Akcent

http://xpicto.republika.pl/slavonia/zagadnienia/akcent.html

Akcent

Akcent w Słowiańszczyźnie można podzielić na wiele sposobów

I. wg miejsca występowania:

1. stały

a. inicjalny (na pierwszą sylabę) języki:

czeski

słowacki

dolnołużycki

górnołużycki

b. paroksytoniczny (na przedostatnią sylabę)

polski

c. proparoksytoniczny (na trzecią od końca sylabę)

macedoński

2. ruchomy, swobodny

rosyjski

ukraiński

białoruski

serbsko-chorwacki

słoweński

bułgarski

II. charakteru

1. toniczny

(melodyczny):

w

językach:

serbsko-chorwackim

i

słoweńskim

2. dynamiczny (przyciskowy): w pozostałych

Akcent inicjalny. W językach łużyckich odstępstwa od zasady akcentowania pierwszej sylaby w zdaniu dotyczą przede wszystkim wyrazów obcego pochodzenia, np. GŁU: teorija, literatura, DŁU: gratulowaś, september.

Akcent paroksytoniczny. Występuje w języku polskim.

Istnieją nieliczne wyjątki:

1. wyrazy obce, np.: matematyka, fizyka, reguła

2. formy czasu przeszłego: widzieliśmy, czytaliście

3. formy trybu przypuszczającego: widzielibyśmy, czytalibyście 4. liczebniki: czterysta, osiemset

Akcent proparoksytoniczny występuje w języku macedońskim. Pada na trzecią sylabę od końca, jeśli wyraz ma 3 lub więcej sylab, np.: Македонија.

1 z 3

2008-06-10 16:41

Akcent

http://xpicto.republika.pl/slavonia/zagadnienia/akcent.html

Akcent na sylabie przedostatniej występuje:

1. w wyrazach dwusylabowych, np.: пише, вода,

2. w imiesłowach, np.: носејќи, плачејќи,

3. niektóre przysłówki dla odróżnienia od rzeczowników, np.: летово 'tego lata' - летово 'to lato'; зимава 'tej zimy' - зимава 'ta zima'

4. niektóre przysłówki: одвај 'ledwo', тамам 'właśnie'

5. oraz niektóre wyrazy obce.

Akcent swobodny. Z wyjątkiem języka serbsko-chorwackiego, akcent może padać na dowolną sylabę wyrazu. Języki rosyjski, ukraiński i białoruski wykazują szereg zbieżności akcentowych, tak że niektórzy twierdzą, że użytkownicy tych języków nie muszą uczyć się akcentuacji pozostałych dwóch języków.

W języku bułgarskim akcent pada najczęściej na sylabę drugą, potem pierwszą, następnie trzecią; nie ma jednak ograniczeń występowania akcentu.

W języku słoweńskim akcent jest silnie związany z iloczasem samogłosek. W

każdym wyrazie może wystąpić jedynie jedna długa samogłoska i jest ona akcentowana, gdy w wyrazie nie ma samogłoski długiej akcent pada na sylabę ostatnią. Wyjątki od tej reguły zbiera się w listy.

W języku serbsko-chorwackim akcent nie może padać na sylabę końcową.

Wyrazy obce mogą mieć także dopuszczalny akcent na końcu wyrazu.

Akcent toniczny występuje w językach:

serbsko-chorwackim: 4 typy (nieoznacza się akcentu w piśmie):

1. krótki opadający (oznaczany znakiem \\ nad literą) wymawia się krótko, podobny do polskiego akcentu, np. sì`la, kò`ža, lò`š; 2. długi opadający (oznaczanu łuczkiem z rogami skierowanymi ku dołowi nad literą), wymawiany długo, początkowo wysoki, potem opada; tak jakby głoska była podwójna z polskim akcentem na pierwszej z nich, np.: ko(st wymawia się jak [koost], lo(v, sve(t, tri(, sù`d, tr(g;

3. krótki rosnący (oznaczany znakiem \ nad literą), wymawiany krótko z rosnącą wysokością tonu, praktycznie głoskę akcentowaną wymawia się jakby nie była akcentowanano, np. ùčitelj, ùdati, ràkija 4. długi rosnący (oznaczany znakiem / nad literą), wymawiany długo z rosnącą wysokością; tak jakby głoska była podwójna z polskim akcentem na drugiej z nich, np.: dúša wymawia się jak [duuša], míran, náslov.

2 z 3

2008-06-10 16:41

Akcent

http://xpicto.republika.pl/slavonia/zagadnienia/akcent.html

Akcenty te kładzie się także na zgłoskotwórcze r, np.: na vrhu brda vŕba mr``da 'na szczycie wzgórza wierzba się kołysze'.

słoweńskim, tu jednak nie ma symetrii i głoski krótkie wymawiane są w tonacji opadającej, a długie w opadającej bądź rosnącej.

Trzeba pamiętać, że w języku słoweńskim są dwa prawidłowe systemu akcentowe: uwzględniający intonację (starszy, występujący w Karyntii, Słowenii Weneckiej, Krainie: Górnej, Dolnej i w części Białej, a także w Lublanie) i drugi, nieuwzględniający intonacji, w którym występuje akcent dynamiczny swobodny z iloczasem.

Wstecz

Spis treści

Wstęp

Na początek strony

3 z 3

2008-06-10 16:41