Ewa Pisula
Wydział Psychologii
Uniwersytet Warszawski
Ewa.Pisula@psych.uw.edu.pl
Leo Kanner (1943)
Osoby z autyzmem nie mówią lub też mówią
w sposób, który nie służy międzyosobowej
komunikacji
W autyzmie zaburzenia komunikowania się dotyczą:
a) rozumienia funkcji komunikowania się;
b) zarówno ekspresji, jak i rozumienia
komunikatów;
c) komunikowania się niewerbalnego
i werbalnego.
Najwcześniejsze przejawy problemów
w społecznej komunikacji:
- rozumienie wyrazu twarzy,
- tworzenie wspólnego pola uwagi.
Zdolność odczytywania wyrazu twarzy jest jednym z pierwszych etapów rozwoju
zdolności “czytania w umyśle”
Kanner (1943): dzieci z autyzmem są “niewrażliwe”
na ekspresję emocjonalną innych osób
Dzieci z autyzmem poświęcają ludzkim twarzom i emocjom znacznie mniej uwagi niż rówieśnicy
Badania nad kierunkiem patrzenia
( eye tracking studies) (np. Speer i in., 2007)
- brak różnic, gdy stymulacja jest niespołeczna (zarówno statyczna, jak i dynamiczna),
- różnice w przypadku dynamicznej stymulacji społecznej
(rzadziej patrzą na oczy, częściej na usta i ciało).
Begeer i in. (2006): chłopcy w wieku 7-12 lat
- różnice w kategoryzowaniu w warunkach bez podpowiedzi,
- brak różnic, gdy dzieci proszono o wybranie zdjęć osób, które mogłyby zachować się wobec nich przyjaźnie lub
wrogo (np. ukarać je).
Dlaczego spontanicznie nie wykorzystują tych umiejętności?
Nie rozumieją znaczenia informacji dotyczących emocji
Potrafią dostrzec i odczytać emocje, ale nie łączą
ich z przyczynami, z kontekstem,
z zachowaniem
Ograniczona zdolność do wychwytywania
bodźców społecznych jako istotnych
(podobnie, jak opóźniona reakcja na własne
imię)
Komunikowanie się niewerbalne:
1. Bardzo słabe rozumienie komunikatów niewerbalnych kontakt wzrokowy;
mimika – dół twarzy “ważniejszy” niż góra
2. Ekspresja – zaburzony dialog behawioralny; gestykulacja – uboga (przerwanie kontaktu);
twarz amimiczna, maska, kamienna twarz;
postawa ciała; kontakt wzrokowy
Krzyk, specyficzna intonacja, akcent, mowa skandowana
1. Mutyzm - u około 25% osób; czasami silne przeżycie wyzwala zdolność mówienia
2. Tylko ok. 50% osób posługuje się mową znaczeniową
3. Opóźnienie rozwoju - zaburzone gaworzenie, pierwsze słowa 4-5 lat, zdania 5-6 lat
4. Regres rozwojowy
5. Echolalia (ok. 9 mies. - 2 lata) – bezpośrednia, odroczona, łagodna;
6. Stereotypie językowe, perseweracje (teksty z reklam,
“nie wyrzucaj psa z balkonu”);
7. Odwracanie zaimków (ja, się, moje);
8. Dosłowność (idź, stój);
9. Ubogie słownictwo, często bogate w wąskim obszarze; 10. Brak umiejętności inicjowania i podtrzymywania
rozmowy;
11. Długie monologi na specyficzne tematy: rozkład
jazdy autobusów, katastrofy itd.
Analiza słuchowa zaburzona
U osób o prawidłowym rozwoju mowy znaczne
zaburzenia zdolności inicjowania lub podtrzymywania
rozmowy
Badanie Winter-Messiers i wsp. (2007) dot. zainteresowań osób z autyzmem - w trakcie wywiadu zaobserwowano następujące zaburzenia komunikacji niewerbalnej:
1. Ograniczony kontakt wzrokowy.
2. Brak typowej ekspresji mimicznej i gestykulacji,
wspierającej wypowiedź werbalną.
3. Postawa i kierunek zwrócenia głowy/twarzy (“od”
rozmówcy).
4. Stanie zbyt blisko lub nadmiernie daleko od rozmówcy.
– kontrowersje wokół ułatwionej komunikacji
Communicating my thoughts to other people besides my parents is probably the hardest
thing. I may be a high-functioning person with
autism, but I still have my struggles.
Emily
www.autism-society.org