Biopsychologia: Tezy do wykładu 10

1/8

Biopsychologia

Wykład 10

Mowa a mózg

Biopsychologia: Tezy do wykładu 10

2/8

Język to system komunikacji na który składa się semantyka i reguły składni.

Język wytworzył się pod presją społecznych

imperatywów komunikacyjnych (współpraca, opieka

nad potomstwem, edukacja).

W danym języku jest zawarta suma zbiorowych

doświadczeń wyodrębnionej społeczności.

Język jest systemem otwartym tj. podlega zmianom w

zakresie znaczenia słów, wzbogaca się słownik i

frazeologia.

W języku istnieje „obszar zamknięty”. Chodzi o

niezmienność kategorii zaimków, przyimków,

spójników, słów posiłkowych, końcówek

Biopsychologia: Tezy do wykładu 10

3/8

Mowa to czynność komunikacyjna przebiegająca

według reguł językowych.

Mowa jest indywidualnie nabywana w procesie uczenia

się reguł językowych. Reguły te są przechowywane w

róŜnych rodzajach pamięci (leksykalnej, semantycznej i proceduralnej)

Zdolność nabywania mowy jest cechą gatunkową

człowieka.

„Okres krytyczny” w nabywaniu mowy przejawia się :

-we wzroście połączeń między neuronalnych oraz

intensywna mielinizacja włókien nerwowych w

obszarze tzw. ośrodków mowy, między 12 a 24

miesiącem Ŝycia

-w dojrzewaniu struktury spoidła wielkiego do 4 roku

Ŝycia

-w moŜliwości restytucji funkcji mowy przed 10 rokiem Ŝycia

-w odmiennej reprezentacji mózgowej języka obcego,

wyuczonego po 10 roku Ŝycia

Oprócz funkcji komunikacyjnej, mowa posiada funkcję

poznawczą – jest „narzędziem” myślenia

Biopsychologia: Tezy do wykładu 10

4/8

Mowa a specjalizacja funkcjonalna półkul

mózgowych

U osób praworęcznych w 96% podstawowe funkcje

mowy są zdominowane przez półkulę lewą.

Lokalizacja podstawowych funkcji mowy w lewej

półkuli:

-tylnia część środkowego i dolnego zakrętu płata

czołowego lewej półkuli (ośrodek Broca) posiada kompetencje wykonawcze

-tylnia część zakrętu skroniowego górnego lewej półkuli (ośrodek Wernickego) posiada funkcje percepcyjne.

Dominacja lewej półkuli dotyczy semantyki i składni

oraz analitycznego myślenia werbalnego oraz pamięci

odpowiednich sekwencji ruchowych niezbędnych do

artykułowania mowy i jej odbioru.

Ograniczone kompetencje werbalne półkuli prawej.

-rozumienie rzeczowników i przymiotników

-zdolność kojarzenia znaczeń

-trudność w rozumieniu i posługiwaniu się spójnikami, zaimkami, strukturami gramatycznymi.

Biopsychologia: Tezy do wykładu 10

5/8

Kompletne funkcje mowy jako rezultat

współdziałania półkuli lewej z półkulą prawą Uszkodzenie prawej półkuli powoduje deficyt w

zakresie:

-wyrazu emocjonalnego przekazywanych treści

-rozumienia treści emocjonalnych zawartych w mowie

innych ludzi

(deficyt w tym zakresie określa się terminem prozodia)

-rozumienia metafor, treści humorystycznych

(paradoksów), co wynika z trudności w interpretacji

informacji w związku z kontekstem i przewidywań co

do dalszych treści w komunikacie.

Biopsychologia: Tezy do wykładu 10

6/8

Afazje

Afazja Broca – objawy:

-brak dostępu do pamięci klasy zamkniętej słów i reguł

gramatycznych przejawia się w mowie „telegraficznej

-ten sam powód uniemoŜliwia transformację znaków

leksykalnych naleŜących do tej klasy na odpowiednie

znaczenia

Przykładowo: niemoŜność odczytania „ to be or not to

be” przy prawidłowym od czytaniu „two bee oar knot

two bee” (dwie pszczoły, wiosło, węzeł, dwie pszczoły)

-zamiana słów bliskoznacznych (trudność w

transformacji znaczeń na znaki komunikacyjne –

zaburzenia pamięci leksykalnej)

Afazja Broca – przyczyny:

-uszkodzenie ośrodka Broka

-uszkodzenie dodatkowej kory ruchowej (planowanie

sekwencji czynnościowej

-uszkodzenie kory przedruchowej (egzekucja

czynności)

-uszkodzenie jąder podstawy i jądra przyśrodkowego

wzgórza.

Biopsychologia: Tezy do wykładu 10

7/8

Afazja Wernickego – objawy

-trudności w rozumieniu mowy

-trudności w znalezieniu właściwych słów, głównie

rzeczowników i czasowników (jak ktoś, kto próbuje

mówić w obcym języku ale nie zna niezbędnych słów)

-wypowiedzi pozbawione sensu ale przy dobrej

artykulacji i zachowanych regułach gramatycznych

-rozpoznawanie znaczenia słów tylko w kontekście

desygnatu

Afazja Wernickego – przyczyny

-uszkodzenie w tylnym obszarze asocjacyjnej kory

słuchowej półkuli lewej

-szkodzenie innych obszarów kory okołosłuchowej

lewej półkuli

-zaburzenie słuchu fonematycznego (analiza i synteza

dźwięków mowy). Błędna percepcja fonetyczna

uniemoŜliwia znalezienie odpowiedniej jednostki

leksykalnej a co za tym idzie jej znaczenia.

Biopsychologia: Tezy do wykładu 10

8/8

Podsumowanie

Mowa opiera się na reprezentacji pamięciowej języka.

Mówienie przebiega według schematów

czynnościowych (artykulacyjnych).

Rozumienie mowy opiera się na schematach

percepcyjnych (leksykalnych) i wiedzy pojęciowej

(semantyce)

Reprezentacja leksykalna wydaje się mieć charakter

sekwencji artykulacyjnej, która nie tylko steruje

wymową ale uaktywnia się w trakcie słuchania słów.

Reprezentacja leksykalna wydaje się być sprzęŜona

funkcjonalnie z reprezentacją semantyczną (znaczenia) Reprezentacja semantyczna zawiera konotacje

emocjonalne. Następuje transformacja tych konotacji w formie intonacji, akcentowania i tempa wypowiedzi.

Percepcja tych form ekspresji konotacji emocjonalnych wywołuje u słuchacza przypomnienie własnych

konotacji emocjonalnych usłyszanych słów.