Intuicja - próba definicji
- wyczucie, przeczucie; akt albo proces bezpośredniego uzyskiwania wiedzy albo pewności w jakiejś sprawie bez rozumowania albo wnioskowania.
- intuitio ‘wejrzenie’; od intueri ‘wpatrywać się; kontemplować, (in ‘w’ ; tueri
‘spogladać’)
- cechy:
-
zmysłowość
-
bezpośredniość
-
„naoczność poznania”
Intuicja - próba dookreślenia
Bowers (1994):
filozoficznie
- natychmiastowe zrozumienie idei
-
bez
świadomej analizy tej idei
psychologicznie
- odczucie prawidłowości rozwiązania
- brak dowodów potwierdzających to odczucie
Mówimy:
Mam
rację! Ale dlaczego?
- forma metapoznania
wgląd - klasyczna definicja
- nagła zmiana percepcji problemu
- dwa konieczne elementy:
- doświadczenie nagłości rozwiązania
- zasadnicza zmiana sposobu widzenia problemu
- niekiedy również:
- doświadczenie impasu lub porażki po którym następuje przerwa w aktywnym zaangażowaniu się w problem
cechy wglądu
- nieudane próby i frustracja
- przerwa inkubacyjna
- zmiana struktury myślenia
- nagłość rozwiązania
- “olśnienie” i euforia
- nieciągłość, przejście fazowe
klasyczna analiza jednostkowej zdobyczy myślenia (single achievement thought –
Wallas, 1926)
- przygotowanie - preparation
- inkubacja - incubation
- iluminacja - ilumination
- weryfikacja - verification
Przygotowanie
- gromadzenie wiedzy o problemie
- poznanie logicznych reguł domeny
- kształtowanie postawy wobec problemu
- uświadomienie sobie istnienia problemu wymagającego rozwiązania i jego analiza
- odpalenie „gotowców” i ich weryfikacja
Inkubacja
- odłożenie i odpoczynek od problemu, regeneracja
- brak świadomego myślenia o problemie (2 formy inkubacji: praca nad innym problemem vs. odpoczynek)
- wygaszanie sztywnych nastawień (po doświadczeniu porażki lub impasu w poprzedniej fazie)
- swobodna praca nieświadomych procesów
- losowa fuzja reprezentacji pamięciowych
- możliwość poszukiwania pozytywnych informacji Iluminacja
- przedostanie się nieświadomych myśli w obszar doznań świadomych
- reakcja „aha”
Weryfikacja
- sformułowanie rozwiązania
- sprawdzenie prawidłowości rozwiązania
- odrzucenie lub potwierdzenie
- udoskonalenie
Intuicja a wgląd
Policastro (1995):
- intuicja to mglista i ukryta wiedza niemożliwa do zwerbalizowania (jest, ale nie wiadomo jak i co)
Mówimy: Mam intuicję !
- nagła, jasna świadomość problemu i jego rozwiązania (proces, który można próbować opisać)
Mówimy: Doznaje wglą du!
Kolańczyk:
- intuicja statystyczna (chłopski rozum)
- korzystanie z typowych, reprezentatywnych danych
- „statystyka doświadczeń własnych”
- brak podmiotowego zaangażowania w decyzję, sąd
-
wyrazistość, dostępność, reprezentatywność
- intuicja kobieca (podstawą ocena afektywna)
- intuicja twórcza
-
nieautomatyczna
- jej efektem jest twórcze dzieło
Trzy ujęcia zjawiska wglądu
- Metafora wizualna:
Wglą d jest jak nagły błysk flesza reorganizacja pola percepcyjnego – to samo wrażenie spostrzegane według innej zasady
- wgląd jako zjawisko percepcyjne
- prawa psychologii postaci
- wgląd jako uzupełnianie wzorca
- wgląd jako przeformułowanie problemu
- Metafora przestrzeni:
Wglą d jest jak znalezienie wyjś cia z labiryntu
- wgląd jako zjawisko pamięciowe
- złe zdefiniowanie przestrzeni problemowej
- konieczna rekonfiguracja sieci semantycznej
- Połączenie metafor:
- wgląd jako zjawisko dwustopniowe
1. percepcyjne - proces rozpoznawania wzorców (dostrzeżenie możliwych kierunków działania)
2. pamięciowe proces wnioskowania w oparciu o reprezentacje umysłowe (wybranie kierunku, odpowiednich przekształceń i ich zaaplikowanie) intuicyjność - racjonalność myślenia Kwestionarusz I-R Kolańczyk
Adamska (1989):
intuicjoniści charakteryzują się:
- pamięcią konkretną
- pamięcią zmysłową
=>kodowanie: konkretne, obrazowe, wyobrażeniowe
- o małej pojemności kategorialnej
- o globalnych kryteriach klasyfikacji
=> poziom przetwarzania płytki o dużym zakresie
=> ekstensywność uwagi i pamięci
Język i mowa
Język - definicja
- system kodowania znaczeń poprzez wykorzystanie skończonego zbioru symboli (dźwięków mowy lub znaków pisma). Operowanie na symbolach podlega regułom gramatycznym, swoistych dla każdego języka naturalnego lub sztucznego
- zdolność do używania języka jako systemu kodowania znaczeń cechą wyróżniającą gatunek ludzki
funkcje języka
- komunikacyjna (język jako medium porozumiewania się)
- poznawcza (język wspomaga przetwarzanie informacji)
- ekspresyjna (wyrażanie stanów podmiotu)
- referencyjna (opis rzeczywistości pozajęzykowej, trójkąt semantyczny) kilka danych liczbowych
- języki świata
- język naturalny i język sztuczny
- zasób słów
- produktywność
- skończona liczba słów i reguł -> nieskończona liczba zdań Poziomy języka
- fonologiczny
- semantyczny
- syntaktyczny
- pragmatyczny
Główne pytania
- Język a poznanie
- hipoteza determinizmu językowego Sapira - Whorfa
- relatywizm językowy
- wyniki badań międzykulturowych
- Problem natywizmu
- koncepcja LAD (language acquisition device) Chomsky’ego
- wrodzona kompetencja językowa
- gramatyka generatywna
- struktura głęboka
- struktura powierzchniowa
- rozwój kompetencji językowej
<1 r.ż. - głużenie, gawożenie, prozodia
1 r.ż. - pierwsze słowa
2 r.ż. - mowa telegraficzna
3 r.ż. - błąd nadrozciągłości znaczeń, błąd hiperregulacji
- rozwój słownika
- dwujęzyczność i wielojęzyczność
Mowa - definicja
- używanie języka w celu przekazywania znaczeń oraz wpływania na zachowania cudze lub własne.
- zdolność gatunku ludzkiego do przekazywania i odbierania komunikatów językowych za pomocą wyrażeń wokalnych lub znaków pisma percepcja i produkcja mowy
- planowanie mowy
- kodowanie semantyczno - syntaktyczne
- kodowanie fonologiczne
- rozumienie przekazów językowych