Wynik i dług sektora finansów publicznych
Według ujęcia kasowego wynik sektora finansów
publicznych
stanowi
różnicę
między
dochodami
a
wydatkami sektora. Dochody publiczne i wydatki publiczne
oraz nadwyżkę
lub deficyt sektora ustala się
po
wyeliminowaniu
przepływów
finansowych
pomiędzy
jednostkami tego sektora.
DEFICYT BUDŻETOWY
Dług sektora finansów publicznych (państwowy dług
I DŁUG PUBLICZNY
publiczny) to wartość nominalna zadłużenia jednostek
sektora finansów publicznych ustalona po wyeliminowaniu
wzajemnych zobowiązań
pomiędzy jednostkami tego
sektora.
Koniunktura a wynik SFP
Równanie równowagi budżetowej
Koniunktura gospodarcza ma istotny wpływ na wynik budżetu państwa Dochody + Przychody = Wydatki + Rozchody
i na wynik sektora finansów publicznych, gdyż występuje tzw. efekt cykliczny, to znaczy dochody publiczne (w tym podatkowe) zmieniają się gdy dochody = wydatki to przychody = rozchody
podobnie jak zmienia się poziom PKB, natomiast w przypadku wydatków publicznych występuje efekt opóźnienia zmian dynamiki w Nadwyżka znajduje odzwierciedlenie w wydatkach lub rozchodach
stosunku do PKB.
gdy dochody > wydatki to przychody < rozchody
Jeśli następuje szybki wzrost PKB, to wydatki początkowo rosną powoli, a dopiero później zaczynają rosnąć w tempie szybszym niż PKB.
Deficyt znajduje odzwierciedlenie w przychodach
Z kolei w sytuacji pogorszenia koniunktury dynamika wydatków początkowo nie ulega zmianom, ale później występują
efekty
gdy dochody < wydatki to przychody > rozchody
opóźnionego wzrostu wydatków.
W okresie dobrej koniunktury relacja deficytu do PKB spada, a w okresie pogorszenia koniunktury relacja deficytu do PKB rośnie.
Deficyt budżetowy
Rodzaje deficytu budżetowego
Różnica między dochodami a wydatkami budżetu państwa i
budżetu JST stanowi nadwyżkę budżetu (różnica dodatnia)
Deficyt planowany – ustalony w ustawie/uchwale budżetowej
Deficyt bieżący – powstaje w wyniku braku płynności finansowej lub deficyt budżetu (różnica ujemna).
budżetu, czyli gdy tempo realizacji wydatków jest szybsze niż tempo Deficyt budżetu państwa/budżetu JST może być
pokryty
realizacji dochodów
przychodami pochodzącymi z:
Deficyt rzeczywisty – faktyczna różnica między dochodami a wydatkami w danym roku bud
żetowym
sprzedaży papierów wartościowych
Deficyt cykliczny – rezultat wpływu cyklu koniunkturalnego na
kredytów
dochody i wydatki w warunkach, gdy gospodarka nie funkcjonuje
pożyczek
przy pełnym wykorzystaniu zdolności wytwórczych; jest wynikiem stosowania automatycznych stabilizatorów koniunktury (biernej
prywatyzacji majątku
polityki fiskalnej).
nadwyżki budżetu z lat ubiegłych
Deficyt strukturalny
–
wielkość
hipotetyczna, powstająca w
warunkach gdy dochody i wydatki są realizowane przy pełnym wykorzystaniu zdolności wytwórczych. Jest wynikiem stosowania aktywnej polityki fiskalnej.
WYNIK SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH W LATACH 2005-2008
Wynik SFP w relacji do PKB
Wynik SFP w mld zł
w %
Wyszczególnienie
2005
2006
2007
2008
2005
2006
2007
2008
Rodzaje zobowiązań SFP
Ogółem
-29,6
-22,2
1,7
-20,0
-3,0
-2,1
0,1
-1,6
Podsektor rządowy, z tego:
-26,8
-21,4
-9,7
-18,9
-2,7
-2,0
-0,8
-1,5
Państwowy dług publiczny obejmuje zobowiązania sektora
finansów publicznych z nast
Bud
ępujących tytułów:
żet państwa
-28,4
-25,1
-16,0
-24,3
-2,9
-2,4
-1,4
-1,9
wyemitowanych papierów wartościowych opiewających
Agencje państwowe
0,2
0,5
0,8
-0,7
0,0
0,0
0,1
-0,1
na wierzytelności pieniężne,
Pozostałe jednostki
1,4
3,2
5,4
6,2
0,1
0,3
0,5
0,5
Podsektor samorządowy, z tego:
-3,5
-3,3
2,1
-2,3
-0,4
-0,3
0,2
-0,2
zaciągniętych kredytów i pożyczek,
Budżety JST
-0,9
-3,0
2,3
-2,6
-0,1
-0,3
0,2
-0,2
przyjętych depozytów,
Pozostałe jednostki
-2,6
-0,3
-0,2
0,3
-0,3
0,0
0,0
0,0
wymagalnych zobowiązań: wynikających z odrębnych
Podsektor ubezpieczeń społecznych, z tego:
0,7
2,5
9,3
1,2
0,1
0,2
0,8
0,1
ustaw
oraz
prawomocnych
orzeczeń
sądów
lub
Fundusz Ubezpieczeń Społecznych
-0,1
1,6
7,8
0,3
0,0
0,2
0,7
0,0
ostatecznych decyzji administracyjnych, uznanych za
Fundusz Emerytalno-Rentowy
-0,2
0,2
0,5
-0,6
0,0
0,0
0,0
0,0
bezsporne przez właściwą jednostkę sektora finansów
Pozostałe jednostki
1,0
0,7
1,0
1,4
0,1
0,1
0,1
0,1
publicznych, będącą dłużnikiem.
Rodzaje państwowego długu publicznego
Rodzaje państwowego długu publicznego
1/3
2/3
Według kryterium dobrowolności udzielania pożyczek dług
Według zasad ewidencji i rzeczywistego obciążenia
publiczny dzieli się na dług dobrowolny i przymusowy.
gospodarki i społeczeństwa długiem publicznym wyróżnia się
Według przyczyn i skutków zadłu
dług publiczny: brutto i netto.
żenia publicznego dług
Dług publiczny brutto są to zobowiązania władz publicznych publiczny dzieli się na wewnętrzny (krajowy) i zewnętrzny
względem
podmiotów
krajowych
i
zagranicznych
(zagraniczny).
znajdujących
się
poza
sektorem
publicznym,
czyli
Według kryterium struktury władz publicznych dług
zobowiązania które wynikają
z powstania stosunków
publiczny dzieli si
wierzycielsko-dłużniczych .
ę na rządowy i samorządowy.
Dług publiczny netto jest to wartość długu publicznego brutto
Według kryterium czasu rozróżnia się dług: krótkoterminowy
pomniejszona o należności władz publicznych od innych
(płynny) i długoterminowy (fundowany).
podmiotów,
które
wynikają
najczęściej
z
tytułów
wierzycielsko-dłużniczych lub z zaległości z tytułu podatków...
Rodzaje państwowego długu publicznego
Zasady zaciągania
3/3
zobowiązań przez Skarb Państwa i JST
Według kryterium uwzględnienia lub nie zjawiska inflacji dług
Skarb Państwa i JST może zaciągać pożyczki i kredyty.
Kwota zaciągniętych pożyczek i kredytów nie może przekroczyć publiczny dzieli się na: nominalny i realny.
limitu przyrostu zadłużenia określonego w ustawie/uchwale
Dług publiczny dzieli się na dług: rzeczywisty i potencjalny.
budżetowej.
W imieniu Skarbu Państwa pożyczki i kredyty zaciągane są
Dług
rzeczywisty
to
zdefiniowane
wcześniej
wymagalne
przez Ministra Finansów; emituje on również skarbowe papiery
zobowiązania bilansowe władz publicznych (dług nominalny).
wartościowe o świadczeniu pieniężnym.
Dług potencjalny to warunkowe pozabilansowe zobowiązania władz
W imieniu JST pożyczki i kredyty są zaciągane przez organ wykonawczy JST po upoważnieniu go przez organ stanowiący publicznych związane najczęściej z udzielanymi przez władze JST. Organ wykonawczy JST posiada określone kompetencje w
publiczne poręczeniami i gwarancjami.
zakresie przeprowadzania emisji komunalnych papierów
wartościowych, jednak o emisji decyduje organ stanowiący JST,
który uchwala najpierw uchwałę w sprawie ich emisji.
Skarbowe i komunalne papiery wartościowe
Skarbowy papier oszczędnościowy
Bon skarbowy (bon komunalny) jest krótkoterminowym
Skarbowy
papier
oszczędnościowy
jest
skarbowym
papierem wartościowym oferowanym do sprzedaży w
papierem wartościowym oferowanym do sprzedaży osobom
kraju na rynku pierwotnym z dyskontem i wykupywanym
fizycznym,
stowarzyszeniom,
innym
organizacjom
według wartości nominalnej, po upływie okresu, na jaki
społecznym i zawodowym oraz fundacjom wpisanym do
został wyemitowany.
rejestru sądowego, a w przypadku nierezydentów – również
Obligacja skarbowa (obligacja komunalna) jest papierem wpisanym do innego rejestru urzędowego, o ile warunki
wartościowym oferowanym do sprzedaży w kraju lub za
emitowania tak stanowią. Skarbowy papier wartościowy
granicą, oprocentowanym w postaci dyskonta lub odsetek.
może być wyłączony z obrotu na wtórnym albo może być
Sprzedawana
jest
na
rynku
pierwotnym:
z
przedmiotem obrotu tylko między podmiotami, o których
dyskontem, według wartości nominalnej, powyżej wartości
wyżej była mowa, o ile warunki emitowania tak stanowią.
nominalnej i wykupywana po upływie określonego
terminu, nie krótszego niż jeden rok (365 dni).
DŁUG SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH W LATACH 2005-2008
STRUKTURA ZADŁUŻENIA SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH
WEDŁUG KRYTERIUM MIEJSCA EMISJI W LATACH 2001-2008
STRUKTURA DŁUGU
DŁUG PUBLICZNY
PUBLICZNEGO
w mld zł
Wyszczególnienie
w %
Wyszczególnienie
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2005
2006
2007
2008
2005
2006
2007
2008
Państwowy dług publiczny
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
Ogółem
466,6
505,3
527,4
597,8
100,0
100,0
100,0
100,0
1. dług krajowy
67,1
69,2
68,5
73,9
72,8
74,5
76,5
74,2
Podsektor rządowy, z tego:
439,3
478,0
500,2
572,8
92,8
94,4
94,8
94,0
dług z tytułu papierów
58,4
60,3
60,8
66,9
67,3
69,8
72,4
69,9
wartościowych
Dług Skarbu Państwa
438,4
476,6
499,0
569,9
92,3
94,1
94,6
93,5
dług z tytułu kredytów
Pozostałe jednostki
0,9
1,4
1,2
2,9
0,5
0,3
0,2
0,5
3,3
4,5
4,8
4,8
4,4
4,0
3,2
3,4
i pożyczek
Podsektor samorządowy, z tego:
20,2
23,3
24,5
33,9
5,7
4,6
4,6
5,6
pozostały dług
5,5
4,3
3,0
2,2
1,2
0,7
0,9
0,9
Dług JST
17,2
20,0
21,2
29,0
4,5
3,9
4,0
4,8
2. dług zagraniczny
32,9
30,8
31,5
26,1
27,2
25,5
23,5
25,8
Pozostałe jednostki
3,0
3,3
3,3
4,9
1,2
0,7
0,6
0.8
dług z tytułu papierów
7,8
8,3
10,9
11,2
17,9
17,9
17,5
20,3
Podsektor ubezpieczeń społecznych, z tego:
7,1
5,0
2,8
2,8
1,5
1,0
0,5
0,5
wartościowych
dług z tytułu kredytów
ZUS i zarządzane przez ZUS fundusze
7,1
5,0
2,8
2,8
1,5
1,0
0,5
0,5
25,1
22,5
20,6
14,8
9,2
7,6
6,0
5,5
i pożyczek
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,0
0,0
0,0
pozostały dług
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
STRUKTURA PODMIOTOWA DŁUGU KRAJOWEGO SKARBU PAŃSTWA
WEDŁUG KRYTERIUM MIEJSCA EMISJI W LATACH 1999-2008 W %
Kryteria fiskalne konwergencji
Wyszczególnienie
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Kryterium deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych 1. Krajowy sektor
57,0
45,7,
41,8
35,8
34,3
29,4
23,8
22,9
23,1
32,3
(sektora finansów publicznych) stanowi, że deficyt sektora nie bankowy, w tym:
może przekroczyć 3% PKB, chyba że deficyt spada w sposób
- NBP
14,5
11,5
9,8
3,0
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
ciągły i nieprzerwany do wymaganego poziomu albo przekroczenie wymaganego poziomu deficytu ma charakter wyjątkowy i
- banki komercyjne
42,5
34,2
32,0
32,8
34,1
29,4
23,8
22,9
23,1
32,3
krótkotrwały, a jego wartość
nieznacznie wykracza poza
wymagany poziom.
2. Krajowy sektor
Kryterium zadłu
37,5
42,2
47,0
49,9
49,3
49,2
54,4
56,0
57,3
54,4
żenia sektora instytucji rządowych i samorządowych
pozabankowy, w tym:
(sektora finansów publicznych) stanowi, że wielkość zadłużenia sektora nie może przekroczyć 60% PKB, chyba, że stosunek ten
- dług z tytułu SPW
26,3
34,3
42,6
47,5
48,5
49,1
54,3
55,9
57,3
54,2
maleje w wystarczającym stopniu i zbliża się w zadowalającym 3. Inwestorzy
tempie do powyższego wskaźnika.
5,3
12,1
11,2
14,3
16,4
21,4
21,8
21,1
19,6
13,3
zagraniczni
DEFICYT I DŁUG SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH
I SAMORZĄDOWYCH W POLSCE
W RELACJI DO PKB W LATACH 2004-2012
Wyszczególnienie
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
2012
Wzrost PKB w %
5,3
3,4
6,2
6,8
5,0
1,7
3,0
4,5
4,2
Deficyt SFP do PKB w %
-5,7
-4,3
-3,8
-1,9
-3,6
-7,2
-6,9
-5,9
-2,9
Dług SFP do PKB w %
45,7
47,1
47,6
45,0
47,2
51,7
53,1
56,3
55,8