Psychologiczne mechanizmy zachowania agresywnego.

Z naukowego punktu widzenia termin agresja interpretowany jest jako zachowanie

zmierzające do wyładowania niezadowolenia lub gniewu na osobach lub rzeczach, czynności

mające na celu zrobienie szkody i spowodowanie utraty cenionych społecznie wartości,

zadanie bólu fizycznego lub spowodowanie cierpienia moralnego innemu człowiekowi.

Pojęcie agresja często zastępowane jest takimi terminami jak: wrogość, wojowniczość,

napastliwość, destrukcyjność. Wymienione terminy słuŜą do określenia tendencji czy

skłonności do zachowania czynnego lub werbalnego skierowanego przeciwko komuś lub

czemuś. Najczęściej mówi się o agresji fizycznej i słownej oraz agresji bezpośredniej i

pośredniej. Agresja bezpośrednia polega na ataku skierowanym wprost na określoną osobę lub

rzecz. Przy agresji pośredniej zachowania powodują szkodę lub przykrość osobie, na którą

skierowana jest agresja, nie przybierają jednak formy bezpośredniego ataku na nią. Agresja

słowna wyraŜa się w formie wypowiedzi poniŜających, groŜenia, wprowadzania w błąd, co

pociąga za sobą szkodliwe konsekwencje dla osoby, na którą skierowana jest agresja. MoŜe

wystąpić równieŜ agresja słowna pośrednia, zmierzająca do wytworzenia negatywnej opinii o

atakowanej osobie i do obniŜenia jej wartości w opinii innych osób. Agresja fizyczna wyraŜa

się natomiast w biciu, gryzieniu, przezywaniu, szarpaniu czy kopaniu. Mechanizmem

powstawania agresywnego zachowania jest brak więzi emocjonalnej dziecka z rodzicami, nie

zaspokajanie jego potrzeb, w szczególności psychicznych, takich jak bezpieczeństwo, kontakt

z osobami bliskimi, miłości, akceptacji i uznania. Oprócz potrzeb ogólnych występujących u

ludzi w kaŜdym wieku istnieją potrzeby rozwojowe, właściwe dla okresu dzieciństwa i jego

kolejnych etapów. JeŜeli nie zostaną zaspokojone moŜe to być przyczyną agresji.

Zdecydowana większość czynników, które powodują, Ŝe jednostka zachowuje się agresywnie

ma podłoŜe psychologiczne. Jak słusznie zauwaŜył E. Aronson „agresję moŜe spowodować

kaŜda nieprzyjemna lub przykra sytuacja, taka jak gniew, cierpienie, nuda, itp.,” dlatego teŜ

wychowanie dziecka ma istotny wpływ na jego dalsze funkcjonowanie w społeczeństwie.

Dorastające dziecko jest bacznym obserwatorem sytuacji które występują wokół niego i

wielokrotnie postępowanie rodziców ma odzwierciedlenie w jego przyszłym Ŝyciu.

Jak wykazują badania maltretujący rodzice sami doświadczali zbyt surowego karania w

dzieciństwie. Ich stosunek do własnych dzieci jest po prostu odzwierciedleniem stosunków

panujących w rodzinie macierzystej. Niesubordynacja, której przyczyną jest chęć dominacji

nad innymi powoduje, Ŝe w człowieku wyzwala się natęŜenie agresji. Alkohol to główna z

przyczyn zachowania agresywnego. Dzieci z rodzin patologicznych, które często widziały

ojca alkoholika wywołującego awantury, agresywnie zachowującego się w stosunku do

pozostałych członków rodzin zachowują się agresywnie w szkole, na podwórku. Osoby takie

nie mają poczucia winy, gdyŜ od dzieciństwa nie potrafią rozróŜnić dobra od zła. W ich

wyobraźni bardzo często nie ma współczucia dla innych. W wielu przypadkach u osób

dorosłych nadmierne spoŜycie alkoholu powoduje zmiany w psychice co jest źródłem

konfliktów, który przeradza się w agresję. Często człowiek słaby psychicznie pod wpływem

niepowodzeń, poraŜek doznaje poczucia winy, którą stara się wyładować

w sposób agresywny np. znęcając się nad dziećmi.

Jak wskazują badania statystyczne wykształcenie rodziców ma równieŜ wpływ na

zachowanie się dzieci. Rodzice o najniŜszym poziomie edukacji mają trudności w znalezieniu

zatrudnienia. Środki materialne które posiadają wystarczają na zabezpieczenie tylko

elementarnych potrzeb. Ten stan rzeczy powoduje narastające konflikty w rodzinie, które

pozostawiają niepokój

u dzieci. Silne napięcia emocjonalne wywołują u dzieci niezgodne poŜycia rodziców, dla

których częste kłótnie, alkohol, nienawiść i wrogość równieŜ okazywana jest dzieciom.

2

Doświadczenia wyniesione z domu rodzinnego w późniejszym okresie przenoszone są na

kontakty z innymi ludźmi.

Role społeczne pełnione przez poszczególne osoby mogą spowodować frustrację w

przypadku napotkania trudności, których nie moŜna pokonać.

Na skutek takich doświadczeń i negatywnych doznań emocjonalnych, towarzyszących

niepowodzeniu w pokonywaniu trudności związanych

z pełnieniem roli społecznej równowaga procesów psychicznych zostaje zakłócona. W

przypadku zachowanie agresywne nie zastosowane początkowo intencjonalnie mogą

doprowadzić do osiągnięcia celu i przez uzyskaną w ten sposób nagrodę utrwalić się jako

stały rodzaj zachowania. NiemalŜe zawsze moŜna dostrzegać zaleŜność pomiędzy zjawiskiem

frustracji u człowieka, który ujawnia zachowania agresywne.

Wiele osób pod wpływem wykonywanego zawodu doznaje uszczerbku psychicznego

U takich grup zawodowych jak Ŝołnierze, policjanci, wykonywana pracy ma odbicie w

psychice człowieka. Wielu spośród tej grupy wprowadza klimat z instytucji w jakich pracują

do domu rodzinnego. Licznie stwierdzone przypadki potwierdzają tezę, iŜ osoby, które są

wzorowymi Ŝołnierzami czy policjantami, w domu wywołują liczne awantury, maltretują

najbliŜszych. Charakter wykonywanej pracy, nadmierna dyscyplina, bezwzględne

posłuszeństwo, wywołują potrzebę równieŜ takiego poddania w domu.

Problem potrzeb ludzkich, humanistycznych ma ścisły związek z problematyką

systemu wartości człowieka. Rozprzestrzenianie się postaw konsumpcyjnych we

współczesnym świecie w przypadku nikłego zaspokojenia potrzeb, brak środków finansowych

wzbudza agresję. W wielu osobach rodzi się chęć posiadania absolutnej i nieograniczonej

władzy nad wszystkim, co Ŝyje. JeŜeli nie zostanie osiągnięty cel to jednostki posuwają się do

róŜnych agresywnych działań aby tylko osiągnąć sukces. Wielu spośród skazanych

odbywających karę pozbawienia wolności, dopuściło się czynów agresywnych pod wpływem

alkoholu, narkotyków. Z kolei spoŜywanie tych uŜywek ma podłoŜe psychologiczne. Osoby

załamane po poraŜkach Ŝyciowych sięgają po te środki w celu uśmierzenia bólu, jednak ma to

negatywny wpływ na dalsze ich postępowanie.

Problem seksu zdecydowanie naleŜy uznać za mechanizm psychologiczny zachowania

agresywnego. WzmoŜony popęd seksualny zarówno u męŜczyzn jak i kobiet moŜe być

przyczyną konfliktu w związku małŜeńskim. JeŜeli druga ze stron nie będzie w stanie

zaspokoić tych potrzeb, najczęściej prowadzi to do gwałtu, który powoduje spustoszenie w

psychice człowieka. Im częściej takie postępowanie się powtarza tym bardziej wzrasta ryzyko

agresji. Problem nadpobudliwości seksualnej jest szczególnie niebezpieczny w odniesieniu do

osób, które nie posiadają partnera seksualnego. W celu zaspokojenia potrzeb dopuszczają się

takich czynów jak molestowanie seksualne osób bezbronnych.

Reasumując naleŜy zaznaczy iŜ w opracowaniu poświęcono wiele uwagi problemowi

agresywnego zachowania dzieci gdyŜ od młodości kształtuje się osobowość i psychika osoby.

Od sposobu wychowania dziecka, warunków w jakich dorasta zaleŜy czy będzie miało

skłonności do agresji lub nie. Brak opieki za strony rodziców lub innych prawnych

opiekunów, nadmierna swoboda w okresie dorastania moŜe wywołać alkoholizm, narkomanię

co powoduje spustoszenie w psychice człowieka i moŜe objawiać się zachowaniem

agresywnym. Wśród osób spoŜywających alkohol, narkotyki jak i naleŜących do wszelkich

subkultur takich jak np. skini czy hipisi, najwięcej jest przestępców odsiadujących wyroki.

Nadmiar tych uŜywek najczęściej wywołuje negatywne następstwa w postaci zachowań

agresywnych. Dlatego teŜ naleŜy zauwaŜyć, iŜ od wczesnego dzieciństwa niezbędna jest

opieka i uczucie emocjonalne między dzieckiem a rodzicami.

3

LITERATURA:

• E. Aronson, przełoŜył J. Radzicki, Człowiek istota społeczna, PWN, Warszawa 1997r.;

• J.

Grochulska,

Reedukacja

dzieci

agresywnych,

Wydawnictwo

Szkolne

i Pedagogiczne, Warszawa 19982r.;

• I. Pospiszyl, Przemoc w rodzinie, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa

1994r.;

• L. Siniugina, Agresja czy miłość, Krajowa Agencja Wydawnicza RSW, Warszawa 1981r.