P o j ę c i a p o d s t a w o w e
zespoły automatyki zabezpieczeniowej linii napowietrznej średniego napięcia, baterii
Do roku 2007 w Polsce w tym zakresie obowiązywała PN/E-88600 zgodna
kondensatorów, transformatora potrzeb własnych.
z publikacjami IEC. Rozszerzono znacznie liczbę definiowanych haseł, a także
Terminalem polowym nazywamy mikroprocesorowe urządzenie posiadające
wprowadzono wiele nowych. Zmieniły się znacznie niektóre pojęcia - np. zamiast
przynajmniej jedno łącze cyfrowe z systemem nadzoru (komputerem nadrzędnym),
pojęcia rozrzut wprowadzono zwartość, zmieniono wiele w zakresie dokładności
które realizuje zadania w zakresie obsługi wydzielonego pola elementu systemu
przekaźników. Norma została wycofana w 2007 roku bez zastąpienia przez inną.
elektroenergetycznego
(linii,
transformatora,
generatora,
itp.)
związane
Istnieje norma PN-IEC-60050-448: Mię dzynarodowy słownik terminologiczny
z elektroenergetyczną automatyką zabezpieczeniową eliminacyjną, prewencyjną lub
elektryki. Elektroenergetyczna automatyka zabezpieczeniowa, ale nie ma w nim
restytucyjną oraz dodatkowo w zakresie pomiarów wielkości elektrycznych,
podstawowych haseł. Dostępna jest w języku angielskim i francuskim norma IEC
sterowania łącznikami, rejestracji zdarzeń i zakłóceń,- lokalizacji miejsca zwarcia lub
60050-447 z pojęciami podstawowymi, ale nie została przetłumaczona na język polski
inne (definicja nie jest zawarta w normach).
ani wprowadzona w języku oryginału, ponieważ nie ma to sensu. Definicje są bardzo
Sterownikiem polowym nazywa się terminal polowy, który posiada
czułe na niedokładności tłumaczenia. Nie została też ona wprowadzona jako norma
wbudowane przyciski do sterowania łącznikami (przeważnie tylko wyłącznikiem)
europejska.
i wyświetlacz graficzny umożliwiający wizualizację stanu łączników.
Stąd poniżej zamieszczono pewien wybór haseł podstawowych, czasem
Jeden z podstawowych podziałów przekaźników, to podział na przekaźniki
z dodatkowym wyjaśnieniem, które są potrzebne przy wykonywaniu ćwiczeń
pomiarowe i pomocnicze.
w laboratorium z zakresu elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej,
Przekaźnik pomocniczy - przekaźnik elektryczny (czyli taki, który działa
a opartych na normie PN/E-88600 i własnych doświadczeniach IE PP.
pod wpływem wielkości elektrycznej), przystosowany do zasilania wielkością, której
Przekaźnik - urządzenie lub fragment urządzenia AE (automatyki
wartość albo się znajduje w swoim zakresie roboczym, albo jest praktycznie równa
elektroenergetycznej) przeznaczony do wykonywania skokowych zmian na wyjściu
zeru.
(wyjściach), pod wpływem przyłożenia lub odpowiedniej zmiany wielkości fizycznej
Przekaźnik pomiarowy - przekaźnik elektryczny, w którym zadziałanie
(fizycznych) oddziaływującej (oddziaływujących) na wejściu (wejściach).
następuje z określoną dokładnością, gdy wartość wielkości pomiarowej osiągnie
Terminem tym określa się wszystkie elementy niezbędne do działania
nastawioną wartość rozruchową tej wielkości. Przekaźniki pomocnicze mogą być:
przekaźnika, ale program lub jego fragment, jeśli zasada działania wykorzystuje
pośredniczące, sygnałowe i zwłoczne.
technikę cyfrową.
Przekaźnik pośredniczący - przekaźnik pomocniczy przeznaczony do
Termin "przekaźnik" stosuje się tylko tam, gdzie pomiędzy wejściem
powtarzania skokowych zmian w oddzielonych elektrycznie obwodach, zwiększania
a wyjściem przyrządu występuje pojedyncze działanie przekaźnikowe, np. jest jeden
mocy łączeniowej lub zwielokrotnienia liczby zestyków.
wspólny zespół zestyków. Dla bardziej złożonych urządzeń stosowane są definicje
Przekaźnik sygnałowy - przekaźnik pomocniczy wyposażony w elementy
zamieszczone w dalszej części tekstu.
sygnalizujące optycznie zmianę jego stanu.
Przykładami przekaźników są: przekaźnik nadprądowy RI-3, przekaźniki
Przekaźnik zwłoczny - przekaźnik pomocniczy, w którym czas zadziałania
pomocnicze R-15, przekaźniki czasowe RTx, przekaźniki napięciowe REn i REp.
lub/i odpadu jest celowo wydłużony.
Przekaźnik energoelektryczny - przekaźnik, który ma co najmniej jedno
Wśród przekaźników zwłocznych istnieje grupa przekaźników czasowych
wejście przystosowane do przyłożenia wielkości elektrycznej lub co najmniej jedno
- są to przekaźniki o normowanej dokładności czasu zadziałania.
wyjście
elektryczne
i
jest
przeznaczony
do
stosowania
w
automatyce
Przekaźniki pomiarowe mogą być jednowielkościowe - t.j. takie, które
elektroenergetycznej i/lub przemysłowej.
działają pod wpływem jednej wielkości zasilającej wejściowej (np. przekaźniki
Zespół przekaźnikowy - urządzenie elektryczne zbudowane z przekaźników
napięciowe) lub wielowielkościowe - działające pod wpływem co najmniej dwóch
energoelektrycznych, stanowiące konstrukcyjną i funkcjonalną całość, przeznaczony
wielkości elektrycznych, przy czym wielkość pomiarowa jest funkcją tych wielkości
do stosowania w automatyce elektroenergetycznej i/lub przemysłowej.
(np. przekaźniki kątowe).
Przykładami mogą być: zespół przekaźnikowy nadprądowo-czasowy
W przekaźnikach nadmiarowych zadziałanie następuje przy wzroście
o charakterystyce niezależnej, zespół przekaźnikowy do sterowania walcarką.
wielkości pomiarowej ponad wartość rozruchową (w przybliżeniu równą nastawionej),
Zespół elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej - urządzenie
a w niedomiarowych - przy obniżeniu wielkości pomiarowej.
elektryczne (elektroniczne) stanowiące konstrukcyjną i funkcjonalną całość,
realizujące kompleksowo zadania automatyki obiektu elektroenergetycznego np.
Rozróżnia się dwa rodzaje wielkości zasilających:
Pozostałe wielkości, które charakteryzują dokładność przekaźnika to błędy..
- wielkość zasilająca wejściowa - dla przekaźnika pomiarowego ta wielkość zasilająca,
która albo sama jest wielkością pomiarową, albo uczestniczy w jej wytworzeniu, dla
Błąd bezwzględny - algebraiczna różnica między wartością zadziałania
przekaźnika pomocniczego - ta wielkość zasilająca, która powoduje zadziałanie
wielkości pomiarowej lub czasu zadziałania a wartością nastawienia przekaźnika
przekaźnika, gdy jest doprowadzona do niego w określony sposób i w określonych
pomiarowego lub czasowego.
warunkach.
Błędy względne odnoszone są do wartości nastawienia przekaźnika.
- wielkość zasilająca pomocnicza to każda wielkość zasilająca, która nie jest
Wszelkie błędy definiowane jako średnie wynikają z wartości średniej błędu
wielkością zasilającą wejściową. Wielkość zasilająca pomocnicza to najczęściej tzw.
obliczonego dla niezmiennego nastawienia przekaźnika i liczby pomiarów
napięcie pomocnicze stałe (bardzo rzadko w energetyce zawodowej przemienne),
wykonanych w identycznych warunkach badań.
a wszelkie jej zmiany nie mogą spowodować zadziałania przekaźnika.
Błąd średni normalny; błąd podziałki - uchyb średni wyznaczony
Jest wiele pojęć dotyczących stanów przekaźnika - poniżej podano tylko
w normalnych warunkach badań.
najistotniejsze, pomijając np. te, których znaczenie jest oczywiste.
Warunki normalne są to zdefiniowane przez normę warunki dotyczące np.
Rozruch - przechodzenie przekaźnika od stanu spoczynku do stanu
temperatury, ciśnienia i wilgotności, nastawienia, odkształcenia sygnałów, położenia
pobudzenia lub stanu zadziałania.
przekaźnika i mogą być różne dla poszczególnych rodzajów przekaźników.
Początek rozruchu - chwila, w której przekaźnik rozpoczyna przechodzenie
Błąd średni przekaźnika - średnia arytmetyczna uchybów średnich
od stanu spoczynku do stanu pobudzenia lub zadziałania.
normalnych.
Powyższe dwa terminy są ważne, ponieważ do nich odnosi się wielkości
Błąd graniczny - dla danego nastawienia przekaźnika, przy zadanym z góry
charakteryzujące dokładność przekaźników.
poziomie ufności, największa oczekiwana wartość uchybu w identycznych warunkach
Zadziałanie - wystąpienie skokowej zmiany na wyjściu przekaźnika podczas
badań.
rozruchu.
Błąd graniczny normalny - uchyb graniczny wyznaczony w normalnych
Powrót - przechodzenie przekaźnika od stanu pobudzenia lub zadziałania
warunkach badań.
do stanu początkowego.
Błąd graniczny przekaźnika - największa wartość uchybu granicznego dla
Wartość powrotowa - wartość wielkości zasilającej wejściowej lub wielkości
różnych nastawień przekaźnika.
pomiarowej, przy której następuje w określonych warunkach powrót przekaźnika.
Błąd dodatkowy - algebraiczna różnica między wartością błędu średniego
Wartość zakończenia powrotu - wartość wielkości zasilającej lub wielkości
i wartością błędu średniego normalnego. Powstaje on wówczas, jeśli przekaźnik nie
pomiarowej, przy której następuje w określonych warunkach zakończenie powrotu
jest badany w warunkach normalnych np. przy częstotliwości różnej od znamionowej
przekaźnika - osiągnięcie stanu spoczynku lub stanu początkowego.
lub znacznym odkształceniu wielkości pomiarowej w stosunku do przebiegu
Wartość rozruchowa - wartość wielkości zasilającej wejściowej lub
sinusoidalnego.
wielkości pomiarowej, przy której następuje w określonych warunkach początek
Pojęcia dotyczące dokładności dotyczą całej serii, przede wszystkim nowej,
rozruchu przekaźnika.
fabrycznej produkcji. Dla pojedynczego egzemplarza można wyznaczyć błąd
Wartość nastawcza - wartość nastawiona na przekaźniku, odpowiadająca
bezwzględny i względny oraz błąd średni normalny. Błąd średni przekaźnika dotyczy
wielkości zasilającej wejściowej lub wielkości pomiarowej, przy której następuje
już pewnej próbki (liczby) wyrobów, która zaleca się przyjmować na minimalnym
w określonych warunkach początek rozruchu przekaźnika.
poziomie 10 egzemplarzy.
Wartość zadziałania - wartość wielkości zasilającej wejściowej lub wielkości
We wcześniejszych normach, dokumentacjach przekaźników, a także
pomiarowej, przy której następuje oczekiwana skokowa zmiana w obwodzie
w literaturze dotyczącej EAZ, funkcjonuje równolegle do pojęcia błą d - termin uchyb
wyjściowym ( na wyjściu ) przekaźnika.
(i w konsekwencji uchyb bezwzględny, uchyb względny itd.). W wspomnianych
Dla większości przekaźników wartość zadziałania jest równa wartości
materiałach spotkać można również nie używane współcześnie terminy związane
rozruchowej.
z powtarzalnością działania przekaźników: rozrzut i zwartość.
Współczynnik powrotu - stosunek wartości zakończenia powrotu
do wartości
rozruchowej
(jest
to
jedna
z
najważniejszych
wielkości
charakteryzujących przekaźnik).