zlachta, była uprzywilejowanym stanem. Przywilej natomiast jest to korzystne uprawnienie dla osoby, grupy
ludzi lub instytucji. Jednym z pierwszego rodzaju przywilejów był immunitet. W Polsce szczególnego znaczenia
nabrały przywileje szlacheckie, wydawane przez władców polskich w XIV - XVI wieku. Panujący w zamian za
określone ustępstwa wobec jego postulatów nadawał stanowi szlacheckiemu szczególne uprawnienia polityczne,
gospodarcze oraz sądowo - administracyjne. Gdy przywilej otrzymywał cały stan szlachecki przywilej nosił miano
przywileju generalnego, natomiast gdy przywilej otrzymywała szlachta z danego terytorium (np. dzielnicy, jednej
lub kilku ziem) przywilej nazywano przywilejem prowincjonalnym lub ziemskim.
ednym z pierwszych, ważniejszych przywilejów był przywilej budziński wydany w 1355 roku w Budzie przez
króla Ludwika Węgierskiego. Zobowiązywał się on nie pobierać nadzwyczajnych podatków, wynagradzać straty
poniesione przez szlachtę w zagranicznych wyprawach wojennych oraz w czasie podróży utrzymywać się z
własnych środków. Zabiegając o uznanie praw swoich córek do tronu polskiego wydał w 1374 roku w Koszycach
przywilej koszycki. Był to akt dotyczący całej szlachty polskiej. Przywilej ten zwalniał szlachtę z podatków, z
wyjątkiem poradlnego - 2 groszy z łanu chłopskiego. Od tego czasu na każdy podatek nadzwyczajny król musiał
uzyskać zgodę szlachty, a jej udział w pospolitym ruszeniu obowiązywał tylko na terenie państwa polskiego.
akże w czasie wypraw poza granice kraju szlachta miała otrzymywać wynagrodzenie, a w wypadku dostania
się do niewoli król miał obowiązek wykupienia z niej swych poddanych. Ograniczył także podatki duchowieństwa,
dzięki czemu episkopat udzielił mu poparcia i zgodził się na następstwo córki Ludwika na tronie polskim. Ponadto
król zobowiązywał się do utrzymywania dworu podczas podróży po kraju na własny koszt. Przywilej koszycki
gwarantował obsadzanie urzędów ziemskich dożywotnio i jedynie Polakami osiadłymi na danym terytorium, na
którym miał być sprawowany urząd.
rzywilej ten w wielu punktach utrwalał jedynie istniejący stan rzeczy i doprowadził do dziedziczności tronu w
Polsce przez dynastię andegaweńską. Przyczynił się również do ograniczenia władzy królewskiej, a także do
osłabienia pozycji politycznej miast i ustanowienia przewagi szlachty w państwie. Ważnym skutkiem stało się
powstanie ogólnopolskiej wspólnoty szlacheckiej, będącej podmiotem polityki państwowej, niezależnie od planów i
zamierzeń dynastii.
olejnym przywilejem był przywilej piotrkowski wydany w 1388 roku w Piotrkowie przez Władysława Jagiełłę.