1.  Proszę  podać  różnicę  między  dobrem  publicznym  a  dobrem  prywatnym  ze  względu  na  kryterium
użyteczności (kryterium społeczne).
Najczęściej  stosowanymi  kryteriami  decydującymi  o  charakterze  dobra  są:  kryterium  użyteczności  (kryterium
społeczne)  oraz  kryterium  odpłatności  (kryterium  ekonomiczne).  Według  pierwszego  kryterium  występuje
zasadnicza różnica między korzyściami, które daje dobro prywatne i korzyściami osiąganymi z dóbr publicznych.
Korzyści z dobra prywatnego ograniczają się najczęściej do jednej osoby, niekiedy do kilku osób. Co więcej, jeżeli
dana  osoba  używa  dobra  prywatnego,  to  jest  ono  niedostępne  dla  innych  osób.  Inaczej  jest  w  przypadku  dobra
publicznego.  W  dostępie  do  dóbr  prywatnych  występuje  zjawisko  rywalizacji  między  użytkownikami  danego
dobra.  W  dostępie  do  dóbr  publicznych  rywalizacja  obywateli  nie  istnieje  w  tym  sensie,  że  fakt  korzystania
jednego człowieka z danego dobra nie uniemożliwia korzystania z tego samego dobra przez innego człowieka.
2.  Co to są dobra społeczne? Podaj przykład.
Dobra  społeczne  to  takie  dobra,  które  ze  względów  fizycznych  mogą  być  dobrami  prywatnymi,  ale  na  skutek
doktryny społecznej i prowadzonej przez władze publiczne polityki społecznej są dostępne dla każdego obywatela,
tak jak w przypadku klasycznych dóbr publicznych. Sytuacja taka dotyczy podstawowych potrzeb ludzkich, takich
jak  ochrona  zdrowia  czy  edukacja.  Dobra  społeczne  wytwarza  się  dzięki  istnieniu  urządzeń,  które  są  własnością
publiczną  i  które  zostały  sfinansowane  z  funduszy  publicznych.  Nie  wyklucza  to  jednak  częściowej  partycypacji
obywateli w ich finansowaniu.
3.  Co to jest lokalne dobro publiczne? Podaj przykład.
Lokalne dobro publiczne to takie dobro, które wytwarzane jest na szczeblu lokalnym, pełni funkcję użyteczności
dla  społeczności  lokalnej  i  nikt  z  tej  społeczności  nie  może  być  wyłączony  z  jego  użytkowania.  Znaczy  to,  że
lokalne  dobro  publiczne  musi  służyć  społeczności  lokalnej  i  zaspokajać  jej  potrzeby.  Może  ono  też  być
użytkowane  przez  wiele  podmiotów.  Lokalnymi  dobrami  publicznymi  są  między  innymi  usługi  związane  z
utrzymaniem czystości i porządku, parki i inne miejsca wypoczynku i rekreacji, bezpieczeństwo publiczne i wiele
innych  dóbr,  związanych  z  funkcjonowaniem  jednostek  samorządu  terytorialnego.  Są  one  finansowane  za
pośrednictwem budżetu gminy, a w konsekwencji przez społeczność lokalną.
4.  Proszę  podać  różnicę  między  dobrem  publicznym  a  dobrem  prywatnym  ze  względu  na  kryterium
odpłatności (kryterium ekonomiczne).
Według  kryterium  ekonomicznego  o  tym  czy  dobro  ma  charakter  publiczny  czy  prywatny  decyduje  źródło
odpłatności. Dobrami publicznymi są te dobra, które są finansowane przez budżet państwa, budżety samorządowe i
inne fundusze publiczne. W takim ujęciu dobra publiczne tworzą konsumpcję zbiorową społeczeństwa, która jest
finansowana  z  funduszy  publicznych.  Dla  odbiorców  dóbr  publicznych  oznacza  to,  że  są  one  dostarczane
bezpłatnie lub za częściową odpłatnością. Dobra prywatne są finansowane wyłącznie z funduszy prywatnych.
5.  Proszę wymienić klasyczne zasady budżetowe i opisać jedną z nich.
Do podstawowych zasad budżetowych, odnoszących się do większości form ustrojów zalicza się zasadę:
•  jedności budżetu,
•  zupełności  (powszechności) budżetu,
•  roczności budżetu,
•  zrównoważenia dochodów i wydatków.
Zasadę jedności budżetu rozpatruje się w dwóch aspektach jedności formalnej oraz zasadę jedności materialnej.
Zgodnie  z  zasadą  jedności  formalnej  dochody  i  wydatki  państwa  powinny  być  objęte  tylko  jednym  budżetem.
Oznacza  to,  że  powinien  występować  tylko  jeden  budżet  państwa  rozumiany  jako  fundusz,  oraz  jako  plan
finansowy  uchwalony  przez  parlament  w  formie  ustawy  budżetowej.  Zasada  ta  zapobiega  zjawisku  rozproszenia
wydatków i dochodów w wielu budżetach, stanowiących podstawę działalności finansowej państwa. Dopełnieniem
zasady  jedności  formalnej  jest  zasada  jedności  materialnej.  Zgodnie  z  tą  zasadą  suma  dochodów  powinna  być
przeznaczona  na  pokrycie  całości  wydatków  budżetowych.  Oznacza  to,  że  poszczególne  dochody  powinny  być
pozbawione cechy celowości, czyli nie powinny być  wiązane z określonymi wydatkami lub ich grupami. Zasady
jedności formalnej oraz materialnej nie są konsekwentnie przestrzegane. Przykładem odstępstwa od owych zasad
jest tworzenie funduszy parabudżetowych ( funduszy celowych). Stanowi to naruszenie zasady jedności w obu jej
ujęciach,  gdyż  wówczas  dochody  wchodzące  w  skład  danego  funduszu  celowego  wiąże  się  z  jego  wydatkami.
Zasada  zupełności  (powszechności)  głosi,  iż  wszelkie  przejawy  działalności  państwa  powinny  znaleźć
odpowiedni wyraz w dochodach i/lub wydatkach publicznych. Pierwotnie zasadę zupełności budżetu formułowano

następująco:  budżet  państwa  powinien  obejmować  w  całości  dochody  i  wydatki  wszelkich  podmiotów
państwowych. Oznaczało to, powiązanie wszystkich podmiotów państwowych z budżetem państwa metodą brutto
(  metoda  finansowania  brutto).  Polega  ona  na  tym,  iż  całość  dochodów  i  wydatków  podmiotów  budżetowych,
obejmuje się budżetem państwa, nie porównuje się więc w ramach podmiotów dochodów z wydatkami i nie ustala
się  wyniku  finansowego.  Tak  formułowana  zasada  zupełności  została  zdezaktualizowana  w  miarę  rozwoju  roli
państwa  jako  podmiotu  prowadzącego  własną  działalność  gospodarczą  w  różnych  dziedzinach.  W  tej  sytuacji
wskazano konieczność powiązania z budżetem wszelkich jednostek organizacyjnych oraz jednostek gospodarczych
podlegających administracji państwa, albo metodą brutto albo metodą netto. Cechą charakterystyczną metody netto
jest  ujmowanie  w  budżecie  jedynie  wyniku  finansowego  (  w  postaci  nadwyżki  -  w  ramach  dochodów,  lub
niedoboru – w wydatkach budżetowych). Wynik ten uzyskiwany jest poprzez porównanie przychodów i kosztów
ponoszonych przez podmioty gospodarcze prowadzące określoną działalność. Zasada roczności polega na tym, iż
budżet  powinien  być  planowany  na  jeden  rok.  Rok  budżetowy  nie  musi  się  przy  tym  pokrywać  z  rokiem
kalendarzowym  (  w  USA  trwa  od  1  października  do  30  września).  Zasada  roczności  związana  jest  przede
wszystkim z dążeniem do zapewnienia realności planu budżetowego. Okres 1 roku ma też zapewnić periodyczne
uchwalanie  budżetu  przez  parlament,  co  ma  znaczenie  dla  kontroli  polityki  finansowej  rządu  przez  organ
ustawodawczy. Zasada zrównoważenia budżetu oznacza postulat równości rachunkowej dochodów i wydatków
budżetowych
6.  Proszę wymienić i opisać odstępstwa od zasady uprzedniości.
Niekiedy  z  powodu  trudności  politycznych,  gospodarczych  lub  społecznych  rząd  nie  może  dotrzymać
przepisowego  terminu.  Dlatego  prawo  budżetowe  przewiduje  rozwiązania  w  okresie  przejściowym  (między
upływem terminu do uchwalenia budżetu a faktycznym terminem uchwalenia. Zalicza się tu:
•  prowizorium  budżetowe,  które  jest  tymczasową  i  skróconą  ustawą  budżetową.  Prowizorium  jest
autoryzowane przez parlament i obowiązuje do chwili uchwalenia właściwego budżetu,
•  prerogacja budżetu , która polega na przedłużeniu ważności budżetu ubiegłorocznego,
•  prowadzenie gospodarki budżetowej na podstawie projektu budżetu, stosuje się je gdy ta sama partia ma
większość w rządzie i w parlamencie. Uznaje się wówczas, że projekt budżetu zostanie w niezmienionym kształcie
uchwalony przez parlament,
•  upoważnienie  rządu  do  dokonywania  niezbędnych  wydatków  w  okresie  przejściowym,  dotyczy  to  w
szczególności  nakładów  na  ustawowo  przewidziane  urządzenia  (szkoły,  szpitale)  i  zobowiązania  wynikające  z
ustawy.
7.  Co rozumiesz pod pojęciem skarbu państwa?
Skarb  państwa  jest  pojęciem  wieloznacznym  zarówno  w  świetle  nauki  jak  i  w  praktyce  poszczególnych  krajów.
Pojęcie to może być rozpatrywane w trzech ujęciach podmiotowym, przedmiotowym i instytucjonalnym.
W  ujęciu  podmiotowym  skarb  państwa  występuje  jako  osoba  prawna  reprezentująca  państwo  w  stosunkach
majątkowych  z  osobami  fizycznymi  i  prawnymi  przy  czym  stosunki  te  oparte  są  na  skierowanych  do  ogółu
jednostek  gospodarczych  przepisach  prawa  handlowego,  cywilnego  oraz  międzynarodowego.  W  ujęciu
przedmiotowym  występuje  jako  mienie  państwowe  rozumiane  przez  majątek  państwa  wraz  z  jego  prawami
majątkowymi i zobowiązaniami ciążącymi na tym majątku. Majątek ten może mieć różnoraką postać. Mogą to być
zarówno nieruchomości ( budynki, budowle, grunty) jak i ruchomości, papiery wartościowe czy środki pieniężne.
W ujęciu instytucjonalnym skarb państwa należy wiązać z odrębnymi urzędami państwowymi, które zajmują się
sprawami związanymi z mieniem państwowym.
8.  Proszę wymienić funkcje skarbu państwa i opisać jedną z nich.
W literaturze skarbowi państwa przypisuje się trzy funkcje – właściciela, kasjera i bankiera. Podstawową funkcją
skarbu państwa jest funkcja właściciela. Polega ona na tym, że określone organy państwowe wchodzące w skład
struktury  organizacyjnej  skarbu  państwa  gospodarują  majątkiem  państwa.  Gospodarowanie  to  wyraża  się  w
eksploatacji,  wydzierżawianiu  i  wynajmowaniu  majątku  państwa.  Skarb  państwa  jako  właściciel  może  również
powiększać swój  majątek  ( poprzez  kupno lub inny proces  inwestycyjny) oraz  go pomniejszać Funkcja  kasjera
sprawowana przez skarb państwa odnosi się do wykonywania transferów przepływów pieniężnych przewidzianych
w  ustawie  budżetowej.  Innymi  słowy  pełniąc  te  funkcję  Skarb  państwa  zajmuje  się  obsługą  kasową  budżetu
państwa-  inkasowaniem  wpłat  i  dokonywaniem  wypłat  środków  pieniężnych  z  budżetu.  Oprócz  tego  prowadzi
różnego  rodzaju  rachunki  związane  z  gospodarką  pozabudżetową,  z  działalnością  podmiotów  niemających

osobowości  prawnej,  dotyczących  różnych  doraźnych  przedsięwzięć  podejmowanych  przez  państwo.  Ponadto
prowadzi  rachunki  kontrahentów,  którzy  korzystają  z  dotacji  i  pożyczek  budżetowych  lub  mają  obowiązek
lokowania  swoich  niewykorzystanych  zasobów  w  skarbie  państwa.  Pełniąc  funkcję  kasjera  skarb  państwa  dąży
przede  wszystkim  do  zapewnienia  bieżącej  płynności  budżetowej,  inaczej  mówiąc  do  tego,  aby  w  każdym
momencie wydatki państwa (budżetowe oraz pozabudżetowe) znajdowały pokrycie w jego dochodach. Służą temu
nie tylko środki pieniężne deponowane na rachunkach skarbu państwa przez podmioty publiczne i nie publiczne,
ale  także  emisja  przez  krótkoterminowych  skarb  państwa  krótkoterminowych  bonów  skarbowych.  Funkcja
skarbu  państwa  jako  bankiera  ma  dwie  formy.  Z  jednej  strony  skarb  państwa  działa  jak  bank  depozytowy,
handlowy  dostarczając  kapitałów  i  przyznając  pewne  priorytety  niektórym  przedsiębiorcom,  których  rozwój
zamierza  wspierać,  z  drugiej  natomiast  jego  działalność  zbliżona  jest  do  działalności  banku  emisyjnego,  gdy
interweniuje  w  dziedzinie  rynku  pieniężnego.  Działania  skarbu  państwa  jako  banku  emisyjnego  w  dużej  mierze
zależą  od  jego  powiązań  z  bankiem  centralnym.  Powiązania  te  znajdują  wyraz  w  bezpośrednim  uczestnictwie
skarbu  państwa  w  działalności  banków  emisyjnych  lub  banków  w  formie  spółek  akcyjnych,  oraz  w  kontroli
banków w przypadku nadrzędności skarbu państwa nad bankami. Skarb państwa może też emitować monety oraz
pieniądz  papierowy.  Wykonując  funkcję  kasjera  i  bankiera  skarb  państwa  wpływa  stabilizująco  na  procesy
gospodarcze, uczestniczy w realizacji zadań polityki gospodarczej i finansowej państwa.
W  Polsce  zakres  czynności  Skarbu  Państwa  jest  stosunkowo  niewielki  i  skupia  się  głównie  na  gospodarowaniu
majątkiem  ze  szczególnym  uwzględnieniem  niezwykle  ważnych  procesów  prywatyzacyjnych.  Skarb  Państwa  w
Polsce nie spełnia czynności kasjera, gdyż obsługą kasową budżetu państwa zajmuje się Narodowy Bank Polski.
Do Skarbu Państwa nie należą także czynności bankiera, ponieważ emisją pieniądza zajmuje się Bank Centralny, a
sprawą emisji papierów wartościowych w postaci bonów i obligacji skarbowych, zaciąganiem pożyczek i kredytów
krajowych  i  zagranicznych  w  innej  formie  niż  w  postaci  emisji  papierów  wartościowych,  obsługą  długu
publicznego zajmuje się Minister Finansów.
9.  Proszę podać źródła zawodności rynku.
  Niedoskonałość konkurencji;
  Zawodność wynikając z istnienia dóbr publicznych;
  Zawodność wynikająca z efektów zewnętrznych;
  Brak (niekompletność) pewnych rynków;
  Niedoskonałość informacji;
  Bezrobocie i inne zakłócenia makroekonomiczne.
10.  Proszę wymienić niedoskonałości polityki kadrowej państwa.
Polityka  kadrowa  państwa  jest  nastawiona    na  poszukiwanie  metod  oraz  środków  pozwalających  w  danych
warunkach na optymalny podział czynnika ludzkiego na rynku pracy. Państwo może funkcjonować na rynku pracy
w sposób pasywny poprzez łagodzenie ekonomicznych skutków bezrobocia, np. zasiłki dla bezrobotnych, a także
w  sposób  aktywny,  który  ma  na  celu  zmniejszenie  liczby  bezrobotnych,  np.  obniżanie  podatków  dla  firm,  które
zwiększają zatrudnienie. W tych działaniach państwa dostrzega się wiele ułomności:
•

zbyt dużo regulacji przepisów i kosztów - zmniejsza to elastyczność rynku pracy i mobilność pracowników,

•

niedoskonała polityka świadczeń socjalnych - dostęp do tych świadczeń osobom w starszym wieku

produkcyjnym, które mogą kontynuować pracę,
•

edukacja - nie jest dostosowana do potrzeb rynku pracy i gospodarki,

•

zawężone zatrudnienie w sektorze publicznym - w przedsiębiorstwach prywatnych występuje pełna swoboda

w zakresie zatrudniania i ustalania wysokości płac, w instytucjach państwowych zaś w tym zakresie istnieją
znaczne ograniczenia, przez co państwu jest trudno konkurować z sektorem prywatnym o najlepszych fachowców,
•

stosowanie specjalnych zasad obsadzania i oceny kadry kierowniczej i pracowniczej - często nie uwzględnia

się kryteriów kompetencyjnych, wykorzystywane są powiązania personalne bądź polityczne.
11.  Proszę wymienić przyczyny zawodności państwa.
Występują  cztery  podstawowe  przyczyny  zawodności  państwa,  które  dąży  do  realizacji  wyznaczonych  sobie
celów:
  ograniczenia informacji

Państwo często nie posiada pełnych informacji, co sprawia, ze nie może podjąć odpowiednich decyzji.

Przykładem  może  być  pomoc  osobom  niepełnosprawnym.  Brak  dokładnej  informacji  w  tej  kwestii  może
prowadzić do sytuacji, w której pomoc otrzymują osoby zdolne do pracy, a taka sytuacja nie powinna zaistnieć.
  ograniczona kontrola nad działaniem prywatnych rynków
Rząd  finansując  pewne  dziedziny  życia  społecznego  i  gospodarczego  nie  jest  w  stanie  w  pełni  kontrolować
sposobu wykorzystania tych środków, np. opieka zdrowotna.
  ograniczona kontrola nad biurokracją
Istniejąca  biurokracja  i  nieskuteczna  jej  kontrola  powoduje,  że  interwencja  państwa  często  jest  zbyt  wolna,
nieadekwatna do bieżącej sytuacji, a w rezultacie mało efektywna.

ograniczenia o charakterze politycznym

Z jednej strony polityka jest konieczna, z drugiej zaś przyczynia się do nieracjonalności decyzji. Posłowie we

własnym  interesie  mogą  działać  na  korzyść  pewnych  grup.  Politycy  często  rozszerzają  katalog  dóbr  publicznych
jedynie po to, by zdobyć popularność. Nie są to jednak w żaden sposób działania prorynkowe.
  Miękkie ograniczenia budżetowe
  Polityka kadrowa
  Polityka zakupów
  Procedury budzetowe
12.  Na czym polega niedoskonałość konkurencji?
Znaczącym  elementem  rynku  jest  konkurencja.  W  tej  sferze  występuje  wiele  niedoskonałości.  Najbardziej
oczekiwaną formą jest konkurencja doskonała, tzn. stan, w którym występuje wystarczająco wielu producentów i
każdy  jest  przekonany,  że  nie  ma  wpływu  na  cenę,  gdyż  jest  ona  „dana  przez  rynek”.  Przedstawiony  typ
konkurencji  ma  jedynie  charakter  modelowy.  Większość  rynków  charakteryzuje  się  konkurencją  niedoskonałą,
czyli takimi formami jak: konkurencja monopolistyczna, oligopol i monopol. Kiedy cała podaż pochodzi z jednego
przedsiębiorstwa  to  wówczas  działa  monopol,  natomiast  gdy  pochodzi  ona  z  kilku  firm,  to  istnieje  rynek
oligopolistyczny.  Przykładem  może  być  tu  produkcja  stali,  samochodów,  sprzętu  elektronicznego,  papierosów.
Wejście  na  ten  rynek  i  nawiązanie  skutecznej  konkurencji  wymaga  dużych  kapitałów.  Powyższe  formy
konkurencji  znacznie  odbiegają  od  ideału  konkurencji  doskonałej.  W  takiej  sytuacji  znaczną  rolę  odgrywa
państwo,  które  podejmuje  działania  zbliżające  rzeczywiste  warunki  na  rynku  do  warunków  odpowiadających
konkurencji  doskonałej.  Podmioty  władzy  państwowej  zwalczają  struktury  i  praktyki  monopolistyczne  poprzez
ustawodawstwo  antymonopolowe,  tworzą  różnego  rodzaju  instytucje  antymonopolowe,  np.  urząd
antymonopolowy  w  Polsce,  który  ogranicza  możliwości  monopolisty  jakim  jest  w  naszym  kraju  PKP  (Polskie
Koleje Państwowe), eliminują  bariery wejścia na rynek, dążą do zaistnienia na rynku uczciwej konkurencji
13.  Proszę podać kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w stosunku do ustawy budżetowej.
Prezydent  Rzeczypospolitej  podpisuje  wciągu  7  dni  ustawę  budżetową  przedstawioną  przez  Marszałka  Sejmu.
Prezydent  nie  ma  uprawnienia  do  zavetowania  ustawy  budżetowej.  Przed  podpisaniem  ustawy  budżetowej
Prezydent Rzeczypospolitej może jednak zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności ustawy
z  Konstytucją.  Trybunał  orzeka  w  tej  sprawie  nie  później  niż  w  ciągu  2  miesięcy  od  dnia  złożenia  wniosku  w
Trybunale.  Prezydent  Rzeczypospolitej  nie  może  odmówić  podpisania  ustawy  budżetowej,  którą  Trybunał
Konstytucyjny uznał za zgodną z Konstytucją. Po podpisaniu ustawy budżetowej Prezydent Rzeczypospolitej za-
rządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw RP.
Zgodnie  z  aa  225  Konstytucji  RP,  jeżeli  w  ciągu  4  miesięcy  od  dnia  przedłożenia  Sejmowi  projektu  ustawy
budżetowej nie zostanie ona stawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej do podpisu, Prezydent może w ciągu 14 dni
zarządzić skrócenie kadencji Sejmu.
14.  Czym jest absolutorium?
Jest aktem woli Sejmu, którego treścią jest aprobata sposobu, w jaki budżet był wykonany oraz rezultatów jego
wykonania. Udzielenie absolutorium pociąga za sobą ten skutek, że parlament nie może już w przyszłości
prowadzić dyskusji i podejmować uchwał dotyczących tej kwestii. Prawne konsekwencje nieotrzymania
absolutorium przez Radę Ministrów nie są w Konstytucji RP określone.
15.  Co to jest nota budżetowa?
Nota - wytyczne i wskazówki dla poszczególnych resortów, co do opracowania budżetu w wycinku działalności
resortów. Ministerstwa opracowują swoje małe budżety, angażując podległe sobie podmioty. Następnie minister w

oparciu o odcinkowe budżety tworzy całość i przedstawia ją Radzie Ministrów, z uzasadnieniem i wskazaniem
kwestii spornych.
16. Co nazywamy procedurą budżetową, wymień jej etapy.
Procedura budżetowa jest to proces prawnie określonych zasad postępowania z budżetem
W zakres terminu procedura budżetowa wchodzą poszczególne jego fazy:

Przygotowanie (planowanie) projektu budżetu,

uchwalenie budżetu,

wykonywanie budżetu

kontrola jego wykonania

17. Proszę wyjaśnić czym jest gospodarka budżetowa.
Gospodarka  budżetowa  to  wszystkie  działania  podejmowane  przez  naczelne  organy  władzy  państwowej  oraz
centralne i terenowe organy administracji rządowej wraz z podporządkowanymi im jednostkami organizacyjnymi
w  zakresie  planowania,  gromadzenia  i  wydatkowania  środków  pieniężnych  będących  w  dyspozycji  budżetu
państwa, zgodnie z wyznaczonymi tym organom ustawowo zadaniami podlegającymi finansowaniu budżetowemu.
Gospodarka budżetowa ma wymiar nie tylko ekonomiczny, ale także społeczny.
18.  Co odróżnia czynne podmioty gospodarki budżetowej od biernych?
Czynnymi  (aktywnymi)  podmiotami  gospodarki  budżetowej  są  organy  władzy  państwowej  i  administracji
rządowej  oraz  inne  jednostki  gospodarki  państwowej,  które  mogą  w  określonym  ustawowo  trybie  stanowić  o
wielkości  dochodów  i  wydatków  obejmowanych  projektem  ustawy  budżetowej  oraz  o  wprowadzonych  do  tej
ustawy  zmianach  w  trakcie  wykonywania  uchwalonej  ustawy.  Jednostki  nie  mające  tych  kompetencji  są
zobowiązane  do  przekazywania  organom,  którym  są  organizacyjnie  podporządkowane,  informacji  potrzebnych
tym  organom  dla  właściwego  wypełniania  funkcji  czynnych  podmiotów  gospodarki  budżetowej.  Biernymi
podmiotami gospodarki budżetowej są wszelkie podmioty działalności gospodarczej – bez względu na ich formę
własnościową – obciążone świadczeniami na rzecz budżetu państwa oraz korzystające ze świadczeń budżetowych.
Oznacza  to,  że  mogą  być  nimi  zarówno  organy  państwowe,  jak  i  podporządkowane  tym  organom  jednostki
organizacyjne,  nie  mające  kompetencji  czynnych  podmiotów  gospodarki  budżetowej,  które  są  realizatorami
dochodów  i  wydatków  budżetowych,  czyli  wszystkie  te  państwowe  jednostki  działalności  gospodarczej,  które
dokonują wpłat do budżetu z tytułu prowadzonej działalności.
19.  Proszę podać definicję jednostki budżetowej.
Jednostki budżetowe są podstawową formą organizacyjną sfery budżetowej, której przychody i wydatki w pełnej
wysokości  objęte  są  budżetem.  W  formie  jednostek  budżetowych  prowadzone  są  jednostki  administracji
państwowej,  obrony  narodowej,  wymiaru  sprawiedliwości.  Jednostki  budżetowe  mogą  prowadzić  działalność
usługową  w  celu  zaspokojenia  potrzeb  socjalno-kulturalnych,  użyteczności  publicznej  (np.  biblioteki  publiczne).
W  związku  z  tym,  że  jednostki  budżetowe  prowadzą  nieodpłatną  działalność  ewentualne  dochody  jednostek  są
przekazywane  do  budżetu.  Jednostki  budżetowe  funkcjonują  na  zasadzie  budżetowania  brutto,  oznacza  to,  że
jednostka odprowadza do funduszu budżetowego wszystkie swoje wpływy pieniężne i otrzymuje z tego funduszu
środki na pokrycie całości wydatków.
20.  Co to są środki specjalne?
Środki  specjalne  –  są  to  środki  finansowe,  gromadzone  przez  jednostki  budżetowe  na  wyodrębnionych
rachunkach  bankowych.  Środki  te  przeznaczane  są  na  cele  wskazane  w  ustawie  bądź  na  cele  wskazane  przez
darczyńcę lub spadkodawcę. Środki specjalne wyodrębnione są, w przeciwieństwie do gospodarstw pomocniczych,
jedynie pod względem finansowym. Oznacza to, że są gromadzone na odrębnym rachunku i sporządza się dla nich
odrębny plan finansowy. Środki specjalne przeznaczane są najczęściej na wypłatę wynagrodzeń, nagród, premii o
charakterze  motywacyjnym.  Natomiast  przychody  stanowią  część  dochodów  publicznych  pobieranych  przez
jednostki budżetowe, najczęściej są to środki finansowe pochodzące ze spadków, darowizn, zapisów.
21.  Proszę wymienić na jakie cele przeznaczane są wydatki budżetu państwa.
Wydatki budżetu państwa przeznaczone są na

realizację zadań wykonywanych przez organy władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz

administrację rządową, sądy i trybunały

subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego

dotacje

współfinansowanie programów realizowanych ze środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, nie

podlegających zwrotowi
22.  Jakie wydatki zaliczamy do bieżących wydatków z budżetu państwa.
Wydatki bieżące:
- subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego
-dotacje są nimi , podlegające szczególnym zasadom rozliczania, wydatki budżetu państwa przeznaczone np. na
finansowanie lub dofinansowanie zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom
samorządu terytorialnego ustawami, zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych
jednostkom samorządu terytorialnego ustawami; pierwsze wyposażenie w środki obrotowe nowo tworzonych
zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych
-wynagrodzenia i uposażenia oraz składki od nich naliczane
-inne świadczenia na rzecz osób fizycznych
-zakupy towarów i usług
-inne wydatki związane z funkcjonowaniem jednostek budżetowych lub realizacją ich statutowych zadań
23.  Kto i w jakim zakresie podejmuje decyzję o blokowaniu planowanych wydatków z budżetu.
Decyzje o blokowaniu planowanych wydatków podejmują:

Minister Finansów - w zakresie całego budżetu państwa, z wyłączeniem wydatków tzw. Jednostek

pozarządowych.

Dysponenci części budżetowych - w zakresie ich części budżetu państwa. O swoich decyzjach dysponenci

niezwłocznie informują Ministra Finansów.
Minister Finansów po uzyskaniu pozytywnej opinii sejmowej komisji właściwej do spraw budżetu, może utworzyć
nową  rezerwę  celową  i  przenieść  do  tej  rezerwy  kwoty    wydatków  zablokowanych.  Decyzje  o  blokowaniu
wydatków podejmuje Rada Ministrów w drodze rozporządzenia po uzyskaniu pozytywnej opinii komisji sejmowej
właściwej  do  spraw  budżetu.  Niezrealizowane  kwoty  wydatków  budżetu  państwa  wygasają  z  upływem  roku
budżetowego.  Wy  datki  budżetu  państwa    dokonywane  są  poprzez  obciążenie  centralnego  rachunku  bieżącego
budżetu  państwa.  Wydatki  tzw.  jednostek  pozarządowych  dokonywane  są  poprzez  obciążenie  rachunków
bieżących tych jednostek, natomiast wydatki finansowane ze środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, nie
podlegających zwrotowi, dokonywane są z rachunku bieżącego  tych środków.
24.  Proszę  wymienić  co  najmniej  pięć  zasad  związanych  z  wydatkami,  obowiązujących  w  toku
wykonywania budżetu.
W toku wykonywania budżetu państwa obowiązują następujące zasady związane z wydatkami:
1)pełna realizacja zadań następuje w terminach określonych przepisami i ustalonym harmonogramem
2)dokonywanie wydatków następuje w granicach kwot określonych w planie finansowym, z uwzględnieniem
prawidłowo dokonanych przeniesień i zgodnie z planowanym przeznaczeniem, w sposób celowy i oszczędny
3)wydatki na współfinansowanie programów realizowanych ze środków pochodzących ze źródeł zagranicznych,
nie podlegających zwrotowi, mogą być dokonywane po uzyskaniu tych środków,
4)zlecanie zadań powinno następować na zasadzie wyboru najkorzystniejszej oferty, z uwzględnieniem przepisów
ustawy o zamówieniach publicznych,
5)wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa są dokonywane przed innymi wydatki budżetu państwa
6) wydatki nieprzewidziane, których obowiązkowe płatności wynikają z tytułów egzekucyjnych lub wyroków
sądowych, mogą być dokonywane bez względu na poziom środków finansowych zaplanowanych na ten cel;
7) dotacje celowe przyznane jednostkom samorządu terytorialnego na realizację zadań z zakresu administracji
rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami, nie wykorzystane w danym roku, podlegają zwrotowi do budżetu
państwa w części, w jakiej zadanie nie zostało wykonane
25.  Proszę podać definicję dochodów budżetu państwa.
Wszelkie wpłaty dokonywane na rzeczce budżetu pochodzące od przedsiębiorstw, ludności, a niekiedy z
zagranicy. Są częścią dochodów publicznych gromadzonych w budżecie. Pochodzą one przede wszystkim z danin
publicznych (podatków i opłat), pobieranych w sposób przymusowy i bezzwrotny. Ponadto napływają z
działalności gospodarczej państwa prowadzonej przez jednostki budżetowe oraz z jego majątku w postaci
dywidendy. Są to wpływy bezzwrotne. Państwo korzysta także z przychodów zwrotnych zaciągając dług
publiczny. Zalicza się do nich pożyczki wewnętrzne, lokaty budżetowe instytucji bankowych ubezpieczeniowych

oraz pożyczki zagraniczne. Dochodami budżetu państwa są środki pieniężne pobierane od podmiotów
gospodarczych i gospodarstw domowych przez państwo lub przez odrębny organ samorządu terytorialnego w celu
realizacji wydatków zapewniających wypełnienie zadań państwowych.
26.  Proszę opisać dochody zwrotne i bezzwrotne.
Do dochodów bezzwrotnych , za które nie uzyskujemy żadnego bezpośredniego świadczenia zwrotnego ze strony
państwa, zaliczamy przede wszystkim wpływy z podatków, ceł i opłat. Z kolei do dochodów zwrotnych zaliczymy
pożyczki krajowe i zagraniczne, gdzie skarb państwa jest zobowiązany do spłaty długu wobec kredytobiorcy oraz
lokaty budżetowe.
27.  Proszę wymienić instrumenty gromadzenia dochodów publicznych i opisać jeden z nich.
Instrumenty gromadzenia dochodów publicznych-dochody publiczne, których źródłem jest zarówno dochód
narodowy, jak i majątek, są pobierane w różnych formach, a mianowicie:
a) podatków - to świadczenia pieniężne nakładane jednostronnie na podatników przez państwo na podstawie
przepisów prawa. Podatek ma charakter ogólny, przymusowy, bezzwrotny, nieodpłatny, pieniężny.
b) opłat-stanowią skromniejsze od podatków źródło dochodów budżetowych. Można rozróżnić trzy rodzaje opłat:
- będące podatkami: opłaty nie mają charakteru ekwiwalentnego, np. opłata klimatyczna, opłata targowa.
- będące cenami: opłaty są pobierane w zamian za świadczenia wzajemne i w pełni ekwiwalentne. Tego rodzaju
opłaty są cenami świadczonych usług, np. opłata za gaz, wodę.
- opłaty administracyjne: dotyczą opłat pobieranych z tytułu czynności urzędowych.
c) dochodów z publicznej działalności zarobkowej - występują wówczas gdy oferowane są na rynku dobra i
usługi przedsiębiorstw publicznych, jak np. komunikacyjnych, zaopatrzeniowych, banków i kas
oszczędnościowych.
d) pożyczek publicznych- mogą one być zaciągane w sposób przymusowy lub dobrowolny zarówno w kraju jak i
za granicą. Pożyczki tworzą pewną iluzje zwiększenia dochodów. Iluzja ta jest jednak doraźna, gdyż wraz ze
zbliżaniem się terminu spłaty pożyczek oraz odsetek niezbędne jest najczęściej podwyższanie podatków.
e) dochodów z emisji pieniądza-różnica między kosztami emisji monet a ich nominalną wartością.
28. Proszę wymienić opisać kryteria klasyfikacji dochodów publicznych.
  Kryterium  ekonomiczne  oznacza  grupowanie  dochodów  wg  źródła  pochodzenia.  Zasadniczym  źródłem
wszelkich  dochodów  budżetowych  jest  dochód  narodowy.  Podstawowym  podmiotem  wytwarzającym  dochód
narodowy  w  gospodarce  polskiej  są  przedsiębiorstwa.  Głównym  źródłem  zasilania  budżetu  są  zasoby  pieniężne
przedsiębiorstw i ludności
  Kryterium  prawne  dzieli  dochody  na  bezzwrotne  i  zwrotne,  odpłatne  i  nieodpłatne,  przymusowe  i
dobrowolne, zasadnicze i uboczne. Do dochodów o charakterze zwrotnym zaliczamy pożyczki wewnętrzne, lokaty
budżetowe oraz pożyczki zagraniczne. Istotą pożyczki wewnętrznej jest to, że kredytobiorcą jest budżet państwa.
W naszych warunkach polega ona na zaciągnięciu przez budżet państwa pożyczki u ludności.
  Kryterium organizacyjne- dzieli dochody na: dochody budżetu państwa i dochody budżetu gminy.
29.  Czym jest dług publiczny?
Dług publiczny najczęściej określa się jako finansowe zobowiązanie władz publicznych (państwowych i
samorządowych) z tytułu zaciągniętych pożyczek.
Dług publiczny jest najczęściej skutkiem zobowiązań państwa (władz publicznych) powstałych w wyniku:

Zaciągania bezpośrednich pożyczek oraz kredytów; w zakres pożyczek mogą wchodzić depozyty różnych

podmiotów lokowane na rachunkach władz publicznych

Emisji papierów wartościowych, które również są specyficzną formą zaciągania pożyczek pieniężnych, a

papiery wartościowe są potwierdzaniem stosunków wierzycielsko- dłużniczych między władzami publicznymi a
pożyczkodawcami

Nieregulowanie przez jednostki sektora publicznego wymagalnych zobowiązań

30. Proszę podać przyczyny powstawania długu publicznego.
Występowanie w większości państw świata długu publicznego pozwala na wyróżnienie następujących tego
przyczyn:

Deficyt budżetowy. Najważniejsza i najczęstszą przyczyna powstawania długu publicznego jest zaciąganie

pożyczek na pokrycie deficytu budżetowego. W przyszłości trzeba sfinansować(spłacić) zaciągnięty wcześniej
dług

Wzmożone wydatki z tytułu wojen, klęsk żywiołowych, kryzysów ekonomicznych, państwa

zaangażowane w wojny zwiększały zakres wydatków w porównaniu z okresem pokoju, a co za tym idzie
zwiększały deficyt budżetowy oraz dług publiczny.

Realizowana przez rządzących doktryna ekonomiczna zakładająca interwencjonizm państwowy.

Zwolennicy koncepcji interwencjonizmu państwowego Keynesa często posługują się zwiększonymi wydatkami
publicznymi to powoduje jednocześnie wzrost poziomu długu publicznego w celu realizowania innych ważnych
ich zdaniem celów społeczno- ekonomicznych np. pobudzenie wzrostu gospodarczego.

Skłonność polityków sprawujących władze do unikania cięć w wydatkach i jednoczesnego podnoszenia

podatków. Zazwyczaj ekipom rządowym brakuje determinacji w doprowadzeniu do istotnych i zasadniczych cięć
budżetowych, na skutek obawy o utratę społecznego poparcia. W związku z tym d sfinansowania potrzeb
konieczne są dodatkowe dochody, których szuka się w źródłach podatkowych lub we wzroście długu publicznego.

Wpadnięcie w pułapkę zadłużenia, gdy nie udaje się w długim okresie zlikwidować deficytu budżetowego i

gdy rezultatem niezrównoważeni deficytu budżetowego w przyszłości jest dług publiczny, państwo Może wpaść w
pułapkę zadłużenia. Jest to sytuacja, gdy bieżąca obsługa długu publicznego nie jest w pełni finansowana z
dochodów budżetu, lecz wymusza zaciąganie nowych pożyczek.
31. Proszę wymienić źródła finansowania deficytu budżetowego.
Do sposobów finansowania długu publicznego zaliczamy:

Emitowanie skarbowych papierów wartościowych i ich sprzedaż niefinansowym podmiotom prywatnym

emitowanie skarbowych papierów wartościowych i ich sprzedaż bankom komercyjnym

Zaciąganie kredytów w bankach komercyjnych

Zaciągnie kredytów w krajowych i międzynarodowych instytucjach finansowych

Zaciąganie kredytów w bankach centralnych lub sprzedaż papierów wartościowych tym bankom

Instrumenty finansowania długu publicznego:

Bony skarbowe

Obligacje skarbowe

32. Proszę wymienić skutki deficytu budżetowego.
Skutki długu publicznego:

Wyższe podatki (wolniejszy wzrost gospodarczy, mniejsza konsumpcja)

Wypieranie wydatków na inne cele (mniejsze środki na dożywianie dzieci, mniejsze wydatki na służbę

zdrowia, mniej dróg i autostrad etc.)
Konsekwencje zaciągania długu publicznego:

nieproduktywny charakter wydatków budżetowych,

zadłużenie publiczne prowadzi w znacznym stopniu do erozji dyscypliny budżetowej, gdyż pomija się

problem równowagi budżetowej,

gdy inflacja rośnie szybciej od stopy oprocentowania pożyczki, wówczas kredytodawca ponosi realne straty.

kredytowanie może prowadzić do zwiększenia inflacji, gdy kredytodawcy zechcą osiągnąć zysk w wyniku

podwyższenia odsetek,

zadłużenie publiczne może powodować ograniczenie tworzenia kapitału prywatnego,

jeżeli przyjąć, że wykorzystanie zasobów przez sektor publiczny jest kosztowniejsze niż w przypadku sektora

prywatnego, to zadłużenie publiczne również powoduje dodatkowe koszty finansowania działalności publicznej,

spłata długu stanowi obciążenie dla podatników i może powodować redukcję zadań finansowych z budżetu,

stopniowe narastanie trudności płatniczych,

pogarszanie się warunków uzyskania nowych kredytów,

wzrost kosztów nowo uzyskiwanych kredytów, a następnie zaciąganie nowych na obsługę już wcześniej

zaciągniętych. Taka sytuacja powoduje, że kredyty przestają być sposobem na przełamywanie barier, a same stają
się barierą rozwoju gospodarki,

dalsze zwiększanie zadłużenia,

dezorganizację całej gospodarki

Najważniejsze skutki wewnętrzne przekroczenia dopuszczalnej granicy zadłużenia to:

ograniczenie importu,

obniżenie stopnia wykorzystania istniejących zdolności produkcyjnych na skutek trudności

zaopatrzeniowych, co w rezultacie prowadzi do ograniczenia produkcji,

obniżenie tempa wzrostu dochodu narodowego, czasem jego absolutny spadek.

Do skutków zewnętrznych nadmiernego zadłużenia należą niekorzystne zmiany w zakresie:

warunków uzyskiwania kredytów, przede wszystkim stopy oprocentowania i marży bankowej,

zaufania kredytodawców do kredytobiorców (od protekcjonizmu do restrykcji),

kursów walut na rynku światowym,

kształtowania się terms of trade danego kraju.

33. Na czym polega istota podatku liniowego?
34. Kto zgodnie z polską ordynacją podatkową może być podatnikiem podatku liniowego?
35. Z czego nie może korzystać podatnik opodatkowany podatkiem liniowym?
36. Proszę wymienić wady podatku liniowego?

Pytania na czerwono proszę sobie opracować na podstawie pliku „Podatek liniowy.rar”