WZW – Wirusowe zapalenia wątroby:
zagroŜenia, zapobieganie i leczenie
WZW to skrót oznaczający wirusowe zapalenie wątroby. Określa się w ten sposób grupę
chorób powodowanych przez wirusy, które namnaŜając się w komórkach wątrobowych (tzw.
Hepatocytach), powodują ich rozpad. WyróŜniamy pięć podstawowych, najczęstszych typów
wirusa A, B, C, D i E, które mimo podobnego mechanizmu działania wykazują wiele róŜnic.
W tym artykule przedstawione zostaną podobieństwa i róŜnice między typami wirusów A, B i
C, ze zwróceniem uwagi na leczenie i profilaktykę.
ZagroŜenia i objawy
Wspólną cechą wszystkich wirusów jest moŜliwość powodowania przez nie Ŝółtaczki.
śółtaczka to objaw, przy którym w organizmie zwiększa się poziom Ŝółtego barwnika –
bilirubiny, co objawia się zŜółknięciem skóry i twardówek oczu. Intensywność
powodowanych komplikacji zdrowotnych róŜni się jednak znacznie w zaleŜności od typu
wirusa.
Wirus typu A, zwany inaczej HAV powodujący WZW A jest stosunkowo mało groźny. Od
zakaŜenia do pojawienia się objawów mija zwykle ok. 2-6 tygodni. Objawami choroby mogą
być: złe samopoczucie, utrata apetytu i gorączka, aczkolwiek wiele zakaŜeń przebiega
bezobjawowo. Wkrótce potem pojawia się Ŝółtaczka, która znika po miesiącu. Powikłania
występują bardzo rzadko. HAV nie jest powaŜnym zagroŜeniem Ŝycia, śmiertelność wynosi
ok. 1 na 1000.
Wirus zapalenia wątroby typu B, zwany inaczej HBV stanowi o wiele większe zagroŜenie dla
zdrowia. Po zakaŜeniu okres wylęgania trwa około trzech miesięcy. Po tym czasie pojawiają
się objawy podobne do tych jakie występują przy zakaŜeniu HAV. Następnie rozwija się
Ŝółtaczka, która u 9 na 10 osób po pewnym czasie ustępuje. WZW B moŜe mieć jednak duŜo
powaŜniejszy przebieg. Istnieje ryzyko pojawienia się przewlekłego zapalenia, które w
efekcie powodować moŜe marskość wątroby. PowaŜnym zagroŜeniem, jakie niesie za sobą
zakaŜenie HBV, jest pierwotny rak wątroby. Groźnym powikłaniem WZW B jest równieŜ
zakaŜenie okołoporodowe, do którego moŜe dojść w sytuacji, gdy matka jest nosicielem
wirusa typu B. Ryzyko zakaŜenia dziecka przy porodzie wynosi ponad 90% i większość
zakaŜonych dzieci staje się nosicielami, co niesie za sobą zagroŜenie rozwojem choroby i
skutkować moŜe śmiertelnością u tych dzieci dochodzącą nawet do 50%.
Trzeci typ WZW jest wywoływany przez wirusa zapalenia wątroby typu C – HCV. Przebieg
zakaŜenia jest bardzo podobny do przebiegu WZW B. W przypadku HCV okres w którym
wirus znajdujący się w organizmie pozostaje w utajeniu trwa kilka lat, a ryzyko wystąpienia
powikłań takich jak przewlekłe zapalenie wątroby i pierwotny rak wątroby jest większe niŜ w
przypadku WZW B.
Czy mogę się zarazić?
Wirusy HAV usuwane są z organizmu z kałem. W przypadkach niedopilnowania zasad
higieny mogą być przenoszone przez owady lub przenikać do wód gruntowych lub wody
pitnej. Wirus ten potrafi bytować długo w wilgotnym i mokrym środowisku. WZW A jest
więc przykładem „choroby brudnych rąk”, która rozprzestrzenia się głównie tam, gdzie nie są
przestrzegane zasady higieny.
W przypadku wirusa zapalenia wątroby typu B głównymi drogami zakaŜenia są krew i
kontakty seksualne. Nie znaczy to, Ŝe naraŜeni na ryzyko są tylko narkomani uŜywający
doŜylnie środków odurzających i osoby mające wiele kontaktów seksualnych. Na zakaŜenie
to są naraŜeni praktycznie wszyscy, gdyŜ moŜe do niego dojść w wyniku takich zabiegów jak
zastrzyki, operacje, w gabinetach stomatologicznych, podczas wykonywania tatuaŜu,
akupunktury lub nawet podczas zabiegu manicure czy wizyty u fryzjera (zranienie brzytwą,
Ŝyletką, noŜyczkami). Do zakaŜenia moŜe dojść równieŜ podczas porodu. HBV nie występuje
w kale ślinie ani łzach, co sprawia Ŝe nie moŜna się nim zarazić w wyniku np. całowania, czy
pływania w basenie z nosicielami tego wirusa.
Wirusem HCV moŜna zakazić się w taki sam sposób jak wirusem HBV, czyli przez kontakt z
krwią osoby będącej nosicielem lub kontakt seksualny bez odpowiednich zabezpieczeń z taką
osobą. Tak samo jak w przypadku wirusa typu B wirusem wywołującym WZW C nie moŜna
się zarazić przez kaszel, kichanie czy uŜywanie tej samej wanny co osoby zakaŜone, czyli w
przypadku, gdy nie ma bezpośredniego kontaktu z krwią nosiciela.
Diagnostyka
W diagnostyce zapaleń wątroby wyróŜniamy testy swoiste i nieswoiste. Testy nieswoiste
świadczą o wystapieniu zapalenia wątroby, ale nie pozwalają sprecyzować o jaki typ wirusa
spowodował zakaŜenie. Testy swoiste są ukierunkowane na wykrycie konkretnego typu
wirusa.
Do testów nieswoistych naleŜy badanie stęŜenia bilirubiny we krwi lub moczu. Bilirubina jest
Ŝółtym barwnikiem, który gromadzi się w przypadku nieprawidłowej pracy wątroby, której
powodem mogą być właśnie zakaŜenia wirusowe. Kolejnym nieswoistym testem jest badanie
tzw. aminotransferaz: ALAT i ASPAT – są to enzymy, których podwyŜszone stęŜenie we
krwi równieŜ świadczy o moŜliwym uszkodzeniu wątroby. Zaletą testów nieswoistych jest to,
Ŝe są stosunkowo łatwe i szybkie do przeprowadzenia, natomiast ich wadą jest to, Ŝe na
wysoki poziom bilirubiny, ALAT i ASPAT mogą wpływać inne czynniki uszkadzające
wątrobę. Wnioskiem tego pozytywny (stwierdzający nieprawidłowo wysoki poziom któregoś
z badanych czynników) wynik testu nieswoistego nie świadczy jednoznacznie o tym, Ŝe
mamy do czynienia z wirusowym zapaleniem wątroby.
Testy swoiste opierają się na wykrywaniu przeciwciał przeciwko konkretnym wirusom.
Przeciwciała to cząsteczki wytwarzane przez nasz organizm do walki z wszelkiego rodzaju
drobnoustrojami. KaŜde przeciwciało skierowane jest przeciwko jednemu konkretnemu
typowi „zarazka”. JeŜeli więc obserwujemy we krwi podwyŜszone stęŜenie jakiegoś
przeciwciała świadczy to o fakcie iŜ układ odpornościowy próbuje obronić nas przed wirusem
lub bakterią, które wniknęły do organizmu. W laboratoriach analitycznych dostępne są testy
określające zawartość poszczególnych przeciwciał dzięki którym moŜna dokładnie określić z
jakim konkretnym typem wirusa mamy do czynienia.
Leczenie i zapobieganie
WZW A jest stosunkowo niegroźną choroba i przewaŜnie nie jest konieczne stosowanie
leczenia. Istnieje szczepionka przeciwko HAV. Aby uniknąć zakaŜenia trzeba przestrzegać
podstawowych zasad higieny.
ZakaŜenie HBV wymaga przewaŜnie hospitalizacji. Sposób leczenia zaleŜy od nasilenia
objawów choroby, przewaŜnie stosuje się leczenie zachowawcze i mające na celu usunięcie
wirusa z organizmu. DuŜo lepszą metodą walki z wirusem wywołującym WZW B jest
szczepionka, która z duŜą skutecznością moŜe zabezpieczyć przed wirusem typu B.
Najtrudniejsza sytuacja pojawia się, gdy mamy do czynienia z wirusem HCV. Leczenie jest
bardzo kosztowne, długotrwałe, a mimo tego perspektywy wyleczenia są stosunkowo małe.
Co gorsza nie opracowano jeszcze skutecznej szczepionki przeciwko temu typowi wirusa.
Jedynym sposobem, aby ustrzec się zakaŜenie HCV pozostaje przestrzeganie zasad higieny i
unikanie sytuacji w których moŜe dojść do zakaŜenia.
Wnioski
Wirusowe zapalenia wątroby mogą nieść za sobą bardzo powaŜne zagroŜenie dla zdrowia.
Leczenie zakaŜeń wirusami z tej grupy szczególnie (B i C) jest czasochłonne i kosztowne.
Najlepszym sposobem, aby ustrzec się zapaleń wątroby spowodowanych wirusami jest
szczepionka (w przypadku HAV i HBV). Szczepionka wykonana zawczasu pozwoli ustrzec
się ewentualnych komplikacji i pozwoli zaoszczędzić zdrowie i czas. Nie moŜna zapomnieć o
przestrzeganiu zasad higieny, co pozwoli nam znacznie zniwelować ryzyko ewentualnych
zakaŜeń. Warto zapytać swojego lekarza o skierowanie na rutynowe badania przesiewowe lub
o mozliwość szczepienia.
Piśmiennictwo
1. Collier L, Oxford J. Wirusologia. PZWL 2001