background image

Tablica 12
Kultura i edukacja 

Jakób Mortkowicz (1879-
1931), księgarz i wydawca 
około 700 utworów wybitnych 
polskich pisarzy (m.in. 
Żeromskiego, Dąborowskiej, 
Słonimskiego, Tuwima), 
twórca wielu instytucji 
księgarskich, m.in. Domu 
Książki Polskiej. 

"Szabasówka" w Warszawie. 
Tak nazywano żydowskie 
publiczne szkoły 
podstawowe. W 1937 r. było 
w Polsce 1275 szkół 
żydowskich, w których uczyło 
się ponad 180 tysięcy 
młodzieży. 

Ester Rachel Kamińska z 
córką Idą, wybitne aktorki 
teatralne. W 1936 r. działało 
piętnaście teatrów 
żydowskich, rozwijała się 
także produkcja filmów w 
języku jidysz, z których 
większość rozpowszechniana 
była w Stanach 
Zjednoczonych. 

Uroczyste otwarcie Jeszybotu 
Mędrców, akademii 
Talmudycznej w Lublinie, 
1930. Jesziwa lubelska miała 
renomę europejską. 

Bruno Schulz (1892-1942), pisarz, 
artysta plastyk i architekt. Całe życie 
spędził w rodzinnym Drohobyczu, 
gdzie prowadził lekcje rysunku w 
gimnazjum. W międzywojennej 
Polsce tworzyło ponad 500 
żydowskich artystów, malarzy, 
grafików i rzeźbiarzy. 

Kultura żydowska, w której rozwój 
nie ingerowało państwo, 
przeżywała w okresie 
międzywojennym okres 
świetności. Wyróżnić się w niej 
daje zarówno nurt religijny, jak i 
świecki. Twórcy pisali swe dzieła 
zarówno w języku jidysz, jak 
hebrajskim i polskim. Żydzi brali 
aktywny udział w rozwoju teatru, 
literatury, sztuki, nauki i sportu, 
mieli także własna prasę. 

Podłoże aktywnego udziału 
ludności żydowskiej w kulturze i 
nauce tkwi w gruntownym 
wykształceniu, do którego 
przywiązywano ogromną rolę. 
Większość młodzieży żydowskiej 

1

background image

Klub sportowy "Makkabi" w 
Krakowie. Sport traktowano 
jako jedną z dziedzin 
nowoczesnej kultury 
narodowej. W 1936 r. działało 
w Polsce 250 klubów 
zrzeszających ok. 30 tysięcy 
zawodników. 

Artur Rubinstein (1887-1986), 
jeden z najwybitniejszych 
pianistów, studiował m.in. u 
Ignacego Paderewskiego, 
wielokrotny juror konkursów 
szopenowskich. Od 1906 r. 
mieszkał w USA. 

Majer Bałaban (1877-1942), 
wybitny historyk dziejów 
Żydów w Polsce, współtwórca 
i rektor Instytutu Nauk 
Judaistycznych. 

Janusz Korczak, właśc. 
Henryk Goldszmit (1878-
1942), lekarz i wybitny 
pedagog, który propagował 
oparte na miłości oraz 
dziecięcej demokracji wzorce 
wychowania. Autor wielu 
książek dla dzieci (m.in.: Król 
Maciuś Pierwszy, Bankructwo 
Małego Dżeka
). Jako 
kierownik żydowskiego Domu 

(ok. 80%) uczęszczała do 
bezpłatnych szkół państwowych. 
Ponadto działały prywatne szkoły 
religijne (chedery, Talmud-Tory, 
jesziwy) oraz zakładane przez 
syjonistów i socjalistów szkoły 
świeckie. Zwieńczeniem systemu 
szkolnictwa były instytuty 
naukowe o europejskim poziomie 
(Wilno, Warszawa) oraz wyższe 
uczelnie talmudyczne (Lublin). 

Isaak Bashevis Singer (1904-1991), 
od 1935 r. w USA, laureat literackiej 
Nagrody Nobla w 1978, 
najwybitniejszy pisarz tworzący w 
języku jidysz. Literatura w języku 
hebrajskim miała w Polsce mniejszy 
krąg odbiorców. 

2

background image

Ludwik Zamenhof (1859-
1917), poliglota i lingwista, 
lekarz z zawodu. Twórca 
międzynarodowego języka 
esperanto. 

Sierot w getcie warszawskim 
nie chciał opuścić swoich 
wychowanków i dobrowolnie 
poszedł z nimi na śmierć do 
obozu w Treblince. 

Anna Woźniak

   &   

BLUE LINE design studio

 

3