• Odpowiedź komórkowa
• Odpowiedź humoralna
bierna
czynna
• Preparat biologiczny zawierający
antygeny, które pobudzają swoistą
odporność komórkową i humoralną
organizmu
• Szczepionki żywe
• Szczepionki inaktywowane
• Szczepionki zawierające fragmenty
drobnoustrojów
•
Zawierają żywe, atenuowane (pozbawione zjadliwości) drobnoustroje, które mają znikome właściwości chorobotwórcze lub są ich całkowicie pozbawione, zachowując swoje właściwości antygenowe
•
Wchodzące w skład szczepionki bakterie są namnażane na specjalnych podłożach, a wirusy w hodowlach tkankowych
•
Po zebraniu drobnoustroje są zagęszczane, oczyszczane i zawieszane w odpowiednim nośniku o właściwościach stabilizujących
•
Gotowe szczepionki zawierają zwykle antybiotyki (reakcja alergiczna), stabilizator i niewielkie ilości obcogatunkowego białka, pochodzącego z hodowli tkankowych (szczepionki przeciwko wirusom)
– Bakteryjne - przeciwko gruźlicy (BCG)
– Wirusowe - przeciwko odrze, różyczce, śwince, wietrznej ospie, żółtej gorączce, poliomyelitis
•
Zawierają zabite drobnoustroje. Proces przygotowania takiej szczepionki obejmuje namnożenie zazwyczaj patogennych drobnoustrojów na odpowiednich pożywkach lub w hodowlach tkankowych. Następnie drobnoustroje poddawane są działaniu czynników fizycznych (temperatura) lub chemicznych (np. Alkohol), które powodują ich inaktywację. Uzyskana zawiesina zawiera zabite i pozbawione działania toksycznego drobnoustroje, które zachowują pełne właściwości antygenowe i immunogenne.
•
Gotowa szczepionka zawiera pozostałości podłoży bakteryjnych lub hodowli tkankowych, substancje stosowane do zabicia drobnoustrojów i niewielkie ilości środka konserwującego lub stabilizujacego (odczyny poszczepiennne o charakterze alergicznym)
– Zabite szczepionki bakteryjne - szczepionka przeciwko cholerze i durowi brzusznemu
– Zabite szczepionki wirusowe - szczepionka przeciwko wściekliźnie i poliomyelitis
fragmenty drobnoustrojów
• Szczepionki rekombinowane - zawierają
odpowiadający za uodpornienie antygen lub
antygeny drobnoustroju chorobotwórczego
• Wytwarzanie ich odbywa się na drodze inżynierii genetycznej, np. szczepionka przeciwko WZW
typu B i grypie
• Szczepionki polisacharydowe - zawierają
polisacharydowe otoczki danego drobnoustroju
skoniugowane z białkiem, np. szczepionka
przeciwko: Haemophilus influenzae typu b i pneumokokom
• Szczepionki zawierające toksyny
drobnoustrojów pozbawione właściwości
toksycznych a zachowujące właściwości
antygenowe
• Anatoksyny przeciwko błonicy, tężcowi i
botulinowa (przeciwko jadowi
kiełbasianemu)
• Szczepionki monowalentne
– Zawierają jeden drobnoustrój lub antygeny
pochodzące od jednego drobnoustroju
• Szczepionki poliwalentne
– Wieloważne, złożone, skojarzone
– Zawierają więcej niż jeden drobnoustrój lub antygeny pochodzące od różnych drobnoustrojów
Lub
– Połączenie drobnoustroju z antygenem pochodzącym od innego drobnoustroju
•
Podanie gotowych przeciwciał pochodzenia ludzkiego lub zwierzęcego
•
Surowice odpornościowe - mogą być pochodzenia ludzkiego lub zwierzęcego. Zawierają nieoczyszczone przeciwciała; obecnie nie są powszechnie stosowane
•
Immunoglobuliny
– Preparaty otrzymywane z surowicy odpornościowej poprzez izolację i oczyszczenie frakcji gammaglobulin, zawierającej przeciwciała
– Niektóre preparaty immunoglobulin są otrzymywane z surowicy uodpornionych czynnie (hiperimmunizowanych) zwierząt, najczęściej koni lub bydła. W czasie ich stosowania obowiązuje zachowanie szczególnej ostrożności, może bowiem wystąpić reakcja na obcogatunkowe białko.
– Bezpieczniejsze jest stosowanie immunoglobuliny pochodzenia ludzkiego
•
Antytoksyny - są to immunoglobuliny przeciwko toksynom (czyli preparaty, które neutralizują toksyny)
•
Ciąża i karmienie piersią
Zalety
Wady
Gotowe przeciwciała
Krótkotrwała odporność
(kilka tygodni)
Natychmiastowe
wzmocnienie odporności
Reakcje alergiczne
• Szerzy się pozajelitowo przez przetaczanie krwi oraz w związku z zabiegami medycznymi i
innymi czynnościami z naruszeniem ciągłości
tkanek
• Potencjalnie zakaźny jest każdy materiał
zawierający krew
• Zakażenia wśród pracowników ochrony zdrowia
- najczęstszą przyczyną są przypadkowe ukłucia
igłą lub innymi ostrymi przedmiotami
zanieczyszczonymi zakażoną krwią
• Podczas wykonywania zabiegów medycznych
– Chirurgicznych
– Badań endoskopowych
– Stomatologicznych
– Iniekcji
– Pobierania krwi bez zmiany rękawiczek przez
personel medyczny
– Dializ
– Przyjmowania produktów krwiopochodnych i
narządów
– Usuwania znamion
•
Podczas
–
Wykonywania manikiuru, pedikiuru
–
Zabiegów u fryzjera (zranienie brzytwą, żyletką, nożyczkami)
–
Wykonywania akupunktury
–
Używania tych samych przyborów kosmetycznych przez członków rodziny
–
Wykonywania tatuaży
–
Uprawiania sportów kontaktowych (boks, judo) jeśli doszło do kontaktu z krwią, bójki
–
Stosunku seksualnego (także homoseksualny-większe ryzyko)
–
Skaleczeń, ran, zadrapań podczas naprawiania sprzętu, zwłaszcza medycznego
–
Zanieczyszczenia błon śluzowych jamy ustnej, spojówek oczu materiałem biologicznie skażonym
–
Używania dożylnie narkotyków, środków dopingujących
–
W czasie ciąży i porodu
–
Udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadków bez właściwych środków ochrony
–
Praca z chorymi na HCV, bez zachowania należytego bezpieczeństwa przy kontakcie z krwią
–
Praca z materiałem zakaźnym (np. w laboratorium) bez zachowania zasad bezpieczeństwa
–
Udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadków bez zachowania należytego zabezpieczenia
• Zabiegi diagnostyczne
• Zabiegi lecznicze
• Zabiegi pielęgnacyjne
• Zabiegi rehabilitacyjne
• Dezynfekcja i sterylizacja sprzętu medycznego
• Transport odpadów
• Pranie bielizny szpitalnej
• Zabiegi rehabilitacyjne
•
1. przetoczenia krwi i preparatów krwiopochodnych ograniczyć do przypadków absolutnie koniecznych
•
2. obowiązkowe badania dawców krwi, tkanek i narządów - wykrycie osób zakażonych HCV
•
3. edukacja personelu medycznego oraz pacjentów o drogach zakażenia
•
4. kontrola źródeł zakażenia
•
5. przestrzeganie zasad sterylizacji sprzętu medycznego, przedmiotów wielokrotnego użytku i powierzchni mających kontakt z materiałem biologicznym
•
6. przestrzeganie reżimu sanitarnego w zakresie utylizacji odpadów medycznych
•
7. stosowanie procedur dezynfekcji i mycia, zachowanie i tok pracy zgodny z zasadami aseptyki i antyseptyki
•
8. używanie sprzętu jednorazowego użytku
•
9. przestrzeganie podstawowych zasad higieny – dezynfekcja i mycie rąk
•
10. przestrzeganie procedur postępowania po ekspozycji na materiał
biologicznie zakaźny