plik

194

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

Materiały z badań

Elementy sztuki regionalnej

w pozaszkolnej edukacji

muzycznej młodego pokolenia*

Dla człowieka wartość regionu, to

przede  wszystkim  poczucie  zakorzenie
nia,  niezbędne  by  być  podmiotem,  a  nie
przedmiotem toczących się procesów kul
turowych.  Poczucie  „zakorzenienia”  jest
dla  jednostki  istotą  zrozumienia  swoich
obowiązków  i  zadań  wobec  własnego
środowiska  (A

NGIEL

, R

EPSCH

1999). Do

świadczenie  uczy  (dobrym  przykładem
są  tutaj  artyści,  członkowie  narodowych
szkół  romantycznych),  że  postawy  regio
nalizmu  i  uniwersalizmu  nie  wykluczają
się  nawzajem.  Wielcy  twórcy  kultury
muzycznej  eksponowali  swoje  dziedzic
two  narodowe  i  regionalne  nie  zanied
bując  indywidualnego,  wyzwolonego
w  sensie  artystycznym,  uniwersalizmu.
Dziś drogą wiodącą do pogodzenia przy
toczonych  postaw  jest  uświadomienie
sobie  ich  hierarchii:  wspólnota  rodzinna,

IROSŁAW

ISIEL

„Poszukiwaniu własnego miejsca w świe

cie i w otwarciu się na drugiego człowieka
może sprzyjać potencjał tkwiący w głębokiej
wiedzy i w wielkiej sztuce, która jest swoistym
ocaleniem człowieka.”

UCHODOLSKI

198

, 17

)

Materiał był częściowo prezentowany

w  formie  referatu  na  Ogólnopolskiej  Konferencji
Naukowej  Ludowość  i  tradycja  wychowania  mu
zycznego  na  różnych  szczeblach  kształcenia

. In

stytut Muzyki,

niwersytet Śląski, Filia w Cie

szynie 24–25 kwietnia 2001. Treść rozważań zosta
ła zaprezentowana w pięciu częściach: Sztuka
regionalna a poczucie tożsamości kulturowej i na
rodowej

; Determinanty wzrastania młodego po

kolenia w kulturę regionu

;

czestnictwo mło

dzieży w kulturze

; Amatorski ruch muzyczny

a identyfikacja młodych z najbliższym środowi
skiem

oraz Podsumowanie. Ich celem było ukaza

nie  ważności  elementów  edukacji  regionalnej,
kształtującej  poczucie  zakorzenienia  w  środowi
sku,  jako  procesu  uświadomienia  młodym  lu
dziom wartości kultury, przez pryzmat twórczości
muzycznej  wynikającej  z  ich  uzdolnień,  zamiło
wań oraz zainteresowań muzycznych.

lokalna,  mała  ojczyzna,  region,  naród,
wspólnota  kręgu  kulturowego,  wspólnota
światowa.  A  kształtowanie  od  najmłod
szych  lat  zdolności  człowieka  do  uczest
nictwa w różnych rodzajach wspólnot wy
daje się być kluczem w zapewnieniu jed
nostce  uczucia  świadomości  własnych
korzeni kulturowych i jednocześnie poczu
cia  tożsamości  kulturowej  i  narodowej
(S

AWICKI

1997).

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

195

Materiały z badań

Sztuka regionalna a poczucie tożsamo
ści kulturowej i narodowej

Wprowadzanie elementów sztuki

regionalnej  do  muzycznej  edukacji  poza
szkolnej,  stwarzanie  warunków  do  for
mowania  i  wzmacniania  poczucia  tożsa
mości,  jest  poniekąd  odpowiedzią  na
pojawiające się niebezpieczeństwa związa
ne z uniformizacją naszego życia (P

ODSTA

PROGRAMOWA

…

1999). W tym przypad

ku  edukację  regionalną  traktuje  się  jako
powrót  do  ojczyzny  lokalnej,  a  przez  to
jako  możliwość  zachowania  swojej  indy
widualności,  własnej  kultury  i  specyficz
nej  zdolności  do  życia  we  wspólnocie.
Tak rozumiane zadania edukacji regional
nej  przekształcają  się  niejako  w  proces
wzrastania  w  przeszłość,  tradycję  i  kul
turę  swojej  ziemi  rodzinnej.  Ich  celem
jest  przygotowanie  do  zaangażowanego
działania  w  swoim  środowisku  lokalnym
lub rodzinnym. Konsekwencją takiej posta
wy  winno  być  wykształcenie  w  młodym
człowieku  otwartości  i  tolerancji  na  inne
społeczności i kultury.

Muzyka stanowi trwały element ży

cia społecznego, a różnorodność form mu
zycznych  i  ich  funkcji  jest  dla  każdego
człowieka  „sytuacją”  zastaną  i  naturalną,
niezależną od miejsca i okresu, w którym
żyje  (P

YTLAK

199

). Wiara w siłę od

działywania  muzyki  na  człowieka,
a w szczególności wiara w jej siłę wycho
wawczą,  towarzyszy  ludziom  na  prze
strzeni  dziejów.  Wydobyte  i  utrwalone
z  czasów  starożytnych  wartości  intelek
tualne,  moralne  i  oczyszczające  muzyki
nabierały  stopniowo  coraz  większego
znaczenia  w  postępowych  systemach
oświatowych,  stając  się  istotnym  elemen

tem  współczesnych  działań  pedagogicz
nych. Związek muzyki z procesem kształ
cenia  i  wychowania  zaistniał  z  chwilą
wprowadzenia  do  programu  szkolnego
przedmiotu  wychowanie  muzyczne  jako
procesu organizowania różnorodnych doś
wiadczeń  muzycznych,  ukierunkowanych
na  rozwijanie  percepcji,  wykonawstwa
i  twórczości  muzycznej  oraz  wyzwalania
ekspresji jednostki. Wychowanie  muzycz
ne  stymulowało  jednocześnie  prawidłowe
funkcjonowanie jednostki w kulturze spo
łeczeństwa (P

RZYCHODZIŃSKA

1989).

Kultura ludowa, prezentowana przez

folklor  będący  jej  podstawowym  kom
ponentem,  jest  jednym  z  podstawowych
źródeł komunikacji międzyludzkiej, a wy
raża  się  w  zachowaniu,  światopoglądzie
i własnej aktywności jednostki.

widacz

nia  się  w  obrzędach,  wierzeniach,
pieśniach,  opowiadaniach  będących  swo
istą  formą  przekazu,  wytwarza  więzi
między  ludźmi,  odzwierciedla  codzienne
problemy.  Przekaz  kulturowy  będący
transmisją ustalonych wartości, uczuć, po
staw moralnych normowanych przez trady
cję  jest  jednym  z  podstawowych  czynni
ków  określających  przynależność  narodo
wą  (S

IMONIDES

1989, 46). Kultura ludo

wa,  chociaż  stanowi  niewątpliwą  wartość
samą  w  sobie,  jest  również  ważnym
elementem  narodowościowym,  zwłaszcza
w kontekście określenia własnej tożsamo
ści  przez  grupę  społeczną.  Dziś  najpeł
niej  przejawia  się  ona  w  życiu  koheren
tnej zbiorowości, np. jest to tradycyjna kul
tura  Śląska,  Podhala.  Natomiast  w  więk
szych,  heterogenicznych  skupiskach  pod
lega  dużemu  rozproszeniu,  przeobraże
niom i ewaluacji (K

ISIEL

2002, 287).

196

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

Materiały z badań

Eugeniusz Rogalski, ustalając cele

wychowania muzycznego i eksponując
postawę pietyzmu wobec dzieł sztuki, wy
różnił następujące jego zadania:

a) rozwijanie szacunku do dzieł

muzycznych jako przykładów twórczego
wysiłku człowieka oraz szczytowych
osiągnięć ludzkości w tej dziedzinie;

b) kształtowanie szacunku do trady

cji kulturalnych naszych przodków, które
odziedziczyliśmy i które zostały zakodo
wane w naszej osobowości;

c) rozwijanie postawy pietyzmu

wobec kultury ludowej jako praźródła
i genezy naszej narodowej kultury (R

GALSKI

1992, 24).

ak precyzyjne wyartykułowanie za

dań daje podstawę do dalszych rozważań
na temat roli i znaczenia sztuki regional
nej w pozaszkolnej edukacji młodego po
kolenia.

Determinanty wrastania młodego
pokolenia w kulturę regionu

Powszechna edukacja muzyczna mło

dych rozpoczyna się i zostaje ugruntowa
na  w  domu  rodzinnym  dziecka,  by  póź
niej  zostać  poddana  weryfikacji  i  wpły
wom  środowiska  rówieśniczego,  szkoły,
środków  masowego  przekazu  oraz  in
stytucji upowszechniających kulturę.

Istnieje w rodzinie wiele czynników

mających  bezpośredni  wpływ  na  mło
dego  człowieka  w  kwestii  wyboru  przez
niego  wartościowej  muzyki  o  szerokich
walorach wychowawczych. Dziecko wzra
stające w poczuciu bezpieczeństwa, w do
mu gdzie słyszy śpiew, poznaje wiele pięk
nych  melodii,  w  atmosferze  słuchania
muzyki  rozpoczyna  swój  start  w  dorosłe

życie wraz z zamiłowaniem do twórczego
uczestnictwa  w  kulturze  muzycznej.  Ob
serwowana  dziś  transformacja  modelu
rodziny,  będąca  odzwierciedleniem  obec
nej cywilizacji, wymaga od rodziców wy
siłku  w  podejmowaniu  zadań  towarzy
szenia swojemu dziecku na drodze (wspar
tej  własnym  przykładem)  wzrastania
w kulturę swojego regionu.

Wśród wielu pełnionych przez rodzi

nę funkcji szczególnie ważna jest funkcja
przekazywania  dziedzictwa  kulturowego.
Rodzina jako pierwsza grupa, w której roz
wija  się  młody  człowiek,  udostępnia  całe
bogactwo  kultury,  dokonując  jej  mody
fikacji,  wyboru  i  selekcji.  Stanowi  grupę
odniesienia,  z  którą  każda  jednostka
świadomie  się  identyfikuje,  od  której
przyjmuje  poglądy,  postawy,  obyczaje,
wzory  zachowania  i  postępowania  (T

YSZ

1979, 71). W niej dziadkowie byli i są

krzewicielami tradycyjnych wartości i oby
czajów. Stanowią też swoistą „żywą
historię rodziny”, czyli są integralną czę
ścią rodzinnego dziedzictwa kulturowego
(R

SEK

1995, 44). Niestety, młodzież zda

je się niedoceniać tych wartości, wpatrzo
na w przyszłość najczęściej ignoruje prze
szłość (K

ORCZAK

1992, 11). Rozdźwięk

międzypokoleniowy nie pomaga pielęgno
waniu tradycji ludowych.

ednakże mą

drzy  rodzice  cieszący  się  autorytetem
u swojego dziecka, wspierając różne jego
poczynania,  mogą  stać  się  przewod
nikami  w  kształtowaniu  zainteresowań
młodego  człowieka  (K

WIECIŃSKI

1995,

271).  Przy  niewłaściwym  postępowaniu
dorosłych, w postępowaniu młodego czło
wieka  pojawi  się  konformizm  manifes
tujący  podporządkowanie  się  narzuco

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

197

Materiały z badań

nym  z  zewnątrz  zasadom  i  autorytetom.
Takie  sytuacje  można  zauważyć,  patrząc
np.  na  subkulturę  muzyczną,  której  war
tość  tak  często  odbiega  od  wyobrażeń
i  oczekiwań  dorosłych  (L

ASKOWSKA

1999, 1

2).

Środowiskiem rówieśniczym mło

dego  człowieka  jest  klasa  szkolna  lub
grupa  działająca  poza  szkołą.  Tworzą  ją
koledzy  i  koleżanki  będący  w  bliższych
lub  dalszych  kontaktach  z  jednostką.
Środowisko  rówieśnicze  może  wpływać
na  jednostkę  pozytywnie  lub  negatywnie.
Gdy mamy do czynienia z silną osobowo
ścią  pozytywną  młodego  człowieka,  to
rodzaj  wpływu  środowiska  na  jednostkę
jest  zdecydowanie  pozytywny.

ednakże

gdy  jednostka  pozytywna  posiada  słabą
osobowość,  rodzaj  wpływu  na  jednostkę
w tym przypadku będzie zależał od tego,
jak silny jest jej związek z rodziną. Specy
ficznym  środowiskiem  wzrastania  mło
dych  jest  zespół  ludzi,  w  którym  realizo
wane  są  z  góry  sprecyzowane  zaintere
sowania np. muzyczne. Wzajemny wpływ
w  tego  typu  środowisku  jest  w  większo
ści przypadków mobilizujący i twórczy za
razem.  Znaczącym  elementem  oddziały
wania środowiska rówieśniczego jest ran
ga  miejscowości  oraz  pochodzenie  ro
dzin,  z  jakich  wywodzi  się  młodzież.
Środowisko  lokalne,  w  którym  dorasta
dziecko,  stanowi  dla  niego  niewyczerpal
ne  źródło  przeżyć  i  doświadczeń,  mate
riałów do obserwacji oraz pole do aktyw
nego działania.

Środki masowego przekazu odgrywa

ją znaczącą rolę w procesie wychowaw-
czym. Pełnią również ważną misję w prze
kazie muzyki i wszelkich treści z nią

związanych.  Muzyki  nadawanej  w  radiu,
telewizji i coraz częściej poprzez Internet
słucha  najczęściej  młodzież.  Środki
masowego przekazu nie wykorzystują swo
ich  możliwości  w  zakresie  kształtowania
kultury  muzycznej  u  młodych  słuchaczy.
Wręcz  przeciwnie,  prezentują  lawinę  na
grań muzycznych z dominacją kreacji ła
twych,  atrakcyjnych,  nie  angażujących
wyobraźni  i  pamięci  słuchacza.  Dokonu
jąc  przeglądu  „ramówki  programowej”
Polskiego Radia i Telewizji należy stwier
dzić,  iż  najwięcej  czasu  w  mass  mediach
poświęca  się  na  emisję  muzyki  rozryw
kowej  (PR  –  68,5%,  TV  –  71,6%).  Wy
przedza  ona  zdecydowanie  pozostałe
rodzaje muzyki w tym: artystyczną (PR –
18,1%, TV – 11,4%), ludową (PR – 5,1%,
TV – 11,2%) oraz inną (PR – 8,

%, TV –

5,8%).  Bliższa  weryfikacja  treści  audycji
radiowych  i  programów  telewizyjnych
wskazuje  na  skromny  repertuar  tytułów
bezpośrednio związanych z muzyką ludo
wą.  Polskie  Radio  proponuje  na  przy
kład:  Czas  na  folk,  Notatnik  kulturalny,
Na  folkowej  scenie,  Księga  pieśni

, na

tomiast  TV:  Gala  piosenki  biesiadnej,
Kalejdoskop  regionalny,  Tańce  polskie,
Ej  przeleciał  ptaszek  –  50  lat  Mazowsza

NTENA

… 2001). Znaczącą funkcję w po

wszechnej edukacji muzycznej spełnia
przemysł fonograficzny i wideofoniczny.

Wśród opublikowanych tytułów (pły

ty  CD,  kasety  magnetofonowe  i  wideo)
rejestracje muzyki ludowej również są naj
skromniejsze.  Podobne  miejsce  w  kul
tywowaniu  tradycji  ludowej  pełni  Inter
net. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na
dużą  popularność  wśród  rzeszy  słuchaczy
i  publikatorów  medialnych  muzyki  w  stylu

198

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

Materiały z badań

folk np. Golec

Orkiestra, Brathanki, muzy

ki wyrosłej z tradycji i nawiązującej do folk
loru.  Styl  folk  odnosi  się  głównie  do
piosenek  opartych  na  elementach  ludowych
kultur  europejskich,  afrykańskich  i  latyno
skich. Piosenki w tym stylu mają zazwyczaj
metryczny  akcent  na  mocnej  części  taktu,
śpiew wykonywany jest legato (P

ANEK

2000,

111). Teksty piosenek często mają charakter
opowiadający, balladowy.

żywane są instru

menty akustyczne.

czestnictwo młodzieży w kulturze

W roku akademickim 1999/2000 prze

prowadzono  badania  ankietowe  dotyczące
oceny  przez  młodzież  studiującą  swoich
kompetencji muzycznych. Analizując wyni
ki  ocen  różnych  gatunków  muzycznych,
zwrócono uwagę na fakt, iż badani określa
ją  się  jako  entuzjaści  dwóch  spośród  po

danych rodzajów muzyki, tj.: muzyki tanecz
nej (42,0%) i filmowej (

1,0%). Pozytyw

nie  odnoszą  się  do  większości  z  wy
mienionych,  chociaż  prym  w  tych  ocenach
przyznali:  muzyce  popularnej  (46,0%),
z  tolerancją  ankietowani  odnieśli  się  do
muzyki  ludowej  (25,0%),  z  niechęcią  do
jazzowej  (

8,5%) i elektronicznej (

%).

W ten sposób dają wyraz, poprzez subiek
tywną ocenę, swojego stosunku do funkcjo
nujących w obiegu medialnym gatunków
i stylów muzycznych (ryc. 1).

zyskane wyniki wskazują, że naj

bliższa  współczesnemu  młodemu  czło
wiekowi  jest  muzyka:  taneczna,  filmowa,
popularna  i  młodzieżowa.  Natomiast  mu
zyka  artystyczna,  o  wyższych  wartoś
ciach,  wymagająca  od  słuchacza  pewne
go  przygotowania  i  dojrzałości  w  od
biorze,  tzn.:  muzyka  symfoniczna,  kame

Ryc. 1. Stosunek emocjonalny badanych studentów do różnych gatun
ków muzyki w świetle średniej oceny wyników.
Źródło: Badania ankietowe przeprowadzone wśród studentów kierun
ku pedagogika studiujących na uczelniach województwa śląskiego.

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

199

Materiały z badań

ralna, operetkowa, operowa, jest zaledwie
zauważana i percypowana w sposób, deli
katnie mówiąc, umiarkowany. Na margine
sie zainteresowań pozostaje muzyka ludo
wa, elektroniczna i jazzowa.

Instytucje upowszechniające kulturę

pełnią funkcje reprezentanta wartości kul
tury  w  środowisku,  oferując  społeczeń
stwu  wiele  propozycji  repertuarowych.
Reprezentantami  wartościowej  kultury
są: filharmonia, teatr, opera i operetka, do
my kultury. Wśród proponowanego reper
tuaru można odnaleźć różne formy i gatun
ki  muzyki  artystycznej.

ednocześnie na

leży stwierdzić, że niewielka część popula
cji młodzieży uczestniczy w zorganizowa
nych  formach  prezentowania  warto
ściowej  muzyki.  Słaba  frekwencja  z  jed
nej  strony  ma  podłoże  finansowe
(zubożenie  społeczeństwa,  nowe  pokusy
świata), z drugiej strony wpływają na nią
wykształcenie odbiorców muzyki (liceali
ści  wykazują  większe  zainteresowanie
niż uczniowie szkół zawodowych) oraz na
wyki  wyniesione  z  domu  (S

CHODOLSKI

1969, 22).

est faktem, iż sztuka, w tym

muzyka,  posiada  ogromny  wpływ  na  po
czynania  człowieka.  Niejednokrotnie
„uczy”  odpowiedniej  postawy  wobec
tego,  co  dobre  i  wobec  tego,  co  niskie.
W  muzyce  tkwi  siła  wychowawcza,  jest
ona  również  środkiem  kształcenia  osobo
wości człowieka.

Dokonując oceny częstotliwości

udziału  badanych  w  koncertach  muzycz
nych,  otrzymano  dane  skłaniające  do
ostrożnych wniosków w zakresie zaintere
sowań  młodych  ludzi  formą  kontaktu
z muzyką „na żywo”. Na skali punktowej
od 0 do 10 jedynie koncerty muzyki popu

larnej  cieszyły  się  większą  popularnością
wśród  respondentów,  zbliżając  się  na
skali  do  punktu  4  („pamiętam  takie  spo
tkanie  z  muzyką  i  mogę  o  nim  poroz
mawiać”).  Na  podobne  usytuowanie
mogły  również  liczyć:  festiwale,  konkur
sy muzyczne i widowiska plenerowe. Po

Tab. 1
Częstotliwość uczestnictwa badanych studentów
kierunku pedagogika w koncertach muzycznych or
ganizowanych przez instytucje kulturalne

Przyjęto skalę 10-punktową, gdzie: 0 – brak zainte
resowania tego typu spotkaniami; 1 – brałem(am)
udział w koncercie jeden raz bardzo dawno temu;
2 – spotkania z muzyką organizowane w okresie po
bytu w szkole podstawowej;

– spotkania z muzy

ką  organizowane  w  okresie  pobytu  w  szkole  śred
niej;  4  –  pamiętam  takie  spotkanie  z  muzyką
i  mogę  o  nim  porozmawiać;  5  –  obecnie  biorę
udział  przy  nadarzającej  się  okazji;  6  –  biorę
udział w tego typu spotkaniu raz w roku; 7 – udaje
mi się brać udział w tego typu spotkaniu raz na pół
roku; 8 – śledzę repertuar koncertów, bywam na naj
ważniejszych; 9 – jestem melomanem, systematycz
nie słucham tego typu koncertów; 10 – jestem miło
śnikiem i pasjonatem muzyki, cały wolny czas po
święcam na uczestniczenie w tego typu imprezach.
Źródło:  Badania  ankietowe  przeprowadzone  wśród
studentów  kierunku  pedagogika  studiujących  na
uczelniach województwa śląskiego.

200

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

Materiały z badań

zostałe  rodzaje  koncertów  (spotkań
z muzyką), tj. spektakle operetkowe i ope
rowe,  koncerty  symfoniczne  były  przed
miotem  jedynie  wspomnień  z  czasów
szkolnych.  Badani  nie  wykazali  zaintere
sowań spektaklami baletowymi. Takie roz
łożenie wyników świadczy o małym zain
teresowaniu młodego pokolenia uczestnic
twem  w  profesjonalnym  ruchu  muzycz
nym  z  jednej  strony,  z  drugiej  –  wynika
z potrzeby kontaktu wielu osób z muzyką
łatwą,  efektowną  i  atrakcyjną  w  formie
przekazu i odbioru.

Amatorski ruch muzyczny
a identyfikacja młodych
z najbliższym środowiskiem

Wiele zasług w upowszechnianiu kul

tury  należy  przypisać  nieprofesjonalne
mu  ruchowi  muzycznemu  (chóry,  or
kiestry, zespoły instrumentalne, wokalno-
instrumentalne,  taneczne).  Ruch  oparty
na  dobrowolności  jego  członków  skupia
osoby, którym bliskie jest pragnienie kul
tywowania  rodzimej  pieśni  i  muzyki  in
strumentalnej oraz chęć propagowania jej
w  środowisku  bliższym  i  dalszym.  Nie
wielka  część  repertuaru  poświęcona  jest
muzyce  ludowej  autentycznej  lub  stylizo
wanej.  Dokonując  krótkiej  charaktery
styki  form  aktywności  muzycznej  ruchu
amatorskiego,  należy  zwrócić  uwagę  na
specyfikę jego aparatu wykonawczego.

Zespół wokalno-instrumentalny jest

podstawowym rodzajem zespołu w muzy
ce  młodzieżowej.  W  tym  przypadku
utwór muzyczny jest wykonywany równo
cześnie na dwóch płaszczyznach – wokal
nej  i  instrumentalnej.  Skład  instrumenta
rium  jest  umowny  i  podporządkowany

z jednej strony umiejętnościom wykonaw
czym  grupy  instrumentalistów,  z  drugiej
–  charakterowi  wykonywanej  muzyki.
Wspólne muzykowanie w zespole dostar
cza jego członkom wielu przeżyć estetycz
nych, pozwala młodemu człowiekowi spo
tkać  się  z  bogatą  twórczością.  Zespoły
wokalno-instrumentalne wykorzystują mu
zykę  ludową,  wprowadzając  pewne  jej
elementy do swojego repertuaru.

Zespół instrumentalny stanowi gru

pa  muzyków  wykonujących  utwory  prze
znaczone na różnego rodzaju instrumenty
muzyczne.  Wśród  tych  zespołów  można
wyróżnić zespoły o jednolitym składzie in
strumentalnym,  np.  gitarowy,  mandolino
wy,  akordeonowy,  keyboardowy  oraz  ze
społy  o  rozmaitym  składzie,  gdzie  dobór
instrumentów  jest  celowy  bądź  wynika
z zainteresowań jego członków.

worzone zespoły wokalne, jak rów

nież  ich  podział  i  specyfika,  podyktowa
ne są rodzajem wchodzących w ich skład
głosów  (np.  chóry  żeńskie,  męskie
i  mieszane).  Ważna  w  tym  podziale  jest
liczba  głosów  tworzących  zespół  (1-,  2-,

- i 4-głosowe). Inna interpretacja uwzglę

dnia środki wykonawcze (zespół wokalny
a  cappella,  z  towarzyszeniem  instrumen
tu).  W  muzyce  wokalnej  do  wykonania
utworu  wykorzystywany  jest  głos  ludzki
solo lub w zespole. Śpiew jest pierwszym
i  najstarszym  instrumentem  muzycznym
naszej  cywilizacji,  jak  również  najstarszą
i najpopularniejszą formą uprawiania mu
zyki.  W  naturalny  sposób  zaspokaja  we
wnętrzne  potrzeby  wyrażania  stanów
emocjonalnych i przeżyć człowieka.

Zespoły taneczne nawiązują do

pierwotnej aktywności człowieka, eks

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

201

Materiały z badań

presji  ruchowej  ludzkiego  ciała.  Taniec
tworzy  całość  wybranych  elementów  ru
chowych  mających  określoną  formę  i  na
zwę.  Istnieje  kilka  technik  tańca,  wśród
nich  należy  wymienić:  taniec  klasyczny
(akademicki),  taniec  charakterystyczny
(stylizacja  tańców  ludowych  różnych  na
rodów), taniec nowoczesny (taniec wyzwo
lony, taniec wyrazisty), taniec postmoder
nistyczny.  Celem  tańca  jest  m.in.  wyra
bianie sprawności fizycznej i psychicznej,
estetyki ruchu, a szczególnie rozwijanie za
miłowań i umiejętności tanecznych.

Zespoły ludowe (folklorystyczne) kul

tywują sztukę ludową tworzoną i asymilo
waną  przez  ludzi  wyrosłych  i  żyjących
w  kręgu  kultury  ludowej.  Obcowanie
z muzyka ludową daje młodym muzykom
zadowolenie,  przeżycie  estetyczne  i  ra
dość  wywodzące  się  z  piękna  intuicyjne

go, niezafałszowanego pogonią za ar
tystycznymi modami.

Młodzież podejmująca studia (a rek

rutująca  się  z  heterogenicznych  środo
wisk)  wskazuje  na  różnorodność  swoich
kontaktów  ze  sztuką,  w  tym  i  z  muzyką.
Prowadząc  badania  ankietowe,  uzyskano
informacje  nt.  przygotowania  muzyczne
go  młodych  ludzi,  wynikającego  bez
pośrednio  z  ich  działalności  w  amator
skim ruchu muzycznym.

zyskane rezultaty wskazują, że ten

typ doświadczeń ma, uczestnicząc aktyw
nie (okres nauki w szkole podstawowej
i średniej) w pracy chóru – 61,1% respon
dentów, zespołu wokalnego – 1

,9%, ze

społu tańca towarzyskiego – 12,1%, ze
społu

wokalno-instrumentalnego

–

10,1%, orkiestry – 5,

%, oraz zespołu tań

ca ludowego – 4,

zyskane wyniki

Tab. 2

czestnictwo badanych studentów kierunku pedagogika w amatorskim ruchu

muzycznym (członkostwo w wybranym zespole artystycznym) N= 208

Ankietowani mogli podać kilka odpowiedzi.

Źródło: Badania ankietowe przeprowadzone wśród studentów kierunku peda
gogika studiujących w wybranych uczelniach województwa śląskiego.

202

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

w  swoich  wartościach  procentowych  nie
sumują się do 100, gdyż część ankietowa
nych  wskazywała  na  uczestnictwo
w  kilku  zespołach  równocześnie  (np.
chór  i  zespół  wokalno-instrumentalny,
chór  i  zespół  wokalny  lub  zespół  tańca
towarzyskiego).  Największy  procent  ak
tywnego  udziału  badanych  w  wybranych
rodzajach  zespołów  artystycznych  przy
pada  na  szkołę  podstawową  (54,7%  wy
powiedzi), niespełna o połowę mniej przy
pada  na  okres  nauki  w  szkole  średniej
(28,1%), jak również na okres nauki póź
niejszej  (szkoły  pomaturalne,  wyższe
szkoły  zawodowe,  uczelnie  wyższe)  –
23,0%.  Najmniejszą  popularnością  pod
względem  członkostwa  w  wybranym  ze
spole  artystycznym  studentów  kierunku
pedagogika cieszyły się: zespół tańca ludo
wego,  orkiestra,  zespół  wokalno-instru
mentalny,  zespół  tańca  towarzyskiego
oraz zespół wokalny.

Szczegółowa analiza zebranego mate

riału  unaoczniła  fakt,  że  największą
grupę  badanych  stanowili  ankietowani,
którzy  aktywnie  uczestniczyli  w  pracach
chóru  szkolnego.  Zaprezentowane  dane
wskazują, iż znaczny odsetek osób miało
kontakt z tą formą aktywności muzycznej
już  w  szkole  podstawowej,  natomiast
w  późniejszym  okresie  nauki  kontakt  ten
był  znacznie  mniejszy.

dział w zaję

ciach  zespołu  wokalnego,  zespołu  tańca
towarzyskiego,  zespołu  tańca  ludowego,
zespołu  wokalno-instrumentalnego  i  or
kiestry  kształtuje  się  na  poziomie  warto
ści niskich. W tej ocenie nie pomaga po
ziom  i  zakres  dodatkowego  wykształce
nia muzycznego, jakim legitymują się nie
liczni badani.

W najbliższym środowisku ludzi mło

dych  coraz  słabiej  zaznacza  się  działalność
amatorskiego  ruchu  artystycznego  w  for
mie:  zespołów  muzycznych  działających
przy  szkołach,  kół  tanecznych  propagują
cych  tańce  regionalne,  organizowania  kon
certów,  przeglądów  zespołów  muzycznych,
w tym chórów, kół teatralnych krzewiących
tradycję  mowy,  konkursów  międzyszkol
nych o tematyce z pogranicza historii, kul
tury i sztuki. Ich repertuar tylko w niewiel
kiej  części  (z  wyjątkiem  tanecznych  ze
społów  ludowych)  zawiera  treści  (ludowe
lub  regionalne)  wspierające  kształtowanie
szacunku  do  tradycji  kulturowych  przod
ków (K

ISIEL

1999, 151–161).

Podsumowanie

Współczesna rzeczywistość stawia

wyzwanie  animatorom  kultury,  insty
tucjom  upowszechniającym  kulturę  oraz
środkom  masowego  przekazu  w  zakresie
pielęgnowania  tradycji  i  zwyczajów  oraz
w  identyfikacji  z  najbliższym  środowi
skiem.  Mając  znaczący  wpływ  na  wybór
przez  młodych  ludzi  właściwej  muzyki,
powinni  właśnie  muzykę  ludową  (auten
tyczną  opracowaną  i  stylizowaną)  wy
korzystać  jako  ważny  element  sztuki
regionalnej  w  pozaszkolnej  edukacji
muzycznej  młodych.  Należy  podkreślić,
iż w dalszym ciągu w procesie wrastania
w  kulturę  regionu  niezaprzeczalną  rolę
pełni rodzina.

Ważnym elementem edukacji regio

nalnej  kształtującej  poczucie  zakorze
nienia  w  środowisku  jest  uświadomienie
młodym  ludziom  wartości  kultury  jako
twórczości  muzycznej  wynikającej  z  uz
dolnień,  zamiłowań  i  zainteresowań  mu

Materiały z badań

http://wychmuz.umcs.lublin.pl

Wychowanie Muzyczne w Szkole

4 2004

203

NGIEL

., R

EPSCH

E., 1999, Edukacja

regionalna – dziedzictwo kulturowe w re
gionie. Program autorski

, Wyd. Polska Sek

cja CIOFF, Warszawa.

„A

NTENA

. Pismo widzów i słuchaczy” 2001,

nr 16 i 17.

ANEL

-B

OBRZYK

H. (red.), 1999, Muzyka w edu

kacji i wychowaniu

, Wyd.

Ś, Katowice.

YMARA

B. (red.), 2000, Dziecko w świecie

muzyki

, Impuls, Kraków.

ATARYŃCZ

-M

ANIA

L., K

ARCZ

. (red.),

2002, Edukacja artystyczna wobec prze
mian społeczno-oświatowych

, Wyd.

Zielona Góra.

ISIEL

M., 1999, Rola muzyki i poszczegól

nych jej form aktywności w realizacji zało
żeń edukacji regionalnej na poziomie kształ
cenia wczesnoszkolnego

, [w:] Edukacja

regionalna. Z historii, teorii i praktyki

, red.

Maria T. Michalewska, Impuls, Kraków.

ISIEL

M., 2002, Elementy sztuki regionalnej

w edukacji szkolnej a poczucie zako
rzenienia w środowisku

, [w:] Muzyka w na

uczaniu zintegrowanym

, red. E. Zwolińska,

Wyd. AB, Bydgoszcz.

ISIEL

M., 200

, Media w edukacji muzycznej

uczniów szkoły ogólnokształcącej

, Wyd.

GWSP i KAH, Mysłowice.

ORCZAK

., 1992,

ak kochać dziecko

, War

szawska Agencja Wydawnicza, Warszawa.

WIECIŃSKI

Z., 1995, Socjologia edukacji,

Wyd.

niwersytetu w Białymstoku „Trans

Humana” i Wszechnica, Mazurska Olecko.

ASKOWSKA

H., 1999, Muzyka młodzieżowa

w środowisku społecznym ludzi młodych

Wyd.

czelniane WSP, Bydgoszcz.

ANEK

W., 2000, Encyklopedia muzyki rozryw

kowej

, Świat Książki, Warszawa.

ODSTAWA

programowa kształcenia ogólnego

dla szkół podstawowych i gimnazjum

, MEN,

Warszawa 1999.

RZEREMBSKA

V. (red.), 2002, Problemy współ

czesnej edukacji muzycznej

, Wyd.

Ł, Łódź.

RZYCHODZIŃSKA

M., 1989, Wychowanie

muzyczne. Idee, treści, kierunki rozwoju

WSiP, Warszawa.

YTLAK

A., Muzyka a wychowanie, 1993,

[w:] Encyklopedia pedagogiczna, red.
W. Pomykało, Wyd. Fundacja Innowacja,
Warszawa.

OGALSKI

E., 1992, Muzyka w pozaszkol

nej edukacji estetycznej

, Wyd. WSP, Byd

goszcz.

OGALSKI

E. (red.), 1997, Profil kształce

nia nauczycieli muzyki dla potrzeb
szkoły ogólnokształcącej

, Wyd. WSP,

Bydgoszcz.

SEK

H., 1995, Rola kobiety w procesie trans

misji kultury regionalnej

, [w:] Kultura ludo

wa na pograniczu

, red. D. Kadłubiec,

Katowice.

CHYŁA

-Z

ROSKI

., 1999, Promuzyczne zacho

wania młodzieży w okresie dorastania i ich
uwarunkowania

, Wyd.

Ś, Katowice.

AWICKI

M., 1997, Dziedzictwo kulturowe

w regionie. Koncepcja edukacji regionalnej.
Załącznik do zarządzenia MEN nr 8 z dn.
15.05.1997

, Warszawa.

IMONIDES

D., 1989, Folklor Górnego Śląska,

Katowice.

CHODOLSKI

B., 1969, O sztuce i wychowa

niu estetycznym

, PZWS, Warszawa.

CHODOLSKI

B., 1983, Wychowanie i strate

gie życia

, WSiP, Warszawa.

YSZKA

Z., 1979, Socjologia rodziny, War

szawa.

Materiały z badań

zycznych  jednostki.  One  to  umiejętnie
wprowadzone, są w stanie obudzić w mło
dym  człowieku  chęć  popularyzowania
własnej muzyki i realizowania się w róż
nych  formach  aktywności,  kultywowania
tradycji regionu, ale również tworzenia no
wych treści i interesujących kreacji.