŜą młynki kulowe porcelanowe.
Pomimo stosowania do rozdrabniania urządzeń mechanicznych, w laboratoriach uŜywa

się moździerza stalowego z tłuczkiem. Jest on szczególnie przydatny, gdy chodzi
o obserwację przebiegu rozdrabniania, dla sprawdzenia obecności drobnych zanieczyszczeń
w postaci ziaren. Często stosuje się moździerze z tłuczkiem poruszanym mechanicznie.

Przesiewanie. Stosuje się w celu określenia zawartości wagowych poszczególnych

frakcji.  Wyniki  badania  przedstawia  się  za  pomocą  krzywej  przesiewu  lub  krzywej
uziarnienia.  Przesiewanie  stosuje  się  równieŜ  w  celu  wyodrębnienia  niektórych  frakcji,
np. w celu oddzielenia z materiału frakcji najdrobniejszych lub najgrubszych, a takŜe w celu
określenia procentowej ich zawartości.

Wymiary i kształt sit zaleŜą od uziarnienia i wielkości przesiewanych próbek.

Przesiewanie wykonuje się ręcznie lub mechanicznie.

Większe próbki przesiewa się partiami.
WaŜenie. Towarzyszy wielu badaniom laboratoryjnym. Rodzaj wagi dobiera

się w zaleŜności  od  charakteru  i  wielkości  badanych  próbek,  ich  liczby  oraz  wymaganej
dokładności  waŜenia.  Dokładność  waŜenia  zaleŜy  od  charakteru  wykonywanego  badania.
Częstym  błędem  jest  waŜenie  poszczególnych  próbek  z  dokładnością  wielokrotnie
przewyŜszającą  błąd  doświadczalny  w  badaniu.  W  związku  z  tym,  w  opisach  metod
badawczych  podawana  jest  dokładność  waŜenia,  jaką  naleŜy  zachować  przy  wykonywaniu
danego badania.

W czasie waŜenia naleŜy przestrzegać zasad:

–

próbki i odwaŜniki nakłada się i zdejmuje przy unieruchomionej belce wagi,

–

waŜone próbki powinny znajdować się na szkiełkach, naczynkach wagowych
lub na papierze; nie wolno kłaść próbek bezpośrednio na szalce,

–

ciecze (zwłaszcza dymiące lub łatwo lotne) powinny być w naczyniach zamkniętych,

–

waŜone próbki powinny mieć temperaturę pokojową,

–

waŜone próbki naleŜy ustawiać na lewej, a odwaŜniki na prawej szalce,

–

przy waŜeniu na wagach dziesiętnych stołowych i uchylnych odwaŜniki nakłada
się ręcznie, a przy waŜeniu na wagach technicznych i analitycznych za pomocą pincety.
Zalecane jest waŜenie na półautomatycznej wadze elektrycznej z tłumieniem wahań,

o zakresie pomiarowym do 1 kg.

Stosowane rodzaje wag:

–

dziesiętne – o nośności powyŜej 10 kg,

–

stołowe lub uchylne – o nośności do 10 kg,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

laboratoryjne techniczne – o nośności 0,25; 0,5; 1 i 2 kg,

–

półautomatyczne – o nośności do 1 kg,

–

analityczne – o nośności 100 i 200 g.
Miareczkowanie. Jest to chemiczna technika analizy ilościowej polegająca

na dodawaniu  roztworu  titranta  (roztworu  dodawanego  w  postaci  kropel  do  roztworu
analizowanej  substancji)  z  biurety  (jest  to  sprzęt laboratoryjny  o  kształcie  zazwyczaj  długiej
i cienkiej  rurki  szklanej,  z  precyzyjną  skalą  objętości,  która  jest  od  dołu  zakończona
kranikiem i precyzyjnie wykonanym „dzióbkiem”).

W trakcie miareczkowania dodawany roztwór powinien reagować szybko i ilościowo

z roztworem analizowanej substancji. W wyniku reakcji moŜe np. nastąpić zmiana barwy,
zmiana przewodnictwa elektrycznego itp.

Reakcja stosowana przy miareczkowaniu powinna:

–

przebiegać szybko i ilościowo zgodnie z określonym, znanym równaniem,

–

posiadać odpowiedni wskaźnik umoŜliwiający określenie końca miareczkowania,

–

wprowadzony odczynnik nie moŜe wchodzić w reakcje z innymi substancjami
występującymi w roztworze.
Suszenie. Jest jedną z zasadniczych czynności podczas badania surowców ceramicznych

oraz w procesie produkcyjnym. W laboratorium suszy się najpierw w tzw. warunkach
laboratoryjnych, a następnie dosusza się w suszarkach o róŜnej konstrukcji. Przebieg suszenia
w laboratoriach róŜni się w sposób zasadniczy od metod stosowanych w przemyśle.

W laboratorium moŜna stosować suszarki o dowolnej konstrukcji. Najwygodniejsze

są suszarki elektryczne z automatyczną regulacją. Stosuje się teŜ suszarki gazowe.

W celu ustalenia warunków, w jakich moŜna będzie prowadzić suszenie wyrobów

z badanych surowców, naleŜy w czasie ich badań ustalić zasadnicze parametry procesu
suszenia: szybkość oddawania wilgoci, temperatura suszenia, nasycenie parą i prędkość
przepływu powietrza, w którym próbki są suszone.

Wypalanie. Podczas tego procesu wyroby ceramiczne uzyskują właściwości decydujące

o ich trwałości. W laboratorium oznacza się podstawowe parametry  wypalania: temperaturę,
rodzaj  atmosfery,  szybkość  podnoszenia  temperatury.  Sprzętem  niezbędnym  do  wypalania
jest piec laboratoryjny.  Piece te  róŜnią się między sobą konstrukcją i  rodzajem stosowanego
paliwa.

Autoklawizacja. Jest to proces nadawania Ŝądanych cech wytrzymałościowych

materiałom budowlanym produkowanym z wapna i krzemionki, jako zasadniczych
surowców. W autoklawach laboratoryjnych parę uzyskuje się przez doprowadzenie
do wrzenia wody znajdującej się na dnie kotła ciśnieniowego.

Badanie cech wytrzymałościowych. Oznaczenie odporności materiału na działanie tylko

jednego rodzaju sił jest niewystarczające. Elementy budowlane podczas pracy w konstrukcji
są poddawane działaniu kilku rodzajów sił.

Elementy ceramiczne naraŜone są najczęściej na zniszczenie pod wpływem sił:

ciskających, rozciągających, zginających, a takŜe od uderzeń i ścierania.

Prowadzi się dwa rodzaje badań, a mianowicie małych próbek laboratoryjnych,

wykonywanych specjalnie z danego surowca w celu stwierdzenia jego przydatności
do produkcji

odpowiednich

elementów

budowlanych

oraz

badania

odpowiednio

przygotowanych elementów, pochodzących z normalnej produkcji.

Oprócz próbek odpowiednio przygotowanych do badań trzeba posiadać odpowiedni

sprzęt w postaci pras i urządzeń.

Ogólną zasadą obowiązującą przy badaniach wytrzymałościowych jest to, Ŝe próbek

uszkodzonych i z defektami mogącymi wpłynąć na wyniki, nie poddaje się badaniom.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie czynności zalicza się do podstawowych prac laboratoryjnych?

W jakim celu wykonuje się rozdrabnianie materiałów?

W jakim celu stosuje się przesiewanie próbek materiału sypkiego?

Od czego zaleŜy rodzaj uŜytej wagi oraz dokładność waŜenia?

Jakich zasad naleŜy przestrzegać podczas waŜenia?

Na czym polega miareczkowanie?

W jakim celu poddaje się surowce ceramiczne procesowi suszenia?

W jakim celu wyroby ceramiczne poddaje się procesowi wypalania?

Na czym polega proces autoklawizacji?

10.

W jaki sposób przeprowadza się badanie cech wytrzymałościowych?

4.1.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj waŜenie próbek materiałów ceramicznych wskazanych przez nauczyciela,

z określoną przez nauczyciela dokładnością. Wyniki badania zapisz w notatniku.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować przygotowane przez nauczyciela próbki materiałów ceramicznych,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

dobrać rodzaj wagi do waŜonej próbki,

zapoznać się z zasadami waŜenia,

przygotować wagę do waŜenia,

umieścić kolejno próbki na wybranych wagach i przeprowadzić waŜenie zgodnie
z obowiązującymi zasadami oraz określoną przez nauczyciela dokładnością,

zanotować wyniki badania w notatniku,

uporządkować stanowisko pracy,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

przygotowane przez nauczyciela próbki róŜnych materiałów ceramicznych,

–

naczynia wagowe,

–

wagi,

–

wykaz zasad obowiązujących podczas waŜenia,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca podstawowych prac laboratoryjnych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wymieszaj dwie substancje wskazane prze nauczyciela metodą miareczkowania.

Zaobserwuj zachowanie się otrzymanego roztworu. Zanotuj wyniki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować przygotowane przez nauczyciela próbki materiałów,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zapoznać się z instrukcją wykonania ćwiczenia,

dodać jeden roztwór do drugiego metodą miareczkowania,

zaobserwować zachowanie się otrzymanego roztworu,

zanotować wyniki badania w notatniku,

uporządkować stanowisko pracy,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja wykonania ćwiczenia,

–

przygotowane przez nauczyciela próbki materiałów,

–

biureta,

–

probówka,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca podstawowych prac laboratoryjnych.

Ćwiczenie 3

Wykonaj suszenie próbki, wskazanego przez nauczyciela materiału ceramicznego

w piecu elektrycznym. Zapisz w notatniku sposób przeprowadzonego badania oraz uzyskane
wyniki.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować przygotowaną przez nauczyciela próbkę materiału ceramicznego,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zapoznać się z instrukcją wykonania ćwiczenia,

zwaŜyć przygotowaną przez nauczyciela próbkę materiału ceramicznego,

umieścić próbkę w komorze pieca,

przeprowadzić suszenie próbki zgodnie z instrukcją,

przeprowadzić waŜenia kontrolne próbki, w trakcie wykonywania badania,

zanotować wyniki badania w notatniku,

uporządkować stanowisko pracy,

10)

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

instrukcja wykonania ćwiczenia,

–

przygotowana przez nauczyciela próbka materiału ceramicznego,

–

waga,

–

piec elektryczny,

–

przybory do pisania,

–

notatnik,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca podstawowych prac laboratoryjnych

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Przygotowanie mas. Rodzaje mas

4.2.1. Materiał nauczania

Przygotowanie mas o konsystencji plastycznej
Próbki naleŜy wykonywać zgodnie z ustalonymi wymaganiami normowymi aby wyniki

badań miały praktyczną wartość. Np. glina do formowania próbek powinna być równomiernie
przerobiona  i  nawilŜona;  zawartość  wilgoci  powinna  odpowiadać  konsystencji  roboczej.
Szkodliwe  zanieczyszczenia  zawarte  w  próbce,  występujące  w  postaci  ziaren,  powinny  być
rozdrobnione jedynie w stopniu nie zmniejszającym ich destrukcyjnego działania. W tym celu
całkowitą  ilość  gliny  przeznaczoną  do  formowania  próbek  suszy  się,  moŜliwie
w temperaturze pokojowej ewentualnie nieznacznie podgrzewając ją do stanu pozwalającego
na łatwe rozdrabnianie (tzn. do stanu powietrzno-suchego). Podsuszoną glinę rozdrabnia się w
moździerzu  Ŝelaznym  lub  porcelanowym,  rozbijając  większe  grudki,  lecz  nie  stosując
rozcierania  tłuczkiem,  aby  nie  zmieniać  struktury  twardych  składników.  MoŜna  zastosować
rozdrabnianie gliny w młynkach tarczowych, ale wówczas naleŜy zwrócić szczególną uwagę,
aby podczas mielenia nie niszczyć struktury twardych składników, rozdrabniając je jedynie na
ziarna o wielkości do 2 mm, a nie ucierając.

Glinę zanieczyszczoną grubymi ziarnami marglu rozdrabniamy w taki sposób,

e najpierw te ziarna rozdrabniamy oddzielnie w małym moździerzu do wielkości ziarna

2÷3 mm, a następnie dołączamy do rozdrobnionej gliny. Zmieloną glinę przesiewa się
następnie przez sito o boku oczka 1,6 mm. W ten sposób oddziela się większe ziarna. Po ich
rozdrobnieniu glina przygotowana jest do zarabiania.

„Do krzemionkowej miski odwaŜa się potrzebną ilość przygotowanej uprzednio gliny

i za pomocą  cylindra  miarowego  dodaje  się  taką  ilość  wody,  aby  zarabiana  masa  była  nieco
twardsza  niŜ  przy  konsystencji  roboczej.  Po  wyrobieniu  w  misce  masy,  tak,  aby  nie
przylegała  ona  do  rąk  i  ścianek  miski,  ubija  się  ją  na  stole  obitym  blachą  cynkową  w  blok
o kształcie sześcianu i oznacza się według przyjętego sposobu. Zarobioną masę przechowuje
się  w  hermetycznie  zamkniętej  skrzyni  w  atmosferze  wilgotnej  i  przy  umiarkowanej
temperaturze  (około  15

C) w ciągu dwóch do trzech dni, zaleŜnie od rodzaju gliny. Gliny

łatwo nawilŜające się przechowuje się krócej, wolno nawilŜające się – dłuŜej. Dojrzałą glinę
przerabia się na prasie, dolewając w razie potrzeby wody, aŜ do uzyskania normalnej
konsystencji roboczej. Przerobioną masę układa się na stole i kształtuje sześcian, który
następnie oznacza się i przystępuje do wykonania z niego próbek” [4, s. 150, 151].

Rodzaje mas
Masy ceglarskie. Rodzaje wykonywanych próbek róŜnią się między sobą w zaleŜności

od charakteru badania.

W laboratorium szkolnym naleŜy zbadać zarówno gliny chude, które nie wymagają

rodków schudzających, jak i gliny tłuste, które wymagają schudzenia. NaleŜy zbadać wpływ

róŜnego rodzaju środków schudzających na gliny. Wymagane są badania próbek z wszelkiego
rodzaju szkodliwymi domieszkami w celu poznania ich wpływu.

„W pracowni szkolnej próbki z domieszkami wykonuje się w postaci kostek i cegiełek.

Próbki w postaci płytek lub większych cegiełek dziurawek, albo drenów, naleŜy wykonywać
tylko  z  mas,  co  do  których  stwierdzono  uprzednio  na  podstawie  wyników  badania  cegiełek
i kostek,  Ŝe  odpowiadają  one  ustalonym  wymaganiom.  Np.  jeŜeli  otrzyma  się  tłustą  glinę
do wszechstronnego  zbadania,  to  naleŜy  najpierw  ustalić  jej  skurczliwość  i  stopień
schudzenia. Do formowania płytek moŜna przystąpić dopiero po ustaleniu stopnia schudzenia,
przy  którym  skurczliwość  nie  będzie  przekraczać  wielkości  dopuszczalnej  przy  produkcji
dachówek,  a  surowiec  nie  będzie  wykazywał  przy  suszeniu  skłonności  do  pękania
i odkształceń.  Przy  badaniach  szkolnych,  uczniowie  powinni  poznać  wpływ  następujących

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

surowców pomocniczych: piasku drobnego i gruboziarnistego, trocin, miału węglowego,
łupku węglowego mielonego, szamotu ceglanego, gipsu, węglanu wapniowego o granulacji
1÷3 mm, węglanu wapniowego w postaci pyłu, siarczanu magnezowego, pirytu” [4, s. 158].

Piasek drobny i gruboziarnisty moŜe być stosowany w ilości 10, 20, 30, 40, 50 i 60%.

W przemyśle stosowany jest do schudzania glin tłustych. Piasek o znacznej zawartości części
pylastych nie jest dobrym materiałem do schudzania.

Trociny mogą być dodawane w ilości 10, 20 i 30%. Trociny wpływają nie tylko

na zmianę właściwości formowanego surowca, ale równieŜ na właściwości gotowego
wyrobu. ObniŜają jego gęstość pozorną, zwiększają porowatość i nasiąkliwość palonych
materiałów. Wpływa to na właściwości izolacyjne cegły.

Miał węglowy dodawany w ilości 5, 10 i 20% powoduje zmianę właściwości wyrobów

gotowych. Wprowadzenie miału węglowego do masy zmusza do wprowadzenia zmian
w procesie wypalania.

Łupek węglowy mielony dodaje się w ilości 10, 20 i 30% w dwojakim celu. Z jednej

strony pozwala na schudzenie glin tłustych za pomocą materiałów ilastych, z drugiej strony,
dzięki zawartości węgla, pozwala na zmniejszenie zuŜycia węgla podczas wypalania. Podczas
wykonywania ćwiczeń ilość dodawanego łupku do masy naleŜy ustalić przede wszystkim
pod kątem właściwego schudzenia masy.

Szamot ceglany dodawany jest w ilości 10, 20 i 30%. Jego zadaniem jest schudzanie glin

przeznaczonych do wykonania wyrobów takich, jak dachówki, pustaki.

Węglan wapniowy o granulacji 1÷3 mm dodawany jest w ilości 1, 5 i 10%. Próbki

z węglanem wapniowym wykonuje się dla poznania wpływu węglanów występujących
obficie w glinach stosowanych do produkcji cegielniczej.

Węglan wapniowy w postaci pyłu moŜe być dodawany w ilości 5, 10 i 20%. Węglan

wapniowy w postaci ziaren działa destrukcyjnie na wyroby gotowe, natomiast jego pył
zmienia jedynie właściwości palonego materiału, nie dyskwalifikuje surowca.

Siarczan magnezowy (0,1 i 1%). Zanieczyszczenie nim masy powoduje powstawanie

wykwitów i łuszczenie się powierzchni wyrobów.

Piryt (0,5 i 3%). Zanieczyszczenie pirytem powoduje nietrwałość wyrobów palonych.
Masy klinkierowe składają się z:

–

gliny klinkierowej,

–

gliny klinkierowej i złomu klinkierowego w ilości 5, 10 i 15%.
Masy kamionkowe składają się z:

–

gliny kamionkowej,

–

masy na garnki kamionkowe o składzie (w granicach):

glina kamionkowa tłusta      50÷40%,
glina kamionkowa chuda     30÷45%,
drobny piasek kwarcowy     20÷15%,
–

masa na rury kamionkowe, płytki okładzinowe, itp. o składzie w granicach:

glina kamionkowa tłusta      40÷60%,
glina kamionkowa chuda lub piasek kwarcowy  20÷10%,
szamot o granulacji:   0 ÷ 0,5 mm  22÷18%

0,5 ÷ 1 mm 10÷6% 40÷30%.
1 ÷ 2 mm 8÷6%

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

W jaki sposób powinna być przygotowana glina do formowania próbek?

W jaki sposób zarabia się glinę po rozdrobnieniu?

Jakie wyróŜnia się rodzaje mas?

W jaki sposób przygotowuje się masy ceglarskie do badania w laboratorium?

Jakie surowce mogą mieć wpływ na wyroby produkowane z mas ceglarskich?

Jakie surowce schudzające stosowane są do mas ceglarskich?

Z jakich składników składa się masa klinkierowa?

Z jakich składników wykonuje się masy kamionkowe?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Z przygotowanych surowców przygotuj masę o konsystencji plastycznej według

załączonej instrukcji. Zapisz w notatniku przebieg oraz wnioski z ćwiczenia. Określ cechy
zewnętrzne masy plastycznej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zapoznać się z instrukcją wykonania ćwiczenia,

przeanalizować przygotowane próbki surowców,

przygotować glinę do wykonania masy,

odwaŜyć surowce,

odmierzyć i dodać wodę,

zarobić masę,

ubić masę na stole w blok o kształcie sześcianu,

oznaczyć próbkę według przyjętego sposobu,

10)

zapisać w notatniku przebieg oraz wnioski z ćwiczenia,

11)

określić cechy zewnętrzne masy plastycznej,

12)

uporządkować stanowisko pracy,

13)

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja wykonania ćwiczenia,

−

próbki surowców,

−

moździerz Ŝelazny lub porcelanowy,

−

młynki tarczowe,

−

sito,

−

kamionkowa miska,

−

woda,

−

cylinder miarowy,

−

stół obity blachą cynkową,

−

waga,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca przygotowania mas do produkcji wyrobów
ceramicznych.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Wykonaj masę lejną z przygotowanych przez nauczyciela materiałów. Zapisz

w notatniku sposób wykonania masy oraz wnioski z ćwiczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

zapoznać się z instrukcją wykonania ćwiczenia,

przeanalizować przygotowane składniki,

odmierzyć składniki masy,

dodać wodę,

wyrobić masę; zemleć w młynku kulowym masę, jeŜeli stosowane surowce nie mają
odpowiedniej granulacji,

wsypać pozostała ilość surowców plastycznych przy końcu mielenia (2 godziny przed
końcem),

zapisać w notatniku przebieg oraz wnioski z ćwiczenia,

uporządkować stanowisko pracy,

10)

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja wykonania ćwiczenia,

−

przygotowane przez nauczyciela składniki masy,

−

porcelanowy młynek laboratoryjny,

−

naczynie porcelanowe,

−

kolby miarowe,

−

waga,

−

woda,

−

cylinder miarowy,

−

notatnik i przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca przygotowania mas do produkcji wyrobów
ceramicznych.

Ćwiczenie 3

Weź udział w wycieczce do laboratorium badawczego zakładu ceramicznego.

Zaobserwuj sposób wykonywania masy ceramicznej o konsystencji proszkowej. Zapisz
w notatniku wykorzystane materiały, sposób wykonywania masy oraz wykorzystany sprzęt
podczas tego ćwiczenia. Określ cechy zewnętrzne masy sypkiej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wziąć udział w wycieczce do laboratorium badawczego zakładu ceramicznego,

zaobserwować wykonywanie masy ceramicznej o konsystencji proszkowej,

zapisać w notatniku materiały, sposób wykonywania masy oraz wykorzystany sprzęt,

określić cechy zewnętrzne masy sypkiej,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

przybory do pisania.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Oznaczenie wody zarobowej, szybkości wydzielania się

wody z próbek podczas suszenia, skurczliwości suszenia,
wypalania i skurczliwości całkowitej. Wady suszenia

4.3.1. Materiał nauczania

Oznaczenie wody zarobowej
„Oznaczenie ilości wody zarobowej przeprowadza się na cegiełkach lub płytkach

przeznaczonych do badań skurczliwości materiału i nasiąkliwości po wypaleniu. ŚwieŜo
uformowane cegiełki lub płytki po ocechowaniu waŜy się z dokładnością do 0,01 g i poddaje
suszeniu razem z innymi próbkami. Próbki podsuszone do stanu powietrzno-suchego ustawia
się na wytarowanych szkiełkach zegarowych w suszarce o temperaturze 105÷110

Po dwugodzinnym suszeniu przenosi się próbki na szkiełkach zegarowych do eksykatora
i po ostygnięciu, co trwa 15 do 20 minut, waŜy się je na wadze z dokładnością do 0,01 g.
ZwaŜone próbki wstawia się ponownie do suszarki o temperaturze 105÷110

C i suszy w ciągu

30  minut.  Suszenie,  studzenie  i  waŜenie  powtarza  się  aŜ  do  osiągnięcia  przez  próbki  stałej
masy.  Znając  masę  próbek  o  normalnym  roboczym  nawilŜeniu  oraz  masę  próbek
wysuszonych  do  stałej  masy  moŜna  obliczyć  dwie  charakterystyczne  wielkości:  wodę
zarobową oraz względną wodę zarobową [4, s. 168].

Woda zarobowa określa zawartość wody w masie w normalnym roboczym stanie.

Względna woda zarobowa wskazuje, ile procent wody naleŜy dodać do 100 części
wysuszonej do stałej masy (przy 110

C) gliny, aby otrzymać masę o konsystencji roboczej.

Znając ilość wody zarobowej moŜna wywnioskować o plastyczności gliny, łatwości jej

przerobu, zachowaniu się jej podczas suszenia.

Znajomość wody zarobowej pozwala podczas produkcji regulować dodawanie wody

przy nawilŜaniu surowca tak, aby otrzymać masę dobrze formującą się.

Przy budowie nowych zakładów ilość wody zarobowej jest podstawą do projektowania

urządzeń i instalacji wodnych oraz obliczeń działu suszarni.

Oznaczenie szybkości wydzielania się wody z próbek podczas suszenia
Czas suszenia musi być powiązany z właściwościami gliny, poniewaŜ zaleŜnie od jej

struktury i charakteru zastosowanych domieszek, moŜe szybciej lub wolniej oddawać wodę.
Przekroczenie optymalnej szybkości suszenia powoduje uszkodzenie wyrobu.

Oznaczenie szybkości wydzielania wody moŜna prowadzić kilkoma sposobami.
Do najprostszych sposobów naleŜy zaliczyć umieszczenie w suszarce większej liczby

próbek,  wyjmowanie  ich  co  ustalony  okres  czasu  i  waŜenie.  Dokładniejsze  wyniki  uzyskuje
się,  jeŜeli  pomiar  ubytku  masy  próbek  prowadzi  się  bez  wyjmowania  próbek  z  komory
suszarni.  Pomiar  moŜna  wykonać  w  dwojaki  sposób.  Notując,  co  pewien  okres  czasu,
pomiary  i  wykreślając  krzywą  wydzielenia  się  wody  lub  stosując  wagę  zaopatrzoną
w mechanizm  zegarowy  i  nanoszącą  automatycznie,  w  sposób  ciągły,  krzywą  procesu
suszenia.

W pierwszym przypadku, w komorze suszarni umieszcza się około 25 próbek świeŜo

wykonanych  i  zwaŜonych.  Po  upływie  2  lub  3  godzin  wyjmuje  się  jedną  próbkę  i  waŜy.
Ta próbka  nie  wraca  juŜ  do  suszarni.  Po  upływie  dalszych  2  lub  3  godzin  wyjmuje  się
następna próbkę i waŜy. Z obliczenia ubytku masy drugiej próbki uzyskuje się dane dotyczące
sumarycznego  ubytku  od  początku  suszenia,  jak  równieŜ  wielkość  ubytku  wody  w  drugim
okresie.  Wykonując  pomiary  masy  próbek,  co  ustalony  okres  czasu,  znajduje  się  dane
potrzebne do wyznaczenia krzywej wydzielania się wilgoci podczas suszenia.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oprócz ustalenia krzywej opisuje się wygląd zewnętrzny próbek oraz warunki panujące

w suszarni. Na parametry suszenia składają się przede wszystkim: temperatura, wilgotność
powietrza i prędkość przepływu powietrza.

Zmieniając warunki w suszarni moŜna przyspieszyć przebieg suszenia. Obserwacja

wyglądu zewnętrznego próbek wskazuje, w jakich warunkach moŜna najszybciej wysuszyć
próbki z zachowaniem ich dobrego stanu.

Opisane powyŜej badanie szybkości wydzielenia się wilgoci w podany sposób moŜna

wykonać zarówno podczas badań laboratoryjnych, jak teŜ podczas kontroli pracy
przemysłowych sztucznych i naturalnych suszarni.

Przy wykonywania badania szybkości wydzielania się wilgoci z glin wolno schnących

lub przy pracy w suszarniach naturalnych naleŜy próbki waŜyć co 6 lub 8 godzin.

Przy wykonywaniu szczególnie waŜnych badań naleŜy przygotować większą liczbę

próbek i do kaŜdego waŜenia brać po 2 lub 3 próbki.

Opisana metoda prowadzenia badania nie jest dokładna. Najdokładniejsze wyniki

uzyskuje się przy stosowaniu wagi przedstawionej na rys.1. Waga ta składa się z metalowego
statywu, w którego górnej części umocowana jest nierównoramienna dźwignia, obracająca się
wokół osi. Jedno ramię dźwigni połączone jest z drąŜkiem, zakończonym haczykiem
dla zawieszenia szalki z badaną próbką. Drugie ramie słuŜy jako przeciwcięŜar i wskazówka.
Przyrząd wyposaŜony jest w podzielnię, która słuŜy do odczytywania w dowolnej chwili
zmiany masy próbki w gramach, oraz bęben, obracany za pomocą mechanizmu zegarowego,
na którym kreślona jest w sposób ciągły, z pośrednictwem urządzenia, krzywa zmiany masy
badanej próbki w określonym czasie.

Rys. 1.

Przyrząd do oznaczania w sposób ciągły szybkości wydzielania się wody przy suszeniu:
1 – statyw, 2 – dźwignia, 3 – drąŜek, 4 – badana próbka, 5 – podzielnia, 6 – bęben,
7 – urządzenie do wykreślania krzywej zmiany masy [4, s. 167]

Przy badaniu przebiegu suszenia w warunkach sztucznych (w suszarce lub w sztucznej

suszarni) w górnej ściance suszarki naleŜy wykonać dodatkowy otwór dla przepuszczenia
drąŜka. DrąŜek naleŜy wydłuŜyć o tyle, aby szalka znajdowała się w środku komory.

Opisany przyrząd jest prosty w konstrukcji i umoŜliwia otrzymanie krzywej ciągłej

wydzielania się wilgoci z badanej próbki podczas całego procesu suszenia.

W laboratoryjnych badaniach glin oznaczenie naleŜy wykonać kilka razy.
Stosując tę metodę w kontroli fabrycznej, przez zmianę długości drąŜka, moŜna

przystosować wagę do badania przebiegu procesu suszenia w róŜnych częściach komory.

W warunkach fabrycznych moŜna równieŜ prowadzić kontrolę przebiegu procesu

schnięcia całej partii próbek. W tym celu nad komorą, w której dokonywane będzie badanie,
naleŜy ustawić wagę o odpowiedniej nośności.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 4.

Znacznik do odciskania znaku o długości 50 mm [4, s. 172]

Tabela 1. Wzór zapisu oznaczania skurczliwości [ 4, s. 173]

łu

ść

łu

ść

łu

ść

łk

ró

°C

W niektórych gałęziach przemysłu pomiar skurczliwości wykonuje się na próbkach

o powierzchni 55 x 55 mm, 50 x 100 mm lub 100 x 100 mm, nanosząc znaki po przekątnych
próbek.  Zostało  to  pokazane  na  rys.  5.  Wszelkie  zmiany  początkowego  kształtu  próbek
prowadzą  do  pomyłek  w  oznaczaniu  stopnia  skurczliwości.  Próbki  wykazujące  większe
deformacje  naleŜy  odrzucać  przy  obliczaniu  średniej  lub  całkowitej  skurczliwości  suszenia.
Jako  wynik  rzeczywisty,  podawany  z  dokładnością  do  0,2%  przyjmuje  się  średnią
z co najmniej trzech równolegle wykonanych oznaczeń.

20 50

100

Rys. 5. Oznaczenie skurczliwości wzdłuŜ przekątnych próbek

[opracowanie własne]

Obliczenie skurczliwości suszenia wykonuje się na podstawie wzoru:

S =

−

·100%,

gdzie:

S – skurczliwość liniowa suszenia [%],
l

– długość znaku na próbce w stanie plastycznym [mm],

– długość znaku na próbce w stanie powietrzno-suchym [mm].

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Mierząc za pomocą objętościomierza objętość próbnych kostek bezpośrednio

po uformowaniu i w stanie powietrzno-suchym, moŜna obliczyć skurczliwość objętościową
w/g wzoru:

−

·100%,

gdzie:

V – objętość próbek świeŜo uformowanych,
V

– objętość próbek w stanie powietrzno-suchym, [mm].

Na podstawie obliczonych wartości skurczliwości gliny ceglarskiej wnioskuje się o jej

plastyczności i przydatności do produkcji róŜnych wyrobów. Orientacyjnie gliny do produkcji
cegieł formowanych maszynowo powinny mieć wilgotność 6÷8%, gliny do produkcji
dachówek „karpiówek” – ok. 10%, a do produkcji pustaków 10÷12%.

Oznaczenie skurczliwości wypalania i skurczliwości całkowitej
Oprócz znajomości skurczliwości suszenia naleŜy znać wartość skurczliwości

zachodzącej podczas wypalania. W tym celu poddaje się wypalaniu próbki, na których
oznaczono skurczliwość suszenia w kilku temperaturach (800, 900 i 1000

C dla glin

ceglarskich, dla innych rodzajów surowca – w stosowanych dla tych wyrobów temperaturach
wypalania).

W kaŜdej temperaturze naleŜy wypalić nie mniej niŜ 3 próbki. W celu wypalenia próbek

w temperaturze bliskiej załoŜonej, naleŜy ustawić je w piecu w bezpośredniej bliskości
stoŜków pirometrycznych lub termoelementu.

Pomiar długości znaku na wypalonych cegiełkach wykonuje się w taki sposób, jak przy

oznaczeniu skurczliwości suszenia. Pomiary wyników zapisuje się w tabeli 1.

Koniecznie naleŜy zanotować spostrzeŜenia w sprawie pojawienia się pęknięć

lub odkształceń na próbkach. Wartość skurczliwości wypalania oblicza się ze wzoru:

−

· 100%,

gdzie:

– skurczliwość liniowa przy wypaleniu, [ %],

– długość znaku na próbce wypalonej, [mm].

Skurczliwość całkowitą S

oblicza się jako sumę skurczliwości przy suszeniu i wypalaniu

ze wzoru:

= S + S

lub ze wzoru: S

−

· 100%

Podczas badania skurczliwości wyrobów przy wypalaniu stwierdza się, Ŝe ich wymiary

czasami uległy powiększeniu w czasie wypalania. Taką skurczliwość oznacza się
jako ujemną. Przyczyną tego zjawiska jest duŜa zawartość piasku kwarcowego. Powiększenie
objętości cegły przy wypalaniu nie przekracza przewaŜnie 2%.

Wady suszenia
NaleŜy sprawdzać jakość wysuszonych próbek i wyrobów zarówno przy badaniach

laboratoryjnych, jak i podczas fabrycznej kontroli wyrobów.

Surówka z wadami, które ją dyskwalifikują nie powinna być kierowana do wypalania.
Przy badaniach laboratoryjnych naleŜy zwrócić uwagę na wady surówki spowodowane

właściwościami surowca. Do takich wad naleŜą: wraŜliwość surówki na suszenie, skłonność
do tworzenia się głębokich pęknięć i rys.

Podczas kontroli fabrycznej naleŜy odnotować rodzaj wad oraz procentowe ich ilości.
Do najwaŜniejszych wad surówki (rys. 6) zalicza się:

–

pęknięcia surówki na pół,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

pęknięcia przebiegające przez krawędzie i ścianki na całej grubości wyrobu,

–

drobne pęknięcia na krawędziach i ściankach,

–

pęknięcia strukturalne,

–

pęknięcia promieniste wywołane grubszymi domieszkami,

–

deformacja płaszczyzn i krawędzi,

–

łuszczenie się surówki na skutek zamroŜenia.

Rys. 6.

Rodzaje  wad  występujących  przy  suszeniu:  a)  pęknięcie  przebiegające
przez krawędzie i ścianki na całej grubości cegły, b) drobne pęknięcia na
krawędziach  i ściankach, c) pęknięcia od łat  suszarnianych, d) pęknięcia
struktury  eliptycznej  „O”,  e)  pęknięcia  struktury  „S”,  f)  pęknięcia
spowodowane ziarnami zanieczyszczeń [4, s. 170]

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

W jaki sposób przeprowadza się oznaczenie wody zarobowej?

Jak moŜna zdefiniować pojęcie względna woda zarobowa?

W jaki sposób wykonuje się oznaczenie szybkości wydzielania się wody z próbek
podczas suszenia?

W jaki sposób moŜna przyspieszyć przebieg suszenia w suszarni?

Jakie przyrządy wykorzystuje się do oznaczania w sposób ciągły szybkości wydzielania
się wody przy suszeniu?

W jaki sposób przeprowadza się oznaczenie szybkości wydzielania się wody przy
suszeniu w warunkach fabrycznych?

W jaki sposób wykonuje się oznaczenie skurczliwości suszenia?

W jaki sposób wykonuje się oznaczenie skurczliwości wypalania?

W jaki sposób wykonuje się oznaczenie skurczliwości całkowitej?

10.

Jakie wyróŜnia się najwaŜniejsze wady surówki po wypaleniu?

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj oznaczenie wody zarobowej w masach ceramicznych wg instrukcji. Oblicz

wodę zarobową. Wnioski zapisz w notatniku.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować treść instrukcji do wykonania oznaczenia wody zarobowej,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

pobrać i zwaŜyć świeŜo uformowane cegiełki wykonane z masy ceramicznej,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

poddać próbki suszeniu do stanu powietrzno-suchego,

ustawić podsuszone próbki na wytarowanych szkiełkach zegarowych w suszarce i suszyć
w temperaturze 105÷110

C przez dwie godziny,

przenieść próbki na szkiełkach do eksykatora i po ostygnięciu zwaŜyć z dokładnością
do 0,01 g.

zwaŜone próbki wstawić ponownie do suszarki i suszyć w ciągu 30 minut; suszenie,
studzenie i waŜenie powtarzać do osiągnięcia przez próbkę stałej masy,

obliczyć wodę zarobową znając masy próbek przed i po wysuszeniu,

uporządkować stanowisko pracy,

10)

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

−

wieŜe cegiełki z masy ceramicznej,

−

waga,

−

suszarka,

−

czasomierz,

−

szkiełka zegarowe,

−

eksykator,

−

notatnik,

−

ołówek lub długopis.

Ćwiczenie 2

Wykonaj oznaczenie szybkości wydzielania się wody z próbek podczas suszenia metodą

wskazaną przez nauczyciela. Do wykonania ćwiczenia wykorzystaj instrukcję. Wykonaj
krzywą wydzielania się wody i wklej ją do notatnika. Zinterpretuj wykres.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować treść instrukcji do wykonania oznaczenia szybkości wydzielania się
wody z próbek podczas suszenia,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

pobrać próbki do badania,

umieścić w suszarce próbki do badania,

poddać próbki suszeniu do stanu powietrzno-suchego,

wykonać pomiar ilości wody wydzielającej się z próbek podczas suszenia,

wykreślić krzywą wydzielania się wody i wkleić ja do notatnika,

uporządkować stanowisko pracy,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

−

próbki do badania przygotowane przez nauczyciela,

−

waga,

−

suszarka,

−

czasomierz,

−

notatnik,

−

ołówek lub długopis.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 3

Wykonaj oznaczenie skurczliwości suszenia i wypalania na cegiełkach z masy

ceramicznej, zgodnie z instrukcją. Wyciągnij i zapisz w notatniku wnioski z wykonanego
ć

wiczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować treść instrukcji do wykonania oznaczenia skurczliwości suszenia
i wypalania,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

pobrać próbki – cegiełki z masy ceramicznej, wysuszone do stałej masy,

zmierzyć wymiary cegiełek oraz dokonać pomiaru długości znaku na wysuszonych
próbkach,

obliczyć skurczliwość suszenia próbek,

wpisać wyniki pomiarów i obliczenia do wzoru tabeli przygotowanej przez nauczyciela,

poddać wypalaniu próbki, na których oznaczono skurczliwość,

zmierzyć wymiary cegiełek oraz dokonać pomiaru długości znaku na wypalonych
próbkach,

wpisać wyniki pomiarów i obliczenia do wzoru tabeli przygotowanej przez nauczyciela,

10)

zanotować w tabeli spostrzeŜenia dotyczące rys, pęknięć, odkształceń oraz zmiany
wymiarów próbek,

11)

uporządkować stanowisko pracy,

12)

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

−

próbki do badania przygotowane przez nauczyciela,

−

suwmiarka,

−

piec laboratoryjny,

−

tabela,

−

notatnik,

−

ołówek lub długopis.

Wzór zapisu oznaczania skurczliwości

łu

ść

łu

ść

łu

ść

łk

ró

°C

ię

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Pomiar temperatury i wilgotności powietrza suszącego,
oznaczenie

prędkości

przepływu

powietrza,

pomiar

parametrów

wypalania:

temperatury,

ciągu

spalin,

niepewność pomiaru

4.4.1. Materiał nauczania

Pomiar temperatury i wilgotności powietrza suszącego, oznaczenie prędkości

przepływu powietrza

Pomiar temperatury. Do oznaczenia temperatury podczas suszenia płytek, w praktyce

laboratoryjnej stosuje się termometry rtęciowe.

Przy suszeniu próbek w suszarkach termometr ustawia się w specjalnym otworze

umieszczonym w górnej ściance suszarki. Mocuje się go w korku. PoŜądane jest stosowanie
termometrów z wydłuŜoną nóŜką, dzięki czemu podzielnia znajduje się nad suszarką.
UmoŜliwia to dokładne odczyty, zaś naczynie z rtęcią dochodzi do środka suszącej
przestrzeni.

JeŜeli próbki suszy się w warunkach pokojowych, wówczas termometr umieszcza

się w pobliŜu miejsca ich ustawienia.

Temperaturę w suszarkach laboratoryjnych gazowych reguluje się przez zmniejszenie

lub zwiększenie płomienia palnika.

W suszarkach elektrycznych temperaturę reguluje się przez zmniejszenie lub zwiększenie

mocy prądu elektrycznego.

W suszarkach automatycznych regulator temperatury połączony jest przewaŜnie

z termoelementem znajdującym się w środku komory suszenia.

Oznaczenie wilgotności środowiska
Ś

wieŜo uformowana surówka schnie tym szybciej, im suchsze jest otaczające

ją powietrze oraz im jego temperatura jest wyŜsza. Podczas procesu schnięcia otaczające
surówkę powietrze nawilŜa się, a jego temperatura obniŜa.

Przy oznaczaniu wilgotności powietrza naleŜy odróŜnić pojęcia wilgotności względnej

i bezwzględnej. Wilgotność względną wyraŜa się zwykle w procentach.

Wilgotność bezwzględną powietrza w komorze suszarni mierzy się przyrządami o róŜnej

konstrukcji. Do najczęściej uŜywanych zaliczamy: higrometry i wilgotnościomierze
(psychrometry).

Higrometry włosowe słuŜą do bezpośredniego odczytania na skali wielkości wychylenia

wskazówki,  która  odpowiada  wilgotności  względnej.  Działanie  przyrządu  oparte  jest
na zjawisku,  Ŝe  przy  znacznym  podwyŜszeniu  wilgotności  powietrza  odtłuszczony  włos
wydłuŜa  się,  a  przy  obniŜeniu  wilgotności  –  skraca  się.  Urządzenie  to  stosuje  się  przy
temperaturze od 0 do 50

C dla oznaczenia wilgotności zewnętrznego powietrza lub powietrza

w pomieszczeniach i suszarniach naturalnych.

Psychrometr Augusta jest przyrządem do pomiaru wilgotności względnej powietrza.

Nie jest  jednak  on  przygotowany  do  bezpośredniego  odczytywania  wyników.  Składa  się
z dwóch dokładnie wycechowanych termometrów rtęciowych. Jeden z termometrów (suchy)
wskazuje  temperaturę  otaczającego  środowiska.  Zbiorniczek  rtęciowy  drugiego  termometru
(mokrego)  jest  owinięty  tkaniną  (np.  gazą),  stale  nawilŜoną  wodą  destylowaną  znajdującą
się w  naczyniu  (rys.  7).  Oba  termometry  oraz  naczynie  z  woda  destylowaną  umocowane  są
na wspólnej  deseczce.  JeŜeli  powietrze  w  suszarni  jest  nasycone  parą  wodną,  to  oba
termometry  wskazują  jednakową  temperaturę  (woda  znajdująca  się  w  materiale,  w  który
zawinięty jest zbiorniczek, nie moŜe parować). Gdy w suszarni powietrze nie jest całkowicie
nasycone parą, to woda znajdująca się w materiale, w który zawinięty jest zbiorniczek paruje.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wtedy termometr drugi pokazuje niŜszą temperaturę niŜ termometr pierwszy. Im mniejsza
jest wilgotność powietrza, tym większa jest róŜnica we wskazaniach temperatur na obu
termometrach. RóŜnica wahań termometru 1 i 2 nazywa się róŜnicą psychrometryczną.

Rys. 7.

Psychrometr Augusta do oznaczania wilgotności względnej powietrza:
1 – termometr suchy, 2 – termometr mokry, 3 – naczynie, 4 – rurka [4, s. 182]

Na podstawie wskazania termometru 1 i róŜnicy psychometrycznej moŜna wyznaczyć

względną wilgotność powietrza w komorze suszarni, czyli stopień nasycenia parą wodną.
Do tego słuŜy tabela 2, którą naleŜy posługiwać się w następujący sposób. Gdy termometr
suchy wskazuje np. 18

C, a termometr mokry 12

C, to róŜnica psychrometryczna wynosi 6

Wartość wilgotności względnej przy temperaturze suchego termometru znajduje
się w kolumnie pionowej 18 na poziomie odpowiadającym róŜnicy psychrometrycznej 6.
W danym przypadku wartość ta wynosi 48%.

Tabela 2. Psychrometryczna tablica wilgotności względnej powietrza przepływającego z prędkością 2,5 m/s

– fragment tablicy [4, s. 178,179]

Temperatura suchego termometru

RóŜnica
psychro-
metryczna

100 100 100 100 100 100 100 100 100 100

1,0

1,5

2,2

3,0

4,0

5,0

6,0

6,4

Wygodniejszy w pracy jest aspiracyjny psychrometr Assmana. Jest on jednak rzadko

stosowany. Zasada jego pracy opisana jest w literaturze z rozdziału 6.

Stosuje się obecnie higrometry rejestrujące, czyli higrografy. Urządzenia te pozwalają

odczytywać w kaŜdej chwili wilgotność względną powietrza. Rejestrują jednocześnie zmiany
wilgotności na taśmie w sposób ciągły. WyposaŜone są w termometry oporowe
lub termoelementy.

Oznaczenie prędkości przepływu powietrza lub innych gazów
Do wyznaczania prędkości przepływu powietrza lub innego gazu w przewodzie stosuje

się przyrząd zwany anemometrem (rys. 8). Działanie tego przyrządu polega na rejestrowaniu
prędkości obrotowej wiatraczka, którego skrzydełka mogą mieć kształt półkul lub łopatek.
Prędkość obrotowa wiatraczka jest tym większa, im większa jest prędkość poruszającego się

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

powietrza. Przyrząd jest wyposaŜony w urządzenie do uruchamiania i zatrzymywania
licznika. Za pomocą anemometrów moŜna dokonać pomiarów prędkości strumienia
gazowego w granicach 0,5÷15 m/s. Temperatura mierzonych gazów nie powinna przekraczać
100

C.
„Pomiaru dokonuje się w następujący sposób. Za pomocą końcówki gwintowanej

przymocowuje  się  anemometr  do  drewnianego  drąŜka.  Do  urządzenia  uruchamiającego
licznik  przywiązuje  się  i  prowadzi  wzdłuŜ  drąŜka  długi  i  mocny  sznurek,  przechodzący
przez dwa kółka przyrządu. Drugi koniec sznurka przywiązuje się do wolnego końca drąŜka.
Sznurek  powinien  luźno  zwisać.  W  przewodzie,  w  którym  ma  być  mierzona  prędkość
przepływu  powietrza,  naleŜy  wykonać  otwór  umoŜliwiający  wprowadzenie  anemometru
do wnętrza  przewodu.  Otwór  ten  powinien  być  zakrywany  pokrywą,  w  której  znajduje  się
mniejszy  otwór  przeznaczony  na  wyjście  drąŜka  przyrządu.  Pokrywa  powinna  szczelnie
przylegać do otworu.

Prędkość przepływu strumienia gazu jest róŜna w róŜnych punktach przekroju

poprzecznego przewodu. Dlatego teŜ dokonuje się pomiarów wzdłuŜ dwóch prostopadłych
do siebie średnic. Otrzymana z tych pomiarów prędkość średnia jest wystarczająco dokładna
dla celów praktycznych.

Rys. 8.

Anemometr do pomiaru prędkości gazów: 1 – wiatraczek, 2 – końcówka
gwintowana [4, s. 185]

Przy pomiarze wykonuje się następujące czynności. Notuje się początkowy stan licznika

. Po wstawieniu anemometru do przewodu uszczelnia się otwór, a wiatraczek zaczyna

się obracać.  W  określonym  momencie  włącza  się  za  pomocą  sznurka  licznik,  a  anemometr
zaczyna  przesuwać  się  wzdłuŜ  średnicy  przewodu.  W  momencie  zakończenia  pomiaru
anemometr  powinien  znajdować  się  w  punkcie  wyjściowym.  Czas  trwania  pomiaru  wynosi
przewaŜnie 1 minutę i nie powinien być krótszy, moŜe być natomiast dłuŜszy (np. 2 minuty).
Po  upływie  1  minuty,  nie  wyjmując  anemometru  z  przewodu,  ponownie  pociąga
się za sznurek, wyłączając licznik. Następnie przyrząd wyjmuje się z przewodu i odnotowuje
nowe wskazanie n

„ [4, s. 185, 186].

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

rednią prędkość przepływu powietrza oblicza się ze wzoru:

v =

−

obr/s,

gdzie:

– końcowy stan licznika anemometru,

– początkowy stan licznika anemometru,

t – czas pomiaru w sekundach.
Pomiar parametrów wypalania: temperatury, ciągu spalin, niepewność pomiaru
Szybkość wzrostu temperatury i jej wysokość określić moŜna kilkoma sposobami.

Dotyczy to równieŜ zagadnienia ciągu.

Kontrola temperatury. Czynności związane z kontrolą temperatury są nieco odmienne

w warunkach laboratoryjnych niŜ w warunkach panujących w fabryce. Do kontroli
temperatury

piecach

laboratoryjnych

najwygodniejsze

są

termoelementy

z wywzorcowanymi w stopniach Celsjusza miliwoltomierzami. Oprócz nich stosuje się teŜ
stoŜki pirometryczne lub pirometry optyczne oraz tzw. ardometry, czyli pirometry działające
na zasadzie wykorzystania energii promieniowania.

StoŜki pirometryczne stosuje się przewaŜnie dla kontroli krytycznych punktów wypalania

oraz samej temperatury wypalania.

Za pomocą termoelementów mierzy się temperatury gazów w obrębie pieca, przy czym

najbardziej odporne na działanie wysokich temperatur są termoelementy: platyna/platyna–rod
(Pt/Pt-Rh). UmoŜliwiają one w ciągu dłuŜszego czasu dokonywanie pomiarów do 1450

Pirometry optyczne stosowane są do pomiaru temperatury powyŜej 1000

C. Przy ich

uŜyciu określa się temperatury nagrzanych powierzchni wypalanych wyrobów. Posługiwanie
się pirometrami jest bardziej skomplikowane niŜ termoelementami, a wyniki mniej dokładne.

Kontrola

temperatury

piecach

laboratoryjnych,

prowadzona

pomocą

termoelementów i miliwoltomierzy lub pirometrów optycznych, polega na systematycznym
notowaniu temperatury (nie rzadziej niŜ co 15 minut) i przestrzeganiu ustalonych warunków
wypalania.

Szybkość wzrostu temperatury i jej wysokość określić moŜna kilkoma sposobami.

Sposoby te zostały dokładnie opisane w literaturze: „Pracownia technologiczna ceramiki” –
A. Rusiecki, J. Raabe.

Kontrola ciągu
Jednym z podstawowych warunków właściwego prowadzenia procesu wypalania jest

utrzymanie  podciśnienia  wzdłuŜ  całej  drogi  gazów.  Do  mierzenia  róŜnicy  ciśnień  słuŜą
przyrządy  o  nieskomplikowanej  konstrukcji,  zwane  ciągomierzami  (rys.  9).  Jednym
z najprostszych  tego  typu  przyrządów  jest  tzw.  U-rurka.  Rurkę  szklaną  o  wewnętrznej
ś

rednicy 5÷6 mm i długości około 50 cm, umocowuje się na drewnianej deseczce i podkłada

się pod rurkę pasek papieru milimetrowego. Rurkę napełnia się pewną ilością wody, spirytusu
lub  innej  zabarwionej  cieczy  i  ustawia  się  ją  dokładnie  pionowo  tak,  aby  ciecz  w  obu
ramionach znajdowała się na jednakowym poziomie. JeŜeli teraz jeden z końców ciągomierza
połączy  się  za  pomocą  kauczukowego  węŜa  z  rurką  wprowadzoną  do  środowiska,  którego
ciśnienie podlega mierzeniu, wówczas poziomy w obu ramionach zmieniają swoje połoŜenie.
Im niŜsze jest ciśnienie w badanym środowisku w porównaniu z atmosferycznym, tym wyŜej
podniesie  się  płyn  w  ramieniu  podłączonym  do  niego,  a  tym  bardziej  opadnie  w  ramieniu
połączonym  z  atmosferą.  Odczytując  na  papierze  milimetrowym  róŜnicę  poziomów  płynu
w obu  ramionach,  określa  się  siłę  ciągu  (róŜnicę  ciśnień)  w  mm  słupka  wody,  spirytusu
lub innej cieczy, którą wypełniona jest rurka.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 9.

Ciągomierz z rurką w kształcie litery U [4, s. 214]

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakimi przyrządami wykonuje się pomiar temperatury?

W jaki sposób przeprowadza się pomiar temperatury podczas oznaczania temperatury
powietrza suszącego?

W jaki sposób definiuje się pojęcie wilgotności względnej?

W jaki sposób definiuje się pojęcie wilgotności bezwzględnej?

Do czego słuŜą higrometry włosowe?

W jakim celu stosuje się psychometr Augusta?

W jaki sposób korzysta się z tablicy psychometrycznej wilgotności względnej powietrza?

Na czym polega oznaczenie prędkości przepływu powietrza lub innych gazów?

W jakim celu stosuje się anemometr?

10.

W jaki sposób przeprowadza się kontrolę temperatury wypalania w laboratorium, a w jaki
sposób w fabryce?

11.

W jaki sposób przeprowadza się kontrolę ciągu?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj pomiar temperatury oraz oznaczenie wilgotności powietrza suszącego

przy pomocy psychometru Augusta. Do wykonania ćwiczenia wykorzystaj przygotowaną
przez nauczyciela instrukcję. Zapisz w notatniku wnioski z przeprowadzonego ćwiczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować treść instrukcji do wykonania pomiaru temperatury oraz oznaczenia
wilgotności powietrza suszącego,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

przeanalizować działanie psychometru Augusta,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

umieścić w suszarce próbki do badania,

przeprowadzić pomiar temperatury podczas suszenia próbek w suszarce laboratoryjnej,

zapisać wyniki pomiaru temperatury,

odczytać wskazania na termometrach: suchym i mokrym,

obliczyć róŜnicę psychometryczną,

wyznaczyć względną wilgotność powietrza w komorze suszarni,

10)

posłuŜyć się tabelą psychometryczną wilgotności względnej powietrza i odczytać z niej
wilgotność środowiska w suszarni,

11)

zapisać w notatniku wnioski z przeprowadzonego ćwiczenia

12)

uporządkować stanowisko pracy,

13)

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

−

próbki do badania przygotowane przez nauczyciela,

−

termometr,

−

korek,

−

psychometr Augusta,

−

suszarka,

−

notatnik,

−

ołówek lub długopis.

Ćwiczenie 2

Wykonaj oznaczenie prędkości przepływu powietrza w przewodzie. Do wykonania

wiczenia wykorzystaj instrukcję. Zapisz w notatniku wynik i wnioski z wykonanego

wiczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować treść instrukcji do wykonania oznaczenia prędkości przepływu powietrza
w przewodzie,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

przeanalizować budowę anemometru,

zanotować początkowy stan licznika urządzenia,

wstawić anemometr do przewodu,

uszczelnić otwór,

włączyć licznik,

zakończyć pomiar, gdy anemometr znajdzie się w punkcie wyjściowym,

wyłączyć licznik po upływie 1 minuty, wyjąć przyrząd z przewodu,

10)

odnotować nowe wskazanie licznika,

11)

obliczyć prędkość przepływu powietrza wg podanego w instrukcji wzoru,

12)

zapisać w notatniku wynik i wnioski z wykonanego ćwiczenia,

13)

uporządkować stanowisko pracy,

14)

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

−

suszarka,

−

anemometr,

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

czasomierz,

−

notatnik,

−

ołówek lub długopis.

Ćwiczenie 3

Wykonaj pomiar temperatury w warunkach laboratoryjnych podczas wypalania

materiałów ceramicznych. Do wykonania ćwiczenia wykorzystaj instrukcję. Zapisz
w notatniku wnioski z przeprowadzonego ćwiczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować treść instrukcji do wykonania pomiaru temperatury w warunkach
laboratoryjnych podczas wypalania materiałów ceramicznych,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

przeanalizować instrukcję obsługi pieca laboratoryjnego,

przeanalizować i wybrać urządzenie do pomiaru temperatury wypalania,

przeprowadzić pomiar temperatury podczas wypalania próbek w piecu laboratoryjnym,

zapisać wyniki pomiarów temperatury,

zapisać w notatniku wnioski z przeprowadzonego ćwiczenia

uporządkować stanowisko pracy,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcja do wykonania ćwiczenia,

−

instrukcja obsługi pieca laboratoryjnego,

−

piec laboratoryjny,

−

termoelementy, miliwoltomierze, pirometry optyczne,

−

czasomierz,

−

notatnik,

−

ołówek lub długopis.

Ćwiczenie 4

Weź udział w wycieczce do laboratorium badawczego zakładu ceramicznego.

Zaobserwuj sposób wykonywania kontroli ciągu w piecu laboratoryjnym podczas wypalania.
Zapisz w notatniku przebieg kontroli ciągu, zastosowane przyrządy oraz wnioski z ćwiczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wziąć udział w wycieczce do laboratorium badawczego zakładu ceramicznego,

zaobserwować wykonywanie kontroli ciągu w piecu laboratoryjnym podczas wypalania,

zapisać w notatniku przebieg kontroli ciągu, zastosowane przyrządy oraz wnioski
z ćwiczenia,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

przybory do pisania.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.

Badanie próbek wypalonych

4.5.1. Materiał nauczania

Wypalone próbki poddaje się następującym oznaczeniom:

–

gęstości,

–

gęstości pozornej,

–

porowatości,

–

szczelności,

–

nasiąkliwości,

–

przesiąkliwości,

–

wytrzymałości na ściskanie,

–

wytrzymałości na rozciąganie,

–

wytrzymałości na zginanie,

–

wytrzymałości na uderzenia,

–

wytrzymałości na ścieranie,

–

odporności na działanie mrozu.
Oznaczenie gęstości. Gęstością surowców ceramicznych nazywa się iloraz masy próbki,

wysuszonej do stałej masy w temperaturze 105÷110

C, do jej objętości rzeczywistej, czyli

objętości całkowitej zmniejszonej o objętość porów. WyraŜa się ją w g/cm

Znajomość gęstości badanych glin i innych surowców potrzebna jest przede wszystkim

przy wykonywaniu analizy granulometrycznej oraz w tych przypadkach, gdy zawierają
one zanieczyszczenia rzadko rozsiane, a wpływające na wartość gęstości. Gęstość najczęściej
spotykanych glin ceglarskich wynosi ok. 2,65 g/cm

Oznaczenie gęstości moŜna wykonać wieloma metodami. Zaliczamy do nich wykonanie

oznaczenia:
–

za pomocą kolby Le Chatéliera,

–

za pomocą piktometru,

–

metodą waŜenia hydrostatycznego.
Wymienione oznaczenia zostały opisane w literaturze: „Pracownia technologii ceramiki”

– A. Rusiecki, J. Raabe.

Oznaczenie gęstości pozornej. Gęstością pozorną surowców i wyrobów ceramicznych

nazywa się iloraz masy próbki, wysuszonej do stałej masy w temperaturze 105÷110

C, do jej

całkowitej objętości, łącznie z porami. WyraŜa się ją w g/cm

, kg/m

Często oznacza się gęstość pozorną w stanie powietrzno-suchym, czyli przy zawilgoceniu

materiału charakterystycznym dla temperatury około 20

C i wilgotności względnej powietrza

około 60%. Czasami wykonuje się równieŜ oznaczenie gęstości pozornej materiału w stanie
całkowitego nasycenia wodą. Istnieje wiele metod oznaczenia objętości próbek. MoŜna je
podzielić na następujące metody:
–

oparte na wypieraniu przez próbkę nie zwilŜającej jej cieczy, np. rtęci,

–

polegające na pokryciu powierzchni badanej próbki cienką, nieprzepuszczalną dla wody,
np. błonką parafinową, a następnie wykonaniu oznaczenia objętości według masy lub
objętości wody wypartej przez próbkę,

–

polegające na uprzednim nasyceniu próbki wodą lub cieczą organiczną (odznaczającą się
dobrą właściwością zwilŜania) i nie reagującą chemicznie z materiałem.
Metody najbardziej rozpowszechnione polegają na nasyceniu próbek. Oznaczenie

objętości wykonuje się w objętościomierzach róŜnych konstrukcji lub metodą hydrostatyczną.
Najszersze zastosowanie znalazły objętościomierze, np: Segera, Ludwiga.

Obliczenie porowatości całkowitej i względnej. Porowatość całkowita jest to wyraŜony

w procentach iloraz objętości wolnych przestrzeni (porów) do całkowitej objętości próbki.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Porowatość względna jest to wyraŜony w procentach iloraz objętości wolnych przestrzeni

między ziarenkami lub cząsteczkami masy, połączonych wzajemnie z atmosferą (pory
otwarte), do całkowitej objętości próbki.

Porowatość całkowitą (bezwzględną) materiału oblicza się z wartości gęstości i gęstości

pozornej. Biorąc pod uwagę róŜnicę pomiędzy gęstością (D) a gęstością pozorną (R), moŜna
ustalić, o ile 1 cm

ciała nieporowatego jest cięŜszy od 1 cm

ciała porowatego. Porowatość

całkowitą oblicza się ze wzoru:

P =

−

· 100% =













−

· 100%

Porowatość względną oblicza się według wzoru:

Pw =

−

· 100%,

gdzie:

– masa suchej próbki w gramach,

– masa próbki nasyconej wodą w powietrzu w gramach,

– masa próbki nasyconej wodą w wodzie w gramach.

Znając porowatość całkowitą i względną, moŜna z ich róŜnicy określić procentową ilość
porów zamkniętych, ze wzoru:

= P – P

Obliczenie szczelności materiału. Szczelnością materiału nazywamy stopień

wypełnienia  objętości  zajmowanej  przez  materiał  zwartą  substancją  (bez  porów).  Ilościowo
charakteryzuje  się  stosunkiem  gęstości  pozornej  do  gęstości  materiału  i  wyraŜana  jest
w procentach.  Maksymalna  szczelność  materiału  moŜe  wynosić  1.  Nie  dotyczy  ta  wielkość
materiałów ceramicznych.

Oznaczenie nasiąkliwości. Nasiąkliwość wodna wyrobów ceramicznych, wyraŜona

w procentach wagowych, wskazuje na ilość otwartych porów w materiale. Właściwość ta jest
jednym z czynników decydujących o wartości praktycznego stosowania wszystkich prawie
rodzajów wyrobów ceramicznych. Daje informacje dotyczące zachowania się wyrobów
ceramicznych w trakcie ich uŜytkowania, decyduje i ich trwałości.

Nasiąkliwość ceramiki budowlanej ma znaczenie zarówno w trakcie wykonywania z niej

elementów (murowanie), jak i podczas jej eksploatacji.

Sposób wykonania oznaczenia nasiąkliwości metodą moczenia, potrzebny do badania

sprzęt oraz wnioski z pomiarów opisane są w literaturze: „Pracownia technologii ceramiki” –
A. Rusiecki, J. Raabe.

Oznaczenie przesiąkliwości. Badaniu na przesiąkanie poddaje się dachówki ceramiczne

lub próbki wykonane z masy stosowanej do produkcji dachówek. Badanie to wykonuje się
w celu ustalenia, czy połoŜona na dachu dachówka zabezpieczy więźbę dachową przed
zawilgoceniem, a tym samym cały budynek przed opadami atmosferycznymi.

Do wykonania badania potrzebna jest: rurka szklana o wysokości 20 cm i średnicy

wewnętrznej 35 mm, cylinder miarowy o pojemności 100 ml i masa do uszczelnienia (stop
wosku z parafiną).

Wykonanie oznaczenia przebiega następująco. WzdłuŜ rurki przykleja się pasek papieru

milimetrowego. Próbkę do badania oczyszcza się. Masę do uszczelniania ugniata się
w dłoniach i wykonuje się z niej wałeczek. Na oczyszczoną próbkę ustawia się rurkę szklaną.
Miejsca zetknięcia się rurki z próbką uszczelnia się. Płytkę z rurką kładzie się na dwóch
podporach tak, aby płytka połoŜona była poziomo, a rurka pionowo. Rurkę napełnia się wodą

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

do znaku wykonanego na papierze milimetrowym (do wysokości 160 mm) i odnotowuje czas
nalania wody. Od tej chwili obserwuje się spodnią stronę dachówki dla uchwycenia momentu
powstania wilgotnej plamy. Po zanotowaniu czasu pojawienia się plamy obserwacje prowadzi
się nadal, w celu stwierdzenia, czy w miejscu zawilgocenia woda zbiera się w postaci kropli
lub rosy. Po upływie 1 godziny dolewa się z cylindra miarowego wody do pierwotnego
poziomu. Notuje ilość wlanej wody oraz średnicę plamy. Wyniki badań wpisuje się
do tabeli 3. Czynności powtarza się. Badanie trwa trzy godziny.

Tabela 3. Wzór zapisu wyników oznaczenia przesiąkliwości [4, s. 252]

Wielkość plamy po upływie godzin

Ilość dolanej wody po upływie

godzin

Stan

spodniej

powierzchni

po upływie

3 godzin

Numer

próbki

Moment

pojawienia

się plamy

Oznaczenie wytrzymałości na ściskanie. Wytrzymałością na ściskanie nazywa się

napręŜenie, przy którym badana próbka ulega zniszczeniu pod działaniem sił ściskających.
WyraŜa się ją w MPa. Badanie przeprowadza się w prasie, na próbkach w kształcie sześcianu.
Przed poddaniem próbki ściskaniu w prasie naleŜy sprawdzić jej przygotowanie i usunąć
ewentualne defekty. Próbki powinny odpowiadać następującym warunkom:
–

obie powierzchnie, na które wywierany będzie nacisk, powinny być gładkie i równoległe;
w przeciwnym razie próbki naleŜy doszlifować,

–

przeciwległe krawędzie powinny mieć równe długości; odchyłki nie powinny
przekraczać 3 mm,

–

naroŜa między obrobionymi powierzchniami powinny mieć kąt prosty.
Próbki uznane za prawidłowe suszy się do stałej masy w temperaturze 110°C i mierzy.

Próbki laboratoryjne mierzy się z dokładnością do 0,1 mm.

ciskanie próbek odpowiadających wymienionym wymaganiom przeprowadza się

w następujący sposób:
–

sprawdza się czystość płyt prasy, między którymi płytka jest ściskana,

–

zaleŜnie od rodzaju materiału i wymiarów próbki, to znaczy od przewidywanej wielkości
obciąŜenia niszczącego, ustawia się odpowiednio ramę dynamometru i w razie potrzeby
zakłada się cięŜar oraz właściwą skalę na manometr,

–

włącza się silnik prasy hydraulicznej,

–

badaną próbkę ustawia się na środku dolnej płyty prasy,

–

za pomocą ręcznej korby opuszcza się górną płytę, aŜ do zetknięcia się z próbką, tak aby
nie uległa ona przesunięciu i uszkodzeniu,

–

otwiera się zawór i śledzi na skali szybkość wzrastania obciąŜenia; wzrost obciąŜenia
powinien zachodzić płynnie i z szybkością w granicach 10÷30 kg na 1 cm

powierzchni

zgniatanej próbki w ciągu sekundy,

–

badanie  kończy  się  w  chwili,  gdy  próbka  ulegnie  zniszczeniu,  a  główna  wskazówka
dynamometru – po krótkim zatrzymaniu się – zacznie wracać do pierwotnego połoŜenia,
wskazując  obciąŜenie  mniejsze  od  o  około  ¼  od  maksymalnego;  gdy  ruchoma
wskazówka  skali  dojdzie  do  połoŜenia  zerowego  wyłącza  się  silnik.  Pomocnicza
wskazówka  pozostaje  w  połoŜeniu  maksymalnego  przesunięcia  na  skali  wskazując
największą wartość obciąŜenia próbki, czyli obciąŜenie niszczące,

–

za pomocą korby ręcznej podnosi się górną płytę, oczyszcza się prasę i przygotowuje się
ją do ponownego badania; zniszczona próbka powinna przypominać dwa złączone
ostrosłupy ścięte,

–

wyniki badań odnotowuje się w dzienniku badań.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Oznaczenie wytrzymałości na uderzenia. Niektóre materiały ceramiczne (płytki

podłogowe, klinkier drogowy, płytki ścienne) naraŜone są na obciąŜenia dynamiczne.

Przy badaniu płytek ceramicznych przyjęto metodę określania liczby uderzeń, które

płytka powinna wytrzymać bez zniszczenia. Płytki ścienne poddawane są uderzeniom
cięŜarka o kształcie gruszkowatym, spadającym ze stałej wysokości równej 50 cm.

Próbkę uznaje się za dobrą, jeŜeli uderzenie cięŜarkiem nie spowoduje powstawania rys

na szkliwie, a tylko wgłębienie w kształcie krateru. Przy oględzinach płytki, aby nie
przeoczyć powstałych uszkodzeń szkliwa, naleŜy posługiwać się lupą o powiększeniu
sześciokrotnym.

Oznaczenie wytrzymałości na ścieranie. Badanie przeprowadza się na sześcianach

o boku 7,1 cm ± 0,01 cm. Powierzchnia ścieralna wynosi wówczas około 50 cm

. Dla próbek

o  mniejszym  trzecim  wymiarze  (wysokości)  uzupełnia  się  wysokość  zaprawą  cementową
do łącznej  wysokości  7,1  cm.  JeŜeli  wymiary  próbek  są  na  tyle  małe,  Ŝe  wycięcie
kwadratowej  próbki  o  boku  7,1  cm  nie  jest  moŜliwe,  to  wycina  się  próbki    o  mniejszych
wymiarach,  jednak  równieŜ  w  postaci  kwadratu  np.  5  x  5  cm  i  uzupełnia  się  trzeci  wymiar
do wysokości 7,1 cm.

Przed przystąpieniem do ścierania próbkę naleŜy wysuszyć do stałej masy

w temperaturze 105÷110°C, zwaŜyć z dokładnością do 0,1 g i zmierzyć z dokładnością
do 0,01 cm na środku czterech ścian bocznych.

Próbkę umocowuje się ściśle w uchwycie i dociska do Ŝeliwnej tarczy, przy obciąŜeniu

szalki 6 kg. Pod ścieraną powierzchnię próbki naleŜy równomiernie rozsypać 20 g proszku
ś

ciernego i sprawdzić, czy próbka przylega dokładnie do tarczy. Następnie uruchamia się

tarczę. Obraca się ona z prędkością 30 obrotów na minutę. Po 22 obrotach tarcza
automatycznie wyłącza się i zatrzymuje. Próbkę wyjmuje się, obraca się dookoła osi pionowej
o kąt 90

w stosunku do poprzedniego połoŜenia i zamocowuje się ją w uchwycie. ZuŜyty

proszek ścierny zmiata się z tarczy i posypuje świeŜy, po czym uruchamia się tarczę. Opisane
czynności powtarza się 5 razy. Po 110 obrotach tarczy badaną próbkę wyjmuje się z uchwytu,
oczyszcza  z  przylegającego  do  niej  proszku,  waŜy  i  mierzy.  RóŜnice  w  masach
i wysokościach  próbki  spowodowane  są  ścieraniem  się  materiału.  Następnie  ustawia  się
próbkę  na  tarczy,  obracając  ją  o  90°  dokoła  osi  pionowej  w  stosunku  do  poprzedniego
połoŜenia i uruchamia tarczę znów na 110 obrotów (5 x 22).

Badanie uwaŜa się za zakończone po 440 obrotach tarczy. Otrzymane po kaŜdych 110

obrotach tarczy straty na masie i wysokości na skutek ścierania notuje się i opracowuje.

Dla wyrobów ceramicznych jako ścieralność przyjmuje się najczęściej średni ubytek

wysokości mierzonej z dokładnością do 0,01 cm w środku ścian bocznych. MoŜna ją równieŜ
obliczyć ze wzoru:

S =

⋅

gdzie:

M – całkowita strata masy próbki po 440 obrotach tarczy,
F – powierzchnia próbki poddana ścieraniu,
C

– gęstość pozorna materiału próbki.

Oznaczenia pozostałych badań opisane są w literaturze: „Pracownia technologii

ceramiki” – A. Rusiecki, J. Raabe.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakim oznaczeniom poddaje się próbki wypalone?

W jaki sposób przeprowadza się oznaczenie gęstości próbek wypalonych?

Jakie znane są metody oznaczania gęstości pozornej próbek wypalonych?

W jaki sposób oblicza się porowatość względna i całkowitą wypalonych próbek?

W jaki sposób oblicza się szczelność materiału?

W jaki sposób przeprowadza się oznaczenie nasiąkliwości próbek wypalonych?

W jaki sposób przeprowadza się oznaczenie przesiąkliwości próbek wypalonych?

Jakie są kolejne czynności podczas wykonywania oznaczenia wytrzymałości na ściskanie
wypalonych próbek?

W jaki sposób przeprowadza się oznaczenie wytrzymałości na uderzenia?

10.

W jaki sposób przeprowadza się oznaczenie wytrzymałości na ścieranie?

4.5.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Weź udział w wycieczce do laboratorium badawczego zakładu ceramicznego.

Zaobserwuj sposób wykonywania oznaczenia gęstości pozornej wypalonych próbek róŜnymi
metodami. Sporządź pisemną notatkę dotycząca metod oznaczania gęstości pozornej
wypalonych próbek. Zapisz w notatniku wykorzystany sprzęt do badań. Zwróć uwagę
na sposób przygotowania próbek wypalonych do oznaczenia gęstości pozornej.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wziąć udział w wycieczce do laboratorium badawczego zakładu ceramicznego,

zaobserwować sposoby wykonywania oznaczenia gęstości pozornej wypalonych próbek
róŜnymi metodami,

sporządzić pisemną notatkę dotyczącą metod oznaczania gęstości pozornej wypalonych
próbek,

zapisać w notatniku wykorzystany sprzęt do badań,

zwrócić uwagę na sposób przygotowania próbek wypalonych do oznaczenia gęstości
pozornej,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

przybory do pisania.

Ćwiczenie 2

Dobierz sprzęt potrzebny do wykonania oznaczenia nasiąkliwości próbek wypalonych

metodą moczenia. Wykonaj oznaczenie, na wypalonych próbkach ceramicznych o duŜej
porowatości przygotowanych przez nauczyciela. W notatniku wykonaj obliczenia
nasiąkliwości. Zinterpretuj wyniki.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować wiadomości dotyczące oznaczenia nasiąkliwości próbek wypalonych
metodą moczenia,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

dobrać potrzebny do wykonania oznaczenia sprzęt,

wykonać oznaczenie, na wypalonych próbkach ceramicznych o duŜej porowatości
przygotowanych przez nauczyciela,

wykonać w notatniku obliczenie nasiąkliwości badanych próbek,

zinterpretować wyniki,

uporządkować stanowisko pracy,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

suszarka,

–

wanna do badania nasiąkliwości,

–

eksykator z chlorkiem wapniowym,

–

waga techniczna o dokładności waŜenia do 0,01 g z kompletem odwaŜników,

–

naczynie do gotowania próbek,

–

palnik, trójnóg,

–

sito o boku oczka równym 4 mm,

–

notatnik,

–

długopis lub ołówek,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca wykonywania oznaczenia nasiąkliwości próbek
wypalonych metodą moczenia.

Ćwiczenie 3

Dobierz sprzęt potrzebny do wykonania oznaczenia przesiąkliwości. Wykonaj oznaczenie

na wybranych próbkach. Wypełnij, a następnie wklej do notatnika tabelę wyników oznaczania
przesiąkliwości. Zinterpretuj wyniki i wyciągnij wnioski z wykonanego ćwiczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować wiadomości dotyczące oznaczenia przesiąkliwości,

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

wybrać spośród zaprezentowanych materiałów te, dla których wykonuje się oznaczenie
przesiąkliwości,

dobrać potrzebny do wykonania oznaczenia sprzęt,

wykonać oznaczenia,

wypełnić tabelę wyników oznaczania przesiąkliwości,

wkleić tabelę do notatnika,

zinterpretować wyniki, wyciągnąć wnioski,

zlikwidować i uporządkować stanowisko pracy,

10)

zaprezentować efekty swojej pracy.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

rurka szklana o wysokości 20 cm i średnicy wewnętrznej 35 mm,

–

cylinder miarowy o pojemności 100 ml,

–

masa do uszczelniania – stop wosku z parafiną,

–

tabela wyników oznaczania przesiąkliwości,

–

czasomierz,

–

notatnik,

–

długopis lub ołówek,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca wykonywania oznaczenia przesiąkliwości próbek
wypalonych.

Wzór zapisu wyników oznaczenia przesiąkliwości

Wielkość plamy po upływie godzin

Ilość dolanej wody po upływie

godzin

Stan

spodniej

powierzchni

po upływie

3 godzin

Numer

próbki

Moment

pojawienia

się plamy

Ćwiczenie 4

Scharakteryzuj sposób wykonywania oznaczenia wytrzymałości na ściskanie próbek

ceramicznych oraz sposób przygotowania próbek do badania i sposób obsługi prasy.

Sposób wykonania ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

obejrzeć film dydaktyczny dotyczący wykonywania badań wytrzymałościowych próbek
wypalonych,

przeanalizować fragment filmu dydaktycznego dotyczący wykonywania oznaczenia
wytrzymałości na ściskanie,

opisać sposób wykonywania oznaczenia wytrzymałości na ściskanie próbek
ceramicznych, na podstawie przedstawionego materiału filmowego,

scharakteryzować sposób przygotowania próbek do badania,

scharakteryzować sposób obsługi prasy wykorzystanej do badania,

zaprezentować efekty swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

film dydaktyczny, dotyczący wykonywania oznaczenia wytrzymałości na ściskanie,

−

zestaw do wyświetlania filmów,

−

notatnik,

−

przybory do pisania.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

zbadać jakość próbek wypalonych?

wykonać oznaczenie gęstości pozornej próbek wypalonych?

wykonać oznaczenie przesiąkliwości dachówek?

wykonać oznaczenie wytrzymałości na ściskanie próbek wypalonych?

wykonać oznaczenie wytrzymałości na uderzenia próbek wypalonych?

wykonać oznaczenie wytrzymałości na ścieranie próbek wypalonych?

dobrać sprzęt do wykonywania oznaczeń próbek wypalonych?

przygotować próbki do wykonywania oznaczeń?

zinterpretować wyniki badań?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.

Badanie jakości wyrobów gotowych – badania zgodności
z wymaganiami norm

4.6.1. Materiał nauczania

KaŜda norma rozróŜnia dwa rodzaje badań:

–

sprawdzenie  cech  zewnętrznych  –  umoŜliwia  szybkie  i  proste,  bez  uŜycia  sprzętu
laboratoryjnego,  zorientowanie  się  w  jakości  wyrobów  ich  przydatności  do  celów
budowlanych;  badanie  to  przeprowadza  się  w  laboratoriach  wytwórni  na  próbkach
pobranych z wyrobów podzielonych juŜ na partie,

–

badania laboratoryjne – określają zasadnicze cechy materiału, jak nasiąkliwość,
wytrzymałość na ściskanie, odporność na działanie mrozu, itp.; badania te przeprowadza
się w laboratoriach upowaŜnionych do tego – na próbkach pobranych w sposób losowy
z większej liczby próbek pobranych systematycznie w czasie produkcji.
Badanie cech zewnętrznych polega na sprawdzeniu:

–

wymiarów,

–

wielkości skrzywień,

–

odchylenia powierzchni bocznych i płaszczyzn cięcia od kąta prostego,

–

rozmiarów i liczby szczerb i pęknięć,

–

dźwięku,

–

odporności na uderzenie,

–

przełomu,

–

procentowej liczby cegieł połówkowych,

–

wichrowatości krawędzi i skrzywień powierzchni,

–

pęknięć, odbić i zgnieceń Ŝłobków oraz odbić i zgnieceń zaczepu,

–

obcięcia zaczepu,

–

jednolitości barwy,

–

wielkości spłaszczenia,

–

wielkości strzałki ugięcia,

–

stanu powierzchni.
Badania laboratoryjne obejmują następujące oznaczenia:

–

nasiąkliwości,

–

wytrzymałości na ściskanie,

–

wytrzymałości na złamanie,

–

przesiąkliwości,

–

masy,

–

gęstości pozornej,

–

odporności na działanie mrozu,

–

odporności na zmiany temperatury,

–

obecności szkodliwej zawartości marglu,

–

obecności szkodliwej zawartości soli rozpuszczalnych.
Sprawdzenie cech zewnętrznych
Sprawdzenie wymiarów. Dla wyrobów, dla których tolerancje wyraŜone są całkowitymi

liczbami milimetrów, wykonuje się z dokładnością do 1 mm za pomocą pomiaru z podziałką
milimetrową, w innych przypadkach naleŜy posługiwać się suwmiarką z noniuszem.
Dla materiałów ceramicznych, zawsze kaŜdy wymiar naleŜy sprawdzać co najmniej w trzech
miejscach, dla ustalenia średniego wyniku, który następnie ocenia się, czy mieści
się on w dopuszczalnych granicach tolerancji.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sprawdzanie wielkości skrzywień. Polega na ułoŜeniu próbki na płaskiej powierzchni

i zmierzeniu  z  dokładnością  do  1  mm  odchylenia  powierzchni  lub  krawędzi  cegły
od płaszczyzny.  Inny  sposób,  dokładniejszy  polega  na  dokonaniu  pomiaru  za  pomocą
metalowego  kątownika.  Szczeliny  powstałe  na  skutek  skrzywień  płaszczyzny  cegły
z ramionami kątownika mierzy się za pomocą przymiaru.

Sprawdzenie odchylenia powierzchni bocznych i płaszczyzn cięcia od kąta prostego.

Badanie to przeprowadza się przez połoŜenie pustaka na płaskiej powierzchni i zmierzenie
odchylenia od połoŜenia pionowego. W tym celu do podstawy pustaka przystawia się trójkąt
prostokątny i za pomocą przymiaru oznacza się z dokładnością do 1 mm odległość między
ś

cianą pustaka a krawędzią trójkąta.

Sprawdzenie odchylenia od płaszczyzny cięcia przeprowadza się przez połoŜenie pustaka

na płaskiej powierzchni i zmierzenie odchylenia powierzchni czołowych od połoŜenia
pionowego w sposób analogiczny jak poprzednio, tzn. przystawiając trójkąt do podstawy
pustaka w płaszczyźnie cięcia.

Sprawdzenie wielkości oraz liczby szczerb i pęknięć. Polega na oględzinach

zewnętrznych  pewnej  liczby  badanych  wyrobów  i  ocenie  ich  zgodnie  z  wymaganiem
odpowiedniej normy. Oznacza się przy tym liczby stwierdzonych uszkodzeń, zaś ich wielkość
mierzy  się  za  pomocą  przymiaru  z  dokładnością  do  1  mm.  Przy  pęknięciach  określa  się
długość,  zaś  przy  szczerbach  –  ich  głębokość,  długość  i  szerokość.  Następnie  uzyskane
wyniki porównuje się z wymaganiami normowymi.

Następnie naleŜy zbadać, czy pęknięcia nie są spowodowane warstwową strukturą

materiału. Ujawnia się ona często na zewnątrz wyrobu pod postacią koncentrycznych
równoległych pierścieni w kształcie elipsy lub litery S.

Sprawdzanie dźwięku. Wyroby ceramiczne przy lekkim uderzeniu młotkiem stalowym

wydają czysty, metaliczny dźwięk. JeŜeli wyroby mają pęknięcia, wadliwą strukturę,
są niedopalone wydają dźwięk głuchy lub przytłumiony. W czasie badania wyrób naleŜy
trzymać za jeden z końców.

Sprawdzenie odporności na uderzenie. Przeprowadza się w ten sposób, Ŝe badanie

cegły upuszcza się z wysokości 1,5 m na inne cegły. Cegły mogą się wyszczerbić lub pęknąć
na pół. Nie powinny rozpaść się na kawałki.

Sprawdzenie przełomu. Przeprowadza się po rozbiciu wyrobu, albo po jego zgnieceniu

w wyniku oznaczenia wytrzymałości na ściskanie. Określa się strukturę przełomu, która moŜe
być

np.:

jednolita,

drobnoziarnista,

nierówna.

Obecność

uwarstwień

wiadczy

o warstwowości masy, która zmniejsza odporność wyrobu na działanie czynników
atmosferycznych. Szczególną uwagę naleŜy zwrócić na obecność marglu, który moŜe
powodować lekkie odpryski, większe uszkodzenia lub całkowite zniszczenie wyrobu.

Z barwy wyrobu moŜna się zorientować o jakości wypalenia wyrobów. Barwa jasna

wykazuje słabe wypalenie, intensywnie czerwona na dobre wypalenie. Ciemna lub czarna
barwa przełomu świadczy o redukcyjnym charakterze atmosfery wypalania.

Sprawdzenie procentowej liczby cegieł połówkowych. Liczbę cegieł połówkowych

ustala się w ten sposób, Ŝe ze słupów wylosowanych do sprawdzenia pobiera się określoną
liczbę cegieł i przelicza cegły połówkowe. Za cegłę połówkową uwaŜa się równieŜ cegłę
pękniętą na całej grubości, jeŜeli głębokość pęknięcia jest większa niŜ 40 mm.

Sprawdzenie wichrowatości krawędzi i skrzywień powierzchni. Przeprowadza się

dla krawędzi dachówek lub gąsiorów w ten sposób, Ŝe układa się je na płaskiej powierzchni
i mierzy przymiarem odchylenia krawędzi od płaszczyzny i skrzywienia powierzchni
z dokładnością do 1 mm.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sprawdzenie pęknięć, odbić i zgnieceń Ŝłobków oraz odbić i zgnieceń zaczepu.

Wykonuje się przez dokładne obejrzenie wszystkich dachówek lub gąsiorów z pobranej
próbki, policzenie, zmierzenie z dokładnością do 1 mm wszystkich uszkodzeń i porównanie
z dopuszczalnymi normowymi tolerancjami.

Sprawdzenie obcięcia zaczepu. Odgięcie zaczepu pod kątem większym niŜ 90

jest

niedopuszczalne.

Prostopadłość

obcięcia

sprawdza

się

pomocą

kątownika

lub odpowiedniego szablonu.

Sprawdzenie jednolitości barwy. Przeprowadza się na wyrobach w stanie powietrzno-

suchym przez oględziny. Dla wyrobów pierwszego gatunku barwa kaŜdej sztuki powinna być
jednolita. Jedynie poszczególne sztuki mogą róŜnić się jedynie odcieniem.

Sprawdzenie wielkości spłaszczenia. Przeprowadza się dla rurek drenarskich.

Dopuszczalne spłaszczenie moŜe wynosić od 4 do 15 mm w zaleŜności od struktury
wewnętrznej rurki.

Sprawdzenie wielkości wygięcia. Przeprowadza się dla rurek drenarskich. Oznaczenie

wielkości  wygięcia  przeprowadza  się  przez  połoŜenie  rurki  na  płaskiej  powierzchni
i zmierzenie  z  dokładnością  do  1  mm  odległości  między  powierzchnią,  a  wygiętą  ścianką
zewnętrzną  rurki.  Dopuszczalna  wielkość  wygięcia  wynosi  od  4  do  12  mm  w  zaleŜności
od średnicy rurki.

Sprawdzenie stanu powierzchni. Przeprowadza się dla rurek ceramicznych. Powinna

być ona gładka, bez zadziorów i pęknięć. Na powierzchni zewnętrznej dopuszcza się
podłuŜne pęknięcia o długości do 60 mm, pod warunkiem, Ŝe nie obniŜają wytrzymałości
rurek na ściskanie.

Badania laboratoryjne
Badanie nasiąkliwości. Cegły pełne ustawia się w naczyniu na boku. Wyroby takie jak

cegły dziurawki, kratówki, pustaki ustawia się otworami do góry. Wyroby zalewa się wodą
najpierw do połowy wysokości. Po 2 godzinach dolewa się wody do ¾ wysokości wyrobu, a
po upływie następnych 2 godzin – zalewa się wyroby wodą całkowicie. Po ustaleniu się masy
oblicza się nasiąkliwość.

Badanie wytrzymałości na ściskanie. Ze względu na róŜnicę kształtów oznaczenie

wytrzymałości dla kaŜdego rodzaju wyrobów przeprowadza się w inny sposób. Sposób
przeprowadzenia oznaczenia wytrzymałości na ściskanie, kaŜdego z wyrobów ceramicznych,
opisane są w literaturze: „Pracownia technologii ceramiki” – A. Rusiecki, J. Raabe.

Badanie wytrzymałości na złamanie (rys. 10). Temu badaniu poddaje się dachówki

i gąsiory ceramiczne w stanie powietrzno-suchym.

„Na stronie z zaczepem, pośrodku przez całą szerokość wyrobu formuje się z gipsu pasek

o  szerokości  od  15  do  20  mm,  wysokości  zaleŜnej  od  rodzaju  dachówki,  tak  aby  w
najcieńszym  miejscu  wynosił  5  mm.  Po stwardnieniu  gipsu,  w  ten  sam  sposób  formuje  się
dwa  paski  tej  samej  szerokości  i odpowiedniej  wysokości,  przy  czym  odległość  osiowa
kaŜdego  paska  od  środka  dachówki  wynosi  150  mm.  Po  stwardnieniu  gipsu  wyrównuje  się
powierzchnie  pasków  tak,  aby powierzchnie  górne  skrajnych  pasków  leŜały  w  jednej
płaszczyźnie,  a  powierzchnia  paska  środkowego  była  do  niej  równoległa.  Po  wyschnięciu
pasków  gipsowych  bada  się  wytrzymałość  dachówek.  W  tym  celu  dachówkę  odwraca  się
zaczepem do góry i kładzie na dwóch podkładkach drewnianych półokrągłych o promieniu 15
mm,  tak  aby  opierała  się  ona  na  powierzchniach  pasków  gipsowych.  Po  drugiej  stronie
dachówki,  dokładnie  w  środku  pomiędzy  dolnymi  podkładkami,  na  pasku  gipsowym
umieszcza  się  nakładkę  z  twardego  drewna  o  przekroju  kołowym  i  promieniu  15  mm.
Długość podkładek i nakładki powinna być większa od szerokości dachówki” [4, s. 293, 294].

Wymagania wytrzymałościowe zaleŜą od rodzaju dachówki. Siła łamiąca dla karpiówki

powinna być większa niŜ 30 kg, dla holenderki i zakładkowej – 70 kg.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 10. Badanie wytrzymałości dachówki na złamanie [4, s. 294]

Badanie przesiąkliwości. Badanie zostało opisane w rozdziale 4.5.1 Poradnika dla

ucznia.

Badanie masy. Dla pustaków stropowych sprawdza się ich masę, waŜy

się je z dokładnością do 0,1 kg.

Badanie gęstości pozornej. Oznaczenie polega na określeniu masy wyrobu w stanie

suchym oraz obliczenie objętości bez uwzględniania objętości otworów.

Badanie odporności na działanie mrozu. Przeprowadza się na próbkach

przygotowanych zgodnie z wymaganiami normowymi. Nasycone próbki umieszcza
się w zamraŜarce, w temperaturze nie wyŜszej niŜ –15

C. Pozostawia się je tam co najmniej

4 godziny,  licząc  od  chwili  ponownego  uzyskania  w  zamraŜarce  temperatury  –15°C.
ZamroŜone  próbki  wyjmuje  się  z  zamraŜarki  i  wkłada  do  naczynia  z  wodą,  na  okres
co najmniej  4  godzin.  W  tym  czasie  temperatura  wody  nie  powinna  spaść  poniŜej  +15

Dachówki w czasie zamraŜania powinny leŜeć powierzchnią licową do góry. Temperatura
przy zamraŜaniu dachówek powinna wynosić od –15°C do –20

C. Opisanych cykli

zamraŜania i odmraŜania przeprowadza się 20 lub 25, zaleŜnie od wymagań normowych.
Po kaŜdym cyklu próbki poddaje się oględzinom i notuje spostrzeŜone uszkodzenia.

Badanie odporności na zmiany temperatury. Temu badaniu poddaje się wyroby, które

naraŜone są na wahania temperatury, np. pustaki do przewodów dymowych.

„Trzy pustaki przeznaczone do badania ustawia się na trójnogi, jeden na drugim tak,

aby tworzyły kanał spalinowy, pod którym centrycznie ustawia się palnik gazowy.
Na wierzchu kanału układa się poziomo termoelement Ŝelazokonstantan, bez obudowy,
tak aby jego koniec znajdował się na osi pionowej pustaka. Temperaturę gazów spalinowych,
mierzoną u wylotu kanału, doprowadza się do 250

C stopniowo w ciągu 15 minut od chwili

zapalenia  palnika.  Temperaturę  tę  otrzymuje  się  w  ciągu  2  godzin,  po  czym  zmniejszając
płomień  stopniowo  gasi  się  po  upływie  15  minut  palnik  i  pozostawia  pustaki  do  zupełnego
ostygnięcia.  Nagrzewanie  i  studzenie  wykonuje  się  5-krotnie  na  kaŜdym  badanym  pustaku.
Pomiary  oraz  ocenę  odporności  na  zmiany  temperatury  przeprowadza  się  dla  dwóch
pustaków:  środkowego  i  górnego.  Pustak  dolny  słuŜy  jako  podstawa.  Wynik  badania  naleŜy
uznać  za  dodatni,  jeŜeli  po  zakończonym  badaniu  najwyŜej  dwa  pustaki  z  badanych  sześciu
będą  wadliwe,  tj.  będą  miały  rysy  lub  pęknięcia,  przy  czym  głębokość  tych  rys  lub  pęknięć
nie  powinna  przekraczać  6  mm.  Pęknięcia  przechodzące  przez całą  szerokość  pustaków  są
niedopuszczalne” [4, s. 298].

Badanie obecności szkodliwej zawartości marglu. Badanie przeprowadza się na całych

wyrobach. Przygotowane do badania próbki umieszcza się na metalowej siatce, tak aby nie
stykały się ze sobą. Siatkę z próbkami umieszcza się w naczyniu z wrzącą wodą,
aby zwierciadło wody w naczyniu znajdowało się w odległości kilku centymetrów od próbek.
Następnie naczynie przykrywa się i pozostawia na okres 2 godzin, po czym próbki wyjmuje

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

się  i  osusza.  W  wyniku  oględzin  próbek  stwierdza  się  wielkość  oraz  ilość  powstałych
odprysków  i  uszkodzeń.  KaŜdy  z  wyrobów  ceramicznych  musi  odpowiadać  wymaganiom
normowym.  Normy  określają  średnicę,  głębokość  oraz  maksymalną  dopuszczalną
powierzchnię wszystkich odprysków.

Badanie obecności szkodliwej zawartości soli rozpuszczalnych. Próbki przygotowane

do  badania  ustawia  się  w  pozycji  pionowej  w  płaskodennym  naczyniu,  nie  ulegającemu
korozji.  Do  naczynia  nalewa  się  destylowanej  wody  w  ilości  co  najmniej  250  ml  na  kaŜdy
kilogram próbki. Próbki  powinny być zanurzone  w wodzie do głębokości minimum 50 mm.
Wysokość  naczynia  powinna  nieznacznie  przewyŜszać  grubość  warstwy  wody,  a  próbka
znacznie wystawać ponad krawędź naczynia.

NaleŜy uniemoŜliwić parowanie wody z naczynia. W tym celu powierzchnię wody

pokrywa

się

cienką

warstwą

parafiny.

Tak

przygotowane

próbki

umieszcza

się w przewiewnym miejscu. Badanie trwa 7 dni lub krócej w przypadku całkowitego
odparowania wody. Następnie próbki wyjmuje się, suszy i ogląda w celu stwierdzenia
obecności i wielkości nalotów rozpuszczalnych.

Kryteria oceny szkodliwości zawartości rozpuszczalnych soli na podstawie

występujących nalotów zaleŜą od rodzaju elementów. Nie dopuszcza się występowania
uszkodzeń w czasie przeprowadzania badania.

4.6.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie rodzaje badań ujęte są w normie?

Na czym polega badanie cech zewnętrznych gotowych wyrobów?

Jakie badania wchodzą w skład normowych badań laboratoryjnych?

W jaki sposób sprawdza się wymiary zewnętrzne wyrobów ceramicznych?

Na czym polega sprawdzenie wielkości skrzywień wyrobów?

W jaki sposób przeprowadza się sprawdzenie odchylenia powierzchni bocznych
i płaszczyzn cięcia od kąta prostego?

Na czym polega sprawdzenie wielkości oraz liczby szczerb i pęknięć?

W jaki sposób i w jakim celu sprawdza się dźwięk wyrobów ceramicznych?

Z jakiej wysokości naleŜy upuścić cegłę na inne, aby sprawdzić jej odporność
na uderzenia?

10.

Jaka wyróŜniamy strukturę przełomu?

11.

W jaki sposób ustala się procentową liczbę cegieł połówkowych?

12.

Dla jakich materiałów przeprowadza się sprawdzenie wichrowatości krawędzi
i skrzywień powierzchni?

13.

W jaki sposób i dla jakich wyrobów sprawdza się stan powierzchni?

14.

W jaki sposób przeprowadza się badanie nasiąkliwości wyrobów?

15.

W jaki sposób wykonuje się badanie wytrzymałości na złamanie?

16.

W jaki sposób wykonuje się badanie odporności na zmiany temperatury?

17.

Na czym polega badanie szkodliwej zawartości soli rozpuszczalnych?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dla wskazanych przez nauczyciela gotowych wyrobów ceramicznych określ,

wylosowane na kartkach, ich cechy zewnętrzne.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przygotować stanowisko pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy,

przenieść na stanowisko wskazane przez nauczyciela gotowe wyroby ceramiczne,

wylosować 5 kartek, na których zapisano badania cech zewnętrznych, które naleŜy
wykonać,

wykonać wylosowane badania,

opisać w notatniku wykonane badania,

uporządkować stanowisko pracy,

zaprezentować efekt swojej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

próbki róŜnych materiałów przygotowane przez nauczyciela,

–

suwmiarka, przymiar,

–

metalowy kątownik, trójkąt prostokątny,

–

waga techniczna,

–

młotek,

–

literatura z rozdziału 6 dotycząca badania jakości gotowych wyrobów.

Ćwiczenie 2

Na osobnych kartkach zapisane są cyfry. KaŜdej cyfrze odpowiada określony wyrób

ceramiczny.  Wylosuj  3  kartki  zawierające  cyfrę  przyporządkowaną  odpowiedniemu
wyrobowi  ceramicznemu.  Odszukaj  w  normie  wymagania  jakościowe  dla  wylosowanych
wyrobów  ceramicznych.  Przeanalizuj  jakość  wylosowanych  wyrobów  ceramicznych
w oparciu o wymagania normowe. Sporządź pisemną notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wylosować trzy kartki zawierające cyfrę przyporządkowaną odpowiedniemu wyrobowi
ceramicznemu,

przenieść na stanowisko pracy wylosowane wyroby ceramiczne,

odszukać w normie wymagania jakościowe dotyczące wylosowanych materiałów
ceramicznych,

przeanalizować jakość wylosowanych wyrobów ceramicznych w oparciu o wymagania
normowe,

wpisać do notatnika wymagania normowe dla określonych wyrobów ceramicznych,

wyciągnąć wnioski z przeprowadzonego ćwiczenia,

zaprezentować efekty swojej pracy.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

kartki z cyframi,

–

gotowe wyroby ceramiczne,

–

sprzęt

niezbędny

wykonania

analizy

jakości

wyrobów

przygotowany

przez nauczyciela,

–

aktualne normy dotyczące jakości gotowych wyrobów ceramicznych,

–

notatnik,

–

długopis lub ołówek.

4.6.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

sprawdzić wymiary zewnętrzne, wielkość skrzywień i odchylenia
powierzchni bocznych od kąta prostego?

sprawdzić odporność na uderzenie oraz przełom wyrobów?

sprawdzić wytrzymałość na złamanie dachówki?

zbadać masę pustaków stropowych?

wykonać badanie pustaków do przewodów dymowych na zmiany
temperatury?

wykonać badanie odporności cegły pełnej na działanie mrozu?

wykonać badanie obecności szkodliwej zawartości marglu w wyrobie?

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 23 zadania o róŜnym stopniu trudności. Są to zadania wielokrotnego
wyboru.

Za kaŜdą poprawną odpowiedź moŜesz uzyskać 1 punkt.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi. Dla kaŜdego zadania podane
są cztery moŜliwe odpowiedzi: a, b, c, d. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna;
i zaznacz ją znakiem X.

JeŜeli się pomylisz i błędnie zaznaczysz odpowiedź, otocz ją kółkiem i zaznacz ponownie
odpowiedź, którą uwaŜasz za poprawną.

Test  składa  się  z  dwóch  części.  Część  I  zawiera  zadania  z  poziomu  podstawowego,
natomiast w części  II są  zadania z poziomu ponadpodstawowego i te mogą przysporzyć
Ci  trudności,  gdyŜ  są  one  na  poziomie  wyŜszym  niŜ  pozostałe  (dotyczy  to  zadań
o numerach od 20 do 23).

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

10.

Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ rozwiązanie
zadania na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci czas wolny.

11.

Po rozwiązaniu testu sprawdź czy zaznaczyłeś wszystkie odpowiedzi na KARCIE
ODPOWIEDZI.

12.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Rozdrabniania materiałów w laboratorium nie wykonuje się
a)

kruszarką.

prasą hydrauliczną.

młynkiem tarczowym.

moździerzem stalowym.

Jedną z zasad, której naleŜy przestrzegać podczas waŜenia jest to, Ŝe
a)

ciecze powinny znajdować się w naczyniach otwartych.

waŜone próbki powinny znajdować się bezpośrednio na szalce.

waŜone próbki ustawić na prawej, a odwaŜniki na lewej szalce.

próbki i odwaŜniki nakłada się i zdejmuje przy unieruchomionej belce szalki.

Miareczkowanie polega na
a)

ustaleniu wielkości określonej pojemności.

chemicznej technice analizy ilościowej polegającej na dodawaniu substancji
proszkowej o określonej objętości.

chemicznej technice analizy ilościowej polegającej na dodawaniu roztworu w postaci
kropel do roztworu analizowanej substancji.

chemicznej technice analizy ilościowej polegającej na dodawaniu roztworu w postaci
określonej miarki do roztworu analizowanej substancji.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W pracowni szkolnej próbki z masy ceramicznej wykonuje się w postaci
a)

kulek.

kostek.

walców.

stoŜków.

Na  cegiełkach  ocechowanych,  zwaŜonych  z  dokładnością  do  0,001g,  podsuszonych
do stanu  powietrzno-suchego  przeprowadzono  badanie.  Ustawiono  je  na  wytarowanych
szkiełkach  zegarowych  w  suszarce,  w  temp.  105–110°C.  Po  dwugodzinnym  suszeniu
przeniesiono  próbki  na  szkiełkach  do  eksykatora  i  po  ostygnięciu  zwaŜono.  Następnie
ponownie  wstawiono  do  suszarki  o  temperaturze  105–110°C  na  30  minut.  Cykl
powtarzany jest, aŜ do uzyskania przez próbki stałej masy. Opis ten dotyczy oznaczenia
a)

nasiąkliwości.

wody zarobowej.

skurczliwości suszenia.

szybkości wydzielania się wody z próbek podczas suszenia.

Na rysunku przedstawiony jest przyrząd do oznaczenia

cieralności.

skurczliwości suszenia.

wilgotności względnej powietrza.

w sposób ciągły szybkości wydzielania się wody przy suszeniu.

Oznaczenie skurczliwości suszenia przeprowadza się przy pomocy
a)

linijki.

metrówki.

suwmiarki.

kątomierza.

Na rysunku przedstawiony jest przyrząd, który
słuŜy do

sprawdzania wymiarów wyrobu.

sprawdzania wielkości skrzywień wyrobu.

odciskania znaku na próbce materiału
ceramicznego.

sprawdzania

odchylenia

powierzchni

bocznych i płaszczyzn cięcia od kąta
prostego wyrobów.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Gliny do produkcji cegieł formowanych maszynowo powinny mieć wilgotność
a)

6÷8%.

8÷10%.

10÷12%.

12÷14%.

10.

Pirometry optyczne stosowane są do pomiaru temperatury gazów w przewodzie wyŜszej
niŜ
a)

1000°C.

1200°C.

1500°C.

2000°C.

11. Porowatość całkowita jest to wyraŜony w procentach iloraz objętości wolnych przestrzeni

do całkowitej objętości próbki.

między cząsteczkami masy do całkowitej objętości próbki.

między cząsteczkami masy do całkowitej powierzchni próbki.

między ziarenkami, połączonych z atmosferą do całkowitej masy próbki.

12.

Maksymalna wartość szczelności danego materiału wynosi
a) 0.
b)

10.

100.

13.

Zestaw składający się z rurki szklanej o wysokości 20 cm i średnicy wewnętrznej 35 mm,
cylindra miarowego o pojemności 100 ml i masy uszczelniającej w postaci stopu wosku
z parafiną wykorzystywany jest do badania
a)

wilgotności.

kapilarności.

nasiąkliwości.

przesiąkliwości.

14.

Gęstość pozorną wyraŜa się w
a)

kg/m.

kg/m

MPa.

15.

Płytki ścienne poddawane są uderzeniom cięŜarka o kształcie gruszkowatym, spadającym
ze stałej wysokości równej 50 cm. Próbkę uznaje się za dobrą, jeŜeli uderzenie
cięŜarkiem
a)

nie spowoduje Ŝadnych uszkodzeń.

spowoduje powstawanie rys na szkliwie.

nie spowoduje rys na szkliwie, a tylko wgłębienie w kształcie krateru.

spowoduje powstawanie rys na szkliwie oraz wgłębienie w kształcie krateru.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

16.

Badanie wytrzymałości na ścieranie płytek ceramicznych przeprowadza się na próbkach
w kształcie
a)

sześcianu o boku 5 cm.

sześcianu o boku 7,1 cm.

walca o średnicy i wysokości 7,1 cm.

prostopadłościanu o bokach 7,1 x 7,1 x wysokość płytki.

17.

Normowe badanie cech zewnętrznych gotowych wyrobów polega na
a)

sprawdzeniu masy.

sprawdzeniu przełomu.

sprawdzeniu nasiąkliwości.

oznaczeniu wytrzymałości na ściskanie.

18.

UłoŜenie próbki na płaskiej powierzchni, zmierzenie z dokładnością do 1 mm odchylenia
powierzchni lub krawędzi cegły od płaszczyzny – to sprawdzenie
a)

wymiarów.

wielkości skrzywień.

wichrowatości krawędzi i skrzywień powierzchni.

odchylenia powierzchni bocznych i płaszczyzn cięcia od kąta prostego.

19.

Upuszczając cegłę z wysokości 1,5 m na inne cegły sprawdza się
a)

przełom.

odporność na uderzenia.

liczbę cegieł połówkowych.

pęknięcia, odbicia i zgniecenia.

20.

Dodanie do masy ceramicznej siarczanu magnezu (MgSO

) powoduje

zwiększenie nasiąkliwości.

obniŜenie gęstości pozornej wyrobów.

zwiększenie porowatości pozornej wyrobów.

powstawanie wykwitów i łuszczenie się powierzchni wyrobów.

21.

Zadaniem szamotu ceglanego dodawanego do masy ceramicznej, jest schudzenie glin
przeznaczonych do wykonywania wyrobów takich jak
a)

pustaki.

rurki drenarskie.

klinkier drogowy.

płytki ceramiczne.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

22.

Termometr suchy wskazuje temperaturę 18°C, a termometr mokry 12°C. Na postawie
tych danych oraz na podstawie poniŜszej tabeli moŜna określić wilgotność względną
ś

rodowiska suszarni, która wynosi

Temperatura suchego termometru

RóŜnica
psycho-
metryczna

100 100 100 100 100 100 100 100 100 100

1,0

1,5

2,2

3,0

4,0

5,0

6,0

6,4

73%.

48%.

38%.

25%.

23. Za pomocą anemometrów moŜna dokonać pomiarów prędkości strumienia gazowego

w przewodzie w granicach
a)

0,1÷10 m/s.

0,2÷12 m/s.

0,5÷5 m/s.

0,8÷18 m/s.

„

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………..

Badanie właściwości technologicznych mas ceramicznych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

23.

Razem: