Adrian Wójcik
awojcik@vizja.pl
Typy badań
*
Badania eksperymentalne
* Analiza wpływu manipulacyjnej zmiennej niezależnej na zmienną zależną
* Można mówić o przyczynowości: X → Y
* Badacz kontroluje zmienność zmiennej niezależnej
*
Badania korelacyjne
* Analiza związku pomiędzy zmienną niezależną i zależną
* Nie można mówić o przyczynowości, tylko o zmienności: X ↔ Y
Czy da się zbadać eksperymentalnie?
*
Wpływ wieku na preferencje muzyczne.
*
Wpływ alkoholu na zdolności manualne.
*
Wpływ pogody na samopoczucie.
*
Wpływ poczucia kontroli na zadowolenie z życia.
*
Wpływ płci na poziom dochodów.
Eksperyment = Manipulacja + ?
Klasyfikacja eksperymentów:
*
Liczba zmiennych niezależnych
*
Liczba zmiennych zależnych
*
Rodzaj zmiennej niezależnej
* Dwu lub więcej wartościowa
Efekty główne i efekty interakcyjne
6
*
Przykład: wpływ natężenia oświetlenia i nawożenia na porost rzeżuchy
5
5
*
Czy natężenie światła wpływa na wzrost rzeżuchy?
*
Czy obecność nawozu wpływa na wzrost rzeżuchy?
4
*
Czy istnieje interakcja pomiędzy nawozem a
3
światłem?
3
2
2
1
1
0
Św. Mocne
Św. Słabe
Bez nawozu
Nawóz
*
Zmienna zależna i zmienna niezależna o dwóch wartościach
* Dobór próby:
*
Selekcja osób jak najbardziej zbliżonych do siebie
*
Poziom zmiennych niezależnych ubocznych homogeniczny ( grupa jednorodna)
* Randomizacja, losowy przydział do grup
*
Operat losowania
*
Generacja przydziału do grup
* Porównanie poziomu wyjściowego zmiennej zależnej:
*
Sprawdzenie średnich i wariancji
*
Średnia wariancji dla obydwu grup to wariancja wewnątrzgrupowa
* Manipulacja, postępowanie eksperymentalne
*
al -or-nothing – wszystko albo nic, grupa kontrolna, grupa eksperymentalna
* Ponowny pomiar zmiennej zależnej
*
Sprawdzenie manipulacji
Eksperyment = Manipulacja + Randomizacja
Źródła zmienności zmiennej zależnej
*
Przed manipulacją:
* Różnice indywidualne
* Błąd pomiaru
*
Po manipulacji:
* Oddziaływanie zmiennej niezależnej
*
Wariancja całkowita = wariancje wewnątrzgrupowa + wariancja międzygrupowa
*
Stosunek wariancji międzygrupowej / wewnątrzgrupowej mówi o sile wpływu zmiennej niezależnej
Czym ludzie różnią się od brukwi?
*
Badamy wpływ nowego nawozu na porost brukwi:
* Mamy 20 poletek z wysianą brukwią, losowo przydzielamy je do warunków: z nawozem lub bez
* Przeprowadzamy pretest (pomiar wzrostu), manipulujemy (lub nie), posttest
* Analizujemy wyniki
*
Badamy skuteczność nowego leku na nadciśnienie:
* Mamy 20 uczestników, losowo przydzielamy ich do warunków: lek/placebo
* Przeprowadzamy pretest (ciśnienie krwi), manipulujemy (lub nie), przeprowadzamy posttest
* Analizujemy wyniki
*
Badamy wpływ emisji nowej reklamy Benettona na uprzedzenia społeczne:
* Mamy 20 uczestników, losowo przydzielamy ich do warunków: z reklamą lub bez
* Przeprowadzamy pretest (pomiar uprzedzeń), manipulujemy (lub nie), przeprowadzamy posttest
* Analizujemy wyniki
Problem pretestu i posttestu
*
Pomiar początkowy może zaburzać pomiar końcowy:
* Zapamiętywanie odpowiedzi z pierwszego badania
* Rozszyfrowanie celu badania
*
Rozwiązanie:
* Dwie wersje pomiaru tej samej zmiennej
* Rezygnacja z pretestu
* Plan Solomona
Plan Solomona
Plan Solomona
Rodzaje eksperymetu
*
Eksperyment laboratoryjny
* Izolacja od środowiska naturalnego
* Izolacja grup eksperymentalnych
* Wyciszenie się osób badanych przed eksperymentem
* Wada: może mieć niską trafność zewnętrzną
*
Eksperyment terenowy
* Prowadzony w środowisku naturalnym osoby badanej
*
Eksperyment naturalny
* „Dobór do grup” zostaje przeprowadzony w sposób naturalny, nie jest kontrolowany przez badacza
Eksperyment terenowy (Aronson, 1990)
*
Jak skłonić ludzi do oszczędzania wody w budynkach uniwersyteckich?
*
Miejsce: męskie natryski w Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz
*
Tabliczka: (1) opłukać się; (2) zakręcić wodę; (3) namydlić się; (4) spłukać mydło.
80
67
60
49
40
19
20
6
0
Tabliczka Tabliczka
1 model
2 model
przed halą
pod
batryskiem
Eksperyment naturalny (Snow, 1855)
*
Wybuch epidemi cholery na Broad Street w Londynie w 1854 roku
*
Wysoka śmiertelność – woda z Tamizy poniżej spustu ściekowego
*
Niska śmiertelność – woda z Tamizy powyżej powyżej spustu ściekowego Wady eksperymentu klasycznego
*
Tylko jedna niezależna.
*
Zmienna ma tylko dwie wartości – 0 i 1
*
Zależność mierzona ma charakter liniowy
*
Brak możliwości analizy interakcji
Wymogi badania eksperymentalnego
*
Manipulacja zmienną niezależną główną
*
Kontrolowanie zmiennych niezależnych ubocznych i zakłócających
*
Dokonywanie pomiaru zmiennej zależnej.
Trafność badania eksperymentalnego
*
Trafność wnioskowania statystycznego
*
Trafność wewnętrzna
*
Trafność teoretyczna domniemanych przyczyn i efektów
*
Trafność zewnętrzna
Trafność wnioskowania statystycznego
*
Czy wybrany test statystyczny rzeczywiście odpowiada moim danym?
*
Np. test T-studenta:
* Rozkład zmiennej zależnej jest normalny
* Jednorodność wariancji
* Zmienna zależna jest zmienną przedziałową lub ilorazową
*
Rzetelność narzędzi pomiarowych.
*
Heterogeniczność grupy ⇒ zwiększenie wariancji wewnątrzgrupowej ⇒ przyjęcie hipotezy
Trafność wewnętrzna
*
Na ile badanie daje się wytłumaczyć czynnikami innymi niż manipulacja zmienną zależną:
* Adekwatność planu do hipotezy – plan 0/1 nie nadaje się do testowania zależności krzywoliniowych
* Kontrola czynników niezależnych poza zmienną niezależną główną
* Efektywna manipulacje
*
Czynniki wpływające na obniżenie trafności:
* Historia
* Dojrzewanie
* Testowanie – interakcja pretestu i zmiennej niezależnej
* Selekcja osób badanych do grup
Trafność teoretyczna
*
Jak zostały zoperacjonalizowane:
* Zmienna zależna – jaki był pomiar?
* Zmienna niezależna – jak była manipulacja?
Trafność zewnętrzna
*
Możliwość generalizowania wyników eksperymentu poza sytuację badawczą:
* Osoby z określonej populacji
* Inne warunki
* Zastosowanej metody operacjonalizacji
* Czasu
*
Metody zwiększenia trafności zewnętrznej:
* Replikacja
*
Źródła błędu:
* Interakcja selekcji z postępowaniem eksperymentalnym
* Interakcja warunków badania z postępowaniem eksperymentalnym
* Interakcja pretestu z postępowaniem eksperymentalnym Proszę zaprojektować eksperyment.
*
Proszę zaprojektować eksperymenty, w których można by potwierdzić/odrzucić następujące mądrości ludowe:
* Gdzie kucharek sześć, tam nie ma co jeść.
* Jak Kuba Bogu, Tak Bóg Kubie.
* Im kto mniej wart, tym wyżej głowę nosi.
* Jak trwoga, to do Boga.
* Kto nigdy głodu nie czuje, temu i nie smakuje.
* Prawda i cnota ginie od złota.
*
Co będzie zmienną zależną?; Co będzie zmienną niezależną?; Jak będziecie nią manipulować?
Document Outline
- Eksperyment
- Typy badań
- Czy da się zbadać eksperymentalnie?
- Klasyfikacja eksperymentów:
- Efekty główne i efekty interakcyjne
- Eksperyment klasyczny
- Źródła zmienności zmiennej zależnej
- Czym ludzie różnią się od brukwi?
- Problem pretestu i posttestu
- Plan Solomona
- Rodzaje eksperymetu
- Eksperyment terenowy (Aronson, 1990)
- Eksperyment naturalny (Snow, 1855)
- Wady eksperymentu klasycznego
- Wymogi badania eksperymentalnego
- Trafność badania eksperymentalnego
- Trafność wnioskowania statystycznego
- Trafność wewnętrzna
- Trafność teoretyczna
- Trafność zewnętrzna
- Proszę zaprojektować eksperyment.