Czas na walkę z otyłością u dzieci

Częstość występowania nadwagi i otyłości wśród dzieci w Europie

ciągle narasta. Dlatego niezbędna staje się podjęcie skutecznych

działań zapobiegawczych. Obecnie prowadzone są intensywne

dyskusje, jakie powinny być to działania i kiedy należy je wdrażać. W

artykule przedstawiono rozważania na ten temat.

Rodzaje interwencji

Trzy aspekty życia dzieci decydują o środowiskowych czynnikach

sprzyjających lub niesprzyjających występowaniu otyłości. Są to:

sposób żywienia, poziom aktywności fizycznej oraz nasilenie

siedzącego trybu życia, o którym decyduje liczba godzin spędzonych

przed telewizorem i komputerem. Programy prewencyjne powinny

zawierać prosty przekaz i skupiać się na jednym z wymienionych

powyżej czynników, na przykład modyfikacji sposobu żywienia lub

zmniejszeniu czasu oglądania telewizji. Mogą to być również

interwencje obejmujące dwa z tych czynników lub nawet wszystkie trzy

czynniki.

Dopasowanie interwencji

W wielu przypadkach program interwencyjny należy dopasować do

szczególnych cech grupy dzieci, których program ma dotyczyć. Na

przykład dziewczynki i chłopcy zapewne będą wybierać odmienne

dyscypliny sportowe lub inne rodzaje aktywności fizycznej. O

przydatności określonej akcji decyduje również wiek dzieci. Wiele

różnic dotyczy dzieci uczących się w szkole podstawowej i szkołach

ponadpodstawowych. Istnieją różnice dotyczące dostępności do

ośrodków sportowych (hal, basenów, kortów, itp.) oraz możliwości

interwencji dotyczących sposobu żywienia (np. czy dzieci mają

możliwość wyboru posiłków w stołówce szkolnej lub sklepiku

szkolnym). Czasem istotne znaczenie mają kulturowo uwarunkowane

różnice w sposobie żywienia dotyczące na przykład dzieci

pochodzących z różnych klas społecznych lub o zróżnicowanym

pochodzeniu etnicznym. Specjalnej opieki wymagają dzieci z istniejącą

już nadwagą lub otyłością.

Miejsce prowadzenia działań

Następnym problemem jest pytanie, kiedy podjąć działania

zapobiegawcze i kto powinien je prowadzić. Oczywistym miejscem tych

działań są szkoły, ponieważ można w nich dotrzeć praktycznie do

wszystkich dzieci. Ponadto w szkołach można potencjalnie skutecznie

wspierać prozdrowotny styl życia i wdrażać programy promowania

zdrowia. Ale należy zauważyć, że programy oparte o szkoły mogą

okazać się nieskuteczne, o ile nie są wspierane przez rodziny lub inne

struktury społeczne. Dlatego zaangażowani powinni być również

rodzice i rodzeństwo, na przykład poprzez wprowadzenie „dni

otwartych” lub innych specjalnych wydarzeń. W ten sposób można

osiągnąć kontynuowanie działań również w domu. Wielkim krokiem do

przodu byłoby zaangażowanie całego społeczeństwa, w tym osoby

działające w ośrodkach sportowych, osoby związane z łańcuchem

żywnościowym (przemysł spożywczy, handel, katering) oraz liderów

lokalnych społeczności.

Ciągłość

Każdy efektywny program powinien być prowadzony długotrwale.

Oznacza to, że struktury, które służą realizacji programu powinny

działać w sposób ciągły przy zachowaniu akceptowalnych dodatkowych

kosztów i wysiłków. Na przykład zmiany działalności stołówek

szkolnych mogą być stosunkowo łatwo kontynuowane, o ile zostaną

zaakceptowane przez kierownictwo szkoły i personel stołówki. Z drugiej

strony należy pamiętać, że program, który wymaga zaangażowania

dodatkowego personelu lub nadzoru specjalistów, może być w

dłuższym przedziale czasu kosztowny i niepraktyczny.

Uwaga na objawy niepożądane

Idealna interwencja jest związana z poprawą samooceny dzieci,

motywuje je do kontynuowania prozdrowotnego trybu życia i ułatwia

osiąganie oraz utrzymanie właściwej wagi ciała w stosunku do wzrostu

również w dorosłym życiu. Ważne jest jednak również branie pod

uwagę możliwych działań ubocznych, dotyczących zdrowia fizycznego

lub psychicznego dzieci. Na przykład program nie powinien skłaniać

dzieci o prawidłowej wadze ciała do jej zmniejszenia ani pogłębiać

problemów dotyczących samooceny u dzieci, które mają nadwagę lub

otyłość.

Następne kroki

Jak przedstawiono powyżej, skuteczne programy zapobiegawcze

powinny być intensywnymi programami prowadzonymi w sposób

wielosektorowy. Powstaje jednak pytanie, czy naprawdę wiemy, jakie

ich elementy odpowiadają za skuteczność programu. Kilka programów

interwencyjnych przeprowadzonych dotychczas różniło się co do

zastosowanych metod, przekazywanych treści oraz grup docelowych.

Obecnie należy dokonać głębokiej analizy, czego uczą wyniki tych

programów i jakie działania należy podejmować w przyszłości, aby były

one najbardziej skuteczne. Zapoczątkowały ten proces opublikowane

niedawno dwa przeglądy interwencji przeprowadzanych w szkołach

(1,2). W najbliższych wydaniach Food Today będziemy powracać do

tematu, omawiając niektóre skuteczne interwencje – co poprzez nie

osiągnięto, dlaczego były one skuteczne i jakie wynikają z nich

zalecenia dla dalszych działań.

Tłumaczył:dr n. med. Janusz Ciok