ie
po
li
tyczn
e
Parti
a
polityc
zna ("
pa
r
ti
a" od
łac.
pars
'część'),
o
rga
n
iz
acja
społeczna o ok reślonym prog ra
mie
politycznym,
mająca
na
celu jego rea liz
ację poprzez
zdob
y
cie i sp
r
awo
wa
n
ie władzy lub w y
wi
era
nie
na
ni
ą
wpł
y
wu. Pa
rt
ie
polity
czne są
org
a
n
iz
acjami
o ch
a
rak
ter
ze
człon
kowskim (są korporac
jami
)
i
d
la
tego są
za
licz
a
ne do
organ
izac
ji
społe
czny
ch ,
podobnie jak stowar zyszenia,
czy związki
z
awo
do
we. Jednak
p
a
rti
i
polityczny
ch
n
ie z
alicz
a
się
n
a
ogół do
organizacj i p
ozarządowych
, do k
tórych z
kolei
n
ależ
ą p
r
zede wsz
ystkim
stowarzyszenia i
funda
cj
e)
.
Po
w
odem n
iewłącza
ni
a p
a
rt
ii
polityczny
ch do or
ga
n
iz
acji poza
r
ządow
y
ch jest zb
yt bezpoś
rednie powiąza n
ie
ty
ch pie
rwsz
ych z
władz
ą
publicz
n
ą:
pa
r
tie s
ą często wręcz g
overnm
enta
l
organisa
tions
- o
rga
n
i
zacjam
i
"r
ządo w
ymi".
Rod
zaje
pa
rtii politycz nych
Podział
ze względu
na
st
ru
ktu
rę o
rga
n
i
zacy
jną:
pa
rt
ie m
asow
e
- skupi
ające duż
ą
liczbę osó
b, z k
tórej w
yłani
ają się el
ity pa
rtyjne (częście j spot
ykana
f
orm
a wśród p
a
rt
ii
lewic
o
w
y
ch)
pa
rt
ie ka
d
row
e
- o
nielicz
nej g
r
upie w
yspe
cjalizowan
ych czł
onków (częś
cie
j pa
rt
ie p
r
awico
w
e)
pa
rt
ie komi
tetow
e
- peł
ni
ące rolę komi tetu wy
b
orczego (klasy czne p
rzykłady to amerykańsk ie p
a
rt
ie:
Demokratyczna i
Republika
ńska
; w Polsce zbliżoną st
r
uktu
r
ę ma
Pl
atform
a Ob
y
watelska)
Podział
ze względu
na
c
ha
r
akte
r
p
rogr
am
u:
pa
rt
ie pa
t
ron
atu
-
m
ają
n
a
celu zdob
yci
e władzy dla p r
zy
w
ód
c
y i ob
sadzen
ie st
a
nowisk pa
ństwo
w
y
ch
pr
zez el
ity pa
rtyjne
pa
rt
ie i
n
teresu
- d
ąż
ą
do
reali
zacji
i
nte
resó
w pewn
y
ch g
r
up s
połeczny
ch
pa
rt
ie świ
atopoglądow
e - dą
żą
do
real
iz
acji p
rogr
a
mu opa
r
tego n
a ok
reślonym światopoglądzie (rel
igij
nym, filozoficzn ym lub i
deologicznym) W Eu
ropie p
a
rt
ie zw
ykle dzieli
się
n
a
ob
oz
y zależ
nie
od w
yz
n
awanej p
r
zez
n
ie ideologii.
Podzi
ał
te
n w
y
w
odzi
się jeszcze z XIX w ieku,
kiedy między par ti
am
i w
ystępo
wał
y
bardzo du
że
róż
nice.
Współcześnie
róż
nice te
o
bja
wiają się w większ ym stopniu
w
na
zwie i w stoso wanej r
etor
yc
e n
iż
w prog
ra
mie
. S
ą więc m.
i
n.
:
pa
rt
ie socjalist
yczne
pa
rt
ie socjaldemokratyczne
pa
rt
ie konse
rwaty
wne
- opier
ają swą ideologię na
t
r
adyc
y
jn
y
m
ład
zie
i wa
rtościach
u
t
rwalonych w
społeczeństwie (np.
Pa
r
ti
a Ko
nserwaty
wna w Wielkiej Brytan ii
)
pa
rt
ie l
iberal
ne
-
akcen
tują
wolność jednostki
,
potr
zebę ogra
n
iczen
ia
władzy pa
ństwo
we
j i jej inge
re
ncji
w ż
ycie sp
ołecznio
- gospodarcze (
np
. P
a
rt
ia
Liberal
no
- Demokr
atyczna
w Japoni
i
)
pa
rt
ie l
iberal
no
- konse
rwaty
wne (np
.
w Polsc
e Unia Poli
tyki Realnej)
pa
rt
ie ch
adeckie
pa
rt
ie l
iberal
no
- demok
ratyczne
pa
rt
ie ch
łopskie
- sk
upi
ają elektor
at
c
hłopski
i
re
p
reze
nt
ują j
ego inte
resy;
walczą
o ubezpieczenia w
rol
nictwie
,
z
równa
nie
p
raw wsi i
mi
ast
a,
popr
awę i
nfras
t
rukt
ury wie
jskiej; par
tie
te
n
a ogół
cha
r
akte
ryzują się
największ
ym elektora
tem
,
a
ich
powstanie
jest często reakcją n
a
rozwój s
y
stemu
pr
zemysł
o
weg
o i
i
n
dust
r
ial
iz
ację
; do n
ajczy
stsz
ych p
rzykład
ó
w par
ti
i
ag
r
a
r
nych moż
na
z
al
icz
y
ć
Polskie Stro
n
nictwo Ludo
w
e
pa
rt
ie
rob
otnicze
- s
ą odpowiedzią n
a pojawian
ie się
mech
a
n
iz
mów
w
yz
y
sku związa
nych z
rew
olucją
burżu
azyjną
; w
n
atu
r
al
nym p
rocesie przeksz ta
łciły się w wię kszości w
par
tie socjaldemokra ty
czne
,
np
.
br
yt
y
jsc
y laburzy
ści, w
y
w
odząc
y się od trustów, czyli pierwsz ych
zwią
zków zawod
o
w
y
ch
; skupi
ają
masy rob
otnicze,
k
tórych główn
ymi ż
ąd
a
ni
am
i s
ą:
o
poprawa
ży
cia
rob
otn
ików,
o
walka o wprowadza nie
z
aplecza
socjalnego
, ubezpieczeń społecznych
, bezpła
t
nej
służby
zd
rowia , i
tp
.
o
poprawa wa
ru
nków pr
ac
y robotników
pa
rt
ie z
ielonych
- si
l
nie
rozwi
nięte w społeczeństwach zac
hodn
ich
;
pow
stają ze
względu
n
a
zag
roże
nie
świata p
łynące z cy
wilizacy
jnego rozwo
ju społeczeństwa; np
.
Zielon
i
2004
pa
rt
ie
na
rodow
e
pa
rt
ie p
rotestu
-
utożsa
mi
a
ne
z
popul
iz
mem
politycznym, są odpo
wiedzią
na
p
roces
y
biurokr
atyzacji i
mecha
n
iz
my
pa
ństwa dobrob
y
tu , wśród ob ecn
ych pa
r
ti
i do t
akiej g
rupy możn
a
z
aliczyć
Samoo
bronę
RP
pa
rt
ie ch
r
ześcijańsko
-
na
rodow
e - to p
a
rt
ie, k
tóre swo
ją ideologię opierają n
a
au
torytetach
kościołó
w
i
związków w
y
zna
n
iow
y
ch
związa
nych
z c
h
rześcija
ństwem
, s
ą odpowiedzią n
a g
łoszoną
ideologię
so
cjalisty
czną
i
l
ibera
l
ną
; powołują się n a u
n
iwersal
ne
war
tości pochodzące z rel
igi
i c
h
r
ześcijańsk
iej,
utożsam
ia
ne s
ą
z
ideologią
konse
rwaty
wną ;
p
rzykładem
ta
ki
ej par
ti
i
może b
y
ć
Zj
edno
czenie
Ch
r
ześcijańsko
- Na
rodow
e
pa
rt
ie
region
al
ne
- w zwią
zku
ze scen
t
ra
li
zowaniem
wład
zy, a
tak
że p
rocesami od
najdowani
a
tożsamości i od rębności pewn ych
regionów
, pow
stają pa
r
tie
lokal
ne
rep
reze
ntujące
społeczności
lokal
ne
,
które
walczą o
rozwój infr
ast
ruk
tu
ry s
wo
j
ego region
u, specjal
ne p
r
zy
wilej
e dla
n
iego, czy
dodatkow
e subs
y
dia (p
r
zykładem może b yć
P
olska Pa
r
ti
a Socjalno
- Demokra
ty
czn
a G
alicji
i Ś
ląsk
a
Cieszyńskiego
)
pa
rt
ie faszyst
o
wskie (o
be
cnie
nie
leg
al
ne)
-
powstawał
y w
op
oz
y
cji do s
y
stemu
demokr
atycznego
; ic
h
doktryna opie ra
się
n
a
nacjonal
iz
mie
,
absolut
yzmie pa
ńs
two
w
ym
, elita
ryzmu
o
ra
z
idei wodzost
wa;
pa
rt
ie te g
łoszą
kul
t czynu
i
s
il
nego człowieka
, któ
ry zdolny jest do real iz
acji tego czynu; p r
zykładem
może b
y
ć
Narodowa Par
ti
a F
aszyst
o
wska
Mussolin
iego
we
Włoszech
pa
rt
ie komu
nis
ty
czne
-
powstał
y w skutek podzia łów
w
ruc
h
u
rob
otniczym
w opoz
y
c
ji do pa
r
tii
so
cjaldemokra
ty
cznych; walczą o ema
ncypacj
ę klasy rob
otni
czej i w konsekw encji o osiąg nięcie
większe
j sprawiedliwości społe cznej p
rzez
z
n
iesien
ie kl
asow
oś
ci społeczeństwa; p r
zy cz
ym na
leży
w
yraźn
ie odróż
n
ić pa
r
tie
rz
ądz
ące w kr
ajach
komu
n
istyczn
y
ch
tak
ie jak
dawne
PZPR
czy KPZ
R, od
pa
rt
ii
komu
nis
ty
cznych w zac
hodn
iej Eu
ropie, k
tóre
mają
c
h
a
rak
ter
bliżs
zy raczej socjaldemokracj i
Partie p
olityczne w Polsce
S
ytuację prawn ą p
a
rt
ii
polityczny
ch w Polsce reguluje Konst
ytu
cja
Rzecz
y
po
spolitej P
olskiej
i
Ustawa z dnia 27
czerwca 1997 r
. o
par
tia
ch
pol
it
yczn
ych
. Ustawa defin iuje pa
r
tię poli
ty
czn
ą jako dobrow olną
org
a
ni
zację,
w
y
stępującą pod określoną n
a
zwą, st
awiającą sobie za cel ud
zia
ł w życiu publicz nym poprzez
w
y
wiera
nie
met
odami
demok
ra
ty
cznymi wpł
y
wu n
a
kszt
ał
towanie poli
ty
ki p
a
ństwa
lub sp
rawo
wanie wład
zy publicznej.
Artykuł 13
. Ko
nstytucji RP zaka zuje ist
nie
n
ia
pa
r
ti
i odwołuj
ąc
ych się w sw
oich p
rog
ra
mac
h
do total
it
a
r
nych
metod i
p
rak
tyk dzia
ła
n
ia
n
az
iz
mu
, faszyzmu i
komu
n
iz
mu
,
a
tak
że tych, k
tórych p
rogr
am
l
ub dzi
ał
al
ność
zak
ład
a
lub dopuszcza nie
n
awiść rasową i n
a
rodow
oś
cio
wą, stos
o
wanie
p
rzemoc
y w c
elu zdob
y
cia władzy lub wpł
y
wu na
politykę pa
ństwa a
lbo przewiduje utaj nie
nie s
t
ru
ktu
r
lub czło
nkostwa.
Par
ti
a
polityczna
mo
że kor
zystać z p
r
aw w
ynikając
ych z
usta
w dopiero po uzy skan
iu wpisu
do ewidencji pa rt
ii
polity
cznych p
rowadzonej pr zez S
ąd Ok
ręgow
y
w Warsz
awie. W
niosek o wpisanie pa
r
ti
i do ewidencji mus i by
ć
popar
ty przez
co n
ajm
niej 1000
ob
y
wateli polskich
,
któr
zy ukońc
zyli 18 l
at
i
mają
peł
ną
zdolność do czynności pr
awnych.
Finansowanie partii w Polsce
Źródła
fin
a
nsowania
p
a
rt
ii
polityczny
ch w Polsce są jawne.
Majątek p
a
rt
ii
powstaje ze składek cz łonkowskich,
da
rowizn
, sp
adków, zap
isów, z dochodó w z
mają
tku o
ra
z
z
d
otacji i subwencji pa ństwo
w
y
ch. Pa
r
ti
a
n
ie
może
prowadzić d
zi
ał
al
ności gospodarczej, jedn a
k
z
a
takową
nie u
waża się sp
r
zeda
ży przez
pa
r
tię
publik
acji z
ni
ą
związa
nych i
p
r
zedmiotów ją s ymb
olizując
ych.
Od 2001
r
. g
łówn
ym ź
ródłem
fin
a
nsowania
p
a
rt
ii
są
subw
encj
e oraz
dotacje z budżetu p
a
ństwa.
Subw
encje
mogą ot
rzym
y
wać pa
rtie,
k
tóre w ostat
nic
h
w
y
b
orach
do Sejmu
p
rzek
rocz
ył
y próg 3%
(jeśli sa
modziel
n
ie
tworz
ył
y komitet w
y
b
orczy) lub 6% głosó w (jeśli wchodziły w skład koal
icy
jnego komitetu w y
b
orczego).
Dotacj
e otrzymują pa r
tie
z
a k
ażdy gło
s zdob
yt
y
w Se
jmie lu
b Senacie. Zasd ay fina
nsowani
a p
a
rt
ii
politycznyh
z
najdują s
ię w: 1.
Ustawa z
d
n
ia
27
czerwca 1997
r
. o p
a
rt
iac
h
polityczny
ch D
z.U.1997
,
N
r 60
4,
poz.
98
.
2.
Ustawa z d
n
ia
12
kwietn
ia
2001
r
. O
rdynacja w
yb
orcza do S
ejmu Rzecz
yp
osp
olitej
Polskiej i do Sena tu
Rzecz
yp
osp
olitej Polskie j, Dz
.U.2001,
N
r
46
, poz
. 49
9
.