Wesola szkola i przyjaciele. Scenariusze zajec dla kl. 2

I. CHARAKTERYSTYKA STRATEGII WSPIERANIA

ZDOLNOŚCI DZIECI

1. Cele zajęć

U podstaw opisywanej propozycji leży założenie, że kształcenie zintegrowane powinno po-

zwolić na równoległe rozwijanie wiedzy specjalistycznej i ogólnej. Dlatego celem zajęć jest:

rozwijanie zdolności i zainteresowań ujawnianych przez uczniów,
pobudzanie zaangażowania i motywacji badawczej,
przygotowanie do przejmowania przez uczniów odpowiedzialności za proces uczenia się,

aktywnego konstruowania własnej wiedzy,

wspieranie twórczości i myślenia krytyczno-refleksyjnego uczniów,
zaangażowanie rodziny, szkoły oraz środowiska lokalnego w promocję zdolności dzieci

– budowanie systemu wsparcia dla uczniów zdolnych.

2. Realizacja zajęć

Realizacja przedstawionych zajęć wymaga przeznaczenia na ten cel około dwóch godzin

lekcyjnych (90 minut) w tygodniu. Zajęcia nawiązują do tematyki realizowanej w pakiecie
edukacyjnym Wesoła szkoła i przyjaciele. Edukacja wczesnoszkolna w klasie 2., będąc do-
pełnieniem i rozwinięciem proponowanych w nim zagadnień.

3. Struktura poradnika

Prezentowany przewodnik zawiera scenariusze trzydziestu zajęć (podzielonych na dzie-

sięć części, odpowiadających ośmiu wyróżnionym inteligencjom oraz zajęciom wprowadza-
jącym i kończącym cykl). Przewidziano następujące rodzaje zajęć:

specjalistyczno-kompilacyjne – sześć zajęć wspierających zdolności i zainteresowania

uczniów,

wykorzystujące metodę projektów w rozwijaniu wielorakich inteligencji – osiem za-

jęć związanych z samodzielnym realizowaniem tematu przez uczniów (wersja I) bądź
z przygotowaniem się ich do spotkania z ekspertem lub do wizyty w instytucjach, których
funkcjonowanie związane jest z wykorzystywaniem określonego zakresu zdolności spe-
cjalistycznych (wersja II),

wspierające – osiem zajęć rozwijających koncentrację uwagi, twórczość i myślenie kry-

tyczne, wyobraźnię oraz zdolności poznawcze uczniów,

poświęcone wyróżnionej inteligencji – osiem tzw. Dni inteligencji, w których dominuje

jeden typ zdolności (wersja I), lub spotkania z osobami wykonującymi zawód wykorzy-
stujący wyróżniony typ zdolności bądź wizyty w instytucjach związanych z daną inteli-
gencją (wersja II).
Schemat organizacyjny oraz szczegółowe tematy zajęć w klasie drugiej zostały przedsta-

wione w poniższej tabeli.

Schemat organizacyjny zajęć w klasie drugiej

Proponowany

termin realizacji

zajęć

Rodzaj zajęć

Tematyka zajęć

wrzesień

(3 zajęcia)

specjalistyczno-
-kompilacyjne

Utrwalamy wakacyjne wspomnienia

kształtujące współpracę

Wakacyjne podróże

wykorzystujące metody
projektowe

Jak planować pracę metodą projektową?
(planowanie zajęć, ustalanie form, organizacja)

październik

(4 zajęcia)

wykorzystujące metody
projektowe

Które odkrycia i wynalazki zmieniły nasze życie?

wpierające myślenie
twórcze i krytyczne

Pomysły i ich zastosowanie

specjalistyczno-
-kompilacyjne

Młodzi odkrywcy

poświęcone inteligencji
naukowej

Dzień nauki – odkrycia, wynalazki i eksperymenty

listopad

(3 zajęcia)

wykorzystujące metody
projektowe

Jak założyć klasową/szkolną wypożyczalnię?

wpierające myślenie
twórcze, logiczne
i matematyczne

Matematyczna wypożyczalnia zadań

poświęcone inteligencji
matematyczno-
-logicznej

Dzień matematyczny – liczby, miary i jednostki
w naszej wypożyczalni

grudzień

(2 zajęcia)

wykorzystujące metody
projektowe

Jak pomóc innym zorganizować akcję charytatywną/
/pomocy?

poświęcone inteligencji
społecznej

Dzień inteligencji społecznej – akcja wsparcia –
potrzeby, pomysły, pomoc

styczeń

(4 zajęcia)

wykorzystujące metody
projektowe

Jak stworzyć, wydać i zareklamować gazetkę
klasową?

wpierające myślenie
twórcze i krytyczne

Twórczość literacka

specjalistyczno-
-kompilacyjne

Nasza gazetka

poświęcone inteligencji
językowej

Spotkania z literaturą – wiersze, opowiadania
i reportaże w naszej gazetce

Proponowany

termin realizacji

zajęć

Rodzaj zajęć

Tematyka zajęć

luty

(2 zajęcia)

wpierające pamięć
i koncentrację uwagi

Moje zmysły – widzę, słyszę, czuję i… zapamiętuję

poświęcone inteligencji
intrapersonalnej

Dzień mnemotechnika – oko, ucho i dłoń

marzec

(3 zajęcia)

wykorzystujące metody
projektowe

Jak założyć szkolną rozgłośnię radiową i nagrać
utwór muzyczny?

specjalistyczno-
-kompilacyjne

Radio „Wesoła szkoła i przyjaciele”

poświęcone inteligencji
muzycznej

Dzień muzyczny w radiu Wesołej szkoły

kwiecień

(4 zajęcia)

wykorzystujące metody
projektowe

Jak ulepszyć swoją miejscowość?

wpierające twórczość
wizualną

Domy pełne wyobraźni

specjalistyczno-
-kompilacyjne

Moja miejscowość

poświęcone inteligencji
wizualno-przestrzennej

Dzień architekta – planowanie, aranżacja, mapy

maj

(4 zajęcia)

wykorzystujące metody
projektowe

Jak zorganizować kurs tańca?

wpierające twórczą
ekspresję ruchową

Tańce z rekwizytami

poświęcone inteligencji
ruchowej

Dzień tańca – występy, prezentacje, pokazy

czerwiec

(2 zajęcia)

specjalistyczno-
-kompilacyjne

Kronika klasy

wpierające koncentrację
uwagi, myślenie
logiczne i twórczość

Wiadomości od nas

miarę możliwości do akcji powinni włączyć się uczniowie ze starszych klas, przedstawiciele samorządu

szkolnego, rodzice i inni dorośli.

Zajęcia otwarte dla rodziców lub uczniów z innych klas.

Dzień architekta może być połączony z dodatkowymi zajęciami plenerowymi, związanymi ze zwiedza-
niem własnej miejscowości, poszerzaniem wiadomości o niej. Uczniowie z poszczególnych grup mogą
w trakcie tej wycieczki pełnić funkcje ekspertów. Wycieczkę można dokumentować zdjęciami, szkicami
lub filmem.

4. Schemat i struktura zajęć

Zajęcia specjalistyczno-kompilacyjne

W zajęciach specjalistyczno-kompilacyjnych wyróżniono osiem obszarów, których do-

tyczyć będzie edukacja dziecka. Są to następujące dziedziny: językowa, matematyczno-
-logiczna, muzyczna, naukowa, ruchowa, wizualno-przestrzenna, społeczna, intrapersonalna.

Scenariusze przeprowadzane powinny być według następującego schematu:

wprowadzenie – zajęcia rozpoczynają się wprowadzeniem w tematykę aktywności;
podział na grupy – nauczyciel tworzy tyle grup, ile zespołów wyróżnił po zajęciach

diagnostycznych (nie zawsze musi być ich osiem); rozdaje uczniom w grupach zadania
do wykonania;

zadania w grupach I (według dominującej inteligencji uczniów) – tematyka zadań jest

zgodna z wyróżnionymi inteligencjami (wiodącymi u danego dziecka), a dzieci pracują
równolegle

(10 min);

prezentacja wszystkich grup na forum całej klasy, która obejmować może: wypowiedzi,

pytania, rozmowę, ekspozycję prac, notatkę i ocenę;

zabawa wspierająca – związana z ogólnym rozwojem dziecka, jego koncentracją uwagi,

relaksacją, emocjami i motywacją; uczestniczą w niej wszyscy uczniowie;

zadania w grupach II (według tzw. drugiej najsilniej zaznaczającej się inteligencji

uczniów) – nauczyciel tworzy grupy, biorąc pod uwagę inteligencję nieco słabiej zazna-
czoną w profilu dziecka (tzw. druga najsilniej zaznaczająca się inteligencja) lub jego za-
interesowania i wybory; dzieci mogą wybrać grupę samodzielnie; na tę część nauczyciel
przeznacza także około 10 minut;

prezentacja pracy grup na forum całej klasy;
zakończenie – zajęcia kończy pięciominutowa zabawa dla wszystkich dzieci, która może

być przeprowadzona w formie pracy domowej.
Proponowane zadania mają oznaczony poziom trudności:

* łatwe; ** średnio trudne; *** bardzo trudne oraz formę organizacyjną: PG – praca w gru-
pie; PI – praca indywidualna

Scenariusze zajęć kompilacyjnych kończy pula zadań dodatkowych

(ponad dwieście

zadań o różnym stopniu trudności), które można wymiennie stosować na zajęciach. Zabawy
te mogą także służyć nauczycielowi przez cały rok nauki jako dopełnienie zajęć podsta-
wowych (mogą dostarczyć pomysłów do indywidualnych zadań przydzielanych dzieciom
uzdolnionym).

Jeżeli w jednej grupie jest więcej niż sześć osób, to dzielimy dzieci na dwa zespoły pracujące nad tym
samym zadaniem.

Zadania w formie pracy indywidualnej polecane są dla dzieci preferujących ten sposób pracy oraz dla tych,

które jako jedyne reprezentują dany typ inteligencji.

Zadania (zazwyczaj o średnim stopniu trudności), które opisane zostały w pierwszej części scenariusza,

można zamieniać, jeżeli poziom uzdolnień dzieci jest zróżnicowany.

Zajęcia wykorzystujące metodę projektów

Zajęcia tego typu polegają na tym, że uczniowie samodzielnie planują, realizują i prezen-

tują wybrane zadanie. Projekt to metoda pogłębionych badań wykorzystujących praktyczne
zastosowania umiejętności i zdolności uczniów. Podczas pracy nad projektem kształtują oni
i doskonalą następujące umiejętności: poszukiwania, rozwiązywania problemów oraz przy-
gotowywania publicznych wystąpień.

WERSJA I

Stosowanie tej strategii odbywać się powinno w następujących etapach:

1. Przyjęcie tematu, w którego zakresie będzie realizowany projekt oraz ustalenie szcze-

gółowych zadań. Nauczyciel może w tej fazie określić zestaw tematów do opracowania
przez poszczególne grupy uczniów. Może także zainspirować ich do tworzenia własnych
zadań i zadawania pytań. Problemy mogą być wyrażone za pomocą pytania lub w formie
zadań wymagających pokonania jakiejś trudności o charakterze praktycznym lub teore-
tycznym. Zadania dla uczniów powinny spełniać trzy kryteria:
a.  wzbudzać ich zainteresowanie,
b.  być możliwe do zrealizowania,
c.  mieć skutki prorozwojowe.

Temat ma być na tyle szeroki i elastyczny, aby umożliwić realizację różnych zaintere-

sowań, a także wykorzystać umiejętności i zdolności wszystkich dzieci. Powinien być
związany z możliwościami i wiedzą uczniów, uwzględniać ich doświadczenia, zachęcać
do obserwowania wartościowych zjawisk, śledzenia zmian oraz procesów zachodzących
w najbliższym otoczeniu.

2. Tworzenie grup, wybór przedstawicieli grupy.
3. Określenie harmonogramu projektu – terminów, szczegółowych zadań, planu pracy

grup, sposobu prezentacji.

4. Realizacja projektu – na tym etapie nauczyciel powinien:

zorientować się, jakimi materiałami, związanymi z danym projektem, dysponuje,
organizować działalność badawczą dzieci,
stwarzać uczniom możliwości samodzielnego poszukiwania sposobów rozwiązywania

problemów, działania, odkrywania, uczenia się,

umożliwiać korzystanie z różnych źródeł wiedzy i informacji (czytelni, biblioteki szkol-

nej, nowoczesnych mediów),

umożliwiać pracę w grupach, w której trakcie dzieci będą miały okazję do argumen-

towania własnego stanowiska, nawiązywania i podtrzymywania kontaktów z innymi,
negocjowania i dążenia do osiągania porozumienia,

zapewniać bezpieczeństwo i ograniczać do minimum ryzyko w przypadku samodziel-

nej pracy uczniów (dotyczyć to może wykorzystania narzędzi, przyrządów, literatury
i środków multimedialnych, jak również kontaktu z dorosłymi).

W metodzie projektów nauczyciel może przyjąć rolę: dyrektora (inicjując działania, kon-
trolując i oceniając efekty pracy uczniów); koordynatora (inspirującego pracę dzieci oraz
czuwającego nad jej przebiegiem); facylitatora (pobudzającego dzieci do działania, dora-
dzającego, przysłuchującego się i wzmacniającego aktywność grup, nieraz wskazującego
trudności oraz problemy, prowokującego do aktywności); „korzystającego ze sposobności”

(tworzącego odpowiednie środowisko, dostarczającego materiały, prowokującego pytania,
wykorzystującego naturalne okazje, wzmacniającego poszukiwania uczniów lub publiczno-
ści – aktywnego słuchacza).

Uczniowie samodzielnie przygotowują materiały związane z danym tematem i zadaniem.

Grupują je oraz określają ich przydatność i zastosowanie. Istotne jest, aby zespoły nie były
jednoosobowe – jeżeli zachodzi taka ewentualność, w trakcie projektu można łączyć w ze-
społy uczniów o następujących zdolnościach (matematyczne + naukowe + wizualno-prze-
strzenne, muzyczne + ruchowe, językowe + społeczne + intrapersonalne).

Dobrze, jeżeli do opracowania projektu można włączyć osoby dorosłe (rodziców, dziad-

ków, opiekunów) lub starsze rodzeństwo, aby mogli oni uczestniczyć aktywnie w niektórych
tematach lub występować w charakterze obserwatorów.
5. Podsumowanie efektów działań uczniów – poszczególne tematy powinna kończyć sa-

moocena grupy i autorefleksja nauczyciela po przeprowadzeniu zajęć. Ważną rolę odgry-
wają „rundki”, które pozwalają uczniom na samoocenę, zebranie wiadomości. Nauczyciel
może wykorzystać ten czas do sprawdzenia, czy poszczególne dzieci wiedzą, jaki jest za-
kres ich zadań. Bardzo istotne jest, aby samoocena przeprowadzona była dyskretnie, bez
świadków czy zewnętrznych obserwatorów – np. rodziców lub dzieci z innych klas.

Pytania pomocne podczas samooceny grupy:

Co wam się dzisiaj udało?
Co już zrobiliście, a co chcecie jeszcze zrobić?
Co was najbardziej zainteresowało?
Czego dowiedzieliście się dzisiaj?
Co było dla was nowością?
Z czym mieliście trudności? Czy dochodziło do konfl iktów?
Czy wszyscy byli szanowani i respektowani przez pozostałych?
Czy podział obowiązków w grupie był sprawiedliwy?
Czy wszyscy wiedzą, jakie mają zadanie?
Czy praca była przyjemna/nieprzyjemna?
Jak przebiegała współpraca?
W jaki sposób ulepszyć wspólną pracę?

Pytania pomocne w refl eksji nauczyciela:

Czy dzieci rozwinęły swoje zainteresowania, zdolności, nabyły wiedzę?
Czy były zaangażowane, skoncentrowane, podejmowały zadania z pasją?
Czy dobrze współpracowały ze sobą, oferowały sobie pomoc, komunikowały i rozumiały

się nawzajem?

Czy poprawnie reagowały na odmienność poglądów, pomysłów?
Czy zadania mogą sprzyjać ocenie rozwoju ucznia?
Jak włączałem się w pracę dzieci, czy stwarzałem sytuacje sprzyjające aktywności ba-

dawczej, czy pozwalałem im na odpowiedzialne wybory (zachęcałem do przejmowania
odpowiedzialności)?

Czy inicjowałam pytania, które zadawały dzieci?

Uczenie

metodą projektów, pod red. B.D. Gołębniak, Warszawa 2002, s. 88.

Na przygotowanie projektu przewidziano od dwóch do czterech tygodni. Jeżeli uczniowie

będą zaangażowani w prowadzenie konkretnego projektu i zainteresowani kontynuowaniem
zadania problemowego, to wskazane jest, aby poświęcić mu więcej czasu i pozwolić ucz-
niom na działania wykraczające poza ramy czasowe nakreślone przez program. Ważna jest
bowiem postawa dzieci, ich motywacja do wykonywania zadań, badania, organizowania
własnych działań. W planowaniu zajęć należy zwrócić uwagę jedynie na to, aby w roku
szkolnym poświęcono czas na rozwijanie przynajmniej trzech typów inteligencji (w tym
jednej związanej ze zdolnościami artystycznymi).

WERSJA II (ALTERNATYWNA)

Drugi wariant zajęć to propozycja przygotowania spotkania z osobą wykorzystującą

w swym zawodzie wyróżniony typ inteligencji.

Scenariusze zajęć kończy pula zadań dodatkowych (pięć zadań o różnym stopniu trud-

ności), które wymiennie lub dodatkowo można stosować podczas zajęć tego typu.

Zajęcia wspierające

Zajęcia te związane są z ogólnym rozwojem uczniów oraz stymulowaniem koncentracji

uwagi, kreatywności i myślenia krytycznego, a tematycznie łączą się z realizowanymi przez
nich zadaniami.

Zajęcia poświęcone wyróżnionej inteligencji – Dni inteligencji

Przewidziano dwie alternatywne wersje realizacji tych zajęć, w zależności od możliwości

i zasobów środowiska lokalnego.

WERSJA I

Dzień inteligencji polega na pokazach umiejętności związanych z daną inteligencją (przez

około 45 min). Pozostały czas można wykorzystać na czynności organizacyjne i porządkowe
oraz na rozdanie zadań problemowych na następny miesiąc.

W rozwoju zdolności istotne jest włączenie lub zintensyfikowanie środowiska lokalnego,

a przede wszystkim rodziców i opiekunów dzieci. Wielu badaczy uważa, że takie zaangażo-
wanie i wsparcie decyduje o sukcesie odniesionym przez dzieci w życiu dorosłym. Dlatego
część zajęć często łączy się z pokazami dla rodziców. Korzyści takiej współpracy są obopól-
ne – uczniowie uzyskują wsparcie, a rodzice poznają lepiej swoje dzieci, doceniają efekty
ich pracy, cieszą się ich sukcesami.

WERSJA II

W zakresie poszczególnych rodzajów inteligencji zajęcia mogą obejmować prezentację

zawodów i instytucji związanych z daną inteligencją (konkretne propozycje zostały przed-
stawione w szczegółowych scenariuszach). W charakterze ekspertów można wykorzystać
także nauczycieli przedmiotów z klas starszych szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum,
pracowników uczelni wyższych, a także rodziców.

Forma organizacyjna i materiały edukacyjne

Dominującą formą zająć jest aktywność badawcza oraz ćwiczenia i zadania wymagają-

ce od uczniów wytrwałości, skupienia i zainteresowania. Atmosferę badania i wspólnego