Wyk∏ad 9
dr Monika G∏adoch
Zasady wynagradzania pracowników 1. Gwarancja p∏acy minimalnej w stosunku pracy Konstytucja RP
art. 24:
„Praca znajduje si´ pod ochronà Rzeczypospolitej Polskiej.
Paƒstwo sprawuje nadzór nad warunkami pracy.”
art. 65 ust. 4:
„Minimalnà wysokoÊç wynagrodzenia za pracĺub sposób ustalania tej wysokoÊci okreÊla ustawa”.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
2. Obowiàzek wyp∏aty wynagrodzenia za prac´ w stosunku pracy
Zatrudnianie za wynagrodzeniem jest cechà stosunku pracy: Art. 22 § 1 kp:
„Przez nawiàzanie stosunku pracy pracownik zobowiàzuje si´ do wykonywania pracy okreÊlonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawc´, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem”.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Europejska Karta Spo∏eczna z 18 paêdziernika 1961 r.
Cz´Êç I pkt 4:
Wszyscy pracownicy majà prawo do sprawiedliwego wynagrodzenia, wystarczajàcego dla zapewnienia im, jak i ich rodzinom, godziwego poziomu ˝ycia.
Cz´Êç II art. 4
W celu zapewnienia skutecznego wykonywania prawa do sprawiedliwego wynagrodzenia, Umawiajàce siśtrony zobowiàzujà si´: 1. uznaç prawo pracowników do takiego wynagrodzenia, które zapewni im i ich rodzinom godziwy poziom ˝ycia,
2. uznaç prawo pracowników do zwi´kszonej stawki wynagrodzenia za prac´
w godzinach nadliczbowych, z zastrze˝eniem wyjàtków w przypadkach szczególnych (...),
5. zezwoliç na dokonywanie potràceƒ z wynagrodzenia tylko na warunkach i w zakresie przewidzianym w ustawodawstwie krajowym lub ustalonym w uk∏adach zbiorowych pracy lub w orzeczeniach arbitra˝owych.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Art. 13 kp: „Pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za prac´.
Warunki realizacji tego prawa okreÊlajà przepisy prawa pracy oraz polityka paƒstwa w dziedzinie p∏ac, w szczególnoÊci poprzez ustalanie minimalnego wynagrodzenia za prac´”.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
4. Udzia∏ partnerów spo∏ecznych w tworzeniu zasad wynagradzania za prac´
1. Ustawa z dnia 10 paêdziernika 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za prac´
(Dz.U. Nr 200, poz. 1679 z póên. zm.)
Art. 2: WysokoÊç minimalnego wynagrodzenia za prac´ jest corocznie przedmiotem negocjacji w ramach Trójstronnej Komisji.
2. Ustawa z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kszta∏towania przyrostu przeci´tnych wynagrodzeƒ u przedsi´biorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 1, poz. 2 ze zm.).
Art. 1: „Trójstronna Komisja do Spraw Spo∏eczno-Gospodarczych (...) jest upowa˝niona do uzgadniania i ustalania wskaêników przyrostu wynagrodzeƒ zaliczanych w ci´˝ar kosztów u przedsi´biorców zatrudniajàcych powy˝ej 50 osób”.
3. Art. 772 § 1 kp: Pracodawca zatrudniajàcy co najmniej 20 pracowników, nie obj´tych zak∏adowym uk∏adem zbiorowym pracy, ani ponadzak∏adowym uk∏adem zbiorowym pracy (...) ustala warunki wynagradzania za prac´ w regulaminie wynagradzania.
§ 4: Regulamin wynagradzania ustala pracodawca. Je˝eli u danego pracodawcy dzia∏a zak∏adowa organizacja zwiàzkowa, pracodawca uzgadnia z nià regulamin wynagradzania.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Cechy wynagrodzenia za prac´: 1. Êwiadczenie obowiàzkowe pracodawcy na rzecz pracownika, 2. Êwiadczenie majàtkowe,
3. Êwiadczenie okresowe,
4. Êwiadczenie z regu∏y wzajemne.
Definicja wynagrodzenia za prac´:
Wynagrodzenie za prac´ jest to Êwiadczenie obowiàzkowe ze stosunku pracy, wyp∏acane okresowo, w z góry okreÊlonym terminie, majàce charakter majàtkowy, które przys∏uguje pracownikowi od pracodawcy z regu∏y za prac´ wykonanà, odpowiednio do jej rodzaju, jakoÊci i iloÊci.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Obowiàzek wyp∏aty wynagrodzenia przez pracodawc´
wynagrodzenie za prac´ jest cechà stosunku pracy praca Êwiadczona nieodp∏atnie
nie mo˝e byç wykonywana w stosunku pracy
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Art. 86 § 2 kp:
Wyp∏aty wynagrodzenia dokonuje si´ w formie pieni´˝nej; cz´Êciowe spe∏nienie wynagrodzenia w innej formie ni˝ pieni´˝na jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy przewidujà to ustawowe przepisy prawa pracy lub uk∏ad zbiorowy pracy.
Konwencja Nr 95 MOP z 1949 r. (Dz.U. z 1955, Nr 38, poz. 234 i 235) zakazuje wyp∏aty wynagrodzenia w postaci weksli, czeków, bonów, kuponów, obligacji i in. zast´pujàcych pieniàdz.
Orzeczenie SN:
„Pracodawca ma obowiàzek wyp∏acenia wynagrodzenia w przewidzianej prawnie formie. Nie mo˝e swobodnie dokonywaç zamiany formy Êwiadczenia, wyp∏acaç go w naturze zamiast w pieniàdzu, i odwrotnie- w formie pieni´˝nej w miejsce deputatu”.
(wyrok SN z dnia 18.04.1991 r., I PR 428/90, Rejent 1991, z. 5, s. 147) dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Wynagrodzenie jest wyp∏acane w z góry okreÊlonym terminie 1. Obowiàzki informacyjne pracodawcy
Regulamin pracy powinien ustalaç w szczególnoÊci termin, miejsce, czas i czśtotliwoÊç wyp∏aty wynagrodzenia (Art. 1041 §1 pkt 5 kp).
Pracodawca informuje pracownika na piÊmie, nie póêniej ni˝ w ciàgu 7 dni od zawarcia umowy o pracó czśtotliwoÊci wyp∏aty wynagrodzenia za prac´ (Art. 29 § 3 kp).
2. Obowiàzek prawid∏owego okreÊlenia terminu wyp∏aty wynagrodzenia art. 85 § 1 kp: Wyp∏aty wynagrodzenia za prac´ dokonuje sićo najmniej raz w miesiàcu, w sta∏ym i ustalonym z góry terminie.
§ 2. Wynagrodzenie za prac´ p∏atne raz w miesiàcu wyp∏aca siź do∏u, niezw∏ocznie po ustaleniu jego pe∏nej wysokoÊci, nie póêniej jednak ni˝ w ciàgu pierwszych 10 dni nast´pnego miesiàca kalendarzowego.
§ 3. Je˝eli ustalony dzieƒ wyp∏aty wynagrodzenia za prac´ jest dniem wolnym od pracy, wynagrodzenie wyp∏aca si´ w dniu poprzedzajàcym.
§ 4. Sk∏adniki wynagrodzenia za prac´, przys∏ugujàce pracownikowi za okresy d∏u˝sze ni˝ jeden miesiàc, wyp∏aca siź do∏u w terminach okreÊlonych w przepisach prawa pracy.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Wynagrodzenie jest Êwiadczeniem z regu∏y wzajemnym (Art. 80 kp) Wynagrodzenie przys∏uguje za prac´ wykonanà.
Za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowià.
Wyjàtki od zasady ekwiwalentnoÊci:
1. czas niewykonywania pracy (przestój - art. 81 kp) 2. urlop wypoczynkowy (art. 152 kp),
3. tzw. urlopy okolicznoÊciowe,
4. wynagrodzenie za czas choroby (art. 92 kp), 5. wynagrodzenie za czas pe∏nienia funkcji spo∏ecznych (np. art. 31 ustawy o zw. zaw.) i in.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
za prac´
Element obowiàzkowy
Elementy
– p∏aca zasadnicza
nieobowiàzkowe:
a) premia
b) prowizja
c) nagroda (premia uznaniowa)
d) dodatki:
• za prac´ w godzinach nadliczbowych,
• za pracńocnà,
• funkcyjny,
• sta˝owy i in.,
• dodatek wyrównawczy.
e) nagroda jubileuszowa
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
wynagrodzenia za prac´
Forma pieni´˝na
Forma pieni´˝na
gotówkowa
bezgotówkowa
(art. 86 § 3 kp)
-
uprzednia zgoda pracownika
na piÊmie
-
je˝eli tak stanowi uk∏ad
zbiorowy pracy
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Ochrona wynagrodzenia za prac´
1. ograniczenie swobody dysponowania przez pracownika prawem do wynagrodzenia,
2. ograniczenia w dokonywaniu potràceƒ z wynagrodzenia przez pracodawc´, 3. terminowa wyp∏ata wynagrodzenia,
4. sankcje z tytu∏u niewykonywania lub nienale˝ytego wykonywania obowiàzku zap∏aty wynagrodzenia,
5. ustawowe zagwarantowanie najni˝szego wynagrodzenia za prac´.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Ograniczenie swobody dysponowania przez pracownika prawem do wynagrodzenia (art. 84 kp)
-
zakaz zrzekania si´ prawa do wynagrodzenia,
-
zakaz przenoszenia prawa na innà osob´.
Ograniczenia dysponowania wynagrodzeniem
z kodeksu rodzinnego i opiekuƒczego
28 §1 krio: Je˝eli jeden z ma∏˝onków pozostajàcych we wspólnym po˝yciu nie spe∏nia cià˝àcego na nim obowiàzku przyczyniania si´ do zaspokajania potrzeb rodziny, sàd mo˝e nakazaç, a˝eby wynagrodzenie za pracálbo inne nale˝noÊci przypadajàce temu ma∏˝onkowi by∏y w ca∏oÊci lub w cz´Êci wyp∏acane do ràk drugiego ma∏˝onka.
§ 2 Nakaz, o którym mowa w paragrafie poprzedzajàcym, zachowuje moc mimo ustania po jego wydaniu wspólnego po˝ycia ma∏˝onków. Sàd mo˝e jednak na wniosek ka˝dego z ma∏˝onków nakaz ten zmieniç albo uchyliç.
Art. 29 krio: W razie przemijajàcej przeszkody, która dotyczy jednego z ma∏˝onków pozostajàcych we wspólnym po˝yciu, drugi ma∏˝onek mo˝e za niego dzia∏aç w sprawach zwyk∏ego zarzàdu, w szczególnoÊci mo˝e bez pe∏nomocnictwa pobieraç przypadajàce nale˝noÊci, chyba ˝e sprzeciwia si´ temu ma∏˝onek, którego przeszkoda dotyczy. Wzgl´dem osób trzecich sprzeciw jest skuteczny, je˝eli by∏ im wiadomy.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Ograniczenia w dokonywaniu potràceƒ z wynagrodzenia przez pracodawc´ (art. 87-91 kp)
Art. 871 kp:
Wolna od potràceƒ jest kwota wynagrodzenia za prac´ w wysokoÊci: 1. minimalnego wynagrodzenia za prac´, ustalonego na podstawie odr´bnych przepisów, przys∏ugujàcego pracownikom zatrudnionym w pe∏nym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu sk∏adek na ubezpieczenia spo∏eczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych – przy potràceniu sum egzekwowanych na mocy tytu∏ów wykonawczych na pokrycie nale˝noÊci innych ni˝ Êwiadczenia alimentacyjne, 2. 75% wynagrodzenia okreÊlonego w pkt 1 – przy potràcaniu zaliczek pieni´˝nych udzielonych pracownikowi,
3. 90% wynagrodzenia okreÊlonego w pkt 1 – przy potràcaniu kar pieni´˝nych przewidzianych w art. 108.
Je˝eli pracownik jest zatrudniony w niepe∏nym wymiarze czasu pracy, kwoty okreÊlone powy˝ej ulegajà zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.
dr Monika G∏adoch
Prawo pracy
Sankcje z tytu∏u niewykonywania lub nienale˝ytego wykonywania obowiàzku zap∏aty wynagrodzenia
Art. 282 kp (wykroczenie) – kara grzywny
Art. 477 kc – obowiàzek naprawienia szkody wynik∏ej ze zw∏oki Art. 481§1 kc – obowiàzek zap∏aty odsetek
Prawo rozwiàzania stosunku pracy w trybie natychmiastowym przez pracownika (art. 55 § 11 kp)
Orzeczenie SN:
„Przes∏ankà rozwiàzania umowy o prac´ bez wypowiedzenia ze wzgl´du na ci´˝kie naruszenie podstawowych obowiàzków wobec pracownika i uzyskania odszkodowania (art. 55 § 11 KP) jest wina umyÊlna lub ra˝àce niedbalstwo pracodawcy. Pracodawca, który nie wyp∏aca pracownikowi w terminie ca∏oÊci wynagrodzenia, ci´˝ko narusza swój podstawowy obowiàzek z winy umyÊlnej, choçby z przyczyn niezawinionych nie uzyska∏ Êrodków finansowych na wynagrodzenia”.
(wyrok z dnia SN 2000.04.04, I PKN 516/99, OSNAP 2001/16/516) dr Monika G∏adoch
Prawo pracy