• Jest to dział fizjoterapii, w którym wykorzystuje się w celach leczniczych i diagnostycznych energię elektryczną. Zabiegi wykonuje się przy uŜyciu prądu stałego i zmiennego o róŜnej częstotliwości.
Parametry określające prąd
• Napięcie prądu-jest to róŜnica potencjałów między miejscem, w którym istnieje pewien nadmiar elektronów, a miejscem w którym występuje ich niedobór. Jednostką miary napięcia jest wolt (V).
• NatęŜenie prądu-ilość elektryczności przepływającej przez przekrój przewodnika w ciągu sekundy.
Jednostką jest amper (A).
• Gęstość prądu-to stosunek natęŜenia prądu do wielkości powierzchni, przez którą przepływa (mA/cm2).
Elektryczność
• Elektrolity-to ciecze które przewodzą prąd, są to rozpuszczalne w wodzie kwasy, zasady, sole
• Dysocjacja- to rozpad obojętnych cząsteczek: soli, zasad, kwasów na jony (-) lub (+) w roztworze wodnym.
• Elektroliza-to zjawisko, które zachodzi podczas przepływu prądu przez elektrolity tkankowe.
• Czyli co dokładnie?
Zjawiska elektrochemiczne
• Po wpływem prądu jony dodatnie (+) kationy dąŜą do elektrody ujemnej:katody.
• Natomiast jony ujemne (-) aniony dąŜą do elektrody dodatniej: anody.
• Na elektrodach jony tracą ładunek i stają się elektrycznie obojętne.
• W pobliŜu elektrod zachodzą reakcje elektrolityczne:
Przy anodzie-wydz. kwasów i tlenu
Przy katodzie-wydz. zasad i wodoru
Anoda (+)
Działanie fizykochemiczne:
• Zwiększenie koncentracji jonów wodorowych (H+) w tkankach w pobliŜu elektrody,
• Wytworzenie reakcji kwaśnej w pobliŜu bieguna (+),
• Zwiększenie kwasoty tkanek
• wydzielenie się pęcherzyków wolnego tlenu,
Działanie fizjologiczne:
• Koi bóle-działanie analgetyczne
• Zmniejsza pobudliwość mięśnia i nerwu na bodziec
Katoda (-)
Działanie fizykochemiczne:
• Zwiększenie koncentracji jonów wodorotlenowych (OH-)w tk. w pobliŜu elektrody,
• Wytwarzanie reakcji zasadowej w pobliŜu bieguna,
• Zwiększenie się zasadowości tkanek
• Wydzielanie się pęcherzyków wolnego wodoru,
• Rozpuszczanie się białka tkanek (martwica rozpływna).
Działanie fizjologiczne:
• Zwiększa pobudliwość mięśnia i nerwu na bodziec prądu
Prąd stały
• Cechuje się stałym natęŜeniem i stałym kierunkiem przepływu.
• Przy uŜyciu prądu stałego wykonuje się zabiegi galwanizacji, jonoforezy, kąpiele elektryczno-wodne Opór tkanek
W tkankach prąd płynie najkrótszą drogą o najmniejszym oporze.
Najmniejszy opór wykazują płyny ustrojowe i tkanki zawierające najwięcej wody.
• Dobrze przewodzą: krew, mocz, limfa, płyn mózgowo-rdzeniowy, mięśnie i tkanka łączna
• Słabo przewodzą: tkanka tłuszczowa, nerwowa, ścięgna, torebki stawowe i kości
• Nie przewodzi: warstwa rogowa skóry, paznokcie, włosy
Działanie biologiczne prądu stałego
• Zmiana przepuszczalności błon komórkowychuwolnienie hormonów tkankowych tj. histiamina i rozszerzenie naczyń włosowatych i tętniczek wzrost miejscowego przepływu krwi i limfy wzrost dostawy tlenu i substancji odŜywczych oraz usuwania zbędnych produktów przemiany materii lepiej odŜywiona tkanka szybsze gojenie się..itd
Wpływ galwanizacji na naczynia krwionośne
Wywołuje w skórze stan przekrwienia czynnego zwanego rumieniem. Jest intensywniejszy pod katodą.
Odczyn rumieniowy ma 3 okresy:
• Przekrwienie skóry
• Rumień powierzchowny-utrzymuje się ok..20-30 min.
• Głębokie przekrwienie tkanek, na drodze odruchowej z ukł. autonomicznego, trwa do kilku godzin Wpływ galwanizacji na naczynia krwionośne cd.
Obserwuje się takŜe konsensualne rozszerzenie naczyń, ale o mniejszej intensywności, części ciała przeciwległej do tej, na której wykonano zabieg.
Wpływ na układ nerwowy i mięśniowy
Przepływający przez nerwy i mięśnie prąd stały, bez zmiany natęŜenia i kierunku, nie powoduje ich pobudzenia.
Pod katodą (depolaryzacja błony kom.) dochodzi do zmniejszenia progu pobudliwości-katelektrotonus.
Zjawisko to wykorzystuje się do zabiegów w poraŜeniach wiotkich.
Pod anodą wskutek hiperpolaryzacji, dochodzi do wzrostu progu pobudliwości-anelektrotonus.
Działanie prądu stałego na organizm-podsumowanie
• Wystąpienie znacznego, długotrwałego przekrwienia tkanek,
• Rozszerzenie naczyń limfatycznych,
• WzmoŜona przemiana materii,
• Działanie przeciwzapalne i resorpcyjne,
• Działanie kojące i znieczulające na zakończenia nerwów czuciowych i zwiększające pobudliwość nerwów czuciowych,
• Przyspieszenie regeneracji uszkodzonych nerwów
Wskazania do galwanizacji:
• zespoły bólowe w przebiegu chorób zwyrodnieniowych kręgosłupa i stawów kończyn,
• zaburzenia naczyniowe,
• zapalenie ścięgien i pochewek ścięgnistych,
• poraŜenia wiotkie,
• utrudniony zrost kostny,
• owrzodzenia Ŝylakowate i neurotroficzne,
• odleŜyny,
• przedłuŜone gojenie się ran,
• stany pourazowe (krwiaki i obrzęki),
• przeciąŜenie i bolesne napięcie mięśni,
• trądzik róŜowaty (A),
• odmroŜenia,
• zwiotczenie mięśni (K),
• po zabiegu oczyszczania skóry,
• nerwobóle i przewlekłe zapalenia nerwów, splotów i korzeni nerwowych, Przeciwwskazania:
• Metale na drodze przepływu prądu,
• Endoprotezy,
• Nowotwory
• PoraŜenia spastyczne,
• Zaburzenia czucia,
• Wszczepiony rozrusznik serca,
• Zapalenia Ŝył,
• Krwotok,
• Zakrzepy,
• CiąŜa (okolice L-S, pachwiny, brzuch)
• Upośledzony kontakt z pacjentem,
• Ostre stany zapalne,
• Ropne stany zapalne skóry,
• Wypryski i uszkodzenia skóry,
• Stany gorączkowe,
Metody stosowania prądu galwanicznego:
• Metoda jednobiegunowa: jedna z elektrod jest mniejsza od drugiej, elektroda mniejsza jest el.
draŜniącą, tzw. czynną
• Metoda dwubiegunowa: elektrody równej wielkości, wywierają równowaŜne działanie Metoda jednobiegunowa
• Galwanizacja zstępująca-elektrodą czynną jest anoda, umieszczona bardziej przyśrodkowo (w stosunku do długiej osi ciała), działa łagodząco, obniŜa pobudliwość ruchową. Stosowana w celu uśmierzenia bólu i rozluźnienia mięśni.
• Galwanizacja wstępująca-elektrodą czynną jest katoda,ułoŜona bardziej proksymalnie do osi długiej ciała, , działanie pobudzające. W leczeniu niedowładów i poraŜeń.
Metoda dwubiegunowa
W zaleŜności od ułoŜenia elektrod na ciele:
• Galwanizacja poprzeczna-duŜy opór przez warstwowe ułoŜenie tkanek o róŜnym oporze, działa głębiej, głównie do zabiegów na duŜe stawy i kończyny. Cel-uśmierzenie bólu w narządach ruchu Galwanizacja podłuŜna-elektrody ułoŜone są na jednej płaszczyźnie, zgodnie z przebiegiem nerwów, naczyń i mięśni, wtedy opór jest mniejszy.. Cel-uśmierzenie bólu, zwiększenie trofiki tkanek, zmniejszenie napięcia mięśni.
Dawkowanie prądu galwanicznego
Wg. kryteriów obiektywnych:
• Słaba dawka 0,05 mA/cm2
• Średnia dawka 0,1 mA/cm2
• Silna dawka 0,15 mA/cm2
Uwzględniają one gęstość prądu w mA na 1cm2 elektrody czynnej.
Obecnie niektórzy autorzy podają, Ŝe nie naleŜy przekraczać natęŜenia prądy galwanicznego powyŜej 0,2
mA.
Dawkowanie prądu galwanicznego
wg.kryteriów subiektywnych:
• dawka podprogowa-największe natęŜenie prądu nie wywołujące wraŜeń czuciowych
• dawka progowa-słabe mrowienie
• dawka ponadprogowa-silne wibracje
• dawka ponadprogowa (zbyt wysoka)-kłucie, pieczenie, uczucie gorąca, ból Ze względu na osobnicze róŜnice wraŜliwości na prąd elektryczny dawki obiektywne, naleŜy zawsze korygować na podstawie indywidualnych odczuć pacjenta. Przyjęto zasadę, Ŝe w obrębie kończyn nie przekracza się ogólnej dawki 12 mA, a w obrębie głowy i szyi 3-5mA.
Dawkowanie w zaleŜności od okresu choroby
• Stan ostryt=5min.3-5 zabiegów
• Stan przewlekłyt=15min.12-18 zabiegów
• Stan podostryt=10min.6-10 zabiegów
Technika wykonania
Wykonanie galwanizacji
• Pacjenta naleŜy ułoŜyć wygodnie, aby miał rozluźnione mięśnie
• Oczyścić i odtłuścić skórę w miejscu zabiegu
• Małe ubytki na skórze przykryć płatkami gazy/wazeliną i nałoŜyć na nie płatek folii
• NaleŜy sprawdzić czy elektrody mają gładką powierzchnie i czy przewody nie mają uszkodzonej izolacji
5.NaleŜy pouczyć pacjenta jak ma się zachowywać w czasie zabiegu oraz objaśnić, jakie uczucie wywołuje prąd, oraz Ŝe w razie złego samopoczucia ma zawiadomić terapeutę 6.NaleŜy polecić pacjentowi zdjęcie metalowych przedmiotów
7.Umieścić wilgotne, czyste podkłady, później elektrody w odpowiedniej odległości od siebie, aby nie wystąpiło tzw. działanie brzegowe, nałoŜyć opaskę uciskową lub bandaŜem unieruchomić elektrody 8.Prąd włączać powoli, stopniowo zwiększając natęŜenie do uzyskania wskazanej dawki 9.W razie wystąpienia jakichkolwiek objawów niepoŜądanych tj. kłucie, ból, pieczenie, naleŜy przerwać zabieg
10.Dokładną kontrolę skóry naleŜy przeprowadzić takŜe po zabiegu
11.Elektrody do wielokrotnego uŜytku naleŜy po zabiegu umyć wodą z mydłem, opłukać, przetrzeć alkoholem, wysuszyć
Jonoforeza
• Jest to zabieg elektroleczniczy polegający na wprowadzeniu do tkanek jonów leków za pomocą prądu stałego.
• Do tego zabiegu mogą być uŜywane tylko te związki, które ulegają dysocjacji elektrolitycznej, czyli: kwasy, zasady i sole.
• Gdy aktywny składnik leku jest anionem (-), to elektrodą czynną jest katoda (-)
• Gdy aktywny składnik leku jest kationem (+), to elektrodą czynną jest anoda (+) Miejsce i sposób ułoŜenia elektrod
Elektroda czynna ułoŜona jest nad tkanką, do której wprowadzany jest lek.
Elektroda bierna, zamykająca obwód zazwyczaj ułoŜona jest przeciwlegle w stosunku do elektrody czynnej-poprzeczny przepływ prądy (najczęściej)
Podkład lekowy umieszczamy bezpośrednio na skórze, następnie podkład pośredni i elektrodę Dawkowanie
• Dawka słaba: 0,01-0,1 mA/cm2
• Dawka średnia: do 0.3 mA/cm2
Czas trwania zabiegu: 10-20 min.
Tylko w jonoforezie histiaminowej i adrenalinowej zabieg trwa znacznie krócej 3-5 min.
Ilość zabiegów: 10-15
Leki do jonoforezy
Biegun wprowadzający
anoda (+)
• chlorek wapnia
• wodorowęglan sodowy
• siarczan cynku
• Contractubex
• histiamina
• hialuronidaza
Biegun wprowadzający
katoda (-)
• salicylan sodu
• ketonal
• jodek potasu
• borowina
• alfa-hydroksykwasy (AHA)
• kwas nikotynowy
Działanie i zastosowanie
• kwas askorbinowy
Działanie-uelastycznia ścianki naczyń krwionośnych, wzmaga odporność, przeciwzapalne Zastosowanie-trądzik róŜowaty, trądzik pospolity, odmroŜenia, zwiotczenie skóry, przebarwienia skóry 2. Wodorowęglan sodowy
Działanie-rozmiękczające, przeciwzapalne, bakteriobójcze
Zastosowanie-łojotok, trądzik pospolity
3. Salicylan sodu
Działanie-zwiększa przepuszczalność naczyń włosowatych, zmniejsza odczyny zapalne i objawy bólowe, bakteriobójcze
Zastosowanie-trądzik pospolity, łojotok, odmroŜenia
4. Chlorek wapnia
Działanie-przyspiesza regenerację tk. nerwowej, przeciwzapalne, odczulające, uszczelniające naczynia, resorpcyjne
Zastosowanie-nerwice naczyniowe, uczulenia, nerwobóle, trądzik róŜowaty, odmroŜenia 5. Ketonal
Działanie/ Zastosowanie – przeciwbólowe
6. Jodek potasu
Działanie-zmiękcza tkankę łączną
Zastosowanie- blizny, bliznowce, zrosty i zgrubienia łącznotkankowe 7. Siarczan cynku
Działanie-przeciwzapalne, ściągające i wysuszające
Zastosowanie- trudno gojące się rany, droŜdŜyce paznokci
8. Alfa-hydroksykwasy
Działanie-
złuszczanie zewnętrznych warstw naskórka, nawilŜają, pobudzają do syntezy kolagenu Zastosowanie- starzenie skóry, trądzik
9. Contractubex
Działanie-zmiękcza tk. łączną
Zastosowanie-blizny, bliznowce
10. Borowina
Działanie-przeciwzapalnie, bakteriobójcze, regeneruje uszkodzenia tkanek Zastosowanie-stany zapalne stawów, nerwów, blizny
11. Histiamina
Działanie-rozszerzenie naczyń krwionośnych
Zastosowanie-zaburzenia krąŜenia obwodowego, zapalenie naczyń
12. Hialuronidaza
Działanie-przeciwzapalne, resorpcyjne, zwiększające przepuszczalność tkanek i zmiękczające tk. łączną
Zastosowanie- blizny, bliznowce, stany zapalne tkanek
13.kwas nikotynowy
Działanie-rozszerza naczynia skóry, serca i mózgu
Zastosowanie-sinica kończyn
Wskazania do stosowania jonoforezy
• Rozszerzone naczynia
• Nerwice naczyniowe
• OdmroŜenia
• Trądzik
• Zwiotczenie skóry i mięśni
• Blizny i bliznowce
Przeciwwskazania do jonoforezy
Podobne jak przy galwanizacji.
Dodatkowo naleŜy uwzględnić moŜliwość wystąpienia uczulenia na środki stosowane w jonoforezie