Schematy eksperymentalne

Schemat klasyczny

bodziec

Posttest

E

P1

x

P2

K

P3

P4

Pretest

Miara siły bodźca

d = (P -P ) - (P -P )

2

1

4

3

Schemat klasyczny

Zalety

Wady

• Kontroluje większość

• Trudno dobrać dwie takie

czynników zakłócających

same grupy.

trafność, z wyjątkiem

interakcji pretestu

• Może wystąpić negatywny

z postępowaniem

wpływ pretestu.

eksperymentalnym

• Umożliwia porównania

wewnątrzgrupowe, czyli

określić wielkość dokonanej

zmiany.

1

Kolejność omawiania

• Schematy bez wpływu pretestu

• Schematy quasi-eksperymentalne

• Inne schematy

Czynniki zakłócające trafność związane

z pretestem

• testowanie

• instrumentacja

• regresja statystyczna

• interakcja pretestu z postępowaniem eksperymentalnym bez wpływu pretestu

SCHEMATY EKSPERYMENTALNE

2

Schemat z grupą kontrolną bez pretestu E

x

P

bad. Ascha

1

K

P

d=(P -P )

2

1

2

• założenie, że obie grupy mają ten sam poziom zmiennej zależnej

• stosowany głównie w badaniach społecznych

• zalety i wady:

•

•

•

Schemat z dwukrotnym pomiarem

w różnych grupach bez grupy kontrolnej

E

P

(x)

bad. Ohme i Pochwatka

1

1

E

x

P

d=P -P

2

2

2

1

• stosowany w sytuacjach, w których nie można ograniczyć działania bodźca lub gdy ponowny kontakt z osobami badanymi jest utrudniony

• zalety i wady:

•

•

•

Schemat z dwukrotnym pomiarem w

różnych grupach z grupami kontrolnymi

E1

P

(x)

1

E2

x

P2

K1

P3

K2

P

d = (P -P ) – (P -P )

4

2

1

4

3

• im bardziej ujednolicone grupy, tym siła wnioskowania bliższa schematowi klasycznemu

• zalety i wady:

•

•

•

3

Schemat Solomona

E

P

x

P

1

2

K

P

P

1

3

4

K

P

x

P

P – pretest hipotetyczny

2

h

5

h

K

P

P

P = ½(P + P )

3

h

6

h

1

3

• zadaniem schematu jest pomiar interakcji pretestu z bodźcem i ocena wartości schematu klasycznego w badaniu określonych zmiennych

• stosowany w badaniach pilotażowych

• zalety i wady:

•

•

Schemat Solomona – bez pomiaru zmian

zewnętrznych i samorzutnych

E

P

x

P

1

2

K

P

P

1

3

4

K

P

x

P

2

h

5

P – pretest hipotetyczny

h

P = ½(P + P )

h

1

3

Schemat rotacyjny

E

xP

x`P

bad. Nozeta

1

1

2

E

x`P

xP

2

3

4

d= ½(P + P ) – ½(P +P )

1

4

2

4

• często wykorzystywany w badaniach pedagogicznych i edukacyjnych

• nowy czynnik zakłócający: interakcja bodziec-bodziec

• zalety i wady:

•

•

4

SCHEMATY QUASI-

EKSPERYMENTALNE

Schemat bez grupy kontrolnej i bez

pretestu

E

x

P

eksperyment Milgrama

1

• zakłada się, że zjawisko pojawiło się dopiero po wprowadzeniu bodźca i nie mogło zostać spowodowane przez inne zdarzenie niż bodziec

• zalety i wady:

•

•

Schemat z dwukrotnym pomiarem

w jednej grupie bez grupy kontrolnej

E

P

x

P

1

2

H: Muzykoterapia obniża poziom lęku.

• stan grupy w chwili wykonania pretestu jest sytuacją kontrolną dla posttestu

• zakłada się, że w środowisku zewnętrznym nie działają inne czynniki wpływające na zmienną zależną oraz w postępowaniu eksperymentalnym nie ma nic poza bodźcem, co mogłoby wyjaśniać zmianę w wartości zmiennej zależnej

• zalety i wady:

•

5

INNE SCHEMATY

Schemat szeregów czasowych

E

P

P

P

x

P

P

P

1

2

3

4

5

6

K

P

P

P

P

P

P

7

8

9

10

11

12

• wiele pomiarów pozwala na kontrolowanie trendu

• chroni przed nadinterpretacją

• zalety i wady:

•

•

Schemat do badania opóźnionego

wpływu bodźca

E

x

P

1

1

K

P

1

2

E

x

P

2

3

K

P

2

4

K

P

3

5

• założenie, że wszystkie grupy zostały dobrane losowo

• dobry do badania zmiany postaw (efekt śpiącego)

• zalety i wady:

•

•

6

Efekt śpiącego

Jednostka bardziej zgadza się z przekazem perswazyjnym po upływie dłuższego czasu od prezentacji bodźca niż bezpośrednio po niej, a przy tym końcowy pomiar zgody, porównywany z pretestem, wykazuje zmianę w kierunku propagandowym.

Schemat z powtarzanym(i)

bodźcem(ami) w jednej grupie

E

xP

x`P

xP

x`P

xP

x`P

1

2

3

4

5

6

bad. Kerra

• przedmiotem porównań są stany grupy w różnych momentach (działania i braku działania bodźca)

• miarą siły bodźca jest różnica średnich dwóch serii pomiarów

• można wykorzystywać tylko bodźce o przejściowym charakterze (krótkotrwałym działaniu), inaczej może wystąpić –

efekt przeniesienia

• zalety i wady:

•

•

Oceniając schemat eksperymentalny

należy zwrócić uwagę na:

• możliwość kontroli poszczególnych czynników zakłócających trafność wewnętrzną i zewnętrzną

• możliwość porównań międzygrupowych i jednostkowych

• łatwość i prostotę wykonania

• cechy charakterystyczne, np. eliminacja trendu lub występowanie nowych czynników zakłócających 7