VIII. WYD
VIII.
A
WYD TKI
A
PUBLICZNE
Nie wszystkie alokowane przez władze publiczne środki mają charakter wydatków.
Zgodnie
i
z ustaw
usta ą
w
o finansach publiczn
pub
ych
liczn
środki publiczne
pub
przeznacza się na:
y wydatki
y rozchody.
Zgodnie z nią rozchodami publicznymi są: y Spłaty otrzyman
ł
ych
aty otrzyman
poż
po ycz
ż
ek i
ycz
kredytów;
kr
y Wykup papierów wartościowych;
y Udzielone pożyczki i kredyty;
y Płatności wynikające z odrębnych ustaw, których źródłem finansowania są przychody z prywatyzacji majątku publicznego; y Udział
Udzia y Skarbu P
ł
a
y Skarbu P ń
a stwa mię
stwa mi dzynarodo
dzynar
w
odo ych instytucjach
w
finansowych;
y Inne operacje związane z zarządzaniem długiem publicznym i płynno
ł
ś
ynno ci
ś ą
ci .
KLASYFIKAC
KLASYFIKA JA WYDA
A WYD TKÓ
A
W
TKÓ
y Wy
W datki dzieli si
datki dzieli ę
si na:
ę
•
bieżące i kapitałowe,
•
rządow i
e samorządowe,
•
stałe (zdetermino
(
wane) i zmienne
)
,
•
według pełnionych przez nie funkcji
WYDA
WYD TKI BIE
A
ŻĄ
TKI BIE
CE I KAPIT
ŻĄ
A
CE I KAPIT Ł
A OW
Ł
E
y Wydatkami ka
y
pitałowymi
y
- płatności dokonywane w
y
związku z
ą
nabywaniem i objęciem akcji oraz wniesieniem wkładów do spółek prawa handlowego, wydatki inwestycyjne jednostek finansów publicznych oraz dotacje na finansowanie lub dofinansowanie kosztów inwestycji realizowanych przez inne jednostki.
y Wydatki bieżące - służą realizacji podstawowych funkcji państwa i zabezpieczeniu finansowania potrzeb społecznych w danym ro
r ku bud
o
ż
ku bud eto
ż
w
eto ym.
w
W
ym.
y
W datki te obejmu
obejm ją
j :
ą
y wynagrodzenia i uposażenia osób zatrudnionych w państwowych jednostkach budżetowych oraz składki naliczane od tych wynagr
wyna odz
gr
e
odz ń
e i uposaże
ż ń;
y zakupy towarów i usług;
y koszty utrzymania oraz inne wydatki związane z funkcjonowaniem jednostek budżetowych i realizacją ich statutowych zadań;
y koszty zadań zleconych do
y
realizacji
j jednostk
j
om zaliczanym i
y
niezaliczanym do sektora finansów publicznych, z wyłączeniem organizacji pozarządowych.
WYDA
WYD TKI ST
A
A
TKI ST Ł
A E I ZMIENNE
y Wy
W datki stał
datki sta e
ł -
e wydatki zdeterminowane histor
wydatki zdetermino
ycznie, to
jest występujące w roku ubiegłym; wydatki, które nakładają na państwo ustawowe zobowiązania wobec obywateli oraz wydatki zwią
wydatki zwi zane z obsł
obs ug
ł ą
ug dł
d ugu pub
ł
liczneg
ugu pub
o
liczneg .
y Ich udział w ogólnych wydatkach budżetu państwa wzrastał od połowy lat dziewięćdziesiątych, sięgając w 2008 r. - 75,1%. W ustawie budżetowej w wydatkach stałych dominują: subwencje dla jednostek samorządu terytorialnego,
g koszty obsługi d
g ługu
g pub
p licznego
g , dotacje
j
do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydatki na obronę naro
nar dow
do ą, wp
, w ł
p aty do
ł
bud
aty do
żetu Unii
ż
Euro
Eur pejskiej, wydatki
pejskiej,
refundowane z budżetu UE. W ten sposób wyznaczony obszar wyboru w zakresie polityki budżetowej dotyczy zaledwie oko
zaledwie ok ł
o o 25
ł
% wydatków .
Ta
T bela 1.
bela Struktura
1.
wydatków sektora finansów publiczn sektora finansów pub
ych w
liczn
latach 2000
latach 2000--2009.
2009.
Wyszczególnienie
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
(w ml
(w
d zł)
Wydatki ogółem
293
327,1 343,3
369
399,3 409,8 442,4 485,2
534
590,8
1. Wydatki bieżące
272,7
307
321,9 345,3 367,5 373,8 391,8 434,6 475,3
521,3
2. W
y
W datki
datk
69,6
kapitałowe
19,9
20,1
21,4
23,7
31,8
36
50,6
50,6
58,7
(w % PKB)
Wydatki ogółem
39 4
42
42 5
43 8
43 2
41 7
41 7
41 2
42
44,0
Wydatki ogółem
39,4
42
42,5
43,8
43,2
41,7
41,7
41,2
42
,
1. Wydatki bieżące
36,6
39,4
39,8
41
39,8
38
37
36,9
37,4
38,8
2. Wydatki
5,2
kapitałowe
2,7
,
2,6
,
2,6
,
2,8
,
3,4
,
3,7
,
4,8
,
4,3
,
4,6
,
(w %)
Wydatki ogółem
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
1. Wydatki bieżące
93,1
93,9
93,8
93,6
92,0
91,2
88,6
89,6
89,0
88,2
2. Wydatki
kapitałowe
6,8
6,1
6,2
6,4
8,0
8,8
11,4
10,4
11,0
11,8
Ta
T bela 2.
bela 2. Udział wydatków w PKB w
ł
e
wydatków w PKB w dług kr
ł
yterium szczeb
yterium szcz la
eb
wł
w adzy w latach 2000
ładzy w latach 2000--2009.
2009.
Wyszczególnienie
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Wydatki rządowe
31,1
31,7
33,1
34,0
30,5
30,1
16,2
16,9
17,1
17,2
Wydatki
11,6
11,6
11,3
11,3
11,4
11,8
12,8
12,6
13,1
14,4
samorządowe
Wydatki
-
-
-
-
-
-
12,7
11,6
11,8
12,4
,
ubezpieczeniowe
Ta
T b
a ela
l
a 3
. Wa
W r
a tość
o og
ść
ół
ó em i struktura
ł
sk
em i struktura onsolido
sk
wan
onsolido
ych
wan
nak
ych
ładów
ł
sektora instytucji rzą
sektora instytucji rz do
ą wych i
do
samorzą
samorz do
ą wych w
do
e
wych w dł
d ug funkcji w
ł
l t
a ach 2001-2008 (
2008 w %)
%) .
Wyszczególnienie
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Nakł
Nak ady ogó
łem w mld
mld z
ł
z
342 9
,
354 2
,
372 4
,
396 1
,
421 7
,
452 8
,
483 2
,
544 9
,
Działalność
12,2
12,3
12,1
13,2
14,3
13,3
12,6
12,8
ogólnopaństwowa
Obro
Obr na nar
o
nar dowa
dow
2 7
,
2 8
,
2 8
,
3 0
,
2 9
,
3 2
,
3 9
,
3 8
,
Bezpieczeństwo i
4,0
4,2
4,4
4,3
4,5
4,5
4,7
4,7
porządek publiczny
Edukacja
Eduk
13,0
13,3
12,7
12,8
13,0
12,9
12,7
12,3
Ochrona zdrowia
10,4
10,6
10,5
10,1
9,8
10,3
10,6
11,0
Ubezpieczenia społeczne i
43,0
43,4
44,1
42,9
41,2
40,4
39,6
37,8
opieka
opiek socjalna
Sprawy gospodarcze
7,8
7,0
6,7
7,0
8,4
9,7
10,2
11,5
Ochrona środowiska
2,1
1,5
1,5
1,1
1,4
1,4
1,4
1,4
Gospod k
ar a
mieszkaniowa i
3,0
3,1
3,1
3,0
2,5
2,3
1,7
1,9
komunalna
Organizacja
wypoczynku, kultura i
1,8
1,7
1,8
1,9
1,9
2,1
2,6
2,9
religia
Ta
T bela 4.
bela Struktura
4.
wydatków sektora finansów publiczn sektora finansów pub
ych
liczn
wedł
d ug grup
ł
ekonomiczn
ek
ych
onomiczn
w latach 2000
ych w latach 2000--2009 (w
2009 (w %).
Koszty
Dotacje
Wydatki obsługi Rozliczen
Środki Wydatki
Wyszczeg Wydatki
ki
do zadań
bieżące
długu
ia z
własne
majątko
ólnienie
socjalne
gospodar
jednostek publiczne bankami
UE
we
czych
go
2000
40,8
44,2
6,3
0,8
0,9
-
6,9
2001
38,8
46,4
6,7
0,6
0,9
-
6,6
2002
40,9
44,0
7,4
0,6
0,9
-
6,2
2003
39,6
45,8
7,0
0,4
0,7
-
6,6
2004
38,7
44,3
6,2
0,3
0,7
1,5
8,2
2005
41,7
39,8
6,4
0,2
0,7
2,4
8,7
2006
41,1
40,2
6,6
0,2
0,7
2,2
9,0
2007
38,8
41,5
6,0
0,2
0,8
2,2
10,4
2008
38,1
42,7
5,0
0,0
1,0
2,3
11,0
37 9
41 3
5 8
0 0
1 0
2 3
11 8
2009
37,9
41,3
5,8
0,0
1,0
2,3
11,
PLANOW
PLANO ANIE WYD
W
A
ANIE WYD TKÓW
A
Wyróżnia się następujące metody
planowania wydatków publicznych:
y planowanie, programowanie,
budżetowanie,
y metoda oparta na wyborze celów, okre
okr ślana jak
ś
o
lana jak ZBB,
ZBB
y metoda historyczna,
y metoda
zad i
an owa.
ZARZĄDZANIE WYDA
DZANIE WYD TKAMI
A
PUBLICZNYMI W POLSCE
W Pol
sce wyk
t
orzys uje si
ę głó
ł wni
e
dwie metody kształtowania
wydatków publicznych:
y historyczną
yczn ,
ą
y zadaniową.
KLUCZOWE ELEMENTY
KLUCZO
BUD
BU Ż
D ETO
ET W
O ANIA ZAD
W
A
ANIA ZAD NIOW
NIO EGO
W
Kluczowymi elementami budżetowania zadaniow
zadanio eg
w o s
eg
ą
o s :
y ustalenie celów i priorytetów,
y ustalenie odpowiedzialno
ustalenie odpo
ś
wiedzialno ci za re
ci za r alizację
alizacj celów
ogólnych i szczegółowych,
y ustalenie systemu ocen i e
ustalenie system
waluacji
u ocen i e
osią
osi gany
gan ch
wyników
Budżet zadaniowy
y po
p winien być
y opar
p ty na takich
dokumentach planistycznych, jak:
y założeniach do wieloletniego
g plano
p
wania
zadaniowego;
y trzyletniej zadaniowej projekcji wydatków; y rocznych budżetach oraz planach działań
USTA
UST W
A O
W WE REGULA
O
CJE B
WE REGULA
U
CJE B D
U ŻET
Ż
O
ET W
O ANIA
W
ZADA
ZAD NIO
A
W
NIO EGO
Obejmują one:
y obow
obo i
w ą
i zek umieszczania
z
w
ek umieszczania uzasadnieniu do ustawy uzasadnieniu do usta
budżetowej wydatków w układzie zadaniowym zgodnie z metodologią zawartą w wyżej wymienionej ustawie; y zadaniowy sposób prezentacji w ustawie budżetowej programów wieloletnich i inwestycji; y wpro
wpr wadz
o
enie jednolitych zasad dotycz
wadz
ą
enie jednolitych zasad dotycz cych systemu cych system
sprawozdawczego w zakresie budżetu zadaniowego; y obowiązek planowania zadaniowego nie tylko w odniesieniu do budżetu, ale i planów finansowych agencji wykonawczych, funduszy celowych i państwowych osób pra
p wnych (w
( tym także w odniesieniu do instytucji j
gospodarki budżetowej);
y przyjęto również nową, trzystopniową strukturę planow
plano ania wydatków
w