EKONOMIA – E-LEARNING (WARSZTATY 8)
WARSZTATY 8
ROZWIĄZANIA ZADAŃ
ZADANIA OBOWIĄZKOWE
Zadanie 1
Do kaŜdej z wymienionych niŜej sytuacji dopasuj odpowiednią formę rynku. Wstaw (+) we właściwej rubryce.
Sytuacja
Konkurencja
Monopol
Oligopol
Konkurencja Monopson
doskonała
monopolist.
a) dość duŜa liczba przedsiębiorstw
oferujących obuwie markowe po
+
zbliŜonych cenach
b) wyłączny dostawca usług
+
telekomunikacyjnych
c) bardzo duŜa liczba rolników
oferujących marchewkę po
+
identycznych cenach
d) kilka wielkich przedsiębiorstw
zaspokajających całość popytu na
+
rynku opon samochodowych
e) wyłączny nabywca kombajnów
+
węglowych
f) wyłączny dostawca kolejowych
+
+
usług przewozowych
Komentarz do (f)
Dostawca jest monopolistą w dziedzinie transportu kolejowego, ale zdaje sobie sprawę z moŜliwości konkurencji ze strony innych dostawców usług transportowych. Będzie więc prawdopodobnie zachowywał się jak oligopolista, a nie jak monopolista.
Zadanie 2
PoniŜsza tabela pokazuje hipotetyczne wskaźniki koncentracji oraz dostarcza pewnych informacji o korzyściach skali w róŜnych gałęziach.
Gałąź
Wskaźnik koncentracji CR3
Liczba przedsiębiorstw mieszczących
(udział w rynku 3 największych
się na rynku przy produkcji równej
przedsiębiorstw)
minimalnej skali efektywnej
I.
100
1
II.
11
221
III.
81
3
1
EKONOMIA – E-LEARNING (WARSZTATY 8)
IV.
49
5
V.
21
195
Polecenia:
1. Która z tych gałęzi najprawdopodobniej stanie się monopolem?
Gałąź I ze względu na występowanie znaczących (w porównaniu z rozmiarami rynku) korzyści skali.
2. Która z gałęzi będzie działać w warunkach zbliŜonych do konkurencji doskonałej?
Gałęzie II i V. W obu gałęziach trzy największe przedsiębiorstwa dostarczają niewielką
część całej podaŜy rynkowej. W dodatku widać wyraźnie, Ŝe nie występują duŜe korzyści skali, poniewaŜ minimalna efektywna skala produkcji jest bardzo mała w porównaniu z rozmiarami rynku.
3. W której gałęzi warunki sprzyjają powstaniu oligopolu?
Wydaje się, Ŝe gałęzie III i IV mogą zapewnić egzystencję tylko kilku firmom.
4. W której gałęzi powstanie oligopolu nie jest prawdopodobne?
Powstanie oligopolu nie jest prawdopodobne w gałęziach II lub V, poniewaŜ działać w nich będzie zapewne wiele przedsiębiorstw. Czy gałąź I mogłaby być oligopolem? Być moŜe. Nie mamy jednak pewności, gdyŜ znamy jedynie wskaźnik koncentracji produkcji dla trzech największych przedsiębiorstw; nie wiemy równieŜ czy osiągają one minimalną skalę
produkcji zapewniającą efektywność. Praktyki monopolistyczne mogą być ograniczane przez obowiązujące prawo; monopoliście mogą równieŜ zagraŜać konkurenci z innych gałęzi. Istotne jest równieŜ to, Ŝe krzywa kosztu przeciętnego poniŜej minimalnej skali efektywnej ma stromy przebieg.
Zadanie 3
Które z poniŜszych cech są typowe dla stanu długotrwałej równowagi w gałęzi, w której panuje konkurencja monopolistyczna? Wstaw (+) w odpowiedniej rubryce (tak / nie) Cechy
Tak
Nie
a) poszczególne przedsiębiorstwa osiągają jedynie niewielkie zyski
+
monopolistyczne
b) poszczególne przedsiębiorstwa chętnie sprzedałyby więcej przy istniejącej
+
cenie
c) ma miejsce róŜnicowanie produktu
+
d) wszystkie przedsiębiorstwa mają do czynienia z opadającą krzywą popytu
+
2
EKONOMIA – E-LEARNING (WARSZTATY 8)
e) przedsiębiorstwa wytwarzają poniŜej swoich moŜliwości produkcyjnych
+
f) przedsiębiorstwa maksymalizują zyski w punkcie, w którym koszt
+
krańcowy równa się utargowi krańcowemu
g) między przedsiębiorstwami działającymi w gałęzi istnieje zmowa
+
h) zyski realizowane przez przedsiębiorstwa pokrywają jedynie koszt
+
alternatywny wyłoŜonego kapitału
Komentarz:
(a) W długim okresie przedsiębiorstwa osiągają równowagę w punkcie styczności utargu przeciętnego z kosztem przeciętnym - nie mogą więc na dłuŜszą metę mieć zysków monopolowych. Gdyby było inaczej, zadziałałyby bodźce zachęcające nowe firmy do wejścia do tej gałęzi.
(g) W gałęzi, w której panuje konkurencja monopolistyczna, istnieje duŜa liczba przedsiębiorstw, co ogranicza moŜliwość zmowy.
ZADANIA DODATKOWE
Zadanie 1
Z konkurencją monopolistyczną mamy do czynienia, kiedy w danej gałęzi działa wielu producentów wytwarzających bliskie substytuty, co powoduje, Ŝe kaŜdy z nich ma ograniczoną moŜliwość wpływania na cenę swoich wyrobów. Przykładem moŜe być dość duŜa liczba przedsiębiorstw oferujących obuwie markowe po zbliŜonych cenach. Podaj inne przykłady, na ich podstawie scharakteryzuj główne cechy konkurencji monopolistycznej, jednej ze struktur rynkowych.
Odpowiedź:
Przykładami firm działających w warunkach konkurencji monopolistycznej są (m.in.):
• małe sklepiki spoŜywcze na osiedlu (mogą one wykorzystywać swoje dogodne połoŜenie i ustalać ceny do pewnego stopnia wyŜsze niŜ w supermarkecie);
• restauracje (zróŜnicowane pod względem wystroju wnętrza i atrakcyjności potraw);
• zakłady fryzjerskie (salony);
• salony kosmetyczne oraz innego rodzaju usługi.
Firma działająca w warunkach konkurencji monopolistycznej ma do czynienia z opadającą
krzywą popytu. Pojedyncze firmy, wykorzystując niejednorodność oferowanych produktów, dysponują pewnym stopniem siły monopolowej, pozwalającym im często na utrzymanie istniejącego poziomu cen, a w pewnych szczególnych warunkach nawet na niewielkie podniesienie cen bez ryzyka utraty klientów.
Równocześnie są świadome tego, Ŝe nie mają szans na opanowanie rynku i przejęcie na nim kontroli. Muszą się takŜe liczyć z tym, Ŝe wysokie zyski, jakie osiągają, mogą przyciągać
nowe firmy, które w długim okresie pomniejszą ich udziały w rynku, a tym samym wpłyną
na moŜliwość kształtowania cen i poziomu zysku.
3
EKONOMIA – E-LEARNING (WARSZTATY 8)
DąŜąc do utrzymania lub umocnienia swojej pozycji na rynku stosują róŜne formy walki konkurencyjnej. Mogą np. zaoferować niŜszą cenę od cen oferowanych przez konkurentów.
Tę formę walki konkurencyjnej nazywamy konkurencją cenową. Dla konkurencji monopolistycznej bardziej charakterystyczna jest jednak konkurencja niecenowa, której celem jest zróŜnicowanie produktów przez wprowadzenie zmian jakościowych produktów, popularyzację marki firmowej, uatrakcyjnienie form sprzedaŜy, stosowanie efektownych opakowań, korzystnych warunków gwarancji, serwisu, etc.
WaŜnym elementem konkurencji niecenowej jest postęp techniczny stwarzający warunki dalszego róŜnicowania produktów oraz promocja sprzedaŜy (w tym: reklama) umoŜliwiająca dotarcie do nowych klientów.
Podsumowując,
konkurencja
monopolistyczna
występuje
w
gałęziach,
które
charakteryzują się następującymi cechami:
• na rynku działa wielu producentów i wielu nabywców;
• istnieje nieograniczona swoboda wejścia nowych firm na rynek całej gałęzi;
• produkty wytwarzane przez róŜne firmy nie są jednorodne, są zróŜnicowane pod względem cech uŜytkowych oraz mają bliskie substytuty;
• producenci i konsumenci mają doskonałe informacje o rynku.
Zadanie 2
PoniŜszy rysunek pokazuje zachowanie się przedsiębiorstwa maksymalizującego zysk w warunkach konkurencji monopolistycznej.
RÓWNOWAGA PRZEDSIĘBIORSTWA W KONKURENCJI MONOPOLISTYCZNEJ
4
EKONOMIA – E-LEARNING (WARSZTATY 8)
Polecenia:
1. Jaką wielkość produkcji wytworzy przedsiębiorstwo?
MR = MC przy produkcji OG
2. Po jakiej cenie produkcja zostanie sprzedana?
OF
3. Czy przedsiębiorstwo osiągnie w tej sytuacji zysk nadzwyczajny? Jeśli tak, to wskaŜ jej wielkość.
Tak - pole EFLK
4. Czy jest to, według Ciebie - obraz równowagi danego przedsiębiorstwa w krótkim czy w długim okresie? Uzasadnij odpowiedź. WskaŜ, jak wyglądałaby sytuacja przedsiębiorstwa w innym co do długości okresie (tzn. w okresie, którego nie dotyczy rysunek)?
Rysunek przedstawia równowagę krótkookresową. Występowanie zysków nadzwyczajnych przyciągnie bowiem do gałęzi nowe firmy, co sprawi, Ŝe krzywa popytu na produkty rozpatrywanego przedsiębiorstwa stanie się bardziej elastyczna przy dowolnej cenie i przesunie się w lewo. Stanie się tak na skutek zwiększenia się liczby produktów substytucyjnych oraz utraty niektórych klientów na rzecz nowych firm, przybywających do gałęzi. Proces ten będzie trwał tak długo, aŜ przeciętne pod względem poziomu rentowności przedsiębiorstwo w gałęzi osiągnie równowagę w punkcie styczności krzywej popytu z długookresową krzywą kosztów przeciętnych, zadowalając się zyskiem normalnym.
5