Myśli o jedzeniu w zaburzeniach odżywiania

Autor:

Karolina Zarychta

Źródło: www.psychotekst.pl

Anoreksja (anorexia nervosa, jadłowstręt psychiczny) i bulimia (bulimia nervosa, żarłoczność

psychiczna) są najczęściej diagnozowanymi zaburzeniami odżywiania. Występują częściej u

kobiet niż u mężczyzn, a najwięcej przypadków zachorowań obserwuje się w okresie

dorastania.

Możliwych przyczyn tych chorób jest wiele. Na powstanie i utrzymywanie się anoreksji

i bulimii ma wpływ równie wiele nakładających się na siebie czynników.

Waga osób diagnozowanych na anoreksję nie przekracza 85% wagi oczekiwanej dla danego

wzrostu i wieku. Jednak diagnoza nie opiera się jedynie na niskiej wadze chorego.

U chorych stwierdza się również duże zniekształcenia w postrzeganiu własnego ciała.

Osoby takie uważają siebie za zbyt grube a swoją wagę za zbyt wysoką. Obecny jest

u nich ciągły strach przed przytyciem. Zaburzenia hormonalne mogą zatrzymać zmiany

fizyczne typowe dla okresu dojrzewania, powodując na przykład zanik miesiączki (u

kobiet) czy problemy z potencją (u mężczyzn).

Diagnoza bulimii opiera się natomiast na stwierdzeniu spożywania co najmniej dwa

razy w tygodniu ilości jedzenia, znacznie przekraczających możliwości większości

ludzi, przez osobę chorą. Po takim epizodzie żarłoczności bulimik próbuje odzyskać

stracone poczucie kontroli i zapobiec przybraniu na wadze poprzez stosowanie różnego

rodzaju środków przeczyszczających, prowokowanie wymiotów, głodzenie się lub

intensywne

ćwiczenia. W bulimii, podobnie jak w anoreksji, obecny jest strach przed przytyciem,

bulimicy starają się utrzymywać wagę swojego ciała poniżej wagi optymalnej.

Opisano wiele modeli tłumaczących proces powstawania i przebiegu zaburzeń odżywiania.

Jednym z takich modeli jest poznawczy model zaburzeń odżywiania. Koncentruje się

on na przekonaniach i myślach, jakie pojawiają się u ludzi cierpiących na anoreksję

czy bulimię. Jako że osoby diagnozowane na zaburzenia odżywiania ciągle skupione

są na wyglądzie swojego ciała, uzależniają swoją samoocenę i nastrój od wagi i wyglądu

zewnętrznego. Jakiekolwiek niedoskonałości ciała, nawet te, których obiektywnie nie

ma, mogą więc w konsekwencji prowadzić do przejawiania zachowań patologicznych,

zagrażających

zdrowiu a nawet życiu, ale które w szybki sposób zapobiegać będą przybraniu na wadze.

Strach przed przytyciem powoduje u chorych na anoreksję i bulimię ciągłą koncentrację

na jedzeniu. Poznawczy model zaburzeń odżywiania ogniskuje się właśnie na myślach

osób chorych, wyróżniono w nim trzy rodzaje myśli pojawiających się u cierpiących

na zaburzenia odżywiania. Są to:

• pozytywne myśli związane z jedzeniem

• negatywne myśli związane z jedzeniem

• myśli przyzwalające.

Pozytywne myśli na temat jedzenia dotyczą korzyści, które – według osoby chorej na

bulimię i anoreksję – płyną z jedzenia. Może to być na przykład przekonanie, że jedzenie

zagłuszy nieprzyjemne myśli, wprawi choćby na krótką chwilę w lepszy nastrój, pozwoli

zapomnieć o strachu czy nudzie. Negatywne myśli koncentrują się na postrzeganych

konsekwencjach jedzenia. Będą to wszystkie myśli na temat tycia i utraty kontroli

nad jedzeniem. Myśli przyzwalające natomiast ułatwiają rozpoczęcie jedzenia, a później

kontynuowanie tego zachowania. Wszystkie te myśli są automatyczne, przytłaczające

i ciężko poddają się kontroli. Pojawiają się po sobie na zasadzie błędnego koła i

są jednym z czynników podtrzymujących zaburzenia odżywiania.

Negatywne myśli o sobie, o własnym wyglądzie, o wadze i kształcie własnego ciała

(które nierozerwalnie łączą się z niską samooceną, lękiem i symptomami depresyjnymi)

prowadzą do epizodów żarłoczności. Najskuteczniejszym sposobem radzenia sobie z takimi

negatywnymi emocjami według osób cierpiących na anoreksję czy bulimię jest jedzenie,

dlatego w odpowiedzi na te emocje pojawiają się pozytywne myśli związane z jedzeniem.

Łagodzą one na pewien czas nieprzyjemne odczucia. Jednak zaraz po rozpoczęciu jedzenia

dochodzi do aktywacji myśli negatywnych, a u chorych budzi się lęk przed konsekwencjami

jedzenia. Te sprzeczne ze sobą typy myśli powodują powstanie myśli przyzwalających,

które prowadzą do niekontrolowanej żarłoczności i zaniku poczucia głodu / sytości.

Po takim epizodzie osoba chora znowu odczuwa negatywne emocje, obwinia siebie za

to co się stało, zaczyna martwić się o swoją wagę, wstydzi się. Prowadzi to po raz

kolejny do prowokowania wymiotów, stosowania środków przeczyszczających, głodówek

czy restrykcyjnych diet, itd.

Myśli bulimików różnią się od myśli osób cierpiących na anoreksję. W anoreksji widoczne

są głównie pozytywne i negatywne myśli związane z jedzeniem oraz negatywne myśli

o sobie. Brak myśli przyzwalających powoduje, że nawet spożycie niewielkiej ilości

pokarmu skutkuje wystąpieniem myśli negatywnych na temat jedzenia. Zasada aktywowania

i działania tych myśli jest jednak taka sama w obu tych chorobach.

Myśląc o zaburzeniach odżywiania często dostrzegamy jedynie fizyczne objawy choroby,

takie jak niska waga ciała, prowokowanie wymiotów czy ciągłe narzekanie na mankamenty

własnego ciała. Jednak anoreksja i bulimia to choroby nie tylko ciała, ale też umysłu.

Waga w normie nie oznacza zdrowia, a waga poniżej normy nie zawsze oznacza chorobę.

Dlatego tak ważna jest kompleksowa diagnoza zaburzeń odżywiania, dostrzeżenie zaburzeń

również w sferze myśli i nastroju.

Literatura:

American Psychiatric Assiciation. (1994).

Diagnostic and statistical manual of mental disorders (Fourth Edition) (DSM-IV)

. Washington, DC.

World Health Organization. (1992).

The ICD-10. Classification of Mental and Behavioural Disorders. Clinical descriptions

and diagnostic guidelines

.

Cooper, M. J., Todd, G., Wells, A. (2004). A cognitive model of bulimia nervosa.

British Journal of Clinical Psychology, 43, 1-16

.

Cooper, M. J., Todd, G., Woolrich, R., Somerville, K., Wells, A. (2006). Assessing

eating disorder thoughts and behaviors: the development and preliminary evaluation

of two questionnaires.

Cognitive Therapy and Research, 30, 551-570.

Źródło: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2010-09-30)