Podstawowe grupy bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych.
Krętki, riketsje, chlamydie, mykoplazmy.
Podstawowe grupy bakterii Gram-dodatnich
• ziarniaki, ziarenkowce – tlenowe, beztlenowe
katalazo-dodatnie
katalazo-ujemne
• laseczki – wytwarzają przetrwalniki, tlenowe, beztlenowe
• pałeczki - tlenowe, beztlenowe
nieprzetrwalnikujące, regularne
nieprzetrwalnikujące, nieregularne - maczugowce
• prątki - tlenowe
• nitkowate, promieniowce - tlenowe, beztlenowe
Ziarniaki, ziarenkowce
• katalazo-dodatnie
Staphylococcus – gronkowce
Micrococcus – mikrokoki
Peptococcus – ziarniaki beztlenowe
• katalazo-ujemne
Streptococcus - paciorkowce
Enterococcus – enterokoki, paciorkowce kałowe
Peptostreptococcus – paciorkowce beztlenowe
Ziarenkowce Gram-dodatnie - ważne
• środowisko naturalne, skóra, ucho, jama ustna, kał, mocz
• Staphylococcus - gronkowce
S. aureus – gronkowiec złocisty, koagulaza(+)
S. epidermidis – skórny, koagulaza(-)
• Streptococcus - paciorkowce
S. pyogenes
S. pneumoniae
Enterococcus - enterokoki, paciorkowce kałowe
S. aureus – chorobotwórczość, zakażenia praktycznie w każdym miejscu
• skórne – czyraki, rana pooeracyjna
• głębokie – szpiku, kości, stawów, sepsa,
• SSSS –zespół skóry oparzonej,
• TSS –zespół wstrząsu toksycznego, choroba tamponów
• zatrucia pokarmowe – tzw. wczesne
Gronkowce – czynniki ryzyka
• niedobory odpornościowe
• wcześniactwo, cukrzyca, urazy, oparzenia, przeszczepy
• choroby nowotworowe
• choroby serca – operacje sercowo-naczyniowe
• ciało obce – protezy naczyniowe, kostne, stawowe, zastawki, cewniki naczyniowe, otrzewnowe !!! – zakażenia odcewnikowe
• zakażenie wirusem grypy
• terapia antybiotykami (szczepy MRSA - oporne na wszystkie antybiotyki betalaktamowe) Gronkowce – diagnostyka
• typowe zakażenie – wydzielina ropna !!!
• bad. mikroskopowe – Gram(+), ułożone w grona !!
• hodowla - kolonie: białe, żółtawe, wzrost po 18-24godz.
• identyfikacja - koagulaza +
Streptococcus – paciorkowce, bardzo liczne gatunki, kolonizują gł. j. ustną i gardło ludzi i zwierząt
podstawa różnicowania – typ hemolizy !!!
•ß-hemolizujące
S. pyogenes (gr. A) ,
S. agalactiae (B), gr. C, F, G
• -hemolizujące –„zieleniące” większość komensale j. ustnej
S. pneumoniae – znaczna chorobotwórczość (otoczka)
• -hemolizujące – zwykle komensale, S. mutans (próchnica)
S. pyogenes zakażenia ropne, mniej nasilone niż gronkowcowe
• angina paciorkowcowa
• płonica - angina z wysypką
• róża
• liszajec
• martwicze zap. powięzi (często z beztlenowcami)
• bakteriemia, sepsa
• gorączka połogowa
• zespół wstrząsu toksycznego
S. pneumoniae
• otoczka polisach. – ponad 90 serotypów
• płatowe zap. płuc, zap. ucha środk., zatok, oskrzeli, opon mózg.-rdz.
• są szczepionki
Pałeczki Gram(+)
• przetrwalnikujące
* Bacillus - laseczki tlenowe
* Clostridium - laseczki beztlenowe
• nieprzetrwalnikujące - tlenowe
* Corynebacterium – maczugowce
* Mycobacterium – prątki
* Listeria - listerie
* Erysipelothrix - włoskowiec
* Nocardia - promieniowce
• nieprzetrwalnikujące - beztlenowe
* Propionibacterium
* Actinomyces - promieniowce
Laseczki – zawsze przetrwalniki, rezerwuar: gleba, kurz
•
tlenowe
Bacillus anthracis – laseczka wąglika, postać skórna (czarna krosta), płucna, jelitowa liczne gatunki niechorobotwórcze
•
beztlenowe
Clostridium
C. tetani – laseczka tężca
C. perfringens - laseczka zgorzeli gazowej
C. botulinum – laseczka jadu kiełbasianego
Broń biologiczna - BB
Kategoria A:
Bacillus anthracis, Clostridium botulinum, Yersinia pestis, Variola major, Francisella tularensis, viral hemorrhagic fever Kategoria B:
Coxiella burnetti, Brucella, Burkholderia mallei, toksyna Ricinus communis, toksyna Clostridium perfringens, enterotoksyna B Staphylococcus aureus
Kategoria C:
Nipah virus, hantavirus, krwotoczne i encephalitis wirusy przenoszone przez kleszcze, żółta febra, wielooporne prątki Pałeczki Gram-dodatnie
• regularne
Listeria – listerie, tlenowe
L. monocytogenes
Lactobacillus – beztlenowe, pałeczki kwasomlekowe
• nieregularne
Corynebacterium – maczugowce tlenowe
C. diphteriae – maczugowce błonicy
Propionibacterium - maczugowce beztlenowe, P. acnes (bierze udział w patogenezie trądzika)
• prątki - Mycobacterium
M. tuberculosis - prątki gruźlicy
• promieniowce
tlenowe - Nocardia
beztlenowe - Actinomyces
Mycobacterium – prątki, wybitnie tlenowe
• generalnie wolnorosnące
* typowe wolnorosnące: 10-14 dni, > 20gat.
* „szybko rosnące”: 5-7 dni, > 20 gat.
• kwasooporne: niewrażliwe na odbarwianie kwaśnym alkoholem (metoda Ziehl-Neelsena!!!)
* w ścianie kom. ok. 40-60% lipidów: kwas mykolowy, glikolipidy, arabinogalaktan Prątki - chorobotwórczość
• chorobotwórcze: wywołujące klasyczną
* gruźlicę – proces przewlekły (zakażenie pierwotne+ powiększenie okolicznych węzłów chłonnych)
- M. tuberculosis – prątek ludzki
- M. bovis – prątek bydlęcy (gł. gruźlica kości)
- M. africanum – gruźlica w Afryce
- M. microti – gruźlica zwierząt
* trąd – M. leprae – prątki trądu nie rosną na podłożach sztucznych!!!
* zmiany atypowe - w płucach, węzłach, skórze, przewodzie pokarmowym...
- prątki inne niż gruźlicze MOTT – mycobacteria other than tuberculosis,
• saprofityczne: ucho, mastka, j. ustna..
Corynebacterium – maczugowce tlenowe
• C. diphteriae – maczugowiec błonicy
nosicielstwo w gardle, wytwarza silną egzotoksynę
* błonica gardła i migdałków z objawami ogólnymi: zap. mięśnia sercowego, neuropatia, ciężka postać – krup (duża śmiertelność)
obecnie rzadko - szczepionka D - anatoksyna (DTP), wzrost zakażeń w latach 90-tych - zakażenia od osób z dawnego ZSRR
Erisipelothrix rusiopathiae – włoskowiec różycy, cienkie Gram(+) pałeczki
* świnie, ryby, kraby, drób, gryzonie
* zakażenia skóry czasami z odczynem węzłowym.. posocznica
* zawodowe, rzadko
Listerioza
powszechne w środowisku: woda, dzikie, domowe zwierzęta (owce), pokarmy
• Listeria monocytogenes – pasożyt wewnątrzkomórkowy,
• zakażenia u osób starszych, płodu, noworodków
Nocardia asteroides
– tlenowe promieniowce
• zakażenia egzogenne - promieniowce bytują glebie, butwiejących liściach, sianie.. (charakterystyczny zapach)
• nokardioza: postać płucna, ropnie w mózgu, nerkach...
w ciepłych krajach: zmiany skórne – stopa madurska (często ze Streptomyces, Actinomadura...) Podstawowe grupy bakterii Gram-ujemnych
• ziarniaki, ziarenkowce tlenowe beztlenowe
• pałeczki - różne grupy:
• jelitowe, duże, rodzina: Enterobacteriaceae
• niefermentujace
• zakrzywione (przecinkowce)
• małe, kokopałeczki,
• beztlenowe
• spiralne, krętki, riketsje, chlamydie, mykoplazmy
• tlenowe
Neisseria
N. meningitidis – dwoinki zap. opon mózgowo-rdzeniowych, sepsa
N. gonorrhoeae – dwoinki rzeżączki,
nieleczona - niepłodność
Moraxella catarrhalis - jamie ustnej
• beztlenowe
Veilonella - w jamie ustnej
Pałeczki Gram-ujemne
• jelitowe, duże - rodzina: Enterobacteriaceae
E coli, Klebsiella, Salmonella, Shigella,
Proteus, Enterobacter..
• niefermentujące
Pseudomonas, Acinetobacter
• zakrzywione (przecinkowce)
Vibrio, Campylobacter, Helicobacter
• małe, kokopałeczki
Haemophilus, Bordetella, Brucella, Pasteurella,
Francisella, Gardnerella, Legionella
• beztlenowe
Bacteroides, Fusobacterium
Pałeczki Gram(-) – jelitowe, duże rodzina: Enterobacteriaceae
•
kolonizują przewód pokarmowy ludzi i zwierząt (kał), wszechobecne w środowisku
•
droga przenoszenia: fekalno-oralna, pokarmy, woda..
• pierwotnie patogenne - zakażenia żołądkowo-jelitowe: Salmonella, Shigella, niektóre E. coli
• większość: zakażenia oportunistyczne
drogi moczowe, rany, ropnie, posocznice, zap. płuc, kości, opon mózg-rdz…:
E. coli, Klebsiella, Proteus, Providencia, Morganella, Serratia, Citrobacter, Enterobacter..
Yersinia pestis – dżuma
Y. pseudotuberculosis - zap.węzłów chł. krezki
Y. enterocolitica – zap. jelita cienkiego i okrężnicy
Pałeczki Gram-ujemne niefermentujące, tlenowe, nie fermentują glukozy, b. małe wymagania
• środowisko zewnetrzne, wilgotne: woda, gleba, ścieki, odpady...
• zakażenia oportunistyczne, szpitalne, oporne na antybiotyki
• Pseudomonas aeruginosa
• Stenotrophomonas maltophilia, Burkholderia cepacia
• Acinetobacter baumannii
Pałeczki Gram-ujemne oksydazo(+), zakrzywione, ruchome, przecinkowce
• Vibrio cholerae – cholera, typ O1
żródło: chory, nosiciel, droga fekalno-oralna – woda, żywność
• V. parahaemolyticus – biegunki lżejsze, niedogotowane owoce morza
Helicobacter pylori- kolonizuje żołądek, wrzód żołądka, dwunastnicy,
Campylobacter jejuni
• biegunki (lekkie), najczęstszy czynnik etiologiczny biegunek na świecie,
• na ogół nie izolowany (wymaga selektywnych podłoży)
Pałeczki Gram-ujemne małe, kokopałeczki, różna chorobotwórczość i wymagania wzrostowe-duże
• Haemophilus influenzae – nosicielstwo w nosogardzieli, człowiek, zapalenia opon-mózgowo- rdzeniowych - szczepionka, zap.ucha śr., zatok, oskrzeli, oka, tkanki podskórnej...
• Bordetella pertussis – krztusiec (toksyny, adhezyny), człowiek, szczepionka,
• Brucella – B. abortus, B.melitiensis, B.suis – bruceloza, odzwierzęca
• Francisella tularensis – tularemia,
• Legionella pneumophila - zapalenia płuc, aerozol wodny, klimatyzacja Bakterie spiralne
• Borrelia burgdorferi - borelioza, choroba odkleszczowa
• Treponema pallidum - kiła
• Leptospira interrogans - leptospiroza
Borrelia burgdorferi sensu lato
Genogatunki:
• B. burgdorferi sensu stricto (Am. Płn., E. Wsch.)
• B. garinii (E, A)
• B. afzelii (E)
• B. valaisiana (E)
• ? A14S
•
Riketsje
* Rickettsia prowazeki - tyfus plamisty
* Coxiella burnetti - gorączka Q
* Rickettsia conori - gorączka plamista
•
Chlamydie
* Chlamydia trachomatis
jaglica, STD - niepłodność
* Chlamydophila pneumoniae
•
Bartonella hensele - choroba kociego pazura
•
Erlichia canis