Instrukcja obsługi silnika 4CT107/A4

SPIS TREŚCI

Wstęp

1. Dane techniczne

1.1. Charakterystyka techniczna silników
z pompą Motorpal i Bosch

1.2. Charakterystyka konstrukcji silnika

1.3. Momenty dokręcania najważniejszych

połączeń śrubowych

1.4. Materiały eksploatacyjne

1.5. Schemat instalacji elektrycznej

2. Użytkowanie silnika

2.1. Ogólne zasady eksploatacji i obsługi

2.2. Tablica okresowych czynnoœci obs³ugowych
silnika w zastosowaniu trakcyjnym

2.3. Opis okresowych czynności obsługowych

3. Instrukcja transportu

4. Instrukcja BHP

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

WSTĘP

Silniki 6CT107-3/A1/... (o mocy 125 kW)

spełniają wymagania Euro II

i posiadają:

•

homologację typu silnika w zakresie emisji zadymienia na podstawie Regulaminu EKG nr 24 (Nr homologacji 24R-03823)

•

homologację typu silnika w zakresie emisji zanieczyszczeń na podstawie Regulaminu EKG nr 49 (Nr homologacji 49R-02806)

•

homologację typu silnika w zakresie poziomu mocy na podstawie Regulaminu EKG nr 85 (Nr homologacji 85R-00809)

Silniki 6CT107-3/A4/... (o mocy 152 kW)

spełniają wymagania Euro II

i posiadają:

•

homologację typu silnika w zakresie emisji zadymienia na podstawie Regulaminu EKG nr 24 (Nr homologacji 24R-030033)

•

homologację typu silnika w zakresie emisji zanieczyszczeń na podstawie Regulaminu EKG nr 49 (Nr homologacji 49R-020010)

•

homologację typu silnika w zakresie poziomu mocy na podstawie Regulaminu EKG nr 85 (Nr homologacji 85R-000015)

Silniki 6CT107-3/A1/... oraz silniki  6CT107-3/A4/...  są produkowane i dostarczane odbiorcom zgodnie z dokumentacją techniczną opracowaną
przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych.
Przepisy   zawarte   w   niniejszej   "Instrukcji   obsługi"   obejmują   wskazania   i   zalecenia   obsługowe,   których   znajomość   jest   niezbędna   dla
zabezpieczenia niezawodnej i długotrwałej pracy silnika. Przed pierwszym uruchomieniem silnika należy zapoznać się z niniejszą  "Instrukcją
obsługi" a przy użytkowaniu silnika przestrzegać wskazówek w niej zawartych.

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

1. Dane techniczne

1.1. Charakterystyka techniczna silników z pompą wtryskową firmy

Motorpal i Bosch

z pompą wtryskową firmy

Motorpal

z pompą wtryskową firmy

Bosch

Typ silnika

Wyszczególnienie

6CT107-3/A1/1
6CT107-3/A1/4

Euro II

6CT107-3/A4/1
6CT107-3/A4/2

Euro II

6CT107-3/A1/3

Euro II

6CT107-3/A4

6CT107-3/A4/3
6CT107-3/A4/4

Euro II

Rodzaj silnika

wysokoprężny, czterosuwowy, turbodoładowany z wtryskiem bezpośrednim z chłodzeniem

powietrza doładowującego

Rodzaj wtrysku

bezpośredni

Liczba i układ cylindrów

6, pionowy

Średnica cylindra

107,19 mm

Skok tłoka

120,65 mm

Objętość skokowa

6540 cm

Stopień sprężania

16,5

Moc znamionowa (bez wentylatora)

125

5% kW

(wg ISO 1585 :92)

152

5% kW

(wg ISO 1585 :92)

125

5% kW

(wg ISO 1585 :92)

152

5% kW

(wg ISO 1585 :92)

Znamionowa prędkość obrotowa

2400 obr/min

2500 obr/min

2400 obr/min

2500 obr/min

Minimalna prędkość obrotowa biegu luzem

650

+30

obr/min

Maksymalna prędkość obrotowa

2860 obr/min

Moment obrotowy maksymalny

600

6% Nm

przy 1600 obr/min

730

6% Nm

przy 1600 obr/min

600

6% Nm

przy 1600 obr/min

730

6% Nm

przy 1600 obr/min

Jednostkowe zużycie paliwa (minimalne na
charakterystyce zewnętrznej po dotarciu całkowitym
(50 godzin)

213

+8%

g/kWh

(wg ISO 1585 :92)

209

+8%

g/kWh

(wg ISO 1585 :92)

213

+8%

g/kWh

(wg ISO 1585 :92)

209

+8%

g/kWh

(wg ISO 1585 :92)

Zużycie oleju po dotarciu eksploatacyjnym (150 h)

50 g/h

Kierunek obrotów

lewy, patrząc od strony koła zamachowego

Rozruch silnika

elektryczny, ze wspomaganiem przy użyciu świecy płomieniowej

Odbiór mocy

z koła zamachowego za pośrednictwem sprzęgła trakcyjnego 14"

Rodzaj smarowania

mieszane, pod ciśnieniem i rozbryzgowo

Ciśnienie oleju w rozgrzanym silniku przy

0,10 MPa

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

z pompą wtryskową firmy

Motorpal

z pompą wtryskową firmy

Bosch

Typ silnika

Wyszczególnienie

6CT107-3/A1/1
6CT107-3/A1/4

Euro II

6CT107-3/A4/1
6CT107-3/A4/2

Euro II

6CT107-3/A1/3

Euro II

6CT107-3/A4

6CT107-3/A4/3
6CT107-3/A4/4

Euro II

minimalnej prędkości obrotowej na biegu jałowym
Ciśnienie oleju w rozgrzanym silniku przy obrotach
1000 1/min i wyższych

0,38 - 0,45 MPa

Maksymalna temperatura oleju

110

C krótkotrwale 120

Ilość oleju w silniku:
przy stanie "max" na wskaźniku
przy stanie "min" na wskaźniku

(wielkość zależna od zabudowy silnika w pojeździe)

ok. 18,5 litra
ok. 15,5 litra

Zalecane temperatury cieczy chłodzącej

C - 85

C krótkotrwale 95

Pojemność układu chłodzenia (bez chłodnicy)

12,5 litra

Ustawienie (fazy) rozrządu:

początek otwarcia zaworu ssącego
koniec zamknięcia zaworu ssącego
początek otwarcia zaworu wydechowego
koniec zamknięcia zaworu wydechowego

przed GMP

po DMP

przed DMP

po GMP

Wartość luzu zaworowego dla zaworów
ssących i wydechowych na zimnym silniku

0,5 mm

Kolejność wtrysku

1 - 5 - 3 - 6 - 2 - 4

Ciśnienie otwarcia wtryskiwacza
(nastawa fabryczna)

-1

MPa

Ciśnienie otwarcia wtryskiwacza
(wartość minimalna, dopuszczalna w eksploatacji)

-1

MPa

Kąt początku tłoczenia

1,5

Zdolność rozruchowa:

bez urządzeń wspomagających
przy użyciu świecy płomieniowej

do minus 10

do minus 20

Masa suchego silnika

650 kg

Pompa wtryskowa

rzędowa PP6M10P1.i (Motorpal - Czechy) z
nadciśnieniowym korektorem dymienia LDA

rzędowa PES6P120A320 (Bosch) z

nadciśnieniowym korektorem dymienia LDA

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

z pompą wtryskową firmy

Motorpal

z pompą wtryskową firmy

Bosch

Typ silnika

Wyszczególnienie

6CT107-3/A1/1
6CT107-3/A1/4

Euro II

6CT107-3/A4/1
6CT107-3/A4/2

Euro II

6CT107-3/A1/3

Euro II

6CT107-3/A4

6CT107-3/A4/3
6CT107-3/A4/4

Euro II

Siłownik elektromagnetyczny

APE 37HPBS 24V

(APE Opole)

APE 37HPBST 24V (APE Opole)

Wtryskiwacz (6 - otworkowy)

VA 80 P 260 N11675/A (Motorpal Czechy

Instalacja elektryczna

24 V ; "minus" na masie

Rozrusznik

R23-60; 660.000.0

24 V; 6 kW

Alternator

951 8842; 28V; 100A

Świeca płomieniowa

BERU A101.233.483 24V lub AET Tolmin - 11720 533 754 G 24V

Zawór elektromagnetyczny świecy płomieniowej

ZP-24

Filtr paliwa (pełnego przepływu)

FPV10.6 z wymiennym wkładem papierowym

Sprężarka powietrza

601.27.931

Pompa hydrauliczna

VT 77-17 (LUK)

Turbosprężarka (zaworem upustu spalin)

GT 3271s (ALLIED

SIGNAL)

GT 3271s (ALLIED SIGNAL) lub B3E-1-150 (WSK Rzeszów)

Sprzęgło trakcyjne (suche, jednotarczowe 14")
(*) stosowane tylko w silniku 6CT107-3/A1/1

7.19.00.000.0.00 DIN 40 x 32 x 5 (*)

7.19.01.000.0.00 SAE 1 i 3/4”

7.19.00.000.0.00

DIN 40 x 32 x 5

7.19.01.000.0.00

SAE 1 i 3/4”

Pompa wody

PWO 142 M1

Termostat

P 2485613 (2 - szt.)

1.2. Charakterystyka konstrukcji silnika

Kadłub silnika

-z wysokogatunkowego żeliwa, cylindry i skrzynia
korbowa stanowią jednolity; odlew skrzynia

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

korbowa zamknięta jest od dołu blaszaną miską
olejową

Tuleje cylindrowe

-suche, wymienne

Głowica

-z wysokogatunkowego żeliwa, wspólna dla
wszystkich cylindrów, posiada wymienne
gniazda i prowadnice zaworów

Wał korbowy

- odkuty ze stali stopowej, ulepszany cieplnie,
osadzony w siedmiu łożyskach, azotowany po
obróbce mechanicznej

Tłoki

- ze stopu aluminiowego z wkładką z żeliwa
stopowego dla pierwszego pierścienia
uszczelniającego o specjalnym kształcie

komory spalania

Wał rozrządu

- stalowy, łożyskowany w kadłubie w
wymiennych łożyskach ślizgowych, napędzany
od wału korbowego za pośrednictwem kół
zębatych

Panewki łożysk
głównych
i korbowodowych

-cienkościenne i wymienne

Zawory

-z wysokogatunkowej stali stopowej; przylgnie
grzybków zaworów wydechowych są stelitowane a
trzonki ssących i wydechowych - chromowane

Układ smarowania

składa się z zębatej pompy oleju napędzanej
od wału rozrządu; kosza ssącego stanowiącego
jednocześnie wstępny filtr oleju; z właściwego
pełnoprzepływowego filtru oleju; zaworu
przelewowego umieszczonego w dolnej części
kadłuba, oraz z głównej magistrali olejowej.

Z niej pod ciśnieniem smarowany jest wał
korbowy, wałek rozrządu, wspornik osi

dźwigienek. Pozostałe elementy wewnątrz
silnika smarowane są mgłą olejową.
Oddzielnymi przewodami doprowadzony

jest olej

do smarowania łożysk turbosprężarki,

pompy

wtryskowej oraz sprężarki powietrza.

Ponadto w

silniku znajduje się dodatkowa magistrala
olejowa, z której chłodzone są denka

tłoków

metodą natryskową.

Układ chłodzenia

dostosowany do pracy w układzie ciśnieniowym,
składa się z pompy wody z dwoma termostatami;
przestrzeni wodnej w kadłubie i w głowicy oraz
dodatkowego kolektora wodnego z dyszami
kierującymi wodę w przestrzeń pomiędzy
tulejami. Pompa wodna napędzana jest od wału
korbowego silnika za pośrednictwem paska
wielorowkowego. Pompa wody jest bezobsługowa i
nie wymaga smarowania łożysk.

Układ zasilania

składa się z pompy wtryskowej rzędowej z
wielozakresowym regulatorem obrotów. Ponadto
pompa wyposażona jest w nadciśnieniowy
korektor dymienia LDA, siłownik
elektromagnetyczny włączania dawki
rozruchowej 24 V a także siłownik
elektromagnetyczny STOP - 24 V.
Pompa napędzana jest od wału korbowego
za pośrednictwem kół zębatych (pompa smarowana
jest olejem z obiegu silnika). Na pompie

wtryskowej zamontowana jest tłoczkowa
pompa zasilająca z filtrem zgrubnym

napędzana

od wałka krzywkowego w pompie.

Pozostałe

elementy układu zasilania

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

stanowią: filtr paliwa z

wkładem papierowym, przewody

paliwowe

niskiego oraz wysokiego ciśnienia i
wtryskiwacze z wymiennymi

wielootworkowymi

rozpylaczami. Ponadto z układu po

stronie

niskociśnieniowej zasilana jest za
pośrednictwem specjalnego zaworu
elektromagnetycznego świeca płomieniowa
ułatwiająca rozruch w niskich
temperaturach

Układ elektryczny

składa się z rozrusznika, alternatora
oraz świecy płomieniowej wraz

z zaworem

elektromagnetycznym; siłownika

sterującego dawki

rozruchowej i siłownika „STOP”

Układ doładowania składa się z turbosprężarki z zaworem upustu

spalin zamontowanej na kolektorze
wydechowym

Układ
przeniesienia napędu składa się ze sprzęgła trakcyjnego 14 cali

z układem sprężyn tłumiących

Sprężarka powietrza służy do zasilania układu hamulcowego

autobusu; napędzana jest od wału

korbowego

za pomocą paska wielorowkowego

1.3. Momenty dokręcania najważniejszych połączeń śrubowych

•

Moment dokręcania nakrętek głowicy:

Przed montażem uszczelki – gwinty szpilek, oraz powierzchnie styku nakrętek z
głowicą należy posmarować smarem z dodatkiem (5%) dwusiarczku molibdenu
(MoS

) lub grafitu.

Nakrętki należy dokręcać etapami w kolejności jak na rysunku.
Etapy I – IV wykonywać na zimnym silniku.
Etapy V – VI wykonywać na ciepłym silniku – temp. cieczy chłodzącej ok. 60

etap I 60 Nm

etap II 130 Nm

etap III 200 – 210 Nm

etap IV

sprawdzenie momentem 200 – 210 Nm

etap V

dociągnięcie momentrem 200 – 200 Nm

etap VI

sprawdzenie momentem 200 – 210 Nm

•

Moment dokręcania śruby jarzma mocującego wtryskiwacze:

20 - 40 Nm

(2,0 - 4,0 kGm)

•

Moment dokręcania nakrętek przewodu wtryskowego:

20 - 25 Nm

(2,0 - 2,5 kGm)

•

Moment dokręcania nakrętek mocujących rozpylacze

30 - 40 Nm

(3 - 4 kGm)

•

Moment dokręcania nakrętek złącza nadmiaru (wtryskiwaczy):

5 - 7 Nm

(0,5 - 0,7 kGm)

•

Moment dokręcania nakrętek śrub korbowodowych:

102 - 108,5 Nm

(10,2 - 10,8 kGm)

•

Moment dokręcania nakrętki mocuj. koło klinowe sprężarki powietrza:

72 - 88 Nm

(7,2 - 8,8 kGm)

•

Moment dokręcania śrub mocujących pokrywy łożysk głównych:

200 - 214 Nm

(20,0 - 21,4 kGm)

•

Moment dokręcania śruby mocującej koło pasowe na wale:

200 - 220 Nm

(20,0 - 22,0 kGm)

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

1.4. Materiały eksploatacyjne

Olej napędowy (paliwo):

Oleje napędowe (paliwa)
Do napędu silników należy używać oleje napędowe zgodne z PN-EN 590.

Dotychczas obowiązujące normy: PN-92/C-96051 oraz ZN-93/MPiH/NF-209 są
nieaktualne.

Zgodnie   z   ta   normą   i   przepisami   krajowymi   od   1.01.2000   r.   zawartość   siarki
w oleju nie może przekraczać 0,05%.
Odpowiednio do warunków klimatycznych (zgodnie z PN-EN 590) określa się trzy
okresy  (letni, przejściowy i zimowy) oraz  wymagane dla tych okresów gatunki
paliwa.
W polsce (dla klimatu umiarkowanego) przewidziane są (zgodnie z PN-EN 590) -
trzy gatunki paliwa:
„B” - do stosowania w okresie letnim
„D” -  do stosowania w okresie przejściowym
„F” - do stosowania w okresie zimowym
Polski Koncern Naftowy przyjął dla swoich olejów napędowych nazwę „Ekodiesel
Plus”
Zakres stosowana oleju napędowego:
W okresie letnim: (od 1 V do 15 IX)

olej napędowy „Ekodiesel Plus B”

(o temperaturze zablokowania zimnego filtru: 0

W okresie przejściowym: (od 16 III do 30 IV i od 16 IX do 15 XI)

- olej napędowy „Ekodiesel Plus D”

(o temperaturze zablokowania zimnego filtru: -10

W okresie zimowym: (od 16 IX do 15 III)

- olej napędowy „Ekodiesel Plus F”

(o temperaturze zablokowania zimnego filtru: -20

Dla klimatu arktycznego lub innych zastosowań specjalnych należy stosować
(zgodnie z PN-EN 590) oleje o klasach: 0; 1; 2; 3; 4 o temperaturze zablokowania
zimnego filtru od -20

do -44

Można również stosować:
-   olej   napędowy   miejski  „ONM   Standard”   (wg   ZN-94/MPiH/NF-213),   który
posiada zawartość siarki w oleju do 0,02%   i temperaturę zablokowania zimnego
filtru:  -30

Olej silnikowy:

Do   smarowania   silników  zaleca   się   stosować   oleje   silnikowe
wielosezonowe   krajowej   produkcji   lub   inne   oleje   silnikowe
wielosezonowe   przeznaczone   dla   szybkoobrotowych   silników
wysokoprężnych mocno obciążonych spełniające wymagania dotyczące
klasy lepkości wg SAE   np: (15W/40; 10W/30) i kategorii jakości wg
API (CD lub wyższej).

Zalecane oleje to:

Do stosowania przez cały rok:

- oleje uniwersalne:

Lotos Diesel CE/SF 15W/40

ELF PERFORMANCE XR CE/SF 15W/40

- oleje wielosezonowe: SUPEROL FALCO CD SAE 15W/40

"TURDUS" SHPD SAE 15W/40

NIE NALEŻY STOSOWAĆ OLEJÓW SMARUJĄCYCH

O KLASIE JAKOŚCI NIŻSZEJ NIŻ "CD"

Spośród olejów półsyntetycznych zaleca się olej:

LOTOS SEMISYNTETIC SG/CD SAE 10W/40

1.5. Schemat instalacji elektrycznej ( 24 V „-” na masie)

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

Schemat instalacji elektrycznej

zamieszczono na końcu instrukcji

2. Użytkowanie silnika

2.1. Ogólne zasady eksploatacji i obsługi

Silnik zalać olejem smarującym o gatunku odpowiadającym zaleceniom
ujętym w niniejszej instrukcji. Poziom oleju nie powinien sięgać powyżej
rysy na wskaźniku poziomu oleju. Pomiaru ilości oleju należy dokonywać,
gdy samochód stoi na poziomej płaszczyźnie.
Odpowietrzyć układ paliwowy w następujący sposób:

•

poluzować wkręty odpowietrzające filtru paliwa i pompy wtryskowej

•

pompować paliwo (naciskając z góry) ręczną pompka paliwowa
(zamontowaną na pompie)

•

wkręcić wkręty odpowietrzające z chwilą pojawienia się paliwa bez
pęcherzyków

Uruchamianie silnika
Uruchamianie silnika należy dokonywać przy puszczonym pedle
przyspieszenia, tak aby dźwignia sterująca pompy wtryskowej znajdowała
się w położeniu minimum.

W czasie pracy silnika należy wykonywać następujące czynności:

•

sprawdzać wskazania ciśnienia oleju w silniku (przy obrotach 1000
obr/min i wyższych w rozgrzanym silniku ciśnienie oleju powinno
wynosić: 0,35 - 0,45 MPa)

•

sprawdzać wskazania wskaźnika temperatury cieczy chłodzącej, które w
przypadku stosowania zamkniętego ciśnieniowego układu chłodzenia
nie mogą przekroczyć temperatury 103

•

sprawdzać wskazania wskaźnika temperatury oleju (jeżeli jest
zastosowany), które nie powinny przekraczać 110

C (krótkotrwale

120

•

ponadto należy wsłuchiwać się w pracę silnika i w przypadku
pojawienia się nieprawidłowych odgłosów pracy należy go zatrzymać i
usunąć przyczynę niedomagań.

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

W celu zapewnienia właściwej pracy silnika w okresie zimowym to
znaczy, gdy temperatura otoczenia spada poniżej +5

C należy

przestrzegać następujących zasad:

•

do napędu silnika stosować oleje napędowe (paliwa) zimowe

•

do smarowania silnika stosować zimowy lub wielosezonowy olej
silnikowy

•

do chłodzenia silnika stosować płyn niskozamarzający i pamiętać
o każdorazowym spuszczeniu wody z układu chłodzenia niezwłocznie
po zatrzymaniu silnika (jeżeli temp. otoczenia spada poniżej 0

C, a w

układzie awaryjnie zastosowano wodę chłodzącą).

W celu ułatwienia rozruchu silnika w okresie zimowym należy użyć
świecy płomieniowej przestrzegając kolejności postępowania:

•

przekręcić kluczyk w stacyjce w odpowiednie (trzecie) położenie;
następuje wtedy grzanie świecy płomieniowej

•

nacisnąć   na   pedał   przyspieszenia   do   oporu   i   puścić   (zdjąć   nogę
z „gazu”);   ma   to   na   celu   przemieszczenie   listwy   sterującej   pompy
wtryskowej z położenia „STOP” w położenie „RUCH”     WAŻNE

•

po nagrzaniu świecy zapali się lampka kontrolna (po ok. 20 s)

•

zawór elektromagnetyczny spowoduje przedostanie się paliwa na
rozgrzaną spiralę świecy płomieniowej i nastąpi jej zapłon; spowoduje
to podgrzanie powietrza w kolektorze ssącym i ułatwienie rozruchu
dzięki zasysaniu do cylindrów podgrzanego powietrza

•

należy wtedy uruchomić silnik przekręcając kluczyk w stacyjce w
odpowiednie (czwarte) położenie podtrzymując w przypadku
pojedynczych zapłonów przez 30 s i jeśli zachodzi konieczność wcisnąć
pedał „gazu” o około 1/3

•

po uruchomieniu silnika należy zwolnić kluczyk; (zgaśnie lampka
kontrolna)

UWAGA: Przed zatrzymaniem należy silnik ostudzić przez pracę na
biegu jałowym przez ok. 1 minutę.

Niedotrzymanie w/w warunku może spowodować uszkodzenie łożysk
turbosprężarki.

Instrukcja obsługi silników: 6CT107-3/A1/1; 6CT107-3/A1/4; 6CT107-3/A4/1; 6CT107-3/A4/2; 6CT107-3/A1/3; 6CT107-3/A4; 6CT107-3/A4/3; 6CT107-3/A4/4

2.2. Tablica okresowych czynności obsługowych silnika w zastosowaniu trakcyjnym

Uwaga: Pierwszy przegląd silnika z wymianą oleju i wkładu filtru oleju należy przeprowadzić po 4 500 km;

następne co 15 000 km lub 20 000 km w zależności od warunków eksploatacji autobusu zgodnie z poniższą tabelką.

Oznaczenia występujące w tabeli:

: -

wymienić,

: -

sprawdzić, wyregulować, oczyścić, uzupełnić, naprawić lub wymienić elementy jeśli zachodzi taka konieczność

Czynność

Przebieg silnika eksploatowanego w komunikacji
miejskiej i podmiejskiej

[km

500]

4 500

15 000

30 000

45 000

60 000

75 000

90 000

105 000

120 000

135 000

150 000

Przebieg silnika eksploatowanego w komunikacji
międzymiastowej i dalekobieżnej

[km

500]

4 500

20 000

40 000

60 000

80 000

100 000

120 000

140 000

160 000

180 000

200 000

Olej w misce olejowej

Wkład filtru oleju

Wkład filtru powietrza

Układ chłodzenia (chłodnica wody i oleju)

wg INSTRUKCJI OBSŁUGI AUTOBUSU

Wtryskiwacze, rozpylacze

Paliwowy separator wody

Pas (pasy) klinowe

Akumulator (elektrolit, stan naładowania)

wg INSTRUKCJI OBSŁUGI AUTOBUSU

Wkłady filtru paliwa

10. Odpowietrznik

11. Luzy zaworowe

12. Instalacja elektryczna (siłownik, stan styków, przewodów,

pierścieni ślizgowych, szczotek, komutatora itp.)

wg INSTRUKCJI OBSŁUGI AUTOBUSU

13. Sprężarka powietrza

14. Zbiornik paliwa

wg INSTRUKCJI OBSŁUGI AUTOBUSU

15. Olej w pompie wspomagającej

16. Turbosprężarka

* tylko w przypadkach niedomagań

2.3. Opis niektórych okresowych czynności obsługowych

2.3.1. Sprawdzanie poziomu oleju  i wymiana oleju oraz filtru oleju
Sprawdzanie   poziomu   oleju  należy   wykonać   codziennie   przy   użyciu
wskaźnika; - poziom oleju powinien  znajdować  się  pomiędzy kreskami
"min" a "max" na wskaźniku. W czasie sprawdzania samochód powinien
stać na płaszczyźnie poziomej.
Wymiana   oleju  jest   to   jedna   z   zasadniczych   czynności   obsługowych
wymagająca   zachowania   wyznaczonych   terminów.   Olej   należy   zlewać
z rozgrzanego   silnika,   gdy   pojazd   stoi   na   płaszczyźnie   poziomej.   Dla
ułatwienia spływu oleju należy na czas spływu wyjąć wskaźnik poziomu
oleju lub odkręcić korek wlewu oleju. Po całkowitym opróżnieniu silnika
ze zużytego oleju należy zalać silnik świeżym olejem do poziomu górnej
kreski na wskaźniku.
Wymiana   filtru   oleju  jest   czynnością,   którą   należy   wykonać   zawsze
równocześnie z wymianą oleju. Zużyty filtr należy odkręcić ręcznie lub
przy użyciu specjalnego klucza. Przed przykręceniem nowego filtru należy
gumową   uszczelkę   znajdującą   się   w   jego   dolnej   części   posmarować
olejem silnikowym. Filtr dokręcić ręcznie bez użycia klucza.

2.3.2. Wymiana oleju w pompie wtryskowej
Pompa   wtryskowa   nie   wymaga   wymiany   lub   uzupełniania   oleju
w eksploatacji,   gdyż   jest   podłączona   do   układu   smarowania   silnika.
Jednakże  po   demontażu   lub   wymianie   związanej   z   opróżnieniem
pompy z oleju lub montażu nowej, należy przed uruchomieniem silnika
zalać   ją   olejem   silnikowym  w   ilości:  290   cm

dla pompy Motorpal,

a 850

dla pompy Bosch.

2.3.3. Wymiana wkładu filtru paliwa
W celu wymiany wkładu filtru paliwa odkręcić śrubę w pokrywie filtru,
zdjąć pokrywę i wyjąć wkłady. Osadnik przemyć olejem napędowym. Po
założeniu nowych wkładów - skręcić filtr śrubą i odpowietrzyć układ
zasilania paliwem.
Okresowo podczas eksploatacji silnika należy odkręcić o kilka obrotów
grzybek zaworu (w dolnej części filtru) w celu spuszczenia paliwa z wodą
i zanieczyszczeniami. Po tej czynności grzybek zaworu dokręcić do oporu.

2.3.4. Wymiana wkładu filtru powietrza
Wymianę wkładu filtru powietrza należy wykonać zgodnie z zaleceniami
producenta pojazdu w zależności od rodzaju i typu filtru powietrza
zastosowanego w pojeździe.

Wymianę wszystkich filtrów i wkładów filtrujących należy wykonać
po przebiegu zgodnie z zaleceniami podanymi w tablicy okresowych
czynności obsługowych!

EKSPLOATACJA SILNIKA Z NADMIERNIE

ZANIECZYSZCZONYM WKŁADEM FILTRU POWIETRZA

LUB NIESZCZELNYM UKŁADEM SSĄCYM SPOWODUJE

USZKODZENIE TURBOSPRĘŻARKI

I SILNIKA

2.3.5. Sprawdzenie i regulacja luzów zaworowych
Sprawdzenie i ewentualną regulację luzów zaworowych należy
przeprowadzić na zimnym silniku przy użyciu szczelinomierza o grubości
0,5 mm zarówno dla zaworów ssących jak i wydechowych.
W celu przeprowadzenia regulacji należy:

•

zdjąć pokrywę nasady głowicy

•

ustawić tłok sprawdzanego cylindra w położeniu GMP pomiędzy
końcem suwu sprężania a początkiem suwu pracy (gdy oba zawory są
zamknięte)

•

wkładając szczelinomierz pomiędzy dźwigienkę a trzonek zaworu
sprawdzić luz zaworu ssącego i wydechowego

•

jeżeli jest nieprawidłowy należy poluzować nakrętkę kontrującą śruby
regulacyjnej i wkręcając lub wykręcając ją - ustawić właściwą wartość
luzu

•

przytrzymując śrubę śrubokrętem dokręcić nakrętkę kontrującą
i sprawdzić szczelinomierzem czy luz nie uległ zmianie

•

jeżeli luz uległ zmianie należy ponownie wykonać opisane wyżej
czynności

•

w pozostałych cylindrach luzy zaworowe sprawdzić w analogiczny
sposób

Czynności obsługowe takie jak:

•

Sprawdzanie poziomu cieczy chłodzącej

•

Czyszczenie filtru powietrza

należy wykonać zgodnie z zaleceniami producenta pojazdu.

Czynności kontrolne takie jak:

•

Przegląd pompy wtryskowej

•

Sprawdzenie działania wtryskiwaczy

•

Przegląd alternatora, rozrusznika i instalacji elektrycznej

•

Przegląd turbosprężarki

należy wykonać w specjalistycznym warsztacie naprawczym.

Uwaga:
1. Pompa wody jest nierozbieralna i w przypadku awarii należy wymienić

całą pompę.

2. Każdorazowo po wyjęciu wtryskiwacza zaleca się wymienić uszczelkę

pod wtryskiwacz na nową.

2.3.6. Regulacja siłownika STOP na pompie wtryskowej Motorpal

Postępowanie:

Dźwignię STOP zamontować tak, aby w położeniu PRACA była
odchylona od pionu o kąt 90

-13

2. Dźwignię STOP przesunąć w położenie PRACA
3. Wydłużać cięgno przegubu tak długo, aż rdzeń elektromagnesu dojdzie

do dolnego położenia (dźwignia STOP zacznie się przemieszczać)

Od tego położenia wydłużyć cięgno jeszcze o dwa obroty

5. Położenie cięgna zabezpieczyć nakrętką.

2.3.7. Kontrola i regulacja pasa klinowego i wielorowkowego

Kontrola siły napięcia pasa klinowego

Pas klinowy należy napinać tak, aby siła napięcia wynosiła 280 - 330 N
(mierzona przyrządem GATES SONIC model A lub KRIKIT
TENSION GAUGE 91107) co odpowiada ugięciu pasa 4 mm przy
nacisku na pas 14 N.

2. Pomiar należy przeprowadzić w połowie długości między kołem

pasowym alternatora a kołem pasowym pompy wody.

Napięcie pasa należy sprawdzić po hamowaniu lub po ok. 1h pracy.

Regulacja siły napięcia pasa wielorowkowego
1. Popuścić śruby mocujące napinacz pasa wielorowkowego tak, aby

umożliwiały napięcie pasa przez pokręcenie kluczem nasadowym.

Napiąć pas wielorowkowy za pomocą klucza nasadowego tak
„19”(orientacyjny moment 100 Nm), tak aby siła napięcia wynosiła 400
- 500 N (mierzona przyrządem GATES SONIC model A lub KRIKIT
TENSION GAUGE 91107) co odpowiada ugięciu pasa 8,2 - 9,6 mm
przy nacisku na pas siłą 45 N (4,6 kG).

3. Pomiar ugięcia należy przeprowadzić w połowie długości pasa

wielorowkowego od koła pompy wody do koła wału korbowego.

4. Dokręcić śruby mocujące napinacz pasa wielorowkowego
Uwaga:
Powyższą procedurę napięcia pasa wielorowkowego należy przeprowadzić
na zagrzanym silniku (temperatura płynu chłodzącego powinna wynosić
70 - 80

C).

Przy wymianie pasa wielorowkowego należy wstępnie napiąć pas wg
powyższej procedury a następnie napiąć pas po zagrzaniu silnika.

Wszelkie zauważone w eksploatacji ślady pęknięć lub postrzępienia
kwalifikują pasy do natychmiastowej wymiany.

2.3.8. Ustawianie i regulacja kąta początku tłoczenia przy pomocy

trzpienia blokady wałka pompy Motorpal

Czynność ta powinna być wykonywana przez wykwalifikowanego
pracownika; zaleca się wykonywać w stacji obsługi posiadającej
autoryzację Motorpal Jihlava.

•

odpowietrzyć   układ   paliwowy   przy   pomocy   śruby   odpowietrzającej
umieszczonej w górnej części pompy wtryskowej  i wkrętu na filtrze
paliwa,   pompując   paliwo   ręczną   pompką   paliwową   umieszczoną   na
pompie wtryskowej (naciskając od góry tłoczek w plastikowej osłonie)

•

zdjąć   pokrywę   nasady   głowicy   i   wstępnie   ustawić   tłok  pierwszego
cylindra  w pozycji PTP (PTP - początek tłoczenia paliwa) pomiędzy
suwem sprężania a suwem pracy, (gdy oba zawory pierwszego cylindra
są   zamknięte  -  luzy   między   dźwigienkami   a   trzonkami   zaworów).
Kręcić wałem korbowym w prawo patrząc od przodu silnika w celu
skasowania   luzów  międzyzębnych  aż  do  pokrycia  się   rys.  Dokładne
położenie tłoka w PTP jest wtedy,  gdy rysa  z napisem PTP na kole
zamachowym   (rys. 1   poz.   2)   znajduje   się   na   wprost   znaków
(przewężenia)   na   obudowie   koła   zamachowego   (rys.   1   poz.   1)   w
okienku   kontrolnym   (wzierniku).   Okienko   kontrolne   znajduje   się   w
dolnej części obudowy koła zamachowego; (przed sprawdzaniem zdjąć
płytkę zaślepiającą wziernik)

•

odkręcić kołpak blokady wałka krzywkowego znajdujący się z przodu
na regulatorze pompy wtryskowej (rys. 2 poz. A i rys. 3 poz. 1)

•

wyjąć trzpień ze sprężyną (rys. 3B poz. 2) i sprężynę umieścić z drugiej
strony trzpienia (rys. 3A poz. 2); (położenie w czasie pomiaru)

•

włożyć trzpień ze sprężyną (w tym położeniu) do pompy wtryskowej
i wkręcić kołpak blokady wałka krzywkowego (rys. 3 poz. 1)

•

odkręcić pokrywkę (osłonę) napędu pompy wtryskowej (z przodu
pompy)

•

poluzować śruby mocujące pompę ( w wycięciach fasolkowych)

•

delikatnie ręcznie obrócić w lewo wałkiem krzywkowym pompy
wtryskowej (przy użyciu klucza nałożonego na nakrętke piasty pompy)
do momentu gdy trzpień wpadnie w wycięcie pierścienia na wałku
krzywkowym - charakterystyczny trzask (rys. 3A poz. 2)

•

w tym położeniu pompa wtryskowa jest ustawiona w początku
tłoczenia paliwa pierwszego cylindra

Uwaga: - brak możliwości obrotu wałka pompy oznacza, że trzpień wpadł

w wycięcie pierścienia na wałku krzywkowym i w tym położeniu pompa
ustawiona jest w PTP pierwszego cylindra

•

dokręcić śruby mocujące pompę (w otworach fasolkowych)

•

dokręcić pokrywkę (osłonę) napędu pompy wtryskowej (z przodu
pompy)

•

odkręcić blokadę wałka krzywkowego

•

wyjąć trzpień i założyć sprężynę w takie położenie jak było przed
sprawdzaniem (rys. 3B poz. 2)

Pozostawienie   trzpienia   w   położeniu   jak   podczas
pomiaru   i   uruchomienie   silnika   lub   choćby  pokręcenie
wałem   korbowym   spowoduję   zniszczenie   pompy
wtryskowej i bardzo kosztowną naprawę

Czynność ta powinna być wykonywana przez wykwalifikowanego
pracownika; zaleca się wykonywać w stacji obsługi posiadającej
autoryzację firmy Bosch.

•

odpowietrzyć układ paliwowy na przewodzie oraz przy pomocy wkrętu
na filtrze paliwa, pompując paliwo ręczną pompką paliwową
umieszczoną na pompie wtryskowej

•

zdjąć   pokrywę   nasady   głowicy   i   wstępnie   ustawić   tłok  pierwszego
cylindra  w pozycji PTP (PTP - początek tłoczenia paliwa) pomiędzy
suwem sprężania a suwem pracy, (gdy oba zawory pierwszego cylindra
są   zamknięte  -  luzy   między   dźwigienkami   a   trzonkami   zaworów).
Kręcić wałem korbowym w prawo patrząc od przodu silnika w celu
skasowania luzów międzyzębnych aż do pokrycia się rys (w okienku
jak na rys. 1). Dokładne położenie tłoka w PTP jest wtedy, gdy rysa z
napisem   PTP   na   kole   zamachowym   (rys. 1   poz.   2)   znajduje   się   na
wprost znaków (przewężenia) na obudowie koła zamachowego (rys. 1
poz. 1) w okienku kontrolnym (wzierniku). Okienko kontrolne znajduje
się w dolnej części obudowy koła zamachowego; (przed sprawdzaniem
zdjąć płytkę zaślepiającą wziernik)

•

poluzować śruby mocujące pompę (w wycięciach fasolkowych)

•

odkręcić kluczem ampolowym korek (zaślepkę) znajdujący się z przodu
na obudowie regulatora obrotów pompy

•

delikatnie   ręcznie   obrócić   w   prawo   wałkiem   krzywkowym   pompy
wtryskowej   za   pomocą   napędzającego   pompę   koła   zębatego   aż   do
momentu   ustawienia   się   występu   (ząbka)   w   środkowym   położeniu
otworu (rys. 2)

•

w tym położeniu pompa wtryskowa jest ustawiona w początku
tłoczenia paliwa pierwszego cylindra

•

dokręcić śruby mocujące pompę (w otworach fasolkowych)

•

dokręcić kluczem ampolowym korek (zaślepkę) na obudowie
regulatora obrotów pompy

Rys. 1

Rys. 2

2.3.10. Regulacja siłownika STOP na pompie wtryskowej Bosch

Postępowanie:

Dźwignię STOP zamontować przy użyciu preparatu LOCTITE 270
oraz śruby mocującej dźwignię, tak aby w położeniu PRACA była
odchylona od pionu o kąt

∼

100

(Uwaga: dźwignię oraz śrubę należy

wcześniej dokładnie odtłuścić).

2. Wyregulować położenie talerzyka względem rolki, aby szczelina

między rolką a talerzykiem wynosiła 1 - 2 mm (Uwaga: rdzeń
elektromagnesu podczas regulacji ma dojść do dolnego położenia;
dźwignia STOP zacznie się przemieszczać).

3. Położenie talerzyka zabezpieczyć nakrętką.

3. Instrukcja transportu

Silnik przeznaczony do dalekiego transportu np. samochodem, koleją lub statkiem
może być transportowany w skrzyni lub luzem. Przed transportem silnik powinien
być zakonserwowany. Silnik należy przymocować do dna skrzyni lub do stojaka
transportowego mocno i pewnie tak, aby podczas transportu nie istniała możliwość
przesunięcia się silnika w stosunku do skrzyni lub stojaka. Silnik powinien być
transportowany zawsze w pozycji stojącej. Daleki transport powinien odbywać się
krytymi środkami transportu, a skrzynia lub stojak powinny być zabezpieczone
przed   możliwością   przesunięcia   względem   platformy   transportowej.   Transport
silnika na bliskie odległości  (np. w  magazynie)  może  odbywać się za  pomocą
urządzenia dźwigowego lub wózka transportowego. W celu przesunięcia silnika
opakowanego   w   skrzyni   za   pomocą   dźwigu,   należy   go   zawieszać   na   linach
stalowych. Do podnoszenia i przenoszenia silnika należy użyć belki z ruchomymi
hakami pozwalającymi na założenie ich w dwa ucha przymocowane do głowicy.
Uwaga:  Posadowienie silnika na misce olejowej (podczas prac transportowych)
spowoduje zdeformowanie miski i uszkodzenie pompy olejowej.

4. Instrukcja BHP

Dla zapewnienia bezpieczeństwa pracy powinny być przestrzegane wszystkie
przepisy BHP ze szczególnym uwzględnieniem następujących zaleceń:

•

kierowca pojazdu powinien znać szczegółowo instrukcję obsługi silnika

•

silnik należy uruchamiać zgodnie z zaleceniami instrukcji obsługi

•

należy dbać o czystość silnika

•

zewnętrzne wirujące elementy silnika powinny być osłonięte

•

nie wolno dokonywać napraw i regulacji silnika podczas jego pracy

•

podczas przeprowadzania napraw należy posługiwać się narzędziami o
nienagannym stanie technicznym

•

nie wolno dokonywać jakichkolwiek czynności pod podwieszonym silnikiem
(np. na urządzeniu dźwigowym)