Psychiatria
6 Adam Bilikiewicz
KLASYFIKACJA ZABURZEÑ
PSYCHICZNYCH I ZAGADNIENIA
NAZEWNICTWA
UWAGI OGÓLNE
Zadaniem ka¿dej klasyfikacji jest uporz¹dkowanie i usystematyzowanie przed-
miotów (danych, faktów, zjawisk) wed³ug z góry ustalonych kryteriów. Im kryte-
ria s¹ bardziej jednoznaczne, precyzyjne i logiczne, tym bardziej klasyfikacja sta-je siê czytelna i przejrzysta. Ustalanie kryteriów podzia³u jest zadaniem trudnym i odpowiedzialnym. Od nich bowiem zale¿y powodzenie ka¿dej klasyfikacji. Gdy
dwa przedmioty (lub wiêcej) mo¿na odró¿niæ na podstawie jednej cechy ró¿nicu-
j¹cej, to taki podzia³ nie sprawia trudnoci. Przyk³adem mo¿e byæ podzia³ ludzi
wed³ug koloru skóry, chocia¿ nie jest to, jak wiemy, jedyna cecha ró¿nicuj¹ca
rasy. Stopieñ trudnoci zwiêksza siê, gdy w uk³adzie klasyfikacyjnym chcemy lub
musimy uwzglêdniæ wiêcej ni¿ jedn¹ cechê. Podzia³ oparty na wielu cechach jest
jednak pewniejszy i doskonalszy, zw³aszcza wówczas, gdy kryteria podzia³u s¹
³atwe do sprawdzenia i powtórzenia. Warunkiem takiego podzia³u musi byæ wy-
stêpowanie wszystkich ustalonych cech w klasyfikowanych przedmiotach.
Historia nauk przyrodniczych (do których zaliczamy medycynê, a w niej psy-
chiatriê) dowodzi, ¿e cz³owiek od zarania dziejów stara³ siê zjawiska przyrodni-
cze klasyfikowaæ. Przyk³adem mo¿e byæ typologia ludzka, np. Hipokratesa na
choleryków, sangwiników, flegmatyków i melancholików. Równie¿ zaburzenia
psychiczne próbowano w ró¿ny sposób klasyfikowaæ. Do jednej z pierwszych
klasyfikacji nale¿a³ podzia³ francuskiego psychiatry Filipa Pinela, ¿yj¹cego na
prze³omie XVIII i XIX wieku, wielkiego reformatora opieki nad psychicznie cho-
rymi, który przeszed³ do historii uwalniaj¹c psychicznie chorych z kajdan i ³añcu-chów w czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej.
Klasyfikacja Pinela, której szczegó³y pominê, opiera³a siê na kryterium obja-
wowym (symptomatologicznym), uwzglêdniaj¹cym takie pojêcia, jak mylenie,
s¹dzenie i wola. Podzia³ ten by³ udan¹, jak na ówczesne warunki, prób¹ klasyfikacji zaburzeñ psychicznych na podstawie wiedzy psychologicznej i danych kli-
nicznych. Inny francuski psychiatra, Esquirol, kontynuowa³ myl poprzednika,
Klasyfikacja zaburzeñ psychicznych i zagadnienia nazewnictwa
109
rozpoznaj¹c zaburzenia psychiczne na poziomie poszczególnych objawów. To on
wprowadzi³ pojêcie monomanii (jednoobjawowych zaburzeñ psychicznych), któ-
re mimo dyskusyjnoci przetrwa³o do dzisiaj i znalaz³o swoje miejsce w ICD-10
w rozdziale Zaburzenia nawyków i popêdów/impulsów (F 63). Zaliczono tutaj:
patologiczny hazard (F 63.0), patologiczne podpalanie (piromania) (F 63.1), pa-
tologiczne kradzie¿e (kleptomania) (F 63.2) i trichotilomaniê (stereotypowe lub
kompulsywne wyrywanie w³osów) (F 63.3).
Wspó³czesna psychiatria odrzuca pogl¹d o istnieniu monosymptomatycz-
nych chorób psychicznych. Wspomniane zaburzenia nawyków i popêdów s¹
sk³adnikiem nieprawid³owej osobowoci (np. dyssocjalnej) lub przejawem ner-
wicowym (np. trichotilomania wystêpuje u osób cierpi¹cych na zespó³ obsesyjno-
-kompulsywny).
W XIX wieku, w zwi¹zku z szybkim rozwojem nauk podstawowych (zw³asz-
cza anatomii i fizjologii uk³adu nerwowego) i medycyny somatycznej, podjêto
próby, niekiedy udane, tworzenia jednostek chorobowych w psychiatrii na wzór
chorób cielesnych. Przyk³adem mo¿e byæ wyodrêbnienie przez Beylea pora¿e-
nia postêpuj¹cego jako psychiatrycznej jednostki nozologicznej powi¹za³ on
typowy obraz kliniczny tej postaci ki³y z odpowiednimi zmianami patomorfolo-
gicznymi.
Rozwój nowoczesnej klasyfikacji, w powi¹zaniu ze stron¹ kliniczno-opiso-
w¹ zaburzeñ psychicznych, zawdziêcza psychiatria przede wszystkim niemiec-
kiemu klinicycie E. Kraepelinowi (18551926). Autor ten w kolejnych wyda-
niach znakomitego podrêcznika stopniowo rozszerza³ i ujednolica³ swoje pogl¹-
dy, okrelaj¹c cechy jednostki chorobowej (nozologicznej) w psychiatrii. Sprecy-
zowa³ przede wszystkim kryterium podzia³u zaburzeñ psychicznych, które spro-
wadza³o siê g³ównie (choæ nie tylko) do ich przebiegu. Myl etiologiczna by³a
zawarta w zasadzie w podziale dychotomicznym na zaburzenia psychiczne endo-
i egzogenne. Przez psychozê endogenn¹ Kraepelin rozumia³ zaburzenia bez przy-
czyn zewnêtrznych. Termin ten przetrwa³ do dzisiaj, chocia¿ nadaje mu siê inny
ni¿ dawniej sens. Pojêcie endogenii i egzogenii nie pojawia siê we wspó³cze-
snych systemach diagnostyczno-klasyfikacyjnych. Kraepelin wyodrêbni³ w swo-
jej klasyfikacji dwa du¿e, podstawowe krêgi psychotyczne. Do jednego zaliczy³
znane ju¿ jednostki katatoniê oraz hebefreniê i utworzy³ jedn¹ psychozê endogenn¹. Nada³ jej miano otêpienie wczesne (dementia praecox), nazwan¹ pó-
niej przez Bleulera schizofreni¹. Za drugi kr¹g psychotyczny Kraepelin uzna³
psychozê maniakalno-depresyjn¹ (cyklofreniê, obecnie chorobê afektywn¹).
Do powy¿szych klasyfikacji nawi¹za³ wspomniany wielki szwajcarski refor-
mator psychiatrii E. Bleuler (18571939), który po³o¿y³ g³ówny akcent nie na
przebiegu i zejciu psychoz, lecz przede wszystkim na kryterium symptomatolo-
giczno-patogenetycznym, zw³aszcza w odniesieniu do grupy schizofrenii. Po-
gl¹dy Kraepelina i Bleulera, a tak¿e ich uczniów, na d³ugie lata zaci¹¿y³y na wszystkich próbach klasyfikowania zaburzeñ psychicznych. Tak¿e we wspó³czesnych uk³adach klasyfikacyjnych odnajdujemy elementy tych podzia³ów.
Na zakoñczenie uwag ogólnych pragnê wyranie podkreliæ, i¿ w psychiatrii
nie mo¿e mieæ zastosowania etiologiczny klucz klasyfikacyjny, na którym na przyk³ad opiera siê klasyfikacja chorób zakanych, poniewa¿ nie znamy etiologii
Psychiatria
najwa¿niejszych i najczêstszych chorób psychicznych (tzw. psychoz endogennych). Z punktu widzenia etiopatogenetycznego zaburzenia psychiczne s¹ skut-
kiem wielu czynników.
MIÊDZYNARODOWA STATYSTYCZNA
KLASYFIKACJA CHORÓB
I PROBLEMÓW ZDROWOTNYCH
W Polsce, jak nieomal na ca³ym wiecie, obowi¹zuje miêdzynarodowa klasyfika-
cja, opracowana przez wiatow¹ Organizacjê Zdrowia i przyjêta na konferencji
46 cz³onków tej organizacji w dniu 6 padziernika 1975 r. Aktualnie jest 10 wydanie (wersja lub rewizja) tej klasyfikacji, og³oszone przez WHO w 1992 r. (polska wersja ukaza³a siê drukiem w 1997 r.). Omówienie zaburzeñ psychicznych znalaz³o siê w rozdziale zatytu³owanym Klasyfikacja zaburzeñ psychicznych i zabu-
rzeñ zachowania. Trzeba wyjaniæ, ¿e angielskie pojêcie behavioural disorders ma w klasyfikacji szerszy zakres ni¿ zaburzenia zachowania w dotych-
czasowym rozumieniu tego pojêcia. W jêzyku polskim nie ma w³aciwego odpo-
wiednika zaburzeñ behawioralnych.
Studenci medycyny zadaj¹ czêsto pytanie, dlaczego psychiatrzy tak du¿¹
wagê przyk³adaj¹ do klasyfikacji zaburzeñ psychicznych i kryteriów diagnostycznych. Nie spotykali siê z tym w innych specjalnociach lekarskich. Otó¿
wiele w¹tpliwoci i nie rozwi¹zanych zagadek ³¹czy siê z etiologi¹ i patogenez¹
zaburzeñ psychicznych. Daje to asumpt do tworzenia licznych teorii, wprowadza-
nia nowych pojêæ, a nawet tworzenia nowych jednostek chorobowych. wiatowa
Organizacja Zdrowia od ponad 20 lat czyni wysi³ki w celu ujednolicenia nazew-
nictwa, kryteriów diagnostycznych i klasyfikacyjnych w skali ca³ego wiata.
Twórcy miêdzynarodowej klasyfikacji musieli zatem pokonaæ liczne trudnoci.
Musieli siê przede wszystkim wznieæ ponad spory ró¿nych szkó³ i orientacji teo-
retycznych dotycz¹cych granic jednostek chorobowych i ich etiologii. G³ównym
celem przywiecaj¹cym autorom klasyfikacji by³o opracowanie wykazu (katalo-
gu) rozpoznañ psychiatrycznych i ich definicji, który umo¿liwia³by obliczenia
statystyczne i epidemiologiczne w skali wiata. Istotn¹ trudnoæ stanowi³a sprawa terminologii.
Podzia³ zaburzeñ psychicznych wed³ug Miêdzynarodowej Statystycznej
Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10, od nazwy angielsko-
jêzycznej International Classification of Diseases and Related Health Problems)
obejmuje nastêpuj¹ce (g³ówne) kategorie diagnostyczne:
l Organiczne zaburzenia psychiczne w³¹cznie z zespo³ami objawowymi.
l Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (behawioralne) spowodo-
wane u¿ywaniem substancji psychoaktywnych.
l Schizofrenia, zaburzenia typu schizofrenii (schizoidalne, w oryginale schi-
zotypowe) i urojeniowe.
Klasyfikacja zaburzeñ psychicznych i zagadnienia nazewnictwa
111
l Zaburzenia nastroju (afektywne).
l Zaburzenia nerwicowe, zwi¹zane ze stresem i pod postaci¹ somatyczn¹
(somatoform).
l Zespo³y behawioralne zwi¹zane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynni-
kami fizycznymi.
l Zaburzenia osobowoci i zachowania doros³ych.
l Upoledzenie umys³owe.
l Zaburzenia rozwoju psychicznego (psychologicznego).
l Zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynaj¹ce siê zwykle w dzieciñstwie
i w wieku m³odzieñczym.
l Nieokrelone zaburzenia psychiczne.
Rozdzia³ V ICD-10 nie obejmuje oczywicie wszystkich stanów chorobo-
wych towarzysz¹cych zaburzeniom psychicznym wymienionym w tym rozdzia-
le. Poszczególne rozdzia³y Klasyfikacji zawieraj¹ liczne stany, które mog¹
w praktyce mieæ znaczenie psychiatryczne. Omawiam je w du¿ym skrócie. S¹ to:
l Niektóre choroby zakane i paso¿ytnicze (np. ki³a).
l Nowotwory (np. z³oliwy nowotwór mózgu).
l Zaburzenia wydzielania wewnêtrznego, stanu od¿ywiania i przemiany me-
tabolicznej.
l Choroby uk³adu nerwowego (np. zapalenie mózgu, padaczka, choroba Par-
kinsona, Huntingtona, Alzheimera, wodog³owie).
l Choroby oka (np. jaskra, jaskra wtórna polekowa).
l Choroby ucha i wyrostka sutkowatego.
l Choroby uk³adu kr¹¿enia (np. samoistne, pierwotne nadcinienie, krwotok
podpajêczynówkowy i mózgowy, zawa³ mózgu itd.).
l Choroby uk³adu oddechowego (np. dychawica oskrzelowa).
l Choroby uk³adu trawiennego (np. wrzód ¿o³¹dka i dwunastnicy, zespó³
dra¿liwego jelita, inne czynnociowe zaburzenia jelit, alkoholowa choroba
w¹troby).
l Choroby skóry i tkanki podskórnej (np. atopowe zapalenie skóry, przeczo-
sy psychogenne).
l Choroby uk³adu kostno-stawowego, miêniowego i tkanki ³¹cznej (np. to-
czeñ rumieniowaty uk³adowy).
l Choroby uk³adu moczowo-p³ciowego (np. bolesny wzwód pr¹cia, zespó³
napiêcia przedmiesi¹czkowego, stany zwi¹zane z menopauz¹).
l Ci¹¿a, poród i po³óg (np. zaburzenia psychiczne i choroby uk³adu nerwo-
wego wik³aj¹ce ci¹¿ê).
l Wady rozwojowe wrodzone, zniekszta³cenia i aberracje chromosomowe
(np. zespó³ Downa trisomia 21, zespó³ Turnera, zespó³ Klinefeltera ka-
riotyp 47,XXY).
l Objawy, cechy chorobowe oraz nieprawid³owe wyniki badañ klinicznych
i laboratoryjnych, gdzie indziej nie sklasyfikowane.
l Urazy, zatrucia oraz inne okrelone nastêpstwa czynników zewnêtrznych.
l Zewnêtrzne przyczyny zachorowania i zgonu (np. zamierzone samouszko-
dzenie ró¿nymi sposobami zatrucia, powieszenie, zanurzenie lub utopie-
Psychiatria
nie, postrza³y z broni palnej, u¿ycie materia³u wybuchowego, u¿ycie narzê-
dzia ostrego lub têpego, skok z wysokoci itd.).
l Czynniki wp³ywaj¹ce na stan zdrowia i kontakt z us³ugami zdrowotnymi
(np. ogólne badania lekarskie osób bez dolegliwoci i rozpoznania choroby,
w tym ogólne badanie psychiatryczne, nie sklasyfikowane gdzie indziej,
obserwacja w kierunku podejrzewanych zaburzeñ psychicznych itd.).
l Wyszczególnione stany, jeli towarzysz¹ zaburzeniom psychicznym lub
le¿¹ u ich pod³o¿a, dostaj¹ w³aciwe kodowanie, co s³u¿y przede wszyst-
kim celom statystycznym.
KLASYFIKACJA AMERYKAÑSKIEGO
TOWARZYSTWA PSYCHIATRYCZNEGO
Klasyfikacja Amerykañskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, zwana w skrócie
DSM (ang. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), stanowi jeden
z najbardziej znanych i stosowanych na wiecie systemów diagnostyczno-klasy-
fikacyjnych. Twórcy tego systemu d¹¿¹ wytrwale w kolejnych wydaniach: DSM-
I, DSM-II, DSM-III, DSM-III R, DSM-IV do spopularyzowania i umiêdzynaro-
dowienia zawartych w nim kryteriów diagnostycznych, klasyfikacyjnych i termi-
nów. Widoczna jest pewna unifikacja terminologii z miêdzynarodow¹ klasyfika-
cj¹ ICD-10. Jest to o tyle zrozumia³e, ¿e przy opracowaniu obydwóch klasyfikacji brali udzia³ ci sami ludzie. Wysi³ki te maj¹ donios³e znaczenie dla ogólnowiato-wego rozwoju psychiatrii. Idea³em by³oby bowiem stworzenie takiego uk³adu diagnostyczno-klasyfikacyjnego, który nie tylko katalogowa³by i definiowa³ rozpoznania psychiatryczne we wszystkich krajach, ale s³u¿y³by szeroko badaniom
statystycznym, epidemiologicznym, diagnostyce codziennej, celom naukowo-ba-
dawczym, badaniom transkulturowym itd.
Klasyfikacja DSM uleg³a w ci¹gu ponad 50 lat istnienia (DSM-I powsta³o
w 1952 r.) znacznym zmianom. Twórcy DSM d¹¿yli do tego, aby spe³nia³ on nastêpuj¹ce warunki:
1) by³ przydatny w wyborze leczenia i kierowania decyzjami w ró¿nych sy-
tuacjach klinicznych;
2) precyzyjnie okrela³ poszczególne kategorie diagnostyczne;
3) stwarza³ szansê zaakceptowania go przez klinicystów i badaczy o ró¿nej
orientacji teoretycznej;
4) by³ przydatny dydaktycznie;
5) utrzymywa³ kompatybilnoæ z ICD-10;
6) unika³ nowej terminologii i koncepcji ³ami¹cych tradycyjne pogl¹dy,
z wyj¹tkiem sytuacji zdecydowanie koniecznych i nie budz¹cych w¹tpli-
woci;
7) okrela³ przydatnoæ diagnostyczn¹ terminów u¿ywanych dot¹d w sposób
niekonsekwentny i umo¿liwia³ unikniêcie u¿ywania terminów o w¹tpli-
wej u¿ytecznoci;
Klasyfikacja zaburzeñ psychicznych i zagadnienia nazewnictwa
113
88) by³ spójny z danymi pochodz¹cymi z badañ naukowych i jednoczenie
zachowywa³ aktualnoæ przyjêtych kategorii diagnostycznych;
89) by³ przydatny do opisów naukowych;
10) by³ otwarty na krytykê klinicystów i pracowników naukowo-badaw-
czych.
Podstaw¹ klasyfikacji DSM-IV jest tzw. diagnostyka wieloosiowa. W pierw-
szej czêci podrêcznika wspomniano o uk³adzie nozograficznym, opartym na teo-
rii etioepigenezy T. Bilikiewicza. Ten oryginalny polski system, u¿ywany w wie-
lu orodkach psychiatrycznych w naszym kraju, oparty jest równie¿ na diagnozie
wieloosiowej, a cile na trzech osiach. Pierwsz¹ o stanowi osobowoæ przed-
chorobowa, w której kszta³towaniu odgrywaj¹ m.in. rolê czynniki dziedziczno-
-konstytucjonalne (genetyczne). O drug¹ stanowi¹ biologiczne (somatyczne) czynniki etiopatogenetyczne, nabyte lub uwarunkowane genetycznie, a tak¿e czynniki psychologiczne i rodowiskowe. O trzeci¹ tworz¹ zespo³y psychopato-logiczne (psychotyczne, nerwicowe oraz inne odwracalne).
W wieloosiowej diagnostyce amerykañskiej (wypada nadmieniæ, ¿e psychia-
trzy amerykañscy uznali wk³ad T. Bilikiewicza w diagnostykê wieloosiow¹, por.
Mezzich 1995) wystêpuje piêæ osi. Obowi¹zuje rozpoznawanie zaburzeñ psy-
chicznych przy u¿yciu trzech osi diagnostycznych (IIII), zaleca siê u¿ycie jeszcze dwóch (IVV).
Osie diagnostyczne DSM-IV przedstawiaj¹ siê nastêpuj¹co (1994):
III. Zespo³y kliniczne (clinical disorders) i inne stany mog¹ce zainteresowaæ
klinicystê.
III. Zaburzenia osobowoci i upoledzenia umys³owe.
III. Stany ogólnomedyczne (general medical conditions).
IV. Problemy psychospo³eczne i rodowiskowe.
IV. Poziom funkcjonowania.
Z praktycznego punktu widzenia wielk¹ zalet¹ systemu DSM-IV jest mo¿li-
woæ (a nawet koniecznoæ) okrelenia nasilenia poszczególnych objawów, czynni-
ków i zespo³ów, jak równie¿ funkcjonowania spo³ecznego. Autorzy DSM zalecaj¹
pos³ugiwanie siê w tych celach odpowiednimi skalami kwantyfikuj¹cymi po-
szczególne objawy. Najwiêksze znaczenie maj¹ kryteria diagnostyczne, które opieraj¹ siê precyzyjnie b¹d na wystêpowaniu jakiego objawu, b¹d na jego
braku (tzw. kryterium wy³¹czaj¹ce). Do sprawy tej bêdziemy jeszcze wracali, gdy¿ autorzy podrêcznika umówili siê, ¿e bêd¹ w miarê mo¿noci w poszczególnych rozdzia³ach uwzglêdniali kryteria amerykañskiej klasyfikacji, chocia¿
pierwszeñstwo dajemy Miêdzynarodowej Klasyfikacji WHO ICD-10. Chodzi
o to, aby polski absolwent zna³ DSM w ogólnych zarysach i umia³ siê nim pos³ugi-
waæ zarówno w Polsce, gdzie DSM zyskuje coraz wiêcej zwolenników, jak i w in-
nych krajach, w których amerykañska klasyfikacja zadomowi³a siê ju¿ od dawna.
Nawiasem mówi¹c, wiele redakcji naukowych czasopism psychiatrycznych wy-
maga od autorów pos³ugiwania siê kryteriami DSM. W podrêczniku pos³ugujemy
siê podzia³em zaburzeñ psychicznych przyjêtym powszechnie w Polsce. Nie od-
biega on jednak w sposób zasadniczy od podzia³ów miêdzynarodowych.
Psychiatria
Klasyfikacja DSM-IV obejmuje nastêpuj¹ce g³ówne kategorie diagno-
styczne:
l Zaburzenia rozpoznawane zwykle po raz pierwszy w niemowlêctwie, dzie-
ciñstwie i w wieku m³odzieñczym (ang. adolescence).
l Zaburzenia wiadomoci (ang. delirium), otêpienie, zaburzenia amnestycz-
ne i inne poznawcze.
l Zaburzenia psychiczne spowodowane stanami ogólnomedycznymi, nie
sklasyfikowane gdzie indziej.
l Zaburzenia zwi¹zane z substancjami.
l Schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne.
l Zaburzenia nastroju.
l Zaburzenia lêkowe.
l Zaburzenia pod postaci¹ somatyczn¹ (ang. somatoform disorders).
l Zaburzenia pozorowane (ang. factitious disorders).
l Zaburzenia dysocjacyjne (dawne histeryczne przyp. A. B.).
l Zaburzenia seksualne i to¿samoci p³ciowej.
l Zaburzenia od¿ywiania siê.
l Zaburzenia snu.
l Zaburzenia kontroli impulsów nie sklasyfikowane gdzie indziej.
l Zaburzenia przystosowania.
l Zaburzenia osobowoci.
l Inne stany, które mog¹ byæ przedmiotem klinicznej uwagi.
Porównuj¹c obydwa systemy diagnostyczno-klasyfikacyjne, tj. ICD-10
i DSM, trudno nie dostrzec podobieñstw, a nawet to¿samoci niektórych kategorii
diagnostycznych. S¹ te¿ ró¿nice. Dotycz¹ one m.in. poszczególnych zaburzeñ,
ale równie¿ wyeliminowania pewnych rozpoznañ, np. nerwic z DSM-IV.
Ze zrozumia³ych powodów w naszym podrêczniku omówilimy jedynie
dwie, najbardziej znane i rozpowszechnione klasyfikacje zaburzeñ psychicznych.
£¹cznie na wiecie funkcjonuje ponad 20 nozologicznych systemów podzia³u.
We wszystkich zaznacza siê d¹¿noæ do stworzenia zoperacjonalizowanej dia-gnozy psychiatrycznej.
We wspó³czesnych klasyfikacjach odst¹piono od tradycyjnego podzia³u na
objawy, zespo³y i jednostki nozologiczne. Nie dostrzega siê te¿ wyranej granicy miêdzy nerwicami i psychozami. Autorzy systemów diagnostyczno-klasyfikacyjnych, wród których prym wiod¹ eksperci z krajów anglosaskich, wprowadzili
wygodne pojêcie zaburzenia (ang. disorder) rozumiane jako zespo³y objawów
manifestuj¹cych siê zachowaniami lub prze¿yciami, które wi¹¿¹ siê z:
1) cierpieniem (ang. distress);
2) niesprawnoci¹ (ang. disability) rzutuj¹c¹ na funkcjonowanie;
3) dowiadczeniem zwiêkszonego ryzyka (mierci, bólu, niesprawnoci);
4) ze znaczn¹ utrat¹ swobody.
W definicji zaburzeñ psychicznych podkrelono ich wymiar indywidualny
(tj. dotycz¹cy pojedynczej osoby), co nie wyklucza jednak, ¿e mog¹ one wykra-
Klasyfikacja zaburzeñ psychicznych i zagadnienia nazewnictwa
115
czaæ poza ten wymiar i wp³ywaæ np. na funkcjonowanie w rodzinie lub innej grupie spo³ecznej. Termin disorder, wystêpuj¹cy zarówno w ICD-10, jak
i DSM-IV, ma podkrelaæ syndromologiczny charakter wiêkszoci klas diagno-
stycznych. Klasyfikacje te celowo unikaj¹ mniej precyzyjnych i jednoznacznych
terminów wskazuj¹cych na tzw. jednostki chorobowe (ang. disease, illness), ogra-
niczaj¹c ich u¿ycie do sytuacji, gdy etiologia zaburzeñ jest ustalona, chocia¿ nie zawsze (np. choroba Alzheimera, Picka, Huntingtona itd.), co mo¿e wynikaæ z pewnego przywi¹zania do nazewnictwa tradycyjnego uzasadnionego historycz-nie. Autorzy klasyfikacji k³ad¹ wyrany akcent na klasyfikowanie zaburzeñ, a nie osób, co wyra¿a siê niestosowaniem pejoratywnych okreleñ w rodzaju: schizo-frenik, neurotyk itp. (Wciórka, 1993).