GENEZA, STRUKTURA,
I ROLA W STOSUNKACH MIĘDZYNARODOWYCH
ORGANIZACJI NARODÓW ZJEDNOCZONYCH
W czasie trwania II wojny światowej doszło do kolejnych spotkań Wielkiej Trójki
(USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR), podczas których ustalono, bazując na Karcie Atlantyckiej z
14 VIII 1941, Ŝe istnieje potrzeba powołania powszechnej organizacji w celu pokojowego
rozwiązywania konfliktów. Zasady Karty Atlantyckiej uznane zostały w Deklaracji Narodów
Zjednoczonych podpisanej 1 I 1942 przez 26 państw.
Kolejne etapy tworzenia organizacji to konferencje: moskiewska, teherańska, w
Dumbarton Oaks, w Jałcie oraz załoŜycielska w San Francisco. Konferencja w San Francisco,
będąca ostatnim etapem tworzenia ONZ, rozpoczęła się 25 IV 1945 i zakończyła po dwóch
miesiącach obrad podpisaniem 26 czerwca Karty Narodów Zjednoczonych. Brało w niej
udział 50 delegacji państw będących jej załoŜycielami, 51 państwem-załoŜycielem była
Polska, która nie wzięła udziału w konferencji (podpisała Kartę Narodów Zjednoczonych 15
X 1945, a dokumenty ratyfikacyjne złoŜyła po 11 dniach). Karta Narodów Zjednoczonych,
będąca statutem Organizacji Narodów Zjednoczonych weszła w Ŝycie 24 X 1945 roku i tą
datę przyjmuję się za początek działalności Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Organizacja Narodów Zjednoczonych została utworzona w celu:
•
utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa za pomocą zbiorowych i
pokojowych wysiłków,
•
rozwijania przyjaznych stosunków między narodami na zasadach ich samostanowienia i
równouprawnienia,
•
rozwiązywania
konkretnych
problemów
międzynarodowych
(gospodarczych,
społecznych, kulturalnych i innych) na zasadzie współpracy międzynarodowej oraz
uznania równości ras, płci, języka i wyznań,
•
stanowienia ośrodka uzgadniania działań narodów w imię wspólnych celów.
Struktura ONZ
ONZ naleŜy do organizacji uniwersalnych, to znaczy takich, które są otwarte dla
wszystkich państw i dlatego jest międzynarodową strukturą o największym zasięgu. Jest
organizacją międzynarodową, powszechną o charakterze uniwersalnym, mającą najszerszy
zakres działania ze wszystkich organizacji międzyrządowych. Członkami organizacji są
wyłącznie państwa.
Podstawową prawną funkcjonowania ONZ jest Karta Narodów Zjednoczonych. Jest ona
wielostronną umową międzynarodową warunkowo otwartą dla innych państw. ONZ jest
podmiotem prawa międzynarodowego przysługują jej immunitety i przywileje regulowane
przez konwencje oraz umowy dwustronne podpisane z USA oraz Szwajcarią. Siedzibą ONZ
jest Nowy Jork
Zasady działania ONZ opierają się na następujących załoŜeniach:
•
suwerenna równość (wszystkie państwa są równe i suwerenne)
•
nieinterwencji (zakaz interwencji jednego państwa w wewnętrzne sprawy innego
państwa. Zakaz ten dotyczy równieŜ ONZ, która ma zakazane interweniowanie w
sprawach naleŜących do kompetencji wewnętrznej któregokolwiek państwa)
•
wykonywania zobowiązań międzynarodowych (państwa zobowiązują się Ŝe będą
wykonywać zobowiązania przyjęte zgodnie z duchem Karty)
2
pokojowe załatwianie sporów (wszyscy członkowie ONZ są zobowiązani do
załatwiania sporów międzynarodowych takimi środkami, aby nie dopuścić do
zagroŜenia pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego)
•
wyrzeczenie się siły (państwa zobowiązały się do wyrzeczenia się groźby lub uŜycia
siły we wzajemnych stosunkach)
•
bezpieczeństwo zbiorowe (wszyscy członkowie okaŜą organizacji wszelką pomoc w
kaŜdej akcji podjętej zgodnie z Kartą)
Karta ONZ wyróŜnia dwa rodzaje członkostwa. Do pierwszej grupy, czyli członków
pierwotnych naleŜą państwa, które uczestniczyły w konferencji załoŜycielskiej oraz podpisały
i ratyfikowały kartę ONZ
Nowi członkowie są przyjmowani przez Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady
Bezpieczeństwa. Państwa kandydujące na członków organizacji muszą spełniać określone
warunki zapisane w Karcie NZ:
•
miłować pokój
•
przyjąć zobowiązania określone w Karcie NZ
•
posiadać zdolność oraz być zdecydowanym do wykonania zadań zawartych w Karcie
BudŜet ONZ jest finansowany ze składek członkowskich ustalonych procentowo na
podstawie wskaźników ekonomicznych. NajwyŜszą składkę płacą Stany zjednoczone
Ameryki (25 %) natomiast najniŜszą 88 państw słabo rozwiniętych (LDC)
Karta Narodów Zjednoczonych określa cele organizacji w art. 1. Podstawowym celem
ONZ jest zapewnienie trwałego pokoju i bezpieczeństwa drogą stosowania skutecznych
środków zbiorowych dla zapobieŜenia zagroŜeniom pokoju i ich usuwania, tłumienie aktów
agresji oraz przez załatwianie sporów zagraŜających bezpieczeństwu międzynarodowemu
zgodnie z zasadami sprawiedliwości i prawa międzynarodowego.
ONZ rozwija działalność prewencyjna za pomocą misji i operacji pokojowych. ONZ
działa równieŜ na polu rozbrojenia. Rozwijane są równieŜ przyjazne stosunki między
państwami, poniewaŜ współpraca polityczna słuŜy umacnianiu pokoju i bezpieczeństwa
międzynarodowego.
Organizacja stawia sobie równieŜ za cel popieranie rozwoju współpracy
międzynarodowej w dziedzinie gospodarczej społecznej, kulturalnej i humanitarnej. Cele te są
realizowane poprzez wspieranie państw słabo rozwiniętych i tych rozwijających się. Pod
auspicjami ONZ prowadzone są badania oraz przygotowywane długofalowe programy
pomocy. Programy te wyraŜają wspólne stanowisko państw członkowskich na temat
zwalczania zjawisk społecznie niepoŜądanych tj. (bezrobocie, niedoŜywienie, choroby,
zanieczyszczenie środowiska), stanowiąc propozycję ich rozwiązania. Najczęściej obejmują
one przekazywanie wiedzy, technologii, materiałów, wysyłanie i kształcenie specjalistów
krajowych. Pomoc organizują agencje NZ tj. biura, programy, fundusze, naleŜą do nich
UNDP, UNEP, UNICEF, WFP.
Jednym z podstawowych celów NZ jest ochrona praw człowieka. W tym celu
prowadzone są:
•
prace normotwórcze - przygotowywanie umów dotyczących ochrony praw człowieka
•
działania kontrolne i obserwacyjne
3
Podstawę struktury organizacyjnej ONZ stanowią następujące organy:
1) Zgromadzenie Ogólne, będące swego rodzaju parlamentem, w którym kaŜde
państwo członkowskie ma jeden głos. Decyzje zapadają zwykłą większością głosów, w
sprawach waŜnych większością 2/3 głosów (wybór nowych członków, deklaracje pokojowe,
budŜet, w sprawach Rady Bezpieczeństwa czy polecenia uŜycia sił zbrojnych). Obraduje
podczas corocznych sesji zwyczajnych, a sesje nadzwyczajne mogą być zwoływane przez
Radę Bezpieczeństwa lub na wniosek większości członków ONZ. Sesja wyjątkowa
zwoływana jest z 24-godzinnym wyprzedzeniem w momencie zagroŜenia pokoju
światowego.
2) Rada Bezpieczeństwa, którą tworzy pięciu członków stałych: Chiny, Francja,
Wielka Brytania, USA i ZSRR (obecnie Rosja reprezentująca Wspólnotę Niepodległych
Państw) oraz dziesięciu członków niestałych wybieranych na kadencję dwuletnią (5 z Afryki i
Azji, 2 z Ameryki Łacińskiej, 3 z Europy). W 1995 członkiem została wybrana Polska.
Członkowie stali dysponują prawem weta, które zawiesza kaŜde postępowanie. W sprawach
proceduralnych decyzje zapadają zwykłą większością, a w sprawach merytorycznych
większością 9 głosów. Do najwaŜniejszych kompetencji Rady Bezpieczeństwa naleŜą:
wyłączne prawo nakładania sankcji politycznych i ekonomicznych oraz decyzje co do uŜycia
sił zbrojnych w celu przeciwdziałania agresji lub usuwania jej skutków. Kompetencje te są
przejawem dominacji mocarstw, bowiem Rada Bezpieczeństwa jest centralnym ogniwem
systemu bezpieczeństwa zbiorowego i utrzymania światowego status quo.
3) Sekretariat, którym kieruje Sekretarz Generalny. Wybierany jest na kadencję
pięcioletnią przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Funkcję tę pełnili
kolejno: T.H. Lie (1946-1952), D. Hammarskjöld (1953-1961), U Thant (1961-1971), K.
Waldheim (1972-1981), J. Pérez de Cuéllar (1982-1991), B. Butrus Ghali (1992-1996), K.
Annan (od 1997). Do kompetencji sekretarza generalnego naleŜy zarządzanie majątkiem ONZ
i prawo uczestniczenia w posiedzeniach wszystkich organów organizacji.
4) Rada Gospodarczo-Społeczna, w której skład wchodzi 54 członków wybieranych
na 3 lata przy zachowaniu zasady corocznej rotacji 1/3 członków. Debatuje ona nad sprawami
ekonomicznymi i społecznymi, m.in. w sprawie poszanowania praw mniejszości czy
narkotyków.
5) Rada Powiernicza, której rola wygasła wraz z ogłaszaniem niepodległości
terytoriów powierniczych.
6) Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości z siedzibą w Hadze, powołany do
rozstrzygania sporów międzynarodowych w składzie 15 sędziów.
NajwaŜniejsze osiągnięcia Organizacji Narodów Zjednoczonych
PoniŜej zamieszczono wybrane, najwaŜniejsze sukcesy ONZ:
1. Podtrzymywanie pokoju i bezpieczeństwa - UN przeprowadziło 42 operacje
pokojowe i obserwacyjne, przywracając spokój i umoŜliwiając proces negocjacji, chroniąc w
ten sposób miliony osób od stania się ofiarami konfliktów zbrojnych. W tej chwili jest 16
aktywnie działających operacji pokojowych.
2. Tworzenie pokoju - od 1945 roku UN wspierała negocjacje 172 pokojowych umów,
które zakończyły regionalne konflikty. Niedawnym przypadkiem takiego działania było
zakończenie wojny Iracko - Irańskiej i wycofanie jednostek wojskowych Radzieckich z
Afganistanu, a takŜe koniec wojny domowej w Salwadorze.
4
3. Promocja demokracji - UN umoŜliwiła udział w wolnych i uczciwych wyborach w
45 krajach między innymi w KambodŜy, Namibii, Salwadorze, Erytrei, Mozambiku,
Nikaragui i Południowej Afryce. Działania UN polegały na doradzaniu w wyborach,
obecności i monitorowaniu ich rezultatów.
4. Promocja rozwoju - UN poświęcają wiele uwagi i środków promocji rozwoju
umiejętności i potencjału ludzkiego. Roczny system rozdziału środków zawiera poŜyczki i
granty o sumie przekraczającej 10 mld $. UNDP blisko współpracując z 170 członkami
organizacji i innymi agendami UN, przygotowuje i wdraŜa projekty dotyczące rolnictwa,
edukacji i środowiska. Finansuje 5000 projektów o budŜecie 1.3 mld $. Czołową instytucją
mobilizującą pomoc dla państw słabo rozwiniętych, jest Bank Światowy, który sam od 1946
roku na ten cel przeznaczył 333 mld $. Dodatkowo UNICEF wydatkuje rokrocznie więcej niŜ
800 mln $, przede wszystkim na szczepienia, opiekę medyczną, Ŝywienie i podstawową
edukację.
5. Promocja prawa człowieka - od przyjęcia "Powszechnej deklaracji praw człowieka"
w 1948 roku, UN pomogła w ustanowieniu dziesiątków obszernych porozumień dotyczących
politycznych, cywilnych, społecznych i kulturalnych praw. Śledząc indywidualne skargi na
naruszenia praw człowieka, Komisja Praw Człowieka UN zwraca uwagę światowej opinii
publicznej na przypadki tortur, zniknięć, arbitralnego zatrzymywania, wywierając presję na
rządy.
6. Ochrona środowiska naturalnego - UN odegrała znacząca rolę w przygotowaniu
globalnego programu ochrony środowiska. Na "Szczycie Ziemi", Konferencji UN na temat
środowiska i rozwoju, która miała miejsce 1992 roku w Rio Janeiro, przyjęto traktaty o bio -
róŜnorodności i zmianach klimatu. Wszystkie kraje przyjęły "Agendę 21" projekt mający
zmienić filozofię rozwoju krajów, która ma się opierać na samo podtrzymującym się rozwoju
- zwanym równieŜ eko - rozwojem.
7. Przeciwdziałanie rozpowszechnianiu broni atomowej - UN poprzez Międzynarodową
Agencje Energii Atomowej pomaga minimalizować zagroŜenie wojny nuklearnej poprzez
inspekcje reaktorów atomowych w przeszło 90 krajach celem upewnienia się, Ŝe nie słuŜą one
takŜe celom militarnym.
8. Promocja własnych rządów i niezaleŜności - UN odegrało znaczącą rolę w
doprowadzeniu do niezaleŜności krajów, które teraz są jej członkami
9. Zaproponowanie prawnych uregulowań dotyczących najbardziej dyskusyjnych
zagadnień prawa - poprzez orzeczenia i opinie doradcze Międzynarodowy Trybunał
Sprawiedliwości pomógł uregulować zagadnienia związane z problemem terroryzmu,
stosunków dyplomatycznych, prawa azylu, prawa wolnego przepływu, praw ekonomicznych,
a takŜe wiele innych.
10. Wzmocnić prawo międzynarodowe - dzięki działaniom UN udało się ustanowić
przeszło 300 traktatów, które regulują stosunki w wielu dziedzinach Ŝycia od praw człowieka
do wykorzystania przestrzeni kosmicznej.
11. Zakończenie apartheidu w Republice Południowej Afryki - poprzez zastosowanie
środków od embarga na broń do Konwencji przeciw segregacji rasowej w sporcie, UN
odegrały kluczową rolę w upadku systemu apartheidu, który Sekretarz Zgromadzenia
Generalnego nazwał "przestępstwem przeciw ludzkości". W kwietniu 1994 roku odbyły się
wolne wybory mogli uczestniczyć wszyscy Południowi Afrykańczycy na równych prawach.
Doprowadziły one do ustanowienia rządu większościowego.
12. Dostarczanie pomocy humanitarnej ofiarom konfliktów - więcej niŜ 30 milionów
uciekinierów uciekło przed wojną, głodem, prześladowaniami otrzymują oni pomoc od
5
Wysokiego Komisarza NZ ds. Uchodźców od 1951 roku. Wysiłki na rzecz uchodźców były
równieŜ podejmowane przez inne agendy ONZ. W tej chwili jest 19 milionów uchodźców,
przede wszystkim kobiet, dzieci, którzy korzystają z pomocy Ŝywnościowej, schronienia, a
takŜe pomocy medycznej, edukacji i pomocy w repatryjacji.
13. Pomoc dla Palestyńskich uchodźców - od 1950 roku UNRWA podtrzymywała 4
generacje Palestyńczyków poprzez bezpłatną edukację, podstawową opiekę medyczną,
pomoc zapomogową i podstawową opiekę socjalną. W tej chwili 2.9 milion uchodźców
korzysta z pomocy UNRWA na Bliskim Wschodzie.
14. Złagodzenie chronicznego głodu i biedy na obszarach wiejskich - IFAD - rozwinęła
system dostarczania kredytów, często małych sum dla najbiedniejszych i najbardziej
zmarginelizowanych grup. Z tych moŜliwości skorzystało 230 milionów ludzi w blisko 100
rozwijających się krajach.
15. Koncentracja działań organizacji na rozwoju Afryki - Dla UN kraje Afryki są w
centrum zainteresowania. W 1986 roku UN odbyło specjalna sesję poświęcona mobilizacji
międzynarodowej pomocy dla Afryki w oŜywianiu i rozwoju ekonomicznym. Afrykański
Projekt Ułatwień Rozwoju pomógł uczestniczącym 25 krajom znaleźć finansowanie dla
nowych przedsiębiorstw. Udogodnienia objęły 130 projektów, o łącznej sumie 233 mln $ i
umoŜliwiły stworzenie 13000 nowych miejsc pracy. Jest oczekiwane, Ŝe nowo powstające
przedsiębiorstwa zarobią lub zaoszczędzą 133 mln $ dewiz rocznie.
16. Dostarczanie czystej wody - Agencje UN pracują nad uzdatnianiem wody pitnej
będącej uŜywanej przez 1.3 mld ludzi Ŝyjących na obszarach wiejskich przez ostatnią dekadę.
17. Wykorzenienie ospy - 13 letnie wysiłki światowej Organizacji Zdrowia
doprowadziły do wykorzenienia ospy z naszej planety w 1980 roku. WHO pomogła wyprzeć
chorobę Heine - Medina z zachodniej hemisfery. Oczekuje się Ŝe przestanie ona występować
na świecie w okolicach roku 2000.
18. Naciska na powszechne szczepienia - Choroba Heine - Medina, tęŜec, odra, dyfteryt
i tuberkuloza ciągle zabijają więcej niŜ 8 milionów dzieci kaŜdego roku. W 1974 roku tylko 5
% dzieci w krajach rozwijających się było zaszczepionych przeciwko chorobom. Dzisiaj,
dzięki wysiłkom UNICEF-u i WHO, 80 % dzieci jest szczepione, ratuje to Ŝycie 3 milionów
dzieci kaŜdego roku.
19. Redukcja śmiertelności dzieci - poprzez czystą wodę, promocje właściwych
warunków sanitarnych, pomocy zdrowotnej oraz Ŝywnościowej przedsięwzięte przez agendy
UN, śmiertelność niemowląt w krajach rozwijających się została zmniejszona o połowę,
zwiększyła się równieŜ oczekiwana długość Ŝycia z 37 do 67 lat.
20. Zwalczanie chorób pasoŜytniczych - Agencje UN podjęły działania celem
zwalczania pasoŜytów Ŝyjący na człowieku i zwierzętach i przeciwdziałać rozprzestrzenianiu
się pasoŜytów przenoszonych przez muchy do Egiptu, Tunezji i Afryce Subsaharyjskiej i
Europie. Program WHO ocalił Ŝycie 7 milionów dzieci przed ślepotą, gwinejską gorączką
oraz innymi tropikalnymi chorobami.
21. Promocja inwestycji w krajach rozwijających się - UN poprzez wysiłki UNIDO
słuŜy jako inicjator i koordynator inwestycji północy na południu, zachodu na wschodzie,
promuje przedsiębiorczość i wzmacniają samo zaufanie, kooperacje przemysłową i transfer
technologii, efektywność oraz przemysł ekologiczny.
22. Pomaga orientować politykę ekonomiczną na potrzeby społeczne - wiele UN
agencji promują potrzebę brania pod uwagę potrzeb ludzkich, w determinowaniu polityki
ekonomicznej, a takŜe w restrukturyzacji przemysłu, włączając w nią środki ochronę dla
6
biednych, szczególności w sferze zdrowia i edukacji i w szeroko pojętej sferze dotyczącej
dzieci.
23. Redukcja efektów katastrof naturalnych - WMO oszczędziła miliony ludzi od
fatalnego efektów katastrof naturalnych i tych spowodowanych przez człowieka.
24. Dostarczanie Ŝywności dla ofiar nagłych wypadków - powyŜej dwóch milionów ton
Ŝywności jest dystrybuowanej kaŜdego roku przez WFP - World Food Program. W 1994
prawie 30 milionów ludzi korzystało z tej pomocy w 36 krajach dotkniętych barkiem
Ŝywności..
25. Oczyszczanie ziemi z min - UN przewodniczą międzynarodowym wysiłkom
mającym na celu rozminowywaniu dawnych obszarów konfliktów; Afganistan, Angola,
KambodŜa, Salwador, Mozambik, Rwanda, i Somalia, gdzie miny ciągle zabijają setki
niewinnych ludzi.
26. Działania na rzecz ochrona warstwy ozonowej, która przejawiła się zawarciem
traktu zwanego protokołem Montrealskim, . który był globalnym wysiłkiem na rzecz redukcji
emisji substancji chemicznych niszczących dziurę ozonową. Działania te obejmą miliony
ludzi naraŜonych na zwiększone promieniowanie ultrafioletowe, a w konsekwencji na raka.
27. Hamowanie efektu cieplarnianego poprzez Globalne Ułatwienia Środowiskowe,
państwa otrzymały pomoc merytoryczną, aby zahamować przyczyny globalnego ocieplenia.
Wzrastająca ilość emisji powstałych na drodze spalania kopalin oraz zmiany w
zagospodarowaniu środowiska prowadzą do wyzwalania się gazów do atmosfery, które jak
sądzą naukowcy prowadzą do ocieplenia ziemskiej atmosfery.
28. Przeciwdziałania przełowieniu - FAO monitoruje rybactwo morskie i ostrzega przed
zagroŜeniem przełowienia.
29. Zatrzymanie deforestyzacje i promocja rozwoju lasów - FAO, UNDP i World Bank,
poprzez Tropical Forests Action Programme, sformułowały i przeprowadziły projekty planów
działań w 90 krajach na rzecz zachowania i rozwoju lasów.
30. Usuwanie zanieczyszczeń- UNEP - podejmuje wysiłki na rzecz usuwania
zanieczyszczeń z obszaru morza śródziemnego . Zachęcono Syrie, Izrael, Turcje i Grecje do
wspólnej pracy celem oczyszczenia plaŜ. Rezultatem tych działań było oczyszczenie więcej
niŜ 50 % zanieczyszczonych plaŜ.
31. Ochrona zdrowia konsumentów - UN celem zagwarantowania konsumentom
właściwego standardu Ŝywności ustanowiła ponad 200 standardów, reguł oraz 3000 limitów
bezpieczeństwa. dotyczących Ŝywności.
32. Redukcja ilości urodzeń - UNFDA - poprzez program planowania rodziny, dano
kobietom moŜliwość świadomego macierzyństwa. Rezultatem tych działań jest zmniejszenie
liczby urodzonych dzieci przypadających na kobietę z poziomu 6 w 1960 roku do 3.5 w 1990.
W 1960 roku tylko 10 procent rodzin uŜywało efektywne metody planowania rodziny, teraz
poziom ten wynosi 55 procent.
33. Walka z uŜywaniem narkotyków - UNDCP (UN International Drug Control
Programme) pracował nad zredukowaniem popytu na nielegalne narkotyki, walcząc z
handlem ulicznym i pomagając rolnikom zmniejszyć ich uzaleŜnienie od dochodów
płynących z hodowli narkotyków poprzez przestawianie produkcji.
34. Poprawa globalnych relacji handlowych - UNCTAD - The UN Conference on Trade
and Development pracowała nad uzyskanie dla krajów rozwijających się specjalnych
preferencji handlowych w eksporcie ich produktów do krajów rozwiniętych. Negocjowano
równieŜ wspólne międzynarodowe porozumienia, które miały zapewnić uczciwe ceny na
7
towary z krajów rozwijających się. Poprzez GATT General Agreement on Tariffs and Trade,
który przekształcił się w WTO. UN wspomaga liberalizacje handlu, która poprawi moŜliwości
rozwoju dla krajów rozwijający się.
35.
Promocja
reform
ekonomicznych
razem
z
Bankiem
Światowym
i
Międzynarodowym Funduszem Walutowym UN pomogła wielu krajom w poprawie
zarządzania w dziedzinie ekonomii poprzez treningi dla urzędników państwowych i
zapewniając pomoc dla krajów mających problemy w bilansie płatniczym.
36. Promocja praw pracowniczych ILO pracuje nad zagwarantowaniem praw
pracowniczych i związkowych, równe wynagradzanie oraz eliminacją pracy dzieci.
37. Wprowadzać nowe techniki uprawy oraz promując rozwiązania redukujące koszty -
dzięki tym działaniom Azjatyccy producenci ryŜu zaoszczędzili 12 milionów $ na pestycydy,
a rządu około 150 mln $ na dotacje.
38. UN promuje stabilności i porządek na światowym oceanie - Trzy konferencje, z
których ostatnia trwała 9 lat doprowadziły do globalnego porozumienia dotyczącego ochrony,
utrzymania i pokojowego wykorzystania oceanu. Konwencja Prawo Morza , która weszła w
Ŝycie w 1994 roku ustanowiła zasady i obowiązki państw nadbrzeŜnych jak i innych,
obowiązek ochrony i utrzymania środowiska morskiego, kooperacji w prowadzeniu badań
nad sprawami morza oraz ochrony zasobów morskich.
39. Poprawa moŜliwości i bezpieczeństwa powietrznego i morskiego przemieszczania
się - Agendy ONZ są odpowiedzialne za ustanowienie reguł bezpieczeństwa dla lotniczych i
morskich podróŜy. Wysiłki ICAO zmierzają do uczynienia z transportu lotniczego
najbezpieczniejszym sposobem transportu. Dla porównania w 1947 roku 9 milionów ludzi
podróŜowało z tego 560 zginęło w wypadkach lotniczych, natomiast w 1993 roku zginęły 936
osoby, lecz liczba osób podróŜujących wzrosła do 1,2 miliarda. Dzięki działaniom IMO
zredukowano o 60 % zanieczyszczenia powstałe na skutek zanieczyszczeń z tankowców.
40. Ochrania własności intelektualnej - Światowa Organizacja Ochrony Własności
intelektualnej prowadzi działania mające chronić nowe odkrycia oraz prowadzi równieŜ
księgę 3 milionów marek handlowych. Poprzez traktaty ochrania równieŜ prace artystów,
kompozytorów i pisarzy.
41. Promuje wolny przepływ informacji - pozwala otrzymywać ludziom informacje
wolne od cenzury, bezstronne, UNESCO pomaga w rozwoju i wzmocnieniu sieci
przekazywania informacji poprzez tworzenie nowych agencji informacyjnych oraz popieranie
niezaleŜnej prasy.
42. Poprawa komunikacji globalnej - UPU reguluje zasady dostarczania poczty na
świecie. ITU koordynuje uŜytkowanie radia, promuje kooperacje w przydzielaniu orbit dla
satelitów stacjonarnych i ustanawianiu międzynarodowych standardów komunikacji, celem
niezakłóconego przepływu informacji na całym świecie.
43. Zachęcanie ludzi uczestnictwa w wyborach. UN sponsorowała międzynarodowe
konferencje i ustanawiały lata okolicznościowe, które doprowadziły do sytuacji w której
rządy zaczęły dostrzegać potrzeby i udział grup zazwyczaj wykluczanych z procesu
podejmowania decyzji takich jak: osoby starsze, dzieci, młodzieŜ, bezdomni, tubylcy i
inwalidzi.
44. Ustanawianie "dziecięcej strefy pokoju" od Salwadoru do Libanu, od Sudanu do
dawnej Jugosławii, UNICEF wypromował "Dni spokoju" i otwarcie "korytarzy pokoju",
celem sprowadzania szczepionek i innej pomocy bardzo potrzebnej dzieciom z obszarów
objętych konfliktem.
8
45. Wypromowanie światowego przekonania o konieczności wspierania potrzeb dzieci -
poprzez wysiłki UNICEF, Konwencji o prawach dziecka , rządy 150 krajów zostały
przekonane do osiągnięcia 20 róŜnie zdefiniowanych celów aby do roku 2000 radykalnie
poprawić warunki Ŝycia dzieci.
46. Poprawa edukacji i rozwoju ekonomicznego w krajach -Dzięki działaniom agend
UN przeszło 60 procent dorosłych w krajach rozwijających się umie czytać i pisać i 90
procent dzieci uczęszczających do szkoły posiada takie umiejętności.
47. Poprawa alfabetyzacji kobiet - Programy przeznaczone do promocji edukacji i
awansu kobiet doprowadziło do zwiększyć ilości kobiet umiejących czytać z 36% w 1970
roku do 56% w 1990 roku.
48. Ochrona i odnawianie pomników historii - Dawne zabytki w 81 krajach tj. Grecję,
Egipt, Włochy, Indonezję i KambodŜę są chronione przez UNESCO i międzynarodowe
konwencje , które zostały przyjęte celem ochrony dóbr kultury
49. Ułatwienia w akademickich i kulturalnej wymianie - UN poprzez UNESCO i UNU
popiera naukowa współpracę, tworzenie sieci instytucji i promocją twórczości kulturalną,
takŜe tą mniejszości.
Teraźniejszość
Aktualnie ONZ ma ogromne zadłuŜenie, a państwa członkowskie, Ŝądając gruntownej
reformy tej organizacji nie płacą składek (prym wiedzie USA). Jedną z przyczyn kryzysu jest
rozbudowana biurokracja. Ostatnie spektakularne akcje ONZ, jak wojna w Zatoce Perskiej
czy akcja w Somalii, w niczym nie zmieniły sytuacji. Wypadki w byłej Jugosławii
(Jugosłowiańska wojna domowa) wyraźnie wskazują na niedowład wielu organów i agend
ONZ. Mimo tych problemów trzeba przyznać, Ŝe jak dotychczas ONZ sumiennie wypełniała
stające przed nią zadania i w gruncie rzeczy jej staraniom moŜna przypisać fakt, Ŝe nie doszło
do eskalacji konfliktu między super mocarstwami w czasie „zimnej wojny” i bezpośrednio po
jej zakończeniu. Mało tego zostały podjęte działania rozbrojeniowe.
9
W czasie pisania tej pracy korzystałem: ONZ - wizerunek i rzeczywistość : pytania i
odpowiedzi na temat działania Organizacji Narodów Zjednoczonych i Jej Karta /
[koordynacja i red. merytoryczna Stanisław Berger, Fundacja "Rozwój SGGW [Szkoły
Głównej Gospodarstwa Wiejskiego]", Warszawa 1995; Rogozińska-Wickers, Anna,
"Dziurawy globus czyli ONZ od podszewki", "Witmark", Warszawa 1998
10