1 

POSTAWY  RODZICIELSKIE   

A  ZACHOWANIE  SIĘ  DZIECI

 

 

Opracowanie (w oparciu o pozycję   M. Ziemska „Postawy 

rodzicielskie”) - Ewa Dyduch – nauczyciel wychowania 

przedszkolnego 

 
 

 

Dom to najważniejsze miejsce każdego człowieka. Tu tworzy się rodzina 

jako  najgłębsza  wspólnota  życia  i  miłości.  Tu  każda  osoba  dochodzi  do  pełni 

człowieczeństwa. Rodzina stwarza bowiem najdoskonalsze warunki do rozwoju 

każdego  człowieka  w  jego  niepowtarzalności  i  wyjątkowości,  a  także  jest 

pierwszą szkołą życia w społeczeństwie. 

 

Rodzina  to  środowisko  wychowawcze,  które  oddziałuje  na  jednostkę  bardzo 

długo,  czasami  nawet  przez  całe  życie.  Wywiera  ona  najsilniejszy  wpływ  na  rozwój 

społeczny i emocjonalny dziecka. 

Ogromny  wpływ  na  kształtowanie  zachowania  się  dziecka  mają  postawy 

rodzicielskie.  Bardzo  trudno  odnaleźć  w  literaturze  definicję  postawy  rodzicielskiej. 

Można  jedynie  określić,  że  postawa  rodzicielska  to  tendencja  do  zachowania  

się w sposób specyficzny w stosunku do dziecka. Każda postawa składa się z trzech 

składników:  myślowego,  uczuciowego  oraz  działania.  Składnik  myślowy  jest 

wyrażany  słownie  w  formie  poglądu  np.  to  bardzo  grzeczna  dziewczynka.  Kolejny 

składnik  –  składnik  działania,  przejawia  się  w  czynnym  zachowaniu  np.  przytuleniu 

dziecka.  Składnik  uczuciowy  przejawia  się  zarówno  w  wypowiedziach  jak  też  

i w zachowaniu. 

Sumując  możemy  stwierdzić,  że  jeżeli  matka  ma  nieprzychylną  postawę  wobec 

dziecka to myśli o nim, a jednocześnie wyraża pogląd, że dziecko jest niegrzeczne,  

a  przy  tym  odczuwa  również  uczucia  negatywne  ujawniając  je  w  działaniu  

np. poprzez unikanie kontaktów z dzieckiem. 

 

Wśród 

postaw 

rodzicielskich 

wyróżniamy 

postawy 

prawidłowe  

oraz nieprawidłowe. 

Do prawidłowych  postaw rodzicielskich należy: 

-

  postawa akceptująca dziecko 

-

  postawa współdziałania z dzieckiem 

-

  postawa dawania dziecku rozumnej swobody 

-

  postawa uznania praw dziecka. 

 

2 

Postawa akceptująca  to przyjęcie dziecka takim jakim ono jest, z jego zaletami 

jak i wadami. Rodzice akceptujący swoje dziecko mają bardzo dobry kontakt z nim, 

często  je  chwalą.  Jeżeli  zdarzają  się  sytuacje,  że  dziecko  coś  źle  zrobi,  mówią  

mu  o  tym,  tłumaczą  dlaczego  to  jest  złe  zachowanie,  jakie  mogą  być  tego  

konsekwencje.  Rodzice  akceptujący  znają  swoje  dziecko,  jego  potrzeby  i 

zaspokajają je, dają mu poczucie bezpieczeństwa. 

 

Postawa  współdziałania  z  dzieckiem  to  postawa,  w  której  rodzice  

są  pozytywnie  zainteresowani    i  zaangażowani  w  pracę  i  zabawę  swojego  dziecka. 

Dziecko  odpowiednio  do  swoich  możliwości  angażowane  jest    w  zajęcia  i  sprawy 

domowe. Rodzice są aktywni w nawiązywaniu kontaktów z dzieckiem, służą pomocą 

w wyjaśnianiu wielu pojęć czy problemów. Wspólnie wykonują wiele czynności. 

 

Postawa dawania dziecku rozumnej swobody. Dziecko w miarę dorastania  

i  rozwoju  dostaje  od  rodziców  coraz  szerszy  zakres  swobody.  Jednak  mimo  

tej swobody rodzice potrafią utrzymać autorytet u dziecka. Są obiektywni w ocenianiu 

zagrożeń dziecka, nie wyolbrzymiają ich. 

 

Postawa  uznania  praw  dziecka  to  postawa  gdzie  prawa  dziecka  w  rodzinie 

są traktowane jako równe, bez przeceniania lub niedoceniania roli dziecka. Rodzice 

pozwalają  dziecku  na  odpowiedzialność  za  własne  czyny.  Bardzo  często  stosują 

wyjaśnienia  i  tłumaczenia,  a nie narzucanie swojego  zdania  czy  woli.  Jeżeli  stosują 

kary  to  podają  ich  przyczynę.  Dziecko  wie,  czego  oczekują  od  niego  rodzice,  

a oczekiwania te są na miarę jego możliwości. 

 

Podsumowując  pozytywne  postawy  rodzicielskie  możemy  stwierdzić,  

ż

e  rodzice  wobec  swoich  dzieci  są  opiekuńczy,  dostrzegają  i  zaspokajają  

ich  potrzeby,  mają  dużo  cierpliwości  w  stosunku  do  swoich  pociech  oraz    gotowi  

są wyjaśniać i tłumaczyć dziecku wiele nurtujących je spraw, mądrze wprowadzając 

w  otaczający    świat.  Bardzo  łatwo  nawiązują  kontakt  z  dzieckiem.  Kontakt  ten  jest 

serdeczny, oparty na wzajemnej miłości i zaufaniu. Rodzice o właściwych postawach 

rodzicielskich  są  zdolni  do  obiektywnej  oceny  dziecka,  potrafią  go  zaakceptować  

i pokochać takim, jakim ono jest w rzeczywistości. 

Rozsądni, dojrzali i troskliwi rodzice będą brali pod uwagę uczucia i potrzeby 

wszystkich członków rodziny, również dzieci. Zapewnią solidne podstawy dla rozwoju 

dziecka i jego późniejszej niezależności.  

W rodzinach gdzie widoczna jest akceptacja dziecka, potrafi ono nawiązywać 

trwałe więzi emocjonalne, potrafi wyrażać swoje uczucia, otwarcie o nich mówić, być 

 

3 

wesołe, przyjacielskie, współczujące w stosunku do innych oraz odważne, ponieważ 

ma poczucie bezpieczeństwa i oparcia w rodzicach.  

Postawa współdziałania sprawia, że dziecko jest ufne wobec rodziców, zwraca 

się  o  pomoc  i  radę,  jest  wytrwałe,  dąży  do  obranego  celu,  potrafi  współdziałać  

z  innymi.  Dziecko,  którego  rodzice  darzą  zaufaniem  jest  pomysłowe,  pewne  siebie, 

łatwo  przystosowuje  się  do  nowych  warunków,  czy  sytuacji  społecznych,  dąży  

do pokonania napotkanych przeszkód czy trudności.  

Przy  postawie  uznającej  prawa  dziecka  w  rodzinie  staje  się  ono  solidarne  

w  stosunku  do  innych  członków  rodziny,  potrafi  podejmować  działania  

z własnej inicjatywy. 

 

Niestety  jest  wielu  rodziców,  których  negatywne  wzorce  zachowań  w  sposób 

stały  i  dominujący  wpływają  na  życie  dziecka.  Rodzice  ci  posiadają  cechy  postaw 

rodzicielskich negatywnych. Do postaw negatywnych zaliczamy: 

-

  postawa unikająca 

-

  postawa odrzucająca 

-

  postawa nadmiernie chroniąca 

-

  postawa nadmiernie wymagająca. 

Postawa unikająca to postawa, gdzie rodzic koncentruje się na samym sobie, 

na  zaspokajaniu  swoich  potrzeb.  Rodzice  unikają  kontaktu  z  dzieckiem,  cechuje  

ich obojętność uczuciowa wobec niego, a formą „kontaktu” z dzieckiem są prezenty 

jakimi  rodzice  obdarowują  swoje  dzieci.  Dzieci  są  zaniedbywane  pod  względem 

uczuciowym  jak  też  w  zakresie  opieki  nad  nim.  Rodzice  bywają  obojętni  wobec 

niebezpieczeństw  zagrażających  dziecku,  nie  są  zainteresowani  sprawami  

i problemami dziecka. 

Postawa  nadmiernie  chroniąca  to  postawa  gdzie  rodzice  nadmiernie 

koncentrują się na dziecku, które uważane jest za ideał. Często odsuwane jest ono 

od kontaktów z rówieśnikami. Jest przedmiotem stałej kontroli i bardzo czułej opieki. 

Rodzice  zaspokajają  wszystkie  pragnienia  swojej  pociechy,  idą  na  ustępstwa, 

wyręczają  dziecko  w  czynnościach  samoobsługowych,  co  powoduje  u  niego  brak 

samodzielności  w  działaniu.  Rodzice  nadmiernie  chroniący  ograniczają  ruch  

i swobodę dziecka w obawie, że zrobi sobie ono coś złego. 

 

Postawa 

nadmiernie 

wymagająca 

polega 

na 

stawianiu 

dziecku 

wygórowanych  żądań  i  kontrolowaniu  ściśle  i  dokładnie  ustalonego  planu,  

który  rzadko  może  być  przez  dziecko  wykonany.  Przed  dzieckiem  stawiane  

są nadmierne wymagania, jest ono ciągle krytykowane. 

 

4 

 

Postawa  odrzucająca  polega  na  niechętnym,  a  nawet  wrogim  traktowaniu 

dziecka.  Dziecko  ma  ograniczony  kontakt  z  rodzicami,  którzy  nie  liczą  się  z  jego 

potrzebami.  Poddawane  jest  ono  surowej  dyscyplinie,  często  jest  traktowane  

jako „zło konieczne’. 

 

Każda  z  opisanych  wyżej  postaw  negatywnych  wpływa  na  kształtowanie  

się zachowania dziecka. Niestety kształtowane są  negatywne zachowania.  

Postawa  odtrącająca  to  postawa,  która  sprzyja  kształtowaniu  się  u  dziecka 

agresywności,  kłótliwości,  zahamowania  rozwoju  uczuć  wyższych.  Dziecka  bywa 

zastraszone,  bezradne  w  różnych  napotkanych  sytuacjach,  trudno  dostosowuje  

się do nowych warunków, a często także widoczne są u dziecka reakcje nerwicowe. 

Nadmierny  dystans  uczuciowy  rodziców  wobec  dziecka  występujący  

przy  postawie  unikającej,  a  który  nie  zaspokaja  potrzeby  przynależności  i  kontaktu  

z rodzicami powoduje chorobę sierocą i w konsekwencji pociąga za sobą  częściowe 

lub  całkowite  zahamowanie  rozwoju  uczuć  wyższych  oraz  niezdolność  do  trwałego 

przywiązania. 

Postawa  nadmiernie  chroniąca  może  powodować  opóźnienie  dojrzałości 

emocjonalnej  –  infantylizm,  opóźnienie  dojrzałości  społecznej,  zależności  dziecka  

od  dorosłych,  bierność,  brak  inicjatywy,  ustępliwość  lub  zachowanie  typu 

„rozpieszczone  dziecko”  –  a  więc  nadmierna  pewność  siebie,  poczucie  większej 

wartości,  zuchwalstwo,  awanturniczość,  tyranizowanie  domowników,  egoistyczne  

i  wymagające  nastawienie;  natomiast,  gdy  znajdzie  się  samo,  bywa  często 

niepewne, niespokojne i nieszczęśliwe. 

Postawa  nadmiernie  wymagająca  sprzyja  kształtowaniu  się  takich  cech  

jak  brak  wiary  we  własne  siły,  niepewność,  lękliwość,  przewrażliwienie  i  uległość, 

brak zdolności do koncentracji. Mogą także pojawiać się trudności w przystosowaniu 

społecznym. 

 

Należy  zwrócić  uwagę,  że  postawy  obojga  rodziców  wobec  swojego  dziecka 

nie  zawsze  są  jednakowe,  bywają  różnego  typu  i  mogą  mieć  różne  oddziaływania  

na  dziecko.  Jeśli  jednak  zostaje  zachowana  pewna  konsekwencja  wychowawcza 

oparta  na  wzajemnej  akceptacji  odmienność  typów  postaw  matki  i  ojca  nie  ma 

negatywnego wpływu na dziecko, a nawet jest źródłem wielu doznań emocjonalnych.