Bezrobocie - nadwyŜka osób zdolnych do pracy i gotowych ją podjąć w stosunku do
aktualnie wolnych miejsc pracy.
>> Przyczyny bezrobocia:
- Upadek zakładów przemysłowych i likwidacja niektórych gałęzi przemysłu, np. górnictwa
- Wysokie koszty pracy
- Często zmieniający się kodeks pracy; biurokracja
- Robotyzacja i automatyzacja; inwestycja w nowoczesne technologie zastępujące prace ludzi
- Recesja gospodarcza
- Zahamowanie procesów inwestycyjnych; odpływ zagranicznego kapitału do innych krajów
- Wkroczenie wyŜu demograficznego w wiek produkcyjny
- Wykształcenie pracowników niedostosowane do potrzeb rynku
- Otwarcie tynku na konkurencyjne towary import_owane; niska konkurencyjność w
porównaniu z producentami z tych państw, gdzie siła robocza jest tania (Chiny, Indie,
Tunezja, kraje Trzeciego Świata).
>> Rodzaje bezrobocia:
- Strukturalne - związane z upadkiem pewnych gałęzi przemysłu, ograniczeń produkcji lub zanikiem pewnych dziedzin działalności gospodarczej
- Koniunkturalne - związane z wahaniami stanu gospodarki - powstaje w wyniku
zmniejszenia się popytu
- Sezonowe - związane ze zmianą pór roku, które wpływają na wielkość zatrudnienia w
niektórych gałęziach przemysłu - np. prace polowe, budownictwo
- Utajone (ukryte) - spowodowane jest zatrudnieniem większej liczby osób, niŜ wynika to z realnych potrzeb ekonomicznych
- Technologiczne - związane z wprowadzeniem postępu technicznego, zastępowaniem pracy
ludzi pracą maszyn i urządzeń
>> Konsekwencje bezrobocia:
Pogarsza się sytuacja materialna bezrobotnych i ich rodzin, co doprowadza rozwoju patologii społecznych - rozwój alkoholizmu, narkomania; wzrasta przestępczość; narastanie
niepokojów w społeczeństwie wywołane strajkami; osoby zwalniane z pracy mają poczucie
beznadziejności, społecznej bezuŜyteczności - wzrasta liczba samobójstw; straty budŜetu państwa wynikające z wypłacania zasiłków dla bezrobotnych.
>> Bezrobocie a działalność państwa
Aktywna polityka państwa - przykłady: publiczne programy zatrudnienia (roboty publiczne), bezzwrotna pomoc finansowa lub ulgi dla przedsiębiorstw, które tworzą nowe miejsca pracy, poŜyczki dla bezrobotnych w celu załoŜenia własnej działalności gospodarczej, szkolenia umoŜliwiające bezrobotnym podniesienie kwalifikacji, obniŜenie przez państwo obciąŜeń
składkowych (ZUS), tworzenie biur pracy.
Pasywna polityka państwa - zasiłki dla bezrobotnych, jednorazowe odszkodowania dla osób zwalnianych z pracy, dodatki związane z wcześniejszym przejściem na emeryturę.
1
Bezrobocie uwaŜane jest za konieczny element gospodarki rynkowej. Pewien poziom
bezrobocia (5-7%) jest w gospodarce nieunikniony (tzw. naturalna stopa bezrobocia).
Gospodarka, aby funkcjonować musi mieć moŜliwość zatrudnienia nowych pracowników,
którzy są gotowi podjąć pracę. W okresie PRL mieliśmy do czynienia z pełnym
zatrudnieniem. W rzeczywistości osiągnięto ten stan drogą nadmiernego i nieefektywnego
zatrudnienia w przemyśle oraz zbyt rozbudowanych instytucji administracji państwowej i
gospodarczej. Prowadziło to do niskiej wydajności, braku dyscypliny i poszanowania pracy.
W wyniku zmian po 1989 roku przerosty zatrudnienia uległy szybkiej redukcji, gdyŜ
przedsiębiorstwa dąŜyły do obniŜenia kosztów produkcji. W trakcie przekształceń
własnościowych i strukturalnych w Polsce bezrobocie szczególnie dotknęło pracowników
przemysłu cięŜkiego, włókienniczego i górnictwa. Na wsi likwidacji uległy państwowe
gospodarstwa rolne (PGR), część spółdzielni i kółek rolniczych. Spowodowało to bardzo duŜe bezrobocie, zwłaszcza w województwach północnych i zachodnich, gdzie było wiele ziemi
państwowej.
Obecnie, rynek pracy staje się globalny - coraz łatwiej znaleźć zatrudnienie w innych
państwach. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej ciekawą alternatywą są krajowe rynki
pracy w Anglii, Irlandii oraz we Włoszech. Wg Głównego Urzędu Statystycznego, pod koniec 2006 roku na emigracji przebywało ok. 2 mln Polaków. Na bezrobocie naraŜeni są głównie
pracownicy o niskim poziomie wykształcenia lub wąsko wyspecjalizowani - 70% ludzi
pozostających bez pracy posiada wykształcenie podstawowe lub zawodowe. Nowym
zjawiskiem jest bezrobocie wśród absolwentów wyŜszych uczelni, poniewaŜ na rynek pracy
wchodzą roczniki wyŜu demograficznego z lat 80. Często okazuje się równieŜ, Ŝe absolwenci znajdują pracę poniŜej prezentowanego przez nich poziomu wykształcenia. WiąŜe się to z
niŜszymi zarobkami, co utrudnia stabilizację sytuacji osobistej. Warto zwrócić uwagę na fakt, Ŝe bezrobocie dotyka głównie kobiety, pomimo, Ŝe są one zazwyczaj lepiej wykształcone od męŜczyzn.
>> Współczesne tendencje na rynku pracy:
- Słabnie zapotrzebowanie na proste, niewymagające kwalifikacji prace fizyczne; maleje
liczba robotników
- Redukcja etatów; nacisk połoŜony na part time (praca na określone godziny lub okres czasu np. 3 miesiące)
- Wyraźne oddzielenie własności od zarządzania - aby zarządzać trzeba mieć
wyspecjalizowaną wiedzę, której właściciel nie posiada; szybko rozrasta się klasa
menadŜerów
- Komputer, jako narzędzie pracy zamazuje podział na prace fizyczne i umysłowe np.
kierowca autobusu oprócz kierowania pojazdem musi takŜe potrafić obsługiwać nowoczesną
aparaturę w pojeździe
>> Kobiety na rynku pracy:
- Uzyskują niŜsze zarobki niŜ męŜczyźni zatrudnieni na tym samym stanowisku
- Efekt glass ceiling (szklany sufit) - kobiety doświadczają barier związanych z awansem i zajmowaniem stanowisk kierowniczych
- Aktywność zawodowa kobiet jest mniejsza niŜ męŜczyzn; Słowenia i Szwecja mają
największy odsetek kobiet czynnych zawodowo w całej UE; brak programów aktywizujących
2
kobiety do podjęcia pracy po urodzeniu dziecka
- Segregacja zawodowa - bariery dostępu kobiet do niektórych zawodów. MęŜczyźni pracują głównie, jako lekarze, naukowcy, inŜynierowie, politycy - brak w tych kategoriach
zawodowych przykładów spektakularnych sukcesów kobiet.
Znajdują one zatrudnienie głównie w sferze usług - m.in., jako sekretarki, nauczycielki w szkołach podstawowych, bibliotekarki. Pracodawcy podczas rekrutacji na stanowiska pracy kierują się stereotypami uznając, Ŝe kobiety są predysponowane do pewnych zawodów, a nie nadają się do innych
- Wykonywanie nisko płatnych zajęć przez kobiety - feminizacja zawodów nisko płatnych
3