Konstrukcja przejazdów przez torowisko
Przejazd przez torowisko jest to skrzyżowanie drogi publicznej z linią kolejową lub
tramwajową, w jednym poziomie. Dynamiczny charakter występujących na przejazdach
obciążeń sprawia, że jest to miejsce częstego powstawania defektów nawierzchni.
Uszkodzenia te wpływają negatywnie na bezpieczeństwo jazdy i stan techniczny pojazdów,
dlatego ten element drogi wymaga szczególnej staranności w projektowaniu, wykonawstwie i
bieżącej eksploatacji.
W naszym kraju większość istniejących przejazdów przez torowiska nie spełnia obecnych
wymagań użytkowych. W minionych piętnastu latach w znaczący sposób zwiększył się ruch
samochodowy. Wiele towarów przewożonych wcześniej pociągami, jest obecnie
transportowanych samochodami ciężarowymi. Powoduje to przyspieszone niszczenie dróg, w
tym nawierzchni i konstrukcji istniejących przejazdów. Zniszczona nawierzchnia zagraża
bezpieczeństwu ruchu, a w wielu przypadkach wymaga natychmiastowego remontu lub
całkowitej przebudowy.
Zasady projektowania nowych i modernizowania istniejących przejazdów określa
Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 lutego 1996 r., w
sprawie warunków technicznych, jakimi powinny odpowiadać skrzyżowania linii kolejowych
z drogami publicznymi i ich usytuowanie (Dz. U. Z dnia 20 marca 1996 r.). Rozporządzenie
to określa, w zależności od kategorii przejazdu, wymagania dotyczące geometrycznych
parametrów jezdni i toru (warunki widoczności, długości dojazdów, promienie łuków,
nachylenia jezdni i toru).
Tradycyjne konstrukcje nawierzchni drogowych na przejazdach przez torowisko
W tradycyjnej konstrukcji nawierzchnie przejazdów wykonywane są z:
−
krawędziaków drewnianych (podkładów kolejowych),
−
kostki kamiennej, bruku itp.,
−
nawierzchni asfaltowej,
−
prefabrykowanych płyt żelbetowych,
przy czym ta ostatnia konstrukcja jest najczęściej spotykana w istniejących przejazdach
kolejowych.
Konstrukcje takie posiadają następujące wady:
−
niezależne warunki podparcia i różne obciążenia toru i nawierzchni drogowej przejazdu,
skutkujące różnicami w przebiegu osiadania tych elementów
−
duża pracochłonność w trakcie budowy,
−
utrudniona rozbiórka w przypadku przejazdów asfaltowych i z kostki,
−
widoczne zużywanie się nawierzchni po krótkim okresie eksploatacji (cykliczne – co 2 lata
– remonty bieżące),
−
częste zapadnięcie torów względem nawierzchni lub nawierzchni względem torów,
−
brak możliwości odpowiedniego skonstruowania i utrzymania żłobka przy szynie.
Na rys. 1 przedstawiono typowy istniejący przejazd z płyt żelbetowych. Zauważa się duże
nierówności powstałe na skutek niezależnego osiadania każdej z płyt a także wywyższenie
lub zapadnięcie się torów względem płyt. Między płytami zastosowano dylatację z masy
asfaltowej, która po krótkim czasie eksploatacji wykruszyła się. Brak dylatacji powoduje
dostawanie się wody opadowej pod płyty, co przy braku odpowiedniego odwodnienia
przejazdu skutkuje odspajaniem płyt od podłoża. Zaobserwowano, że większość płyt jest
odspojona od gruntu i klawiszuje podczas przejazdu pojazdów. Klawiszowanie to może być
1
połączone z pompowaniem wody opadowej, co powoduje przyspieszone niszczenie
podbudowy Widoczne są również w wielu miejscach ubytki betonu na tyle duże, że widoczny
jest brak otuliny zbrojenia płyt. W środku przejazdu, między płytami żelbetowymi ułożono
pas nawierzchni asfaltowej, co spowodowało kolejne nierówności, szczególnie w miejscach
styku płyt z asfaltobetonem. Widoczne jest wielokrotne uzupełnianie ubytków nawierzchni.
Rys. 1. Uszkodzenia przejazdu kolejowego z prefabrykowanych płyt żelbetowych
Na rys. 2 przedstawiono stosowane w omawianym typie przejazdów zabezpieczenia przed
przesuwaniem się płyt w poziomie. Są to drewniane belki przybite do podkładów kolejowych
i drewniane elementy dystansowe przy szynie. Zabezpieczenia takie są wadliwe, a nawet
niebezpieczne. Płyty w czasie eksploatacji przesuwają się w kierunku poziomym, co
pokazano na rys. 3.
Rys. 2. Sposób blokowania bocznego płyty
Rys.3. Przemieszczenie pionowe płyt
2
Ubytki
betonu
Uzupelnienia
ubytków
nawierzchni
asfaltowej
Szczelina powstała
w wyniku korozji
dylatacji
Obrzeże płyty -
kształtownik metalowy
- widoczne pionowe
przemieszczenie
względem szyny
Poziome
przesunięcie
płyt
Nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne przejazdów przez torowisko tramwajowe
W poszukiwaniach optymalnych rozwiązań przejazdów skoncentrowano się przede
wszystkim na zapewnieniu takich warunków podparcia torów i nawierzchni drogowej, które
zapewniłyby zlikwidowanie różnic w osiadaniu elementów przejazdu. Pozytywnym
przykładem w rozwiązaniach konstrukcji przejazdów tramwajowych jest tzw. „tor węgierski”.
Zastosowano tutaj płytę żelbetową jako nośną konstrukcję zarówno dla toru jak i nawierzchni
drogowej. W rezultacie osiadanie toru i nawierzchni jest równomierne, wpływa na polepszenie
parametrów eksploatacyjnych i zwiększenie trwałości przejazdu. W tej technologii wykonano
m. in. przejazdy przez tory tramwajowe w Częstochowie (rys. 4). Zastosowanie tych
przejazdów znacznie poprawiło płynność ruchu samochodowego na ruchliwych
skrzyżowaniach. Jako wadę tego rozwiązania uważa się skokową zmianę sztywności podparcia
toru w przekroju podłużnym, co może spowodować powstawanie dodatkowych naprężeń w
szynach w miejscach zmiany tej sztywności. Po kilku latach eksploatacji nie zaobserwowano
jednak widocznych różnic w osiadaniu torowiska w obrębie przejazdu i poza nim.
Rys. 4. Nawierzchnia przejazdu tramwajowego na skrzyżowaniu z
al. Jana Pawła II w Częstochowie
Nawierzchnię tego przejazdu stanowią płyty żelbetowe. Zastosowana podbudowa
minimalizuje różnice osiadania elementów przejazdu, przez co wyeliminowane zostały
opisane wcześniej uszkodzenia. Powierzchni płyt nadano odpowiednio szorstką fakturę
(rys. 5). Większe uszkodzenia zaobserwowano tylko na styku płyt betonowych z asfaltową
nawierzchnią ulicy (rys 6).
Rys. 5. Faktura płyt przejazdowych
Rys. 6. Defekty połączenia płyty żelbetowej
z nawierzchnią asfaltową
3
Nowoczesne rozwiązania przejazdów kolejowych
Stosowanym obecnie w nowych przejazdach kolejowych rozwiązaniem jest zespolona
konstrukcja nawierzchni drogowej i toru. Na rys. 7 pokazano schemat ideowy konstrukcji. W
celu zapewnienia jednakowej sztywności podparcia w przekroju podłużnym obciążenia z
nawierzchni drogowej przenoszone są na grunt pośrednio – poprzez szyny i podkłady torów.
Jako nawierzchnię w przejazdach zespolonych stosuje się płyty żelbetowe lub płyty gumowe
o wymiarach dostosowanych do rozstawu torowiska. Płyty nawierzchni oparte są na stopkach
szyn lub podkładach kolejowych i na belkach podporowych. Podparcia wykonywane są z
zastosowaniem elementów amortyzujących, których zadaniem jest tłumienie drgań
konstrukcji.
Rys. 7. Schemat zespolonej konstrukcji nawierzchni drogowej i toru z podkładem
strunobetonowym.
Przykładowy przejazd w zespolonej konstrukcji nawierzchni i toru przedstawiono na rys. 8.
Rys. 8. Przejazd kolejowy w Słowiku k. Częstochowy
4
Podkłady
drewniane
Sprzężone płyty
żelbetowe z ryflowaną
powierzchnią
Sprzężenie płyt
Nawierzchnia
asfaltowa
Zewnętrzna płyta
przejazdowa
Wewnętrzna płyta
przejazdowa
Szyna
Podkład kolejowy
Belka podporowa
Amortyzator
Podłoże
Asfaltowa
nawierzchnia
drogowa
Przejazd wykonano z płyt żelbetowych z betonu B50, na powierzchni betonu wykonano
ryflowanie antypoślizgowe. W celu wyeliminowania przesuwania się płyt względem siebie
zastosowano sprzężenie płyt cięgnami stalowymi. Płyty oparte są na drewnianych podkładach
kolejowych. Błędem w przedstawionym rozwiązaniu jest wypełnienie przestrzeni między
płytami obu torowisk asfaltobetonem. W miejscu styku tych materiałów należy spodziewać
się powstania uszkodzeń. Szczegóły konstrukcji przejazdu przedstawiono na rys. 9, 10.
Rys. 9. Płyta zewnętrzna
Rys. 10. Amortyzator płyty
Producenci zunifikowanych konstrukcji przejazdu przez torowisko
W tab. 1 przedstawiono producentów stosowanych obecnie płyt przejazdowych z krótkim
opisem produkowanego asortymentu.
Tabela 1. Wybrani producenci płyt przejazdowych
Producent
Asortyment
Wytwórnia Podkładów
Strunobetonowych SA w Mirosławiu
Ujskim koło Piły
Prefabrykowane przejazdy kolejowe typu Mirosław
oraz przejazdy tramwajowe - płyty żelbetowe z
elementami amortyzującymi i belkami podporowymi
Wytwórnia Podkładów
Strunobetonowych Kolbet S.A. w
Suwałkach
Żelbetowe płyty przejazdowe typu CBP
Wytwórnia Podkładów
Strunobetonowych S.A. w
Goczałkowie
Żelbetowe płyty przejazdowe typu CBP
Kutnowska Fabryka Betonów w
Kutnie
Żelbetowe płyty przejazdowe typu CBP
Żelbetowe płyty przejazdowe tramwajowe typu EPT i
PPT „Kutno”
Wytwórnia Podkładów
Strunobetonowych Strunbet w
Bogumiłowicach
Żelbetowe płyty przejazdowe typu CBP
Żelbetowe płyty przejazdowe tramwajowe typu EPT
Firma "KOL-DROG" z Warszawy
Przejazdy z płyt gumowych
Firma STRAIL - Niemcy
Przejazdy z płyt gumowych
5