Niektóre z ponad 3000 szkodliwych substancji, zawartych w dymie papierosowym, związane z
wywoływaniem raka to:
• substancje smoliste
– lepkie związki chemiczne, która powstają
podczas spalania się papierosa. Wdychanie substancji smolistych
powoduje osadzanie się ich w tkankach płuc, z czasem ulegają
one akumulacji i powodują zniszczenie tkanek,
• nikotyna
– silnie uzależniająca substancja. Choć nie wywołuje
bezpośrednio raka, może sprzyjać jego wzrostowi przyczyniając
się do szybszego postępu choroby nowotworowej,
• nitrozoaminy
– związek zawarty w tytoniu o działaniu
kancerogennym, czyli wywołującym raka. Znajduje się także w
innych produktach spożywczych poddanych obróbce cieplnej (np.
przypalone mięso) i chemicznych, jak pestycydy, lateks.
• Benzopiren
- związek o właściwościach rakotwórczych, wykorzystywany w
przemyśle chemicznym.
• Chlorek winylu
- związek używany np. do produkcji plastiku. Posiada
właściwości rakotwórcze
• Dibenzoakrydyna
- używana przy produkcji barwników. Posiada właściwości
rakotwórcze.
• Kadm
- silnie trujący metal o właściwościach rakotwórczych.
• Polon
- radioaktywny pierwiastek, odkryty przez naszą rodaczkę Marię Skłodowską-
Curie. Posiada właściwości rakotwórcze.
• Toluidyna
- stosowana w syntezie chemicznej. Posiada właściwości rakotwórcze.
• Uretan
- związek o właściwościach rakotwórczych.
Nowotwory złośliwe
Nowotwory w 14 różnych miejscach organizmu:
Rak płuc
Rak wargi, języka oraz jamy ustnej
Rak krtani
Rak gardła
Rak przełyku
Rak nerki
Rak pęcherza moczowego
Rak trzustki
a także:
Rak żołądka
Rak nosa
Rak wątroby
Rak szyjki macicy
Białaczki
Czynnikiem wywołującym raka płuca jest dym tytoniowy.
Jest to nowotwór o bardzo złym rokowaniu, stanowi
współcześnie jeden z najważniejszych problemów
onkologicznych.
Występuje u osób w pełni aktywnych fizycznie i społecznie
• Mężczyźni palący tytoń
21x
, a kobiety
12x
częściej
umierają z powodu raka płuc (bez określenia liczby
wypalanych
papierosów dziennie), niż osoby, które nigdy
nie
paliły w swoim życiu.
1. Rak płaskonabłonkowy (40%)
2. Rak drobnokomórkowy (25%)
3. Gruczolakorak (10%)
4. Rak wielkokomórkowy (5%)
5. Inne.
Sub-types of non-small-cell lung cancer in
smokers and never-smokers
Bryant, A; Cerfolio RJ (July 2007).
Histological sub-type
Frequency of non-small-cell lung
cancers (%)
Smokers
Never-smokers
Squamous cell lung carcinoma
42
33
Adenocarcinoma
Adenocarcinoma
(not otherwise
specified)
39
35
4
10
7
16
Other
8
6
Kenfield SA, Wei EK, Stampfer MJ, Rosner BA, Colditz GA (2008).
"
Comparison of aspects of smoking among the four histological types
". Tob Control 17 (3): 198-204.
Rak płuca daje przerzuty:
drogą naczyń chłonnych do okolicznych węzłów chłonnych,
drogą krwionośną : do kości (30%), mózgu (15%), wątroby
(40%),nadnerczy (20%), nerek (20%) i tarczycy (10%).
Krzywa zapadalności na raka płuca wyraźnie wzrasta po 45 roku
życia, osiągając szczyt w wieku 60-70 lat. Warto zapamiętać, że po
45 roku życia u palacza tytoniu ryzyko zapadalności na raka jest
poważne i że właśnie ta grupa wymaga szczególnej uwagi.
Rocznie odnotowuje się w Polsce około
20 tysięcy nowych
zachorowań na nowotwory płuca, ale w rzeczywistości jest ich o
około
10-15 proc
. więcej (wynika to z faktu niedoszacowania
rejestru nowotworów w naszym kraju). Zupełnie nowym
zjawiskiem jest znaczny wzrost zachorowań na ten nowotwór
wśród kobiet - rocznie odnotowuje się obecnie ok.
4,5 tysiąca
przypadków
, podczas gdy jeszcze kilka lat temu było to zaledwie
kilkaset przypadków. Maleje za to liczba zachorowań i zgonów na
tę chorobę wśród młodych mężczyzn.
U coraz większej liczby chorych (w ok. 1/3 przypadków) rak płuca
wykrywany jest u osób w wieku podeszłym, tzn. powyżej 70 r.ż.
Wczesnymi objawami klinicznymi raka płuc jest:
1. Kaszel (50-80%)
2. Duszność (10-15%)
3. Ból w klatce piersiowej (15-20%)
4. Krwioplucie (20-50%)
5. Nawracające objawy zapalenia płuc lub oskrzeli (30-50%)
Do późnych objawów raka płuca należą:
1. Chrypka
2. Wysięk w jamie opłucnej
3. Zespół żyły górnej
4. Zespół Pancoasta.
Estimated incidence of cancer
in Europe and European Union,
2004.
Estimated mortality from
cancer in Europe and
European Union, 2004.
Race/Ethnicity
Male
Female
All Races
75.2 per 100,000 men
52.3 per 100,000 women
White
75.3 per 100,000 men
54.6 per 100,000 women
Black
99.8 per 100,000 men
54.7 per 100,000 women
Asian/Pacific Islander
53.2 per 100,000 men
28.5 per 100,000 women
American Indian/Alaska
Native
51.2 per 100,000 men
39.5 per 100,000 women
Hispanic
41.5 per 100,000 men
26.1 per 100,000 women
The age-adjusted incidence rate was 62.0 per 100,000 men and
women per year. These rates are based on cases diagnosed in 2004-
2008 from 17 SEER geographic areas,
http://seer.cancer.gov/statfacts/html/lungb.html
Region
Szacunkowa liczba
przypadków
Zgony
Świat
1 352 132
1 178 918
Ameryka Północna
225 641
178 349
Ameryka Środkowa,
Południowa i Karaiby
60 870
57 366
Europa
374 764
341 595
Afryka
19 527
18 731
Azja,
i
Daleki Wschód
671 327
582 868
Jest rzadkim przypadkiem nowotworów złośliwych
(2%), częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet.
Zdarza się to między 40. a 60 rokiem życia.
Rak krtani zajmuje pierwsze miejsce wśród raków
górnych dróg oddechowych i jest chorobą często
prowadzącą do śmierci. Ryzyko występowania raka krtani
jest około dwudziestokrotnie większe u palaczy niż u osób
niepalących.
Umiejscowienie
•
nadgłośnia 30-35%
•
głośnia 60-65%
•
podgłośnia < 1-5%
Histopatologia:
rak płaskonabłonkowy (carcinoma planoepitheliale) około 95%
przypadków
•
wysoko zróżnicowany
•
średnio zróżnicowany
•
nisko zróżnicowany
•
rak brodawkowaty (carcinoma verrucosum)
rak gruczołowy (adenocarcinoma)
Nadgłośnia
T 1 – rak zajmuje jedną okolicę anatomiczną, dobra ruchomość
T 2 – rak zajmuje więcej niż jedno umiejscowienie
:
podstawa języka, dołek zajęzykowy, przyśrodkowa ściana
, dobra
ruchomość
T 3 – rak ograniczony do
oraz unieruchomienie
T 4a – rak nacieka otoczenie szerząc się poza
sąsiednich (np.
,
,
,
T 4b – Naciekanie przestrzeni przedkręgowej,
, przejście do
, ruchomość fałdów głosowych prawidłowa
T 1b – guz obu fałdów głosowych, ruchomość fałdów głosowych prawidłowa
T 2 – przejście do
lub ograniczenie ruchomości
oraz unieruchomienie, naciekanie
T 4a i T 4b – tak jak w raku nadgłośni
Podgłośnia
T 1 – rak ograniczony do
T 2 – przejście raka na fałd lub fałdy głosowe, ruchomość prawidłowa lub ograniczona
T 3 – ograniczenie guza do
oraz unieruchomienie fałdów głosowych
T 4a i T 4b – jak w raku nadgłośni
Objawy
•
objawy nieżytu gardła
•
ból gardła
•
dysfagia
•
odynofagia
•
cuchnący oddech
•
chrypka
•
krwioplucie
duszność
•
guz na szyi – w 40% pierwszy objaw raka nadgłośni
•
przerzuty do węzłów chłonnych szyi
•utrata masy ciała
•
bolesność palpacyjna krtani
•
"krtań beczkowata"- rozdęcie krtani wyczuwalne i czasami widoczne
podczas badania szyi
Ratując życie pacjenta z tym
nowotworem złośliwym, najczęściej
usuwa się operacyjnie część lub całość
krtani wraz ze strunami głosowymi
• Kilka badań wskazało na istnienie pewnej zależności
między paleniem a rakiem piersi.
• Zarówno dym papierosa wdychany podczas palenia, jak
dym ulatniający się z końca papierosa zawierają związki
chemiczne, które wywołują raka piersi
Podczas okresu dojrzewania jeden z hormonów płciowych – estrogen, produkowany przez
jajniki, powoduje rozwój tkanki piersi. Dzięki temu piersi ulegają powiększeniu, rozwijają się
też struktury odpowiedzialne za produkcję mleka do karmienia piersią – gruczoły, przewody
oraz stanowiąca podporę tkanka tłuszczowa. Tkanka, która wzrasta i której komórki ulegają
podziałom, jest bardziej podatna na wpływ czynników toksycznych i mutagennych,
mogących powodować raka. Dlatego palenie papierosów przez nastolatki zwiększa ryzyko
zachorowania przez nie na raka przed menopauzą. Również bierna ekspozycja na dym
tytoniowy niesie ze sobą podobne negatywne konsekwencje, a ryzyko rozwoju raka przed
menopauzą jest proporcjonalne do stopnia narażenia na trujący dym.
Palaczki w wieku przed menopauzalnym mają zwiększone ryzyko
zachorowania na raka piersi, a także raka płuc. Zaprzestanie palenia
zmniejsza ryzyko do wyjściowego poziomu dopiero po ok. 10 latach
niepalenia. Po menopauzie dochodzi do spadku stężenia poziomu
estrogenów we krwi, co wynika z wygasania funkcji jajników. Jeśli
kobieta w tym okresie pali czynnie, lub paliła w przeszłości przed 65.
rokiem życia i przed urodzeniem pierwszego dziecka, posiada aż o 30-
40% większe ryzyko raka piersi. Dodatkowo czynnikiem
zwiększającym ryzyko rozwoju nowotworu piersi u kobiety palącej
ponad 20 lat jest stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, która
znacznie zwiększa poziom estrogenu we krwi.
Istnieje udowodniony naukowo
związek
między
paleniem
tytoniu
a
częstszym
występowaniem
raka
żołądka
(u
palaczy
występuje ok. 1,5 x częściej) oraz raka przełyku.
Niektóre z badań wykazały także większą
zachorowalność na raka gruczołowego nerki
(adenocarcinoma) u palaczy tytoniu w
porównaniu
do
osób niepalących.
nikotyna aktywuje rakotwórczą zdolność genu FOXM1,
przyczyniając się do rozwoju raka płaskonabłonkowego.
W obrębie błony śluzowej jamy ustnej pod wpływem
palenia mogą powstawać ogniska leukoplakii, które są
traktowane jako stany przedrakowe.
Rak jamy ustnej lokalizuje się najczęściej w obrębie
języka (50%) i dna jamy ustnej (15-20%), rzadszym
umiejscowieniem jest policzek, podniebienie.
Ryzyko rozwoju raka jamy ustnej znacząco zwiększa się
w przypadku, gdy łączy się ze sobą jednoczesne używanie
tytoniu i spożywanie wyrobów alkoholowych. Działanie
substancji rakotwórczych z dymu papierosowego jest
wzmacniane przez działanie alkoholu. Osoby, które piją
alkohol i palą tytoń są aż 15 razy bardziej narażone na
rozwój choroby niż nie stosujący wyżej wymienionych
używek.
Nie tylko palenie tytoniu, ale także jego żucie zwiększa
znacząco ryzyko rozwoju raka jamy ustnej.
Leukoplakia (doustnie przedrakowe) na
piętrze jamy ustnej i języka
nowotwór zlośliwy
Ryzyko wystąpienia raka pęcherza moczowego u palaczy
jest przeciętnie 5x większe niż u osób niepalących i zależy od
ilości wypalanych papierosów. Przy czym to podwyższone ryzyko
w stosunku do palących kobiet jest relatywnie niższe niż u
mężczyzn, ale różnica ta może wynikać z mniejszej ilości
palących kobiet w stosunku do palących mężczyzn.
W niektórych badaniach aż 50% przypadków raka
pęcherza moczowego u mężczyzn i 25% u kobiet było
związanych z paleniem tytoniu.
Białaczka jest nowotworem , który prowadzi do
niedokrwiennego namnażania się populacji
nieprawidłowych krwinek.
Istnieje wiele rodzajów białaczek, z których większość
polega na zaburzeniu procesu powstania białych krwinek
i w rezultacie szpiku kostnym produkowane są
ogromne ilości nieprawidłowych komórek. Blokują one
powstawanie prawidłowych komórek krwi: białych i
czerwonych krwinek oraz płytek krwi.
Czynniki ryzyka rozwoju białaczki:
• Płeć: mężczyźni są nieco bardziej narażeni na białaczkę niż kobiety
• Palenie papierosów : przyczyna więcej niż jednego na cztery przypadki ostrej
białaczki szpikowej są związki rakotwórcze zawarte w dymie tytoniowym
• Inne przebyte w przeszłości nowotwory, zwłaszcza chłoniak złośliwy i
białaczka dziecięca
• Przebyte choroby krwi , które wskazywały na zniszczenie szpiku kostnego, np.
niedokrwistość aplastyczna
• Ekspozycja na promieniowanie
• Ekspozycja na działanie związków rakotwórczych
• Czynniki genetyczne
Główną przyczyną raka przełyku
(w 80-90 proc.)
jest nadmierne picie
wysokoprocentowego alkoholu oraz
palenie papierosów
(szczególnie
rozpoczęte w młodym wieku). Chorobie sprzyja również niewłaściwa dieta
– stosowanie ostrych przypraw, picie gorących napojów, niedobory
witaminy A, B2, C, E, niedobory pierwiastków śladowych, w tym cynku,
magnezu, molibdenu oraz manganu. Również osoby, które doznały
mechanicznych urazów przełyku (np. wskutek chemicznych poparzeń) są
narażone na zachorowanie.
death rates from Trachea, bronchus, lung
cancers by country (per 100,000 inhabitants).
no data
less than 5
5-10
10-15
15-20
20-25
25-30
30-35
35-40
40-45
45-50
50-55
more than 55
death from tracheal,
bronchial, and lung cancers per
100,000 inhabitants in 2004
