1 

 

 

 

 

 

 

   

TEMAT

:  Indywidualizacja  pracy  z  uczniem  z  dysleksją na lekcjach róŜnych przedmiotów. 

Uzasadnienie potrzeby, wskazanie problemów oraz sposobów realizacji. 

 

I.

 

 Co to jest dysleksja? 

Terminem  dysleksja  rozwojowa  określa  się  specyficzne  trudności  w  nauce  czytania  i  pisania  u 

osób  o  prawidłowym  rozwoju  intelektualnym.  Te  zaburzenia  w  uczeniu  mogą  występować  w 

formie trudności o węŜszym zakresie: 

−

 

dysleksja – specyficzne trudności w czytaniu, którym często towarzyszą trudności w pisaniu; 

termin pochodzi od przedrostka dys-, który w języku łacińskim (dis- w języku greckim) ozna-

cza brak czegoś, trudność, niemoŜność, nadaje negatywne znaczenie, oraz od czasownika lego 

– „czytam” lub lexis – „wyrazy”, „słowa” (język łaciński, język grecki). 

−

 

dysortografia  –  specyficzne  trudności  z  opanowaniem  poprawnej  pisowni  (w  tym  błędy 

ortograficzne); termin pochodzi od wyrazu greckiego orthos – „prawidłowy” i grapho – „pi-

szę”, „rysuję”. 

−

 

dysgrafia – trudności w opanowaniu właściwego poziomu graficznego pisma; termin pocho-

dzi od greckiego słowa grapho – „rysuję”

1

. 

Trudności w czytaniu i pisaniu ujawniają się dopiero w szkole, ale juŜ w okresie przedszkolnym 

moŜna zauwaŜyć objawy, które cechują tzw. dzieci ryzyka dysleksji

2

. 

Objawy dysleksji w starszym wieku szkolnym 

Przykłady typowych trudności w nauce w poszczególnych przedmiotach

3

: 

●

 Język polski: 

−

 

wolne tempo pisania i czytania; 

−

 

trudności ze zrozumieniem i zapamiętaniem czytanego tekstu; 

−

 

niekształtne, nieczytelne pismo; 

                                                 

1

 M. Bogdanowicz, A. Adryjanek: Uczeń z dysleksją w szkole, Gdynia 2004. 

2

 Symptomy ryzyka dysleksji występujące w wieku przedszkolnym zostały szczegółowo opisane w ksiąŜce      

M. Bogdanowicz Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. 

3

 Na podstawie M. Bogdanowicz, A. Adryjanek: Uczeń z dysleksją w szkole, Gdynia 2004. 

 

Materiały szkoleniowe

 

 

 

 

 

          

Warszawa, 7 grudnia 2004 r. 

 

Opracowanie:

 Hanna Chojnowska, Maria Krasnodębska 

Gimnazjum w Węgrowie

 

 

Lider Programu ORTOGRAFFITI: Benita Wolska 

 

2 

−

 

trudności z uczeniem się tekstów na pamięć; 

−

 

nieprawidłowa pisownia (błędy ortograficzne mimo znajomości zasad pisowni); 

−

 

trudności z organizacją tekstu; 

−

 

błędy gramatyczne. 

●

 Języki obce: 

−

 

trudności z wymawianiem i zapamiętywaniem słów; 

−

 

nieprawidłowa wymowa; 

−

 

trudności z rozumieniem i zapamiętywaniem tekstu mówionego lub nagranego na taśmę; 

−

 

trudności z zapisem wyrazów, które mają obraz graficzny odrębny od obrazu słyszanego; 

−

 

kłopoty z zapisem wyrazów w poprawnej formie gramatycznej. 

●

 Matematyka: 

−

 

błędne zapisywanie i odczytywanie liczb wielocyfrowych; 

−

 

przestawianie cyfr; 

−

 

trudności z liczeniem w pamięci; 

−

 

niemoŜność opanowania tabliczki mnoŜenia; 

−

 

problemy z rysowaniem wykresów, rzutów figur; 

−

 

trudności w posługiwaniu się schematami, wykresami, diagramami; 

−

 

problemy z zapisem liczb dziesiętnych; 

−

 

trudności z zapamiętywaniem definicji matematycznych; 

−

 

chaotyczny zapis działań; 

−

 

błędy w przepisywaniu; 

−

 

problemy  z  rozwiązywaniem  zadań  tekstowych  z  powodu  słabego  rozumienia  czytanych 

treści; 

−

 

mylenie indeksów dolnych i górnych; 

−

 

trudności w obliczaniu objętości i powierzchni brył i figur złoŜonych; 

−

 

trudności w obliczaniu dłuŜszych równań i układów równań, pomyłki w zapisie obliczeń, 

pomijanie części działania, mylenie linijek, opuszczanie danego składnika. 

●

 Historia i wiedza o społeczeństwie: 

−

 

trudności z zapamiętaniem nazw, nazwisk, dat i chronologii; 

−

 

problemy z analizowaniem i czytaniem map i wykresów; 

−

 

utrudnione czytanie tekstów źródłowych, szczególnie napisanych nietypową czcionką; 

−

 

trudności ze zrozumieniem dłuŜszego tekstu. 

●

 Biologia: 

−

 

trudności z opanowaniem terminologii; 

 

3 

−

 

problemy z organizacją przestrzenną schematów i rysunków; 

−

 

trudności z zapisem i zapamiętaniem łańcuchów reakcji biochemicznych; 

−

 

trudności z opanowaniem systematyki. 

●

 Chemia: 

−

 

mylenie pojęć; 

−

 

trudności z zapamiętywaniem symboli, wzorów, reakcji chemicznych; 

−

 

nieprawidłowe zapisywanie łańcuchów reakcji chemicznych; 

−

 

mylenie indeksów dolnych i górnych; 

−

 

trudności z rysowaniem wzorów strukturalnych. 

●

 Geografia: 

−

 

trudności z posługiwaniem się mapą i skalą; 

−

 

kłopoty z orientacją na mapie; 

−

 

trudności w określaniu kierunków geograficznych, mylenie kierunków; 

−

 

mylenie pojęć i nazw geograficznych, zwłaszcza podobnie brzmiących; 

−

 

trudności w obliczaniu współrzędnych geograficznych; 

−

 

problemy z zapisywaniem jednostek. 

●

 Fizyka: 

−

 

trudności z zapamiętywaniem definicji; 

−

 

trudności z zapamiętywaniem wzorów i ich przekształcaniem; 

−

 

kłopoty z rozwiązywaniu zadań z treścią; 

−

 

problemy z zapisywaniem jednostek; 

−

 

problemy z zapisywaniem indeksów. 

●

 Sztuka: 

−

 

trudności z czytaniem nut; 

−

 

trudności z opanowaniem pisma technicznego i wykonywaniem rysunków technicznych; 

−

 

problemy z wykonywaniem modeli brył; 

−

 

niechęć do rysowania i wycinania; 

−

 

trudności ze szczegółowym analizowaniem obrazów. 

●

 Wychowanie fizyczne: 

−

 

trudności z opanowaniem układów gimnastycznych; 

−

 

trudności w bieganiu, ćwiczeniach równowaŜnych; 

−

 

trudności w opanowaniu gier wymagających uŜycia piłki; 

−

 

problem z orientacją w schemacie ciała, trudności ze zwrotami w tył przez lewe lub prawe 

ramię. 

 

4 

II. Pomoc dzieciom z dysleksją 

1. Formy pomocy 

Podstawowym zadaniem nauczyciela jest: 

−

 

dostrzec dziecko ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, 

−

 

zapewnić mu dostęp do badania diagnostycznego, 

−

 

pomóc uczniowi w pełni wykorzystać swoje moŜliwości intelektualne. 

Dzieci z dysleksją mają specjalne potrzeby edukacyjne. Potrzebują one pomocy pedagogicznej 

w formie specjalnie opracowanych wymagań dostosowanych do ich moŜliwości oraz dodatko-

wej pomocy psychologiczno-pedagogicznej.  

Pomoc w szkole moŜe być organizowana poprzez takie formy, jak: 

−

 

zajęcia korekcyjno-kompensacyjne, 

−

 

zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze,  

−

 

zajęcia logopedyczne. 

2. Jak pracować z uczniem z dysleksją 

Praca z uczniem z dysleksją wymaga wysiłku i cierpliwości. W zespole klasowym znajdują się 

zapewne  uczniowie  z  róŜnorodnymi  trudnościami.  Trzeba  więc  zadbać  o  ich  właściwe  usado-

wienie w sali lekcyjnej. Dzieci te nie powinny zajmować ostatnich ławek, bo wtedy najczęściej 

sprawiają kłopoty w utrzymaniu dyscypliny i porządku. NaleŜy teŜ zmieniać organizację prze-

strzeni klasy poprzez przestawianie ławek, stosownie do zadań realizowanych podczas lekcji. 

Indywidualizacja pracy w klasie szkolnej 

•

 

Pomagać  opanować  chaos  powstający  na  kartce  papieru  (częściej  stosować  techniki  mne-

motechniczne

4

, angaŜować wszystkie zmysły), np. obrazek przedstawiający określony układ 

figur pomoŜe redagować podanie (schemat graficzny podania, s. 165 w: M. Bogdanowicz, 

A. Adryjanek Uczeń z dysleksją w szkole). 

•

 

Pomagać opanować chaos w podręczniku lub tekście literackim. 

•

 

Rozpoznanie „przeciwnika” – szczegółowa analiza zawartości podręcznika (Gdzie jest spis 

treści?  Jak  jest  skonstruowany?  Gdzie  znajdziesz  teksty  informacyjne?  Gdzie  znajdziesz 

teksty literackie? Gdzie są polecenia i jak są zaznaczone? Jakie rodzaje ilustracji, map i ry-

cin dostrzegasz? Czemu mogą słuŜyć? Gdzie znajdują się indeksy i jakiego są typu? Czego 

w nich szukać?). 

                                                 

4

 Mnemotechnika – zespół sposobów ułatwiających zapamiętywanie nowych wiadomości i faktów oraz przypo-

minanie ich sobie na zasadzie mechanicznych skojarzeń, np. układu wierszowego, skrótów werbalnych, analogii 
zewnętrznych (Multimedialny słownik wyrazów obcych W. Kopalińskiego) 

 

5 

•

 

Praca z tekstem zawsze z ołówkiem w ręku (tworzenie map tekstu według ustalonego klu-

cza  –  załącznik  1,  metryczka  tekstu  lirycznego,  s.  177  w:  M.  Bogdanowicz,  A.  Adryjanek 

Uczeń z dysleksją w szkole, schemat mapy myślowej, s. 191 w: M. Bogdanowicz, A. Adry-

janek Uczeń z dysleksją w szkole). 

•

 

Pomagać opanować chaos zapisów w zeszycie 

−

 

„zeszyt  studenta”  (naleŜy  wydzielić  odpowiednie  miejsca  przeznaczone  na:  nowo  po-

znane pojęcia, mapy myślowe, schematy notatek, uwagi, pomysły – s. 186 w: M. Bog-

danowicz, A. Adryjanek Uczeń z dysleksją w szkole) 

−

 

„notatki – mapy myśli” 

−

 

metoda  „twórz  schemat  pracy/notatki”  (Zasada  W–R–Z  –  kaŜda  wypowiedź  pisemna  i 

ustna musi mieć wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Wszystkie te części trzeba przed pi-

saniem  pracy  wydzielić  graficznie.  Dodatkowo  moŜna  wprowadzić  części  zawierające 

słownictwo, które uczeń powinien zastosować, s. 188 w: M.  Bogdanowicz, A. Adryja-

nek Uczeń z dysleksją w szkole) 

•

 

Planując zajęcia pamiętać o tym, Ŝe: 

−

 

uczeń z dysleksją szybko się męczy, więc naleŜy zmieniać rodzaj ćwiczeń; 

−

 

„dobrze wplecione w tok lekcji działania z przedmiotami i obiektami zintensyfikują do-

znania uczniów, wspomogą wykorzystywane typowo kanały percepcji przez przeŜywa-

nie i działanie”

5

 (np. budowanie teatru antycznego) 

−

 

warto systematycznie stosować pracę w grupach, poniewaŜ moŜe ona wyposaŜyć ucznia 

w  waŜne  umiejętności,  takie  jak  planowanie  zadań,  współpraca  z  innymi,  dzielenie  się 

informacjami, wymiana doświadczeń, praca zespołowa, dokonywanie oceny pracy wła-

snej i grupy uczniów, dyskusja 

−

 

uczeń z dysleksją musi pracować o wiele więcej niŜ uczeń niemający trudności, więc nie 

naleŜy obszernych prac domowych zadawać z lekcji na lekcję. 

•

 

Częściej odpytywać ustnie. 

•

 

WydłuŜać czas na prace pisemne. 

•

 

Pozwolić przygotowywać prace za pomocą komputera. 

3. Sposób oceniania 

•

 

  Prace pisemne oceniać przede wszystkim na podstawie treści. 

                                                 

5

 Marta Bogdanowicz, Anna Adryjanek: „Uczeń z dysleksją w szkole”. Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON, 

Gdynia 2004r., str.198 
 

 

6 

•

 

Nie  podkreślać  błędów  ortograficznych  innym  kolorem,  ale  poprawić  tak,  by  wyraz  był 

czytelny. 

•

 

  Nie oceniać strony graficznej pracy. 

•

 

  Wystawiając  ocenę  klasyfikacyjną,  brać  pod  uwagę  przede  wszystkim  wypowiedzi  ustne  i 

stronę merytoryczną prac pisemnych. 

●   Stworzyć warunki, w których dzieci czują się bezpieczne i wartościowe: 

−

 

nie stwarzać atmosfery zdenerwowania, napięcia, lecz dąŜyć do spokoju i wzajemnego 

zaufania 

−

 

posadzić dziecko blisko siebie, by móc je obserwować i pomagać mu 

−

 

nie  przeciąŜać  czytaniem  i  przepisywaniem,  lecz  dostosowywać  prace  do  moŜliwości 

dziecka.  

−

 

nie wyrywać nagle do odpowiedzi 

−

 

chwalić i nagradzać nie tyle za efekty pracy, ile za włoŜony wysiłek 

−

 

być Ŝyczliwym, pogodnym, cierpliwym przewodnikiem 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7 

Zał

ą

cznik 1  

Mapa my

ś

lowa: 

Ś

wiat przedstawiony w Krzy

Ŝ

akach H. Sienkiewicza 

 

utwór epicki   

 

 

 

                     miejsce akcji 

 

 

 

 

                czas akcji 

             powieść historyczna   

                                  wiele polskich miejscowości   

 

                             1399–1410  

 

 

                                                                                        Kraków, Tyniec, Bogdaniec, 
                                                                                        Spychów, Płock oraz zamki krzyŜackie 
                                                                                        (Malbork, Szczytno), śmudź 
 

 

                                                                                                                                                                                     bohaterowie 

 

 

 
                                                                                                                                               historyczni                                    fikcyjni 

powieść „ku pokrzepieniu serc” 

                                                                                                                                                                   Władysław Jagiełło                      Zbyszko 

                                                                                                                                                                   królowa Jadwiga                            Maćko 

                                                                                                                                                                     Zawisza Czarny                             Jurand 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ulryk von Jungingen                    Jagienka 

                                                                                                            KrzyŜacy                                                                                            Danusia      
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                             

 
autor  
Henryk Sienkiewicz   

 

 

 

 

 

główne wątki 

 
 
 
 
historyczny 

 

 

 

 

 

 

 

przygodowy   

 

 

 

 

 

tragiczny 

 

konflikt polsko-krzyŜacki 

 

 

 

 

miłosne perypetie Zbyszka z Bogdańca 

 

 

       dzieje Juranda